79 ॥ इति ब्रह्माण्डमहापुराणे उत्तरभागे हयग्रीवागस्त्यसंवादे ललितोपाख्याने स्तेयपानकथनं नाम सप्तमो ऽध्यायः इन्द्र उवाच अगम्यागमनं किं वा को दोषः का च निष्कृतिः । एतन्मे मुनिशार्दूल विस्तराद्वक्तुमर्हसि
79 // iti brahmāṇḍamahāpurāṇe uttarabhāge hayagrīvāgastyasaṃvāde lalitopākhyāne steyapānakathanaṃ nāma saptamo 'dhyāyaḥ indra uvāca agamyāgamanaṃ kiṃ vā ko doṣaḥ kā ca niṣkṛtiḥ / etanme muniśārdūla vistarādvaktumarhasi
1 ॥ बृहस्पतिरुवाच अगम्यागमनं नाम मातृस्वसृगुरुस्त्रियः । मातुलस्य प्रिया चेति गत्वेमा नास्ति निष्कृतिः
1 // bṛhaspatiruvāca agamyāgamanaṃ nāma mātṛsvasṛgurustriyaḥ / mātulasya priyā ceti gatvemā nāsti niṣkṛtiḥ
2 ॥ मातृसङ्गे तु यदघं तदेव स्वसृसङ्गमे । गुरुस्त्रीसंगमे तद्वद्गुरवो बहवः स्मृताः
2 // mātṛsaṅge tu yadaghaṃ tadeva svasṛsaṅgame / gurustrīsaṃgame tadvadguravo bahavaḥ smṛtāḥ
3 ॥ ब्रह्मोपदेशमारभ्य यावद्वेदान्तदर्शनम् । एकेन वक्ष्यते येन स महागुरुरुच्यते
3 // brahmopadeśamārabhya yāvadvedāntadarśanam / ekena vakṣyate yena sa mahāgururucyate
4 ॥ ब्रह्मोपदेशमेकत्र वेदशास्त्राण्यथैकतः । आचार्यः स तु विज्ञेयस्तदेकैकास्तु देशिकाः
4 // brahmopadeśamekatra vedaśāstrāṇyathaikataḥ / ācāryaḥ sa tu vijñeyastadekaikāstu deśikāḥ
5 ॥ गुरोरात्मान्तमेव स्यादायार्यस्य प्रियागमे । द्वादशाब्दं चरेत्कृच्छ3मेकैकं तु षडब्दतः
5 // gurorātmāntameva syādāyāryasya priyāgame / dvādaśābdaṃ caretkṛccha3mekaikaṃ tu ṣaḍabdataḥ
6 ॥ मातुलस्य प्रियां गत्वा षडब्दं कृच्छ्रमाचरेत् । ब्राह्मणस्तु सजातीयां प्रमदां यदि गच्छति
6 // mātulasya priyāṃ gatvā ṣaḍabdaṃ kṛcchramācaret / brāhmaṇastu sajātīyāṃ pramadāṃ yadi gacchati
7 ॥ उपोषितस्त्रिरात्रं तु प्राणायामशतं चरेत् । कुलटां तु सजातीयां त्रिरात्रेण विशुध्यति
7 // upoṣitastrirātraṃ tu prāṇāyāmaśataṃ caret / kulaṭāṃ tu sajātīyāṃ trirātreṇa viśudhyati
8 ॥ पञ्चाहात्क्षत्रियाङ्गत्वा सप्ताहा द्वैश्यजामपि । चक्रीकिरातकैवर्तकर्मकारादियोषितः
8 // pañcāhātkṣatriyāṅgatvā saptāhā dvaiśyajāmapi / cakrīkirātakaivartakarmakārādiyoṣitaḥ
9 ॥ शुद्धिः स्याद्द्वादशाहेन धराशक्त्यर्चनेन च । अनन्त्यजां ब्राह्मणो गत्वा प्रमादादब्दतः शुचिः
9 // śuddhiḥ syāddvādaśāhena dharāśaktyarcanena ca / anantyajāṃ brāhmaṇo gatvā pramādādabdataḥ śuciḥ
10 ॥ देवदासी ब्रह्मदासी स्वतन्त्राशूद्रदासिका । दासी चतुर्विधा प्रोक्ता द्वे चाद्ये क्षत्रियासमे
10 // devadāsī brahmadāsī svatantrāśūdradāsikā / dāsī caturvidhā proktā dve cādye kṣatriyāsame
11 ॥ अन्यावेश्याङ्गनातुल्या तदन्या हीनजातिवत् । आत्मदासीं द्विजो मोहादुक्तार्थे दोषमाप्नुयात्
11 // anyāveśyāṅganātulyā tadanyā hīnajātivat / ātmadāsīṃ dvijo mohāduktārthe doṣamāpnuyāt
12 ॥ स्वस्त्रीमृतुमतीं गत्वा प्राजापत्यं चरेद्व्रतम् । द्विगुणेन परां नारीं चतुर्भिः क्षत्रियाङ्गनाम्
12 // svastrīmṛtumatīṃ gatvā prājāpatyaṃ caredvratam / dviguṇena parāṃ nārīṃ caturbhiḥ kṣatriyāṅganām
13 ॥ अष्टभिर्वैश्यनारीं च शूद्रां षौडशभिस्तथा । द्वात्रिंशता संकरजां वेश्यां शूद्रामिवाचरेत्
13 // aṣṭabhirvaiśyanārīṃ ca śūdrāṃ ṣauḍaśabhistathā / dvātriṃśatā saṃkarajāṃ veśyāṃ śūdrāmivācaret
14 ॥ रजस्वलां तु यो भार्यां मोहतो गन्तुमिच्छति । स्नात्वान्यवस्त्रसंयुक्तमुक्तार्थेनैव शुध्यति
14 // rajasvalāṃ tu yo bhāryāṃ mohato gantumicchati / snātvānyavastrasaṃyuktamuktārthenaiva śudhyati
15 ॥ उपोष्य तच्छेषदिनं स्नात्वा कर्म समाचरेत् । तथैवान्याङ्गनां गत्वा तदुक्तार्थं समाचरेत्
15 // upoṣya taccheṣadinaṃ snātvā karma samācaret / tathaivānyāṅganāṃ gatvā taduktārthaṃ samācaret
16 ॥ पित्रोरनुज्ञया कन्यां यो गच्छेद्विधिना विना । त्रिरात्रोपोषणाच्छुद्धिस्तामेवोद्वाहयेत्तदा
16 // pitroranujñayā kanyāṃ yo gacchedvidhinā vinā / trirātropoṣaṇācchuddhistāmevodvāhayettadā
17 ॥ कन्यां दत्त्वा तु यो ऽन्यस्मै दत्ता यश्चानुयच्छति । पित्रोरनुज्ञया पाददिनार्धेन विशुध्यति
17 // kanyāṃ dattvā tu yo 'nyasmai dattā yaścānuyacchati / pitroranujñayā pādadinārdhena viśudhyati
18 ॥ ज्ञातः पितृभ्यां यो मासं कन्याभावे तु गच्छति । वृषलः स तु विज्ञेयः सर्वकर्मबहिष्कृतः
18 // jñātaḥ pitṛbhyāṃ yo māsaṃ kanyābhāve tu gacchati / vṛṣalaḥ sa tu vijñeyaḥ sarvakarmabahiṣkṛtaḥ
19 ॥ ज्ञातः पितृभ्यां यो गत्वा परोढां तद्विनाशने । विधवा जायते नेयं पूर्वगन्तारमाप्नुयात्
19 // jñātaḥ pitṛbhyāṃ yo gatvā paroḍhāṃ tadvināśane / vidhavā jāyate neyaṃ pūrvagantāramāpnuyāt
20 ॥ अनुग्रहाद्द्विजातीनामुद्वाहविधिना तथा । त्यागकर्माणि कुर्वीत श्रौतस्मार्तादिकानि च
20 // anugrahāddvijātīnāmudvāhavidhinā tathā / tyāgakarmāṇi kurvīta śrautasmārtādikāni ca
21 ॥ आदावुद्वाहिता वापि तद्विनाशे ऽन्यदः पिता । भोगेच्छोः साधनं सा तु न येग्याखिलकर्मसु
21 // ādāvudvāhitā vāpi tadvināśe 'nyadaḥ pitā / bhogecchoḥ sādhanaṃ sā tu na yegyākhilakarmasu
22 ॥ ब्रह्मादिपिपीलकान्तं जगत्स्थावरजङ्गमम् । पञ्चभूतात्मकं प्रोक्तं चतुर्वासनयान्वितम्
22 // brahmādipipīlakāntaṃ jagatsthāvarajaṅgamam / pañcabhūtātmakaṃ proktaṃ caturvāsanayānvitam
23 ॥ जन्माद्याहारमथननिद्राभीत्यश्च सर्वदा । आहारेण विना जन्तुर्नाहारो मदनात्स्मृतः
23 // janmādyāhāramathananidrābhītyaśca sarvadā / āhāreṇa vinā janturnāhāro madanātsmṛtaḥ
24 ॥ दुस्तरो मदनस्तस्मात्सर्वेषां प्राणिनामपि । पुन्नारीरूपवत्कृत्वा मदननेनैव विश्वसृक्
24 // dustaro madanastasmātsarveṣāṃ prāṇināmapi / punnārīrūpavatkṛtvā madananenaiva viśvasṛk
25 ॥ प्रवृत्तिमकरोदादौ सृष्टिस्थितिलयात्मिकाम् । तत्प्रवृत्त्या प्रवर्तन्ते तन्निवृत्त्याक्षयां गतिम्
25 // pravṛttimakarodādau sṛṣṭisthitilayātmikām / tatpravṛttyā pravartante tannivṛttyākṣayāṃ gatim
26 ॥ प्रवृत्त्यैव यथा मुक्तिं प्राप्नुयुर्ये न धीयुताः । तद्रहस्यं तदोपायं शृणु वक्ष्यामि सांप्रतम्
26 // pravṛttyaiva yathā muktiṃ prāpnuyurye na dhīyutāḥ / tadrahasyaṃ tadopāyaṃ śṛṇu vakṣyāmi sāṃpratam
27 ॥ सर्वात्मको वासुदेवः पुरुषस्तु पुरातनः । इयं हि मूलप्रकृतिर्लक्ष्मीः सर्वजगत्प्रसूः
27 // sarvātmako vāsudevaḥ puruṣastu purātanaḥ / iyaṃ hi mūlaprakṛtirlakṣmīḥ sarvajagatprasūḥ
28 ॥ पञ्चापञ्चात्मतृप्त्यर्थं मथनं क्रियतेतराम् । एवं मन्त्रानुभावात्स्यान्मथनं क्रियते यदि
28 // pañcāpañcātmatṛptyarthaṃ mathanaṃ kriyatetarām / evaṃ mantrānubhāvātsyānmathanaṃ kriyate yadi
29 ॥ तावुभौ मन्त्रकर्माणौ न दोषो विद्यते तयोः
29 // tāvubhau mantrakarmāṇau na doṣo vidyate tayoḥ
30 ॥ तपोबलवतामेतत्केवलानामधोगतिः । स्वस्त्रीविषय एवेदं तयोरपि विधेर्बलात्
30 // tapobalavatāmetatkevalānāmadhogatiḥ / svastrīviṣaya evedaṃ tayorapi vidherbalāt
31 ॥ परस्परात्म्यैक्यहृदोर्देव्या भक्त्यार्द्रचेतसोः । तयोरपि मनाक्चेन्न निषिद्धदिवसेष्वघम्
31 // parasparātmyaikyahṛdordevyā bhaktyārdracetasoḥ / tayorapi manākcenna niṣiddhadivaseṣvagham
32 ॥ इयमंबा जगद्धात्री पुरुषो ऽयं सदाशिवः । पञ्चविंशतितत्त्वानां प्रीतये मथ्यते ऽधुना
32 // iyamaṃbā jagaddhātrī puruṣo 'yaṃ sadāśivaḥ / pañcaviṃśatitattvānāṃ prītaye mathyate 'dhunā
33 ॥ एतन्मन्त्रानुभावाच्च मथनं क्रियते यदि । तावुभौ पुण्यकर्माणौ न दोषो विद्यते तयोः
33 // etanmantrānubhāvācca mathanaṃ kriyate yadi / tāvubhau puṇyakarmāṇau na doṣo vidyate tayoḥ
34 ॥ इदं च शृणु देवेन्द्र रहस्यं परमं महत् । सर्वेषामेव पापानां यौगपद्येन नाशनम्
34 // idaṃ ca śṛṇu devendra rahasyaṃ paramaṃ mahat / sarveṣāmeva pāpānāṃ yaugapadyena nāśanam
35 ॥ भक्तिश्रद्धासमायुक्तः स्नात्वान्तर्जलसंस्थितः । अष्टोत्तरसहस्रं तु जपेत्पञ्चदशाक्षरीम्
35 // bhaktiśraddhāsamāyuktaḥ snātvāntarjalasaṃsthitaḥ / aṣṭottarasahasraṃ tu japetpañcadaśākṣarīm
36 ॥ आराध्य च परां शक्तिं मुच्यते सर्वकिल्बिषैः । तेन नश्यन्ति पापानि कल्पकोटिकृतान्यपि । सर्वापद्भ्यो विमुच्येत सर्वाभीष्टं च विन्दति
36 // ārādhya ca parāṃ śaktiṃ mucyate sarvakilbiṣaiḥ / tena naśyanti pāpāni kalpakoṭikṛtānyapi / sarvāpadbhyo vimucyeta sarvābhīṣṭaṃ ca vindati
37 ॥ इन्द्र उवाच भगवन्सर्वधर्मज्ञ सर्वभूतहिते रत । संयोगजस्य पापस्य विशेषं वक्तुमर्हसि
37 // indra uvāca bhagavansarvadharmajña sarvabhūtahite rata / saṃyogajasya pāpasya viśeṣaṃ vaktumarhasi
38 ॥ बृहस्पतिरुवाच संयोगजं तु यत्पापं तच्चतुर्धा निगद्यते । कर्ता प्रधानः सहकृन्निमित्तो ऽनुमतः क्रमात्
38 // bṛhaspatiruvāca saṃyogajaṃ tu yatpāpaṃ taccaturdhā nigadyate / kartā pradhānaḥ sahakṛnnimitto 'numataḥ kramāt
39 ॥ क्रमाद्दशांशतो ऽघं स्याच्छुद्धिः पूर्वोक्तमार्गतः
39 // kramāddaśāṃśato 'ghaṃ syācchuddhiḥ pūrvoktamārgataḥ
40 ॥ मद्यं कलञ्जं निर्यासं छत्राकं गृञ्जनं तथा । लशुनं च कलिङ्गं च महाकोशातकीं तथा
40 // madyaṃ kalañjaṃ niryāsaṃ chatrākaṃ gṛñjanaṃ tathā / laśunaṃ ca kaliṅgaṃ ca mahākośātakīṃ tathā
41 ॥ बिंबीं च कवकं चैव हस्तिनीं शिशुलंबिकाम् । औदुंबरं च वार्ताकं कतकं बिल्वमल्लिका
41 // biṃbīṃ ca kavakaṃ caiva hastinīṃ śiśulaṃbikām / auduṃbaraṃ ca vārtākaṃ katakaṃ bilvamallikā
42 ॥ क्रमाद्दशगुणं न्यूनमघमेषां विनिर्दिशेत् । पुरग्रामाङ्गवैश्याङ्गवेश्योपायनविक्रयी
42 // kramāddaśaguṇaṃ nyūnamaghameṣāṃ vinirdiśet / puragrāmāṅgavaiśyāṅgaveśyopāyanavikrayī
43 ॥ सेवकः पुरसंस्थश्च कुग्रामस्थो ऽभिशस्तकः । वैद्यो वैखानसः शैवो नारीजीवो ऽन्नविक्रयी
43 // sevakaḥ purasaṃsthaśca kugrāmastho 'bhiśastakaḥ / vaidyo vaikhānasaḥ śaivo nārījīvo 'nnavikrayī
44 ॥ शस्त्रजीवी परिव्राट् च वैदिकाचारनिन्दकः । क्रमाद्दशगुणान्न्यूनमेषामन्नादने भवेत्
44 // śastrajīvī parivrāṭ ca vaidikācāranindakaḥ / kramāddaśaguṇānnyūnameṣāmannādane bhavet
45 ॥ स्वतन्त्रं तैलकॢप्तं तु ह्युक्तार्थं पापमादिशेत् । तैरेव दृष्टं तद्भुक्तमुक्तपापं विनिर्दिशेत्
45 // svatantraṃ tailakḷptaṃ tu hyuktārthaṃ pāpamādiśet / taireva dṛṣṭaṃ tadbhuktamuktapāpaṃ vinirdiśet
46 ॥ ब्रह्मक्षत्रविशां चैव सशूद्राणां यथौदनम् । तैलपक्वमदृष्टं च भुञ्जन्पादमघं भवेत्
46 // brahmakṣatraviśāṃ caiva saśūdrāṇāṃ yathaudanam / tailapakvamadṛṣṭaṃ ca bhuñjanpādamaghaṃ bhavet
47 ॥ द्विजात्मदासीकॢप्तं च तया दृष्टे तदर्धके । वेश्यायास्तु त्रिपादं स्यात्तथा दृष्टे तदोदने
47 // dvijātmadāsīkḷptaṃ ca tayā dṛṣṭe tadardhake / veśyāyāstu tripādaṃ syāttathā dṛṣṭe tadodane
48 ॥ शूद्रावत्स्यात्तु गोपान्नं विना गव्यचतुष्टयम् । तैलाज्यगुडसंयुक्तं पक्वं वैश्यान्न दुष्यति
48 // śūdrāvatsyāttu gopānnaṃ vinā gavyacatuṣṭayam / tailājyaguḍasaṃyuktaṃ pakvaṃ vaiśyānna duṣyati
49 ॥ वैश्यावद्ब्राह्मणी भ्रष्टा तया दृष्टेन किञ्चन
49 // vaiśyāvadbrāhmaṇī bhraṣṭā tayā dṛṣṭena kiñcana
50 ॥ ब्रुवस्यान्नं द्विजो भुक्त्वा प्राणायामशतं चरेत् । अथवान्तर्जले जप्त्वाद्रुपदां वा त्रिवारकम्
50 // bruvasyānnaṃ dvijo bhuktvā prāṇāyāmaśataṃ caret / athavāntarjale japtvādrupadāṃ vā trivārakam
51 ॥ इदं विष्णुस्त्र्यंबकं वा त्थैवान्तर्जले जपेत् । उपोष्य रजनीमेकां ततः पापाद्विशुध्यति
51 // idaṃ viṣṇustryaṃbakaṃ vā tthaivāntarjale japet / upoṣya rajanīmekāṃ tataḥ pāpādviśudhyati
52 ॥ अथवा प्रोक्षयेदन्नमब्लिङ्गैः पावमानिकैः । अन्नसूक्तं जपित्वा तु भृगुर्वै वारुणीति च
52 // athavā prokṣayedannamabliṅgaiḥ pāvamānikaiḥ / annasūktaṃ japitvā tu bhṛgurvai vāruṇīti ca
53 ॥ ब्रह्मार्पणमिति श्लोकं जप्त्वा नियममाश्रितः । उपोष्य रजनीमेकां ततः शुद्धो भविष्यति
53 // brahmārpaṇamiti ślokaṃ japtvā niyamamāśritaḥ / upoṣya rajanīmekāṃ tataḥ śuddho bhaviṣyati
54 ॥ स्त्री भुक्त्वा तु ब्रुवाद्यन्नमेकाद्यान्भोजये द्द्विजान् । आपदि ब्राह्मणो ह्येषामन्नं भुक्त्वा न दोषभाक्
54 // strī bhuktvā tu bruvādyannamekādyānbhojaye ddvijān / āpadi brāhmaṇo hyeṣāmannaṃ bhuktvā na doṣabhāk
55 ॥ इदं विष्णुरिति मन्त्रेण सप्तवाराभिमन्त्रितम् । सो ऽहंभावेन तद्ध्यात्वा भुक्त्वा दोषैर्न लिप्यते
55 // idaṃ viṣṇuriti mantreṇa saptavārābhimantritam / so 'haṃbhāvena taddhyātvā bhuktvā doṣairna lipyate
56 ॥ अथवा शङ्करं ध्यायञ्जप्त्वा त्रैय्यंबकं मनुम् । सो ऽहंभावेन तज्ज्ञानान्न दोषैः प्रविलिप्यते
56 // athavā śaṅkaraṃ dhyāyañjaptvā traiyyaṃbakaṃ manum / so 'haṃbhāvena tajjñānānna doṣaiḥ pravilipyate
57 ॥ इदं रहस्यं देवेन्द्र शृणुष्व वचनं मम । ध्यात्वा देवीं परां शक्तिं जप्त्वा पञ्चदशाक्षरीम्
57 // idaṃ rahasyaṃ devendra śṛṇuṣva vacanaṃ mama / dhyātvā devīṃ parāṃ śaktiṃ japtvā pañcadaśākṣarīm
58 ॥ तन्निवेदितबुद्ध्यादौ यो ऽश्नाति प्रत्यहं द्विजः । नास्यान्नदोषजं किञ्चिन्न दारिद्रयभयं तथा
58 // tanniveditabuddhyādau yo 'śnāti pratyahaṃ dvijaḥ / nāsyānnadoṣajaṃ kiñcinna dāridrayabhayaṃ tathā
59 ॥ न व्याधिजं भयं तस्य न च शत्रुभयं तथा । जपतो मुक्तिरेवास्य सदा सर्वत्र मङ्गलम्
59 // na vyādhijaṃ bhayaṃ tasya na ca śatrubhayaṃ tathā / japato muktirevāsya sadā sarvatra maṅgalam
60 ॥ एष ते कथितः शक्र पापानामपि विस्तरः । प्रायश्चित्तं तथा तेषां किमन्यच्छ्रोतुमिच्छसि
60 // eṣa te kathitaḥ śakra pāpānāmapi vistaraḥ / prāyaścittaṃ tathā teṣāṃ kimanyacchrotumicchasi