86 ॥ इति श्रीगारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे ज्वरनिदानादिकं नाम सप्तचत्वारिंशदुत्तरशततमो ऽध्यायः श्रीगरुडमहापुराणम्- 148 धन्वन्तरिरुवाच । अथातो रक्तपित्तस्य निदानं प्रवदाम्यहम् । भृशोष्णतिक्तकट्वम्ललवणादिविदाहिभिः
86 // iti śrīgāruḍe mahāpurāṇe pūrvakhaṇḍe prathamāṃśākhye ācārakāṇḍe jvaranidānādikaṃ nāma saptacatvāriṃśaduttaraśatatamo 'dhyāyaḥ śrīgaruḍamahāpurāṇam- 148 dhanvantariruvāca / athāto raktapittasya nidānaṃ pravadāmyaham / bhṛśoṣṇatiktakaṭvamlalavaṇādividāhibhiḥ
1 ॥ कोद्रवोद्दालकैश्चान्यैस्तदुक्तैरति सेवितैः । कुपितं पैत्तिकैः पित्तं द्रवं रक्तञ्च मूर्छति
1 // kodravoddālakaiścānyaistaduktairati sevitaiḥ / kupitaṃ paittikaiḥ pittaṃ dravaṃ raktañca mūrchati
2 ॥ तैर्मिथस्तुल्यरूपत्वमागम्य व्याप्नुवंस्तनुम् । पित्तरक्तस्य विकृतेः संसर्गाद्दषणादपि
2 // tairmithastulyarūpatvamāgamya vyāpnuvaṃstanum / pittaraktasya vikṛteḥ saṃsargāddaṣaṇādapi
3 ॥ गन्धवर्णानुवृत्तेषु रक्तेन व्यपदिश्यते । प्रभवत्यसृजः स्थानात्प्लीहतो यकृतश्च सः
3 // gandhavarṇānuvṛtteṣu raktena vyapadiśyate / prabhavatyasṛjaḥ sthānātplīhato yakṛtaśca saḥ
4 ॥ शिरोगुरुत्वमरुचिः शीतेच्छा धूमको ऽम्लकः । छर्धितश्छर्दिबै भत्स्यं कासः श्वासो भ्रमः क्लमः
4 // śirogurutvamaruciḥ śītecchā dhūmako 'mlakaḥ / chardhitaśchardibai bhatsyaṃ kāsaḥ śvāso bhramaḥ klamaḥ
5 ॥ लोहितो न हितो मत्स्यगन्धास्यात्वञ्च विज्वरे । रक्तहारिद्रहरितवर्णता नयनादिषु
5 // lohito na hito matsyagandhāsyātvañca vijvare / raktahāridraharitavarṇatā nayanādiṣu
6 ॥ नीललोहित पीतानां वर्णानामविवेचनम् । स्वप्ने इन्मादधर्मित्वं भवत्यस्मिन्भविष्यति
6 // nīlalohita pītānāṃ varṇānāmavivecanam / svapne inmādadharmitvaṃ bhavatyasminbhaviṣyati
7 ॥ उर्ध्वं नासाक्षिकर्णास्यैर्मेढ्रयोनिगुदैरधः । कुपितं रोमकूपैश्च समस्तैस्तत्प्रवर्तते
7 // urdhvaṃ nāsākṣikarṇāsyairmeḍhrayonigudairadhaḥ / kupitaṃ romakūpaiśca samastaistatpravartate
8 ॥ ऊर्ध्वं साध्यं कफाद्यस्मात्तद्विरेचनसाधितम् । बह्वौषधानि पित्तस्य विरेको हि वरौषधम्
8 // ūrdhvaṃ sādhyaṃ kaphādyasmāttadvirecanasādhitam / bahvauṣadhāni pittasya vireko hi varauṣadham
9 ॥ अनुबन्धी कफो यत्र तत्र तस्यापि शुद्धिकृत् । कषायाः स्वादवो यस्य विशुद्धौ श्लेष्मला हिताः
9 // anubandhī kapho yatra tatra tasyāpi śuddhikṛt / kaṣāyāḥ svādavo yasya viśuddhau śleṣmalā hitāḥ
10 ॥ कटुतिक्तकषाया वा ये निसर्गात्कफावहाः । अधो याप्यञ्च नायुष्मांस्तत्प्रच्छर्दनसाधकम्
10 // kaṭutiktakaṣāyā vā ye nisargātkaphāvahāḥ / adho yāpyañca nāyuṣmāṃstatpracchardanasādhakam
11 ॥ अल्पौषधञ्च पित्तस्य वमनं नावमौषधम् । अनुबन्धि बलं यस्य शान्तपित्तनरस्य च
11 // alpauṣadhañca pittasya vamanaṃ nāvamauṣadham / anubandhi balaṃ yasya śāntapittanarasya ca
12 ॥ कषायश्च हितस्तस्य मधुरा एव केवलम् । कफमारुतसंस्पृष्टमसाध्यमुपनामनम्
12 // kaṣāyaśca hitastasya madhurā eva kevalam / kaphamārutasaṃspṛṣṭamasādhyamupanāmanam
13 ॥ असह्यं प्रतिलोमत्वादसाध्यादौषधस्य च । न हि संशोधनं किञ्चिदस्य च प्रतिलोमिनः
13 // asahyaṃ pratilomatvādasādhyādauṣadhasya ca / na hi saṃśodhanaṃ kiñcidasya ca pratilominaḥ
14 ॥ शोधनं प्रतिलोमञ्च रक्तपित्ते ऽभिसर्जितम् । एवमेवोपशमनं संशोधनमिहेष्यते
14 // śodhanaṃ pratilomañca raktapitte 'bhisarjitam / evamevopaśamanaṃ saṃśodhanamiheṣyate
15 ॥ संसृष्टेषु हि दोषेषु सर्वथा छर्दनं हितम् । तत्र दोषो ऽत्र गमनं शिवास्त्र इव लक्ष्यते
15 // saṃsṛṣṭeṣu hi doṣeṣu sarvathā chardanaṃ hitam / tatra doṣo 'tra gamanaṃ śivāstra iva lakṣyate
16 ॥ उपद्रवाश्च विकृतिं फलतस्तेषु साधितम्
16 // upadravāśca vikṛtiṃ phalatasteṣu sādhitam