66 ॥ इति श्रीगारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे प्रायश्चितकथनं नाम द्वाविंशत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः श्रीगरुडमहापुराणम्- 223 ब्रह्मोवाच मुनिभिश्चरिता धर्मा भक्त्या व्यास मयोदिताः । यैर्विष्णुस्तुष्यते चैव सूर्यादिपरिचारणात्
66 // iti śrīgāruḍe mahāpurāṇe pūrvakhaṇḍe prathamāṃśākhye ācārakāṇḍe prāyaścitakathanaṃ nāma dvāviṃśatyadhikadviśatatamo 'dhyāyaḥ śrīgaruḍamahāpurāṇam- 223 brahmovāca munibhiścaritā dharmā bhaktyā vyāsa mayoditāḥ / yairviṣṇustuṣyate caiva sūryādiparicāraṇāt
1 ॥ तर्पणेन च होमेन सन्ध्याया वन्दनेन च । प्राप्यते भगवान् विष्णुर्धर्मकामार्थमोक्षदः
1 // tarpaṇena ca homena sandhyāyā vandanena ca / prāpyate bhagavān viṣṇurdharmakāmārthamokṣadaḥ
2 ॥ धर्मो हि भगवान्विष्णुः पूजी विष्णोस्तु तर्पणम् । होमः सन्ध्या तथा ध्यानं धारणा सकलं हरिः
2 // dharmo hi bhagavānviṣṇuḥ pūjī viṣṇostu tarpaṇam / homaḥ sandhyā tathā dhyānaṃ dhāraṇā sakalaṃ hariḥ
3 ॥ सूच उवाच । प्रलयं जगतो वक्ष्ये तत्सर्वं शृणु शौनक । चतुर्युगसहस्रन्तु कल्पैकाब्जदिनं स्मृतम्
3 // sūca uvāca / pralayaṃ jagato vakṣye tatsarvaṃ śṛṇu śaunaka / caturyugasahasrantu kalpaikābjadinaṃ smṛtam
4 ॥ कृतत्रेताद्वापरादियुगावस्था निबोधमे । कृते धर्मश्चतुष्पाच्च सत्यं दानं तपो दया
4 // kṛtatretādvāparādiyugāvasthā nibodhame / kṛte dharmaścatuṣpācca satyaṃ dānaṃ tapo dayā
5 ॥ धर्मपाता हरिश्चेति सन्तुष्टा ज्ञानिनो नराः । चतुर्वंषर्सहस्राणि नरा जीवन्ति वै तदा
5 // dharmapātā hariśceti santuṣṭā jñānino narāḥ / caturvaṃṣarsahasrāṇi narā jīvanti vai tadā
6 ॥ कृतान्ते क्षत्त्रियैर्विप्रा विट्शूद्राश्च जिता द्विजैः । शूरश्चातिबलो विष्णू रक्षांसि च जघान ह
6 // kṛtānte kṣattriyairviprā viṭśūdrāśca jitā dvijaiḥ / śūraścātibalo viṣṇū rakṣāṃsi ca jaghāna ha
7 ॥ त्रेतायुगे त्रिपाद्धर्मः सत्यदानदयात्मकः । नरा यज्ञपरास्तस्मिंस्तथा क्षत्रोद्भवं जगत्
7 // tretāyuge tripāddharmaḥ satyadānadayātmakaḥ / narā yajñaparāstasmiṃstathā kṣatrodbhavaṃ jagat
8 ॥ रक्तो हरिर्नरैः पूज्यो नरा दशशतायुषः । तत्र विष्णुर्भोमरथः क्षत्रिया राक्षसानहन्
8 // rakto harirnaraiḥ pūjyo narā daśaśatāyuṣaḥ / tatra viṣṇurbhomarathaḥ kṣatriyā rākṣasānahan
9 ॥ द्विपादविग्रो धर्मः पीताञ्चाच्युते गते । चतुः शतायुषो लोका द्विजक्षत्रोद्भवाः प्रजाः
9 // dvipādavigro dharmaḥ pītāñcācyute gate / catuḥ śatāyuṣo lokā dvijakṣatrodbhavāḥ prajāḥ
10 ॥ तत्र दृष्ट्वाल्पबुद्धींश्च विष्णुर्व्यासस्वरूपधृक् । तदेकन्तु यजुर्वेदं? चतुर्धा व्यभजत्पुनः
10 // tatra dṛṣṭvālpabuddhīṃśca viṣṇurvyāsasvarūpadhṛk / tadekantu yajurvedaṃ? caturdhā vyabhajatpunaḥ
11 ॥ शिष्यानध्यापयामास समस्तांस्तान्निबोध मे । ऋग्वेदमथ पैलन्त् सामवेदञ्च जैमिनिम्
11 // śiṣyānadhyāpayāmāsa samastāṃstānnibodha me / ṛgvedamatha pailant sāmavedañca jaiminim
12 ॥ अथर्वाणं सुमन्तुन्तु यजुर्वेदं महामुनिम् । वैशम्पायनमङ्गन्तु पुराणं सूतमेव च । अष्टादशपुराणानि यैर् वेद्यो हरिरेव हि
12 // atharvāṇaṃ sumantuntu yajurvedaṃ mahāmunim / vaiśampāyanamaṅgantu purāṇaṃ sūtameva ca / aṣṭādaśapurāṇāni yair vedyo harireva hi
13 ॥ सर्गश्च प्रतिसर्गश्च वंशो मन्वन्तराणि च । वंशानुचरितच्चैव पुराणं पञ्चलक्षणम्
13 // sargaśca pratisargaśca vaṃśo manvantarāṇi ca / vaṃśānucaritaccaiva purāṇaṃ pañcalakṣaṇam
14 ॥ ब्राह्मं पाद्मं वैष्णवञ्च शैवं भागवतन्तथा । भविष्यन्नारदीयञ्चस्कान्दं लिङ्गं वराहकम्
14 // brāhmaṃ pādmaṃ vaiṣṇavañca śaivaṃ bhāgavatantathā / bhaviṣyannāradīyañcaskāndaṃ liṅgaṃ varāhakam
15 ॥ मार्कण्डेयं तथाग्नेयं ब्रह्मवैवर्तमेव च । कौर्मं मात्स्यं गारुडञ्च वायवीयमनन्तरम् । अष्टादशसमुद्दिष्टं ब्रह्माण्डमिति संज्ञितम्
15 // mārkaṇḍeyaṃ tathāgneyaṃ brahmavaivartameva ca / kaurmaṃ mātsyaṃ gāruḍañca vāyavīyamanantaram / aṣṭādaśasamuddiṣṭaṃ brahmāṇḍamiti saṃjñitam
16 ॥ अन्यान्युपपुराणानि मुनिभिः कथितानि तु । आद्यं सनत्कुमारोक्तं नारसिंहमथापरम्
16 // anyānyupapurāṇāni munibhiḥ kathitāni tu / ādyaṃ sanatkumāroktaṃ nārasiṃhamathāparam
17 ॥ तृतीयं स्कान्दमुद्दिष्टं कुमारेण तु भाषितम् । चतुर्थं शिवधर्माख्यं स्यान्नन्दीश्वरभाषितम्
17 // tṛtīyaṃ skāndamuddiṣṭaṃ kumāreṇa tu bhāṣitam / caturthaṃ śivadharmākhyaṃ syānnandīśvarabhāṣitam
18 ॥ दुर्वाससोक्तमाश्चर्यं नारदोक्तमतः परम् । कापिलं वामनञ्चैव तथैवोशनसेरितम्
18 // durvāsasoktamāścaryaṃ nāradoktamataḥ param / kāpilaṃ vāmanañcaiva tathaivośanaseritam
19 ॥ ब्रह्माण्डं वारुणञ्चाथ कालिकाह्वयमेव च । माहेश्वरं तथा साम्बमेवं सर्वार्थसञ्चयम् । पराशरोक्तमपरं मारीचं भार्गवाह्वयम्
19 // brahmāṇḍaṃ vāruṇañcātha kālikāhvayameva ca / māheśvaraṃ tathā sāmbamevaṃ sarvārthasañcayam / parāśaroktamaparaṃ mārīcaṃ bhārgavāhvayam
20 ॥ पुराणं धर्मशास्त्रञ्च वेदास्त्वङ्गानि यन्मुने । न्यायः शौनक मीमांसा आयुर्वेदार्थशास्त्रकम् । गान्धर्वश्च धनुर्वेदो विद्या ह्यष्टादशस्मृताः
20 // purāṇaṃ dharmaśāstrañca vedāstvaṅgāni yanmune / nyāyaḥ śaunaka mīmāṃsā āyurvedārthaśāstrakam / gāndharvaśca dhanurvedo vidyā hyaṣṭādaśasmṛtāḥ
21 ॥ द्वापरान्तेन च हरिर्गुरुभारमपाहरत् । एकपादस्थिते धर्मे कृष्णत्वञ्चाच्युते गते
21 // dvāparāntena ca harirgurubhāramapāharat / ekapādasthite dharme kṛṣṇatvañcācyute gate
22 ॥ जनास्तदा दुराचारा भविष्यन्ति च निर्दयाः । सत्त्वं रजस्तम इति दृश्यन्ते पुरुषे गुणाः । कालसञ्चोदितास्ते ऽपि परिवर्तन्त आत्मनि
22 // janāstadā durācārā bhaviṣyanti ca nirdayāḥ / sattvaṃ rajastama iti dṛśyante puruṣe guṇāḥ / kālasañcoditāste 'pi parivartanta ātmani
23 ॥ प्रभूतञ्च यदा सत्त्वं मनो बुर्धोन्द्रियाणि च । तदा कृतयुगं विद्याज्ज्ञाने तपसि यद्रतिः
23 // prabhūtañca yadā sattvaṃ mano burdhondriyāṇi ca / tadā kṛtayugaṃ vidyājjñāne tapasi yadratiḥ
24 ॥ यदा कर्मसु काम्येषु शक्तिर्यशसि देहिनाम् । तदा त्रेता रजोभूतिरिति जानीहिशौनक
24 // yadā karmasu kāmyeṣu śaktiryaśasi dehinām / tadā tretā rajobhūtiriti jānīhiśaunaka
25 ॥ यदा लोभस्त्वसन्तोषो मानो दम्भश्च मत्सरः । कर्मणाञ्चापि काम्यानां द्वापरं तद्रजस्तमः
25 // yadā lobhastvasantoṣo māno dambhaśca matsaraḥ / karmaṇāñcāpi kāmyānāṃ dvāparaṃ tadrajastamaḥ
26 ॥ यदा सदानृतं नन्द्रा निद्रा हिंसादिसाधनम् । शोकमोहौ भयं दैन्यं स कलिस्तमसि स्मृतः
26 // yadā sadānṛtaṃ nandrā nidrā hiṃsādisādhanam / śokamohau bhayaṃ dainyaṃ sa kalistamasi smṛtaḥ
27 ॥ यस्मिञ्जनाः कामिनः स्युः शश्वत्कटुकभाषिणः । दस्यूत्कृष्टा जनपदावेदाः पाषण्डदूषिताः
27 // yasmiñjanāḥ kāminaḥ syuḥ śaśvatkaṭukabhāṣiṇaḥ / dasyūtkṛṣṭā janapadāvedāḥ pāṣaṇḍadūṣitāḥ
28 ॥ राजानश्च प्रजाभिक्षाः शिश्रोदरपराजिताः । अव्रता वटचवो ऽशौचा भिक्षवश्च कुटुम्बिनः
28 // rājānaśca prajābhikṣāḥ śiśrodaraparājitāḥ / avratā vaṭacavo 'śaucā bhikṣavaśca kuṭumbinaḥ
29 ॥ तपस्विनोग्रामवासाः न्यासिनो ह्यर्थलोलुपाः । ह्रस्वकाया महाहाराश्चौरास्ते साधवः स्मृताः
29 // tapasvinogrāmavāsāḥ nyāsino hyarthalolupāḥ / hrasvakāyā mahāhārāścaurāste sādhavaḥ smṛtāḥ
30 ॥ त्यक्ष्यन्ति भृत्याश्च पतिं तापसस्त्यक्ष्यति व्रतम् । शूद्राः प्रतिग्रहिष्यन्ति वैश्या व्रतपरायणः
30 // tyakṣyanti bhṛtyāśca patiṃ tāpasastyakṣyati vratam / śūdrāḥ pratigrahiṣyanti vaiśyā vrataparāyaṇaḥ
31 ॥ उद्विग्नाः सन्ति च जनाः पिशाचसदृशाः प्रजाः । अन्यायभोजनेनाग्निदेवतातिथिपूजनम्
31 // udvignāḥ santi ca janāḥ piśācasadṛśāḥ prajāḥ / anyāyabhojanenāgnidevatātithipūjanam
32 ॥ करिष्येन्ति कलौ प्राप्ते न च पित्र्योदकक्रियाम् । स्त्रीपराश्च जनाः सर्वे शूद्रप्रायाश्च शौनक
32 // kariṣyenti kalau prāpte na ca pitryodakakriyām / strīparāśca janāḥ sarve śūdraprāyāśca śaunaka
33 ॥ बहुप्रजाल्पभाग्याश्च भविष्यन्ति कलौ स्त्रियः । शिरः कण्डूयनपरा आज्ञां भेत्स्यन्ति भर्त्सिताः
33 // bahuprajālpabhāgyāśca bhaviṣyanti kalau striyaḥ / śiraḥ kaṇḍūyanaparā ājñāṃ bhetsyanti bhartsitāḥ
34 ॥ विष्णुं न पूजयिष्यन्ति पाषण्डोपहता जनाः । कलेर्देषनिधेर्विप्रा अस्ति ह्येको महागुणः
34 // viṣṇuṃ na pūjayiṣyanti pāṣaṇḍopahatā janāḥ / kalerdeṣanidherviprā asti hyeko mahāguṇaḥ
35 ॥ कीर्तनादेव कृष्णस्य महाबन्धं परित्यजेत् । कृते यद्य्यायतो विष्णुं त्रेतायां जपतः फलम्
35 // kīrtanādeva kṛṣṇasya mahābandhaṃ parityajet / kṛte yadyyāyato viṣṇuṃ tretāyāṃ japataḥ phalam
36 ॥ द्वापरे परिचर्यायां कलौ तद्धरिकीर्तनात् । तस्माद्ध्येयो हरिर्नित्यं गेयः पूज्यश्च शौनक
36 // dvāpare paricaryāyāṃ kalau taddharikīrtanāt / tasmāddhyeyo harirnityaṃ geyaḥ pūjyaśca śaunaka