31 ॥ इति श्रीगारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे भुवनकोशनिरूपणं नामाष्टपञ्चाशत्तमो ऽध्यायः श्रीगरुडमहापुराणम्- 59 (अथ ज्योतिः शास्त्रम्) सूत उवाच । ज्योतिश्चक्रं भुवो मानमुक्त्वा प्रोवाच केशवः । चतुर्लक्षं ज्योतिषस्य सारं रुद्राय सर्वदः
31 // iti śrīgāruḍe mahāpurāṇe pūrvakhaṇḍe prathamāṃśākhye ācārakāṇḍe bhuvanakośanirūpaṇaṃ nāmāṣṭapañcāśattamo 'dhyāyaḥ śrīgaruḍamahāpurāṇam- 59 (atha jyotiḥ śāstram) sūta uvāca / jyotiścakraṃ bhuvo mānamuktvā provāca keśavaḥ / caturlakṣaṃ jyotiṣasya sāraṃ rudrāya sarvadaḥ
1 ॥ हरिरुवाच । कृत्तिकास्त्वग्निदेवत्या रोहिण्यो ब्रह्मणः स्मृताः । इल्वलाः सोमदेवत्या रौद्रं चार्द्रमुदाहृतम्
1 // hariruvāca / kṛttikāstvagnidevatyā rohiṇyo brahmaṇaḥ smṛtāḥ / ilvalāḥ somadevatyā raudraṃ cārdramudāhṛtam
2 ॥ पुनर्वसुस्तथादित्यस्तिष्यश्च गुरुदैवतः । अश्लेषाः सर्पदेवत्या मघाश्च पितृदेवताः
2 // punarvasustathādityastiṣyaśca gurudaivataḥ / aśleṣāḥ sarpadevatyā maghāśca pitṛdevatāḥ
3 ॥ भाग्याश्च पूर्वफल्गुन्य अर्यमा च तथोत्तरः । सावित्रश्च तथा हस्ता चित्रा त्वष्टा प्रकीर्तितः
3 // bhāgyāśca pūrvaphalgunya aryamā ca tathottaraḥ / sāvitraśca tathā hastā citrā tvaṣṭā prakīrtitaḥ
4 ॥ स्वाती च वायुदेवत्या नक्षत्रं परिकीर्तितम् । इन्द्राग्निदेवता प्रोक्ता विशाखा वृषभध्वज
4 // svātī ca vāyudevatyā nakṣatraṃ parikīrtitam / indrāgnidevatā proktā viśākhā vṛṣabhadhvaja
5 ॥ मैत्रमृक्षमनूराधा ज्येष्ठा शाक्रं प्रकीर्तितम् । तथा निरृतिदेवत्यो मूलस्तज्ज्ञैरुदाहृतः
5 // maitramṛkṣamanūrādhā jyeṣṭhā śākraṃ prakīrtitam / tathā nirṛtidevatyo mūlastajjñairudāhṛtaḥ
6 ॥ आप्यास्त्वाषाठपूर्वास्तु उत्तरा वैश्वदेवताः । ब्राह्मश्चैवाभिजित्प्रोक्तः श्रवणा वैष्णवः स्मृतः
6 // āpyāstvāṣāṭhapūrvāstu uttarā vaiśvadevatāḥ / brāhmaścaivābhijitproktaḥ śravaṇā vaiṣṇavaḥ smṛtaḥ
7 ॥ वासवस्तु तथा ऋक्षं धनिष्ठा प्रोच्यते बुधैः । तथा शतभिषा प्रोक्तं नक्षत्रं वारुणं शिव
7 // vāsavastu tathā ṛkṣaṃ dhaniṣṭhā procyate budhaiḥ / tathā śatabhiṣā proktaṃ nakṣatraṃ vāruṇaṃ śiva
8 ॥ आजं भाद्रपदा पूर्वा अहिर्ब्रुध्न्यस्तथोत्तरा । पौष्णं च रेवती ऋक्षमश्वयुक्चाश्वदैवतम्
8 // ājaṃ bhādrapadā pūrvā ahirbrudhnyastathottarā / pauṣṇaṃ ca revatī ṛkṣamaśvayukcāśvadaivatam
9 ॥ भरण्यृक्षं तथा याम्यं प्रोक्तास्ते ऋक्षदेवताः । ब्रह्माणी संस्थिता पूर्वे प्रितपन्नवमीतिथौ
9 // bharaṇyṛkṣaṃ tathā yāmyaṃ proktāste ṛkṣadevatāḥ / brahmāṇī saṃsthitā pūrve pritapannavamītithau
10 ॥ माहेश्वरी चोत्तरे च द्वितीया दशामीतिथौ । पञ्चम्यां च त्रयोदश्यां वाराही दक्षिणे स्थिता
10 // māheśvarī cottare ca dvitīyā daśāmītithau / pañcamyāṃ ca trayodaśyāṃ vārāhī dakṣiṇe sthitā
11 ॥ षष्ठ्यां चैव चतुर्दश्यामिन्द्राणी पश्चिमे स्थिता । सप्तम्यां पौर्णमास्यां च चामुण्डा वायुगोचरे
11 // ṣaṣṭhyāṃ caiva caturdaśyāmindrāṇī paścime sthitā / saptamyāṃ paurṇamāsyāṃ ca cāmuṇḍā vāyugocare
12 ॥ अष्टम्यमावास्ययोगे महालक्ष्मीशगोचरे । एकादश्यां तृतीयायामग्निकोणे तु वैष्णवी
12 // aṣṭamyamāvāsyayoge mahālakṣmīśagocare / ekādaśyāṃ tṛtīyāyāmagnikoṇe tu vaiṣṇavī
13 ॥ द्वादश्यां च चतुर्थ्यां तु कौमारी नैरृते तथा । योगिनीसुंमुखेनैव गमनादि न कारयेत्
13 // dvādaśyāṃ ca caturthyāṃ tu kaumārī nairṛte tathā / yoginīsuṃmukhenaiva gamanādi na kārayet
14 ॥ अश्विनीमैत्ररेवत्यो मृगमूलपुनर्वसु । पुष्या हस्ता तथा ज्येष्ठा प्रस्थाने श्रेष्ठमुच्यते
14 // aśvinīmaitrarevatyo mṛgamūlapunarvasu / puṣyā hastā tathā jyeṣṭhā prasthāne śreṣṭhamucyate
15 ॥ हस्तादिपञ्चऋक्षाणि उत्तरात्रयमेव च । अश्विनी रोहिणी पुष्या धनिष्ठा च पुनर्वसू
15 // hastādipañcaṛkṣāṇi uttarātrayameva ca / aśvinī rohiṇī puṣyā dhaniṣṭhā ca punarvasū
16 ॥ वस्त्रप्रावरणे श्रेष्ठो नक्षत्राणां गणः स्मृतः । कृत्तिका भरण्यश्लेषा मघा मूलविशाखयोः
16 // vastraprāvaraṇe śreṣṭho nakṣatrāṇāṃ gaṇaḥ smṛtaḥ / kṛttikā bharaṇyaśleṣā maghā mūlaviśākhayoḥ
17 ॥ त्रीणि,पूर्वा तथा चैव अधोवक्राः प्रकीर्तिताः? । एषु वापीतडागादिकूपभूमितृणानि च
17 // trīṇi,pūrvā tathā caiva adhovakrāḥ prakīrtitāḥ? / eṣu vāpītaḍāgādikūpabhūmitṛṇāni ca
18 ॥ देवागारस्य खननं निधानखननं तथा । गणितं ज्योतिषारम्भं खनिबिलप्रवेशनम्
18 // devāgārasya khananaṃ nidhānakhananaṃ tathā / gaṇitaṃ jyotiṣārambhaṃ khanibilapraveśanam
19 ॥ कुर्यादधोगतान्येव अन्यानि च वृषध्वज । रेवती चाश्विनी चित्रा स्वाती हस्ता पुनर्वसू
19 // kuryādadhogatānyeva anyāni ca vṛṣadhvaja / revatī cāśvinī citrā svātī hastā punarvasū
20 ॥ अनुराधा मृगो ज्येष्ठा एते पार्श्वमुखाः स्मृताः । गजोष्ट्राश्वबलीवर्ददमनं महिषस्य च
20 // anurādhā mṛgo jyeṣṭhā ete pārśvamukhāḥ smṛtāḥ / gajoṣṭrāśvabalīvardadamanaṃ mahiṣasya ca
21 ॥ बीजानां वपनं कुर्याद्गमनागमनादिकम् । चक्रयन्त्ररथानां च नावादीनां प्रवाहणम्
21 // bījānāṃ vapanaṃ kuryādgamanāgamanādikam / cakrayantrarathānāṃ ca nāvādīnāṃ pravāhaṇam
22 ॥ पार्श्वेषु यानि कर्माणि कुर्यादेतेषु तान्यपि । रोहिण्यार्द्रां तथा पुष्या धनिष्ठा चोत्तरात्रयम्
22 // pārśveṣu yāni karmāṇi kuryādeteṣu tānyapi / rohiṇyārdrāṃ tathā puṣyā dhaniṣṭhā cottarātrayam
23 ॥ वारुणं श्रवणं चैव नव चोर्ध्वमुखाः स्मृताः । एषु राज्याभिषेकं च पट्टबन्धं च कारयेत्
23 // vāruṇaṃ śravaṇaṃ caiva nava cordhvamukhāḥ smṛtāḥ / eṣu rājyābhiṣekaṃ ca paṭṭabandhaṃ ca kārayet
24 ॥ ऊर्ध्वमुख्यान्युच्छ्रितानि सर्वाण्येतेषु कारयेत् । चतुर्थो चाशुभा षष्ठी अष्टमी नवमी तथा
24 // ūrdhvamukhyānyucchritāni sarvāṇyeteṣu kārayet / caturtho cāśubhā ṣaṣṭhī aṣṭamī navamī tathā
25 ॥ अमावास्या पूर्णिमा च तद्वादशी च चतुर्दशी । अशुक्ला प्रतिपच्छ्रेष्ठा द्वितीया चन्द्र सूनुना
25 // amāvāsyā pūrṇimā ca tadvādaśī ca caturdaśī / aśuklā pratipacchreṣṭhā dvitīyā candra sūnunā
26 ॥ तृतीया भूमिपुत्रेण चतुर्थो च शनैश्चरे । गुरौ शुभा पञ्चमी स्यात्षष्टीमङ्गलशुक्रयोः
26 // tṛtīyā bhūmiputreṇa caturtho ca śanaiścare / gurau śubhā pañcamī syātṣaṣṭīmaṅgalaśukrayoḥ
27 ॥ सप्तमी सोमपुत्रेण अष्टमी कुजभास्करौ । नवमी चन्द्रवा(सौ) रेण दशमी तु गुरौ शुभा
27 // saptamī somaputreṇa aṣṭamī kujabhāskarau / navamī candravā(sau) reṇa daśamī tu gurau śubhā
28 ॥ एकादश्या गुरुशुक्रौ द्वादश्यां च पुनर्बुधः । त्रयोदशी शुक्रभौमौ शनौ श्रेष्ठा चतुर्दशी
28 // ekādaśyā guruśukrau dvādaśyāṃ ca punarbudhaḥ / trayodaśī śukrabhaumau śanau śreṣṭhā caturdaśī
29 ॥ पौर्णमास्यप्यमावास्या श्रेष्ठा स्याच्च बृहस्पतौ । द्वादशीं दहते भानुः शशी चैकादशीं दहेत्
29 // paurṇamāsyapyamāvāsyā śreṣṭhā syācca bṛhaspatau / dvādaśīṃ dahate bhānuḥ śaśī caikādaśīṃ dahet
30 ॥ कुजो दहेच्च दशामीं नवमीं च बुधो दहेत् । अष्टमीं दहते जीवः सप्तमीं भार्गवो दहेत्
30 // kujo dahecca daśāmīṃ navamīṃ ca budho dahet / aṣṭamīṃ dahate jīvaḥ saptamīṃ bhārgavo dahet
31 ॥ सूर्यपुत्रो दहेत्षष्ठीं गमनाद्यासु नास्ति वै । प्रतिपन्नवमीष्वेव चतुर्दश्यष्टमीषु च
31 // sūryaputro dahetṣaṣṭhīṃ gamanādyāsu nāsti vai / pratipannavamīṣveva caturdaśyaṣṭamīṣu ca
32 ॥ बुधवारेण प्रस्थानं दूरतः परिवर्जयेत् । मेषे कर्कटके षष्ठी कन्यायां मिथुने ऽष्टमी
32 // budhavāreṇa prasthānaṃ dūrataḥ parivarjayet / meṣe karkaṭake ṣaṣṭhī kanyāyāṃ mithune 'ṣṭamī
33 ॥ वृषे कुम्भे चतुर्थो च द्वादशी मकरे तुले । दशमी वृश्चिके सिंहे धनुर्मोने चतुर्दशी
33 // vṛṣe kumbhe caturtho ca dvādaśī makare tule / daśamī vṛścike siṃhe dhanurmone caturdaśī
34 ॥ एता दग्धा न गन्तव्यं पीडादिः किल मानवैः । विशाखात्रयमादित्ये पूर्वाषाढात्रये शशी
34 // etā dagdhā na gantavyaṃ pīḍādiḥ kila mānavaiḥ / viśākhātrayamāditye pūrvāṣāḍhātraye śaśī
35 ॥ धनिष्ठात्रितयं भौमे बुधे वै रेवतीत्रयम् । रोहिण्यादित्रयं जीवे शुक्रे पुष्यात्रयं शिव
35 // dhaniṣṭhātritayaṃ bhaume budhe vai revatītrayam / rohiṇyāditrayaṃ jīve śukre puṣyātrayaṃ śiva
36 ॥ शनिवारे वर्जयेच्च उत्तराफल्गुनीत्रयम् । एषु योगेषु चोत्पातमृत्युरोगादिकं भवेत्
36 // śanivāre varjayecca uttarāphalgunītrayam / eṣu yogeṣu cotpātamṛtyurogādikaṃ bhavet
37 ॥ मूलेर्ऽकः श्रवणे चन्द्रः प्रोष्ठपद्युत्तरे कुजः । कृत्तिकासु बुधश्चैव गुरौ रुद्र पुनर्वसुः
37 // mūler'kaḥ śravaṇe candraḥ proṣṭhapadyuttare kujaḥ / kṛttikāsu budhaścaiva gurau rudra punarvasuḥ
38 ॥ पूर्वफल्गुनी शुक्रे च स्वातिश्चैव शनैश्वरे । एतै चामृतयोगाः स्युः सर्वकार्यप्रसाधकाः
38 // pūrvaphalgunī śukre ca svātiścaiva śanaiśvare / etai cāmṛtayogāḥ syuḥ sarvakāryaprasādhakāḥ
39 ॥ कालं प्रवध्यन्नि?शक्तिदा? नेष्टमन्द? । पर्वादिस्तु ज्ञेयः कालः कालविशारदैः
39 // kālaṃ pravadhyanni?śaktidā? neṣṭamanda? / parvādistu jñeyaḥ kālaḥ kālaviśāradaiḥ
40 ॥ एकीकृत्याक्षरान्मात्रं नाम्नोः स्त्रीपुंसयोस्त्रिभिः । भागे द्विशेषे स्त्रीनाशः पुसः स्यादेकशून्ययोः
40 // ekīkṛtyākṣarānmātraṃ nāmnoḥ strīpuṃsayostribhiḥ / bhāge dviśeṣe strīnāśaḥ pusaḥ syādekaśūnyayoḥ
41 ॥ विष्कम्भे घटिकाः पञ्च शूले सप्त प्रकीर्तिताः । षड्गण्डे चातिगण्डे च नव व्याघातवज्रयोः
41 // viṣkambhe ghaṭikāḥ pañca śūle sapta prakīrtitāḥ / ṣaḍgaṇḍe cātigaṇḍe ca nava vyāghātavajrayoḥ
42 ॥ व्यतीपाते च परिघे वैधृते च दिनेदिने । एतै मृत्युयुता ह्येषु सर्वकर्माणि वर्जयेत्
42 // vyatīpāte ca parighe vaidhṛte ca dinedine / etai mṛtyuyutā hyeṣu sarvakarmāṇi varjayet
43 ॥ हस्तेर्ऽकश्च गुरुः पुष्ये अनुराधा बुधे शुभा । रोहिणी च शनौ श्रेष्ठा सौमं सोमेन वै शुभम्
43 // haster'kaśca guruḥ puṣye anurādhā budhe śubhā / rohiṇī ca śanau śreṣṭhā saumaṃ somena vai śubham
44 ॥ शुक्रे च रेवती श्रेष्ठा अश्विनी मङ्गले शुभा । एतेषु सिद्धियोगा वै सर्वदोषविनाशनाः
44 // śukre ca revatī śreṣṭhā aśvinī maṅgale śubhā / eteṣu siddhiyogā vai sarvadoṣavināśanāḥ
45 ॥ भार्गवे भपरणी चैव सोमे चित्रा वृषध्वज ! । भौमे चै वोत्तराषाढा धनिष्ठा च बुधे हर !
45 // bhārgave bhaparaṇī caiva some citrā vṛṣadhvaja ! / bhaume cai vottarāṣāḍhā dhaniṣṭhā ca budhe hara !
46 ॥ गरौ शतभिषा रुद्र ! शुक्रे वै रोहिणी तथा । शनौ च रेवती शम्भो ! विषयोगाः प्रकीर्तिताः
46 // garau śatabhiṣā rudra ! śukre vai rohiṇī tathā / śanau ca revatī śambho ! viṣayogāḥ prakīrtitāḥ
47 ॥ पुष्यः पुनर्वसुश्चैव रेवती चित्रया सह । श्रवणं च धनिष्ठा च हस्ताश्वनीमृगास्तथा
47 // puṣyaḥ punarvasuścaiva revatī citrayā saha / śravaṇaṃ ca dhaniṣṭhā ca hastāśvanīmṛgāstathā
48 ॥ कुर्याच्छतभिषायां च जातकर्मादि मानवः । विशाखा चोत्तरात्रीणि मघार्द्रा भरणी तथा । आश्लेषा कृत्तिका रुद्र ! प्रस्थाने मरणप्रदाः
48 // kuryācchatabhiṣāyāṃ ca jātakarmādi mānavaḥ / viśākhā cottarātrīṇi maghārdrā bharaṇī tathā / āśleṣā kṛttikā rudra ! prasthāne maraṇapradāḥ