113 ॥ इति श्री ब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते उत्तरभागे चतुर्थ उपसंहारपादे प्रतिसर्गो नाम तृतीयो ऽध्यायः ऋषय ऊचुः श्रुतं सुमहदाख्यानं भवता परिकीर्त्तितम् । प्रजानां मनुभिः सार्द्धं देवानामृषिभिः सह
113 // iti śrī brahmāṇḍe mahāpurāṇe vāyuprokte uttarabhāge caturtha upasaṃhārapāde pratisargo nāma tṛtīyo 'dhyāyaḥ ṛṣaya ūcuḥ śrutaṃ sumahadākhyānaṃ bhavatā parikīrttitam / prajānāṃ manubhiḥ sārddhaṃ devānāmṛṣibhiḥ saha
1 ॥ पितृगन्धर्वभूतानां पिशाचोरगरक्षसाम् । दैत्यानां दानवानां च यक्षाणामेव पक्षिणाम्
1 // pitṛgandharvabhūtānāṃ piśācoragarakṣasām / daityānāṃ dānavānāṃ ca yakṣāṇāmeva pakṣiṇām
2 ॥ अत्यद्भुतानि कर्माणि विविधा धर्मनिश्चयाः । विचित्राश्च कथायोगा जन्म चाग्र्यमनुत्तमम्
2 // atyadbhutāni karmāṇi vividhā dharmaniścayāḥ / vicitrāśca kathāyogā janma cāgryamanuttamam
3 ॥ तत्कथ्यमानमस्माकं भवता श्लक्ष्णया गिरा । मनः कर्णसुखं सौते प्रीणात्यमृतसन्निभम्
3 // tatkathyamānamasmākaṃ bhavatā ślakṣṇayā girā / manaḥ karṇasukhaṃ saute prīṇātyamṛtasannibham
4 ॥ एवमाराध्य ते सूतं सत्कृत्य च महर्षयः । पप्रच्छुः सत्त्रिणः सर्वे पुनः सर्गप्रवर्त्तनम्
4 // evamārādhya te sūtaṃ satkṛtya ca maharṣayaḥ / papracchuḥ sattriṇaḥ sarve punaḥ sargapravarttanam
5 ॥ कथं सुत महाप्राज्ञ पुनः सर्गः प्रपत्स्यते । बन्धेषु संप्रलीनेषु गुणसाम्ये तमोमये
5 // kathaṃ suta mahāprājña punaḥ sargaḥ prapatsyate / bandheṣu saṃpralīneṣu guṇasāmye tamomaye
6 ॥ विकारेष्वविसृष्टेषु ह्यव्यक्ते चात्मनि स्थिते । अप्रवृत्ते ब्रह्मणा तु सहसा योज्यगैस्तदा
6 // vikāreṣvavisṛṣṭeṣu hyavyakte cātmani sthite / apravṛtte brahmaṇā tu sahasā yojyagaistadā
7 ॥ कथं प्रपत्स्यते सर्गस्तन्नः प्रब्रूहि पृच्छताम् । एवमुक्तस्ततः सूतस्तदासौ लोमहर्षणः
7 // kathaṃ prapatsyate sargastannaḥ prabrūhi pṛcchatām / evamuktastataḥ sūtastadāsau lomaharṣaṇaḥ
8 ॥ व्याख्यातुमुपचक्राम पुनः सर्गप्रवर्त्तनम् । अत्र वो वर्त्तयिष्यामि यथा सर्गः प्रपत्स्यते
8 // vyākhyātumupacakrāma punaḥ sargapravarttanam / atra vo varttayiṣyāmi yathā sargaḥ prapatsyate
9 ॥ पूर्ववत्स तु विज्ञेयः समासात्तन्निबोधत । दृष्टेनैवानुमेयं च तर्कं वक्ष्यामि युक्तितः
9 // pūrvavatsa tu vijñeyaḥ samāsāttannibodhata / dṛṣṭenaivānumeyaṃ ca tarkaṃ vakṣyāmi yuktitaḥ
10 ॥ यस्माद्वाचो निवर्त्तन्ते त्वप्राप्य मनसा सह । अव्यक्त वत्परोक्षत्वाद्गहनं तद्दुरासदम्
10 // yasmādvāco nivarttante tvaprāpya manasā saha / avyakta vatparokṣatvādgahanaṃ taddurāsadam
11 ॥ विकारैः प्रतिसंसृष्टो गुणः साम्येन वर्त्तते । प्रधानं पुरुषाणां च साधर्म्येणैव तिष्ठति
11 // vikāraiḥ pratisaṃsṛṣṭo guṇaḥ sāmyena varttate / pradhānaṃ puruṣāṇāṃ ca sādharmyeṇaiva tiṣṭhati
12 ॥ धर्माधर्मौं प्रलीयेते ह्यव्यक्ते प्राणिनां सदा । सत्त्वमात्रात्मको धर्मो गुणे सत्त्वे प्रतिष्ठितः
12 // dharmādharmauṃ pralīyete hyavyakte prāṇināṃ sadā / sattvamātrātmako dharmo guṇe sattve pratiṣṭhitaḥ
13 ॥ तमोमात्रात्मको धर्मो गुणे तमसि तिष्ठति । अविभागेन तावेतौ गुणसाम्ये स्थितावुभौ
13 // tamomātrātmako dharmo guṇe tamasi tiṣṭhati / avibhāgena tāvetau guṇasāmye sthitāvubhau
14 ॥ सर्वं कार्यं बुद्धिपूर्वं प्रधानस्य प्रपत्स्यते । बुद्धिपूर्वं क्षेत्रज्ञ अधिष्ठास्यति तान्गुणान्
14 // sarvaṃ kāryaṃ buddhipūrvaṃ pradhānasya prapatsyate / buddhipūrvaṃ kṣetrajña adhiṣṭhāsyati tānguṇān
15 ॥ एवं तानभिमानेन प्रपत्स्यति पुनस्तदा । यदा प्रवर्त्तितव्यं तु क्षेत्रक्षेत्रज्ञयोर् द्वयोः
15 // evaṃ tānabhimānena prapatsyati punastadā / yadā pravarttitavyaṃ tu kṣetrakṣetrajñayor dvayoḥ
16 ॥ भोज्यभोक्तृत्वसंबन्धाः प्रपत्स्यन्ते च तावुभौ । तस्मादक्षरमव्यक्तं साम्ये स्थित्वा गुणात्मकम्
16 // bhojyabhoktṛtvasaṃbandhāḥ prapatsyante ca tāvubhau / tasmādakṣaramavyaktaṃ sāmye sthitvā guṇātmakam
17 ॥ क्षेत्रज्ञाधिष्ठितं तत्र वैपम्यं भजते तु तत् । ततः प्रपत्स्यते व्यक्तं क्षेत्रक्षेत्रज्ञयोर्द्वयोः
17 // kṣetrajñādhiṣṭhitaṃ tatra vaipamyaṃ bhajate tu tat / tataḥ prapatsyate vyaktaṃ kṣetrakṣetrajñayordvayoḥ
18 ॥ क्षेत्रज्ञाधिष्ठितं सत्त्वं विकारं जनयिष्यति । महदाद्यं विशेषान्तं चतुर्विंशगुणात्मकम्
18 // kṣetrajñādhiṣṭhitaṃ sattvaṃ vikāraṃ janayiṣyati / mahadādyaṃ viśeṣāntaṃ caturviṃśaguṇātmakam
19 ॥ क्षेत्रज्ञस्य प्रधानस्य पुरुषस्य प्रवर्त्स्यतः । आदिदेवः प्रधानस्यानुग्रहाय प्रजक्षते
19 // kṣetrajñasya pradhānasya puruṣasya pravartsyataḥ / ādidevaḥ pradhānasyānugrahāya prajakṣate
20 ॥ अनाद्यौ वरमुत्पादौ उभौ सूक्ष्मौ तु तौ स्मृतौ । अनादिसंयोगयुतौ सर्वं क्षेत्रज्ञमेव च
20 // anādyau varamutpādau ubhau sūkṣmau tu tau smṛtau / anādisaṃyogayutau sarvaṃ kṣetrajñameva ca
21 ॥ अबुद्धिपूर्वकं युक्तमाशक्तौ तु वरौ तदा । अप्रत्ययममोघं च स्थितावुदकमत्स्यवत्
21 // abuddhipūrvakaṃ yuktamāśaktau tu varau tadā / apratyayamamoghaṃ ca sthitāvudakamatsyavat
22 ॥ प्रवृत्तपूर्वौं तौ पूर्वं पुनः सर्वं प्रपत्स्यते । अज्ञा गुणैः प्रवर्त्तन्ते रजःसत्त्वतमो ऽभिधैः
22 // pravṛttapūrvauṃ tau pūrvaṃ punaḥ sarvaṃ prapatsyate / ajñā guṇaiḥ pravarttante rajaḥsattvatamo 'bhidhaiḥ
23 ॥ प्रवृत्तिकाले रजसाभिपन्नो महत्त्वभूतादिविशेषतां च । विशेषतां चेन्द्रियतां च याति गुणावसानौषधिभिर्मनुष्यः
23 // pravṛttikāle rajasābhipanno mahattvabhūtādiviśeṣatāṃ ca / viśeṣatāṃ cendriyatāṃ ca yāti guṇāvasānauṣadhibhirmanuṣyaḥ
24 ॥ सत्याभिध्यायिनस्तस्य ध्यायिनः सन्निमित्तकम् । रजः सत्त्वतमोव्यक्ता विधर्माणः परस्परम्
24 // satyābhidhyāyinastasya dhyāyinaḥ sannimittakam / rajaḥ sattvatamovyaktā vidharmāṇaḥ parasparam
25 ॥ आद्यन्तं वै प्रवत्स्यन्ते क्षेत्रमज्ञाम्वु सर्वशः । संसिद्धकार्यकरणा उत्पद्यन्ते ऽभिमानिनः
25 // ādyantaṃ vai pravatsyante kṣetramajñāmvu sarvaśaḥ / saṃsiddhakāryakaraṇā utpadyante 'bhimāninaḥ
26 ॥ सर्वे सत्त्वाः प्रपद्यन्ते ह्यव्यक्तात्पूर्वमेव च । प्राक्सृतौ ये त्वसुवहाः साधकाश्चाप्यसाधकाः
26 // sarve sattvāḥ prapadyante hyavyaktātpūrvameva ca / prāksṛtau ye tvasuvahāḥ sādhakāścāpyasādhakāḥ
27 ॥ असंशान्तास्तु ते सर्वे स्थानप्रकरणैः सह । कार्याणि प्रतिपत्स्यन्ते उत्पत्स्यन्ते पुनः पुनः
27 // asaṃśāntāstu te sarve sthānaprakaraṇaiḥ saha / kāryāṇi pratipatsyante utpatsyante punaḥ punaḥ
28 ॥ गुणमात्रात्मकावेव धर्माधर्मौं परस्परम् । आरप्संते हि चान्योन्यं वरेणानुग्रहेण वा
28 // guṇamātrātmakāveva dharmādharmauṃ parasparam / ārapsaṃte hi cānyonyaṃ vareṇānugraheṇa vā
29 ॥ शर्वस्तुल्यप्रसृष्ट्यर्थ सर्गादौ याति विक्रियाम् । गुणास्तं प्रतिधीयन्ते तस्मात्तत्तस्य रोचते
29 // śarvastulyaprasṛṣṭyartha sargādau yāti vikriyām / guṇāstaṃ pratidhīyante tasmāttattasya rocate
30 ॥ गुणास्ते यानि कर्माणि प्राक्सृष्ट्यां प्रतिपेदिरे । तान्येव प्रतिपद्यन्ते सृज्यमानाः पुनः पुनः
30 // guṇāste yāni karmāṇi prāksṛṣṭyāṃ pratipedire / tānyeva pratipadyante sṛjyamānāḥ punaḥ punaḥ
31 ॥ हिंस्राहिंस्रे मृदुकूरे धर्माधर्मावृतानृते । तद्भाविताः प्रपद्यन्ते तस्मात्तत्तस्य रोचते
31 // hiṃsrāhiṃsre mṛdukūre dharmādharmāvṛtānṛte / tadbhāvitāḥ prapadyante tasmāttattasya rocate
32 ॥ महाभूतेषु नानात्वमिन्द्रियार्थेषु मूर्त्तिषु । विप्रयोगश्च भूतानां गुणेभ्यः संप्रवर्त्तते
32 // mahābhūteṣu nānātvamindriyārtheṣu mūrttiṣu / viprayogaśca bhūtānāṃ guṇebhyaḥ saṃpravarttate
33 ॥ इत्येष वो मया ख्यातः पुनः सर्गः समासतः । समासादेव वक्ष्यामि ब्रह्मणो ऽथ समुद्भवम्
33 // ityeṣa vo mayā khyātaḥ punaḥ sargaḥ samāsataḥ / samāsādeva vakṣyāmi brahmaṇo 'tha samudbhavam
34 ॥ अव्यक्तात्कारणात्तस्मान्नित्यात्सदसदात्मकात् । प्रधानपुरुषाभ्यां तु जायते च महेश्वरः
34 // avyaktātkāraṇāttasmānnityātsadasadātmakāt / pradhānapuruṣābhyāṃ tu jāyate ca maheśvaraḥ
35 ॥ स पुनः संभावयिता जायते ब्रह्मसंज्ञितः । सृजते स पुनर्लोकानभिमान गुणात्मकान्
35 // sa punaḥ saṃbhāvayitā jāyate brahmasaṃjñitaḥ / sṛjate sa punarlokānabhimāna guṇātmakān
36 ॥ अहङ्कारस्तु महतस्तस्माद्भूतानि चात्मनः । युगपत्संप्रवर्त्तन्ते भूतान्येवेन्द्रियाणि च
36 // ahaṅkārastu mahatastasmādbhūtāni cātmanaḥ / yugapatsaṃpravarttante bhūtānyevendriyāṇi ca
37 ॥ भूतभेदाश्च भूतेभ्य इति सर्गः प्रवर्त्तते । विस्तरावयवस्तेषां यथाप्रज्ञं यथाश्रुतम् । कीर्त्त्यतो वो यथापूर्वं तथैवाप्युपधार्यताम्
37 // bhūtabhedāśca bhūtebhya iti sargaḥ pravarttate / vistarāvayavasteṣāṃ yathāprajñaṃ yathāśrutam / kīrttyato vo yathāpūrvaṃ tathaivāpyupadhāryatām
38 ॥ एतच्छ्रुत्वा नैमिषेया स्तदानीं लोकोत्पत्तिं सुस्थितिं चाप्ययं च । तस्मिन्सत्रे ऽवभृथं प्राप्य शुद्धाः पुण्यं लोकमृषयः प्राप्नुवन्ति
38 // etacchrutvā naimiṣeyā stadānīṃ lokotpattiṃ susthitiṃ cāpyayaṃ ca / tasminsatre 'vabhṛthaṃ prāpya śuddhāḥ puṇyaṃ lokamṛṣayaḥ prāpnuvanti
39 ॥ यथा यूयं विधिना देवातादीनिष्ट्वा चैवावभृथं प्राप्य शुद्धाः । त्यक्त्वा देहानायुषोंऽते कृतार्थाः पुण्यं लोकं प्राप्य मोदध्वमेवम्
39 // yathā yūyaṃ vidhinā devātādīniṣṭvā caivāvabhṛthaṃ prāpya śuddhāḥ / tyaktvā dehānāyuṣoṃ'te kṛtārthāḥ puṇyaṃ lokaṃ prāpya modadhvamevam
40 ॥ एते ते नैमिषेया वै दृष्ट्वा स्पृष्ट्वा च वै तदा । जग्मुश्चावभृथस्नाताः स्वर्गं सर्वे तु सत्रिणः
40 // ete te naimiṣeyā vai dṛṣṭvā spṛṣṭvā ca vai tadā / jagmuścāvabhṛthasnātāḥ svargaṃ sarve tu satriṇaḥ
41 ॥ विप्रास्तथा यूयमपि इष्टा बहुविधैर्मखैः । आयुषोंऽते ततः स्वर्गं गन्तारः स्थ द्विजोत्तमाः
41 // viprāstathā yūyamapi iṣṭā bahuvidhairmakhaiḥ / āyuṣoṃ'te tataḥ svargaṃ gantāraḥ stha dvijottamāḥ
42 ॥ प्रक्रिया प्रथमः पादः कथायास्तु परिग्रहः । अनुषङ्ग उपोद्धात उपसंहार एव च
42 // prakriyā prathamaḥ pādaḥ kathāyāstu parigrahaḥ / anuṣaṅga upoddhāta upasaṃhāra eva ca
43 ॥ एवमेव चतुःपादं पुराणं लोकसम्मतम् । उवाच भागवान्सक्षाद्वायुलोकहिते रतः
43 // evameva catuḥpādaṃ purāṇaṃ lokasammatam / uvāca bhāgavānsakṣādvāyulokahite rataḥ
44 ॥ नैमिषे सत्रमा साद्य मुनिभ्यो मुनिसत्तम । तत्प्रसादं च संसिद्धं भूतोत्पत्तिलयान्वितम्
44 // naimiṣe satramā sādya munibhyo munisattama / tatprasādaṃ ca saṃsiddhaṃ bhūtotpattilayānvitam
45 ॥ प्राधानिकीमिमां सृष्टिं तथैवेश्वरकारिताम् । सम्यग्विदित्वा मेधावी न मोहमधिगच्छति
45 // prādhānikīmimāṃ sṛṣṭiṃ tathaiveśvarakāritām / samyagviditvā medhāvī na mohamadhigacchati
46 ॥ इदं यो ब्राह्मणो विद्वानितिहासं पुरातनम् । शृणुयाच्छ्रावयेद्वापि तथाध्यापयते ऽपि च
46 // idaṃ yo brāhmaṇo vidvānitihāsaṃ purātanam / śṛṇuyācchrāvayedvāpi tathādhyāpayate 'pi ca
47 ॥ स्थानेषु स महेन्द्रस्य मोदते शाश्वतीः समाः । ब्रह्मसायुज्यगो भूत्वा ब्रह्मणा सह मोदते
47 // sthāneṣu sa mahendrasya modate śāśvatīḥ samāḥ / brahmasāyujyago bhūtvā brahmaṇā saha modate
48 ॥ तेषां कीर्तिमतां कीर्तिं प्रजेशानां महात्मनाम् । प्रथयन्पृथिवीशानां ब्रह्मभूयाय गच्छति
48 // teṣāṃ kīrtimatāṃ kīrtiṃ prajeśānāṃ mahātmanām / prathayanpṛthivīśānāṃ brahmabhūyāya gacchati
49 ॥ धन्यं यशस्यमायुष्यं पुण्यं वेदैश्च संमितम् । कृष्णद्वैपायनेनोक्तं पुराण ब्रह्मवादिना
49 // dhanyaṃ yaśasyamāyuṣyaṃ puṇyaṃ vedaiśca saṃmitam / kṛṣṇadvaipāyanenoktaṃ purāṇa brahmavādinā
50 ॥ मन्वन्तरेश्वराणां च यः कीर्तिं प्रथयेदिमाम् । देवतानामृषीणां च भूरिद्रविमतेजसाम्
50 // manvantareśvarāṇāṃ ca yaḥ kīrtiṃ prathayedimām / devatānāmṛṣīṇāṃ ca bhūridravimatejasām
51 ॥ स सर्वैर्मुच्यते पापैः पुण्यं च महदाप्नुयात् । यश्चेदं श्रावयेद्विद्वान्सदा पर्वणि पर्वणि
51 // sa sarvairmucyate pāpaiḥ puṇyaṃ ca mahadāpnuyāt / yaścedaṃ śrāvayedvidvānsadā parvaṇi parvaṇi
52 ॥ धूतपाप्मा जितस्वर्गो ब्रह्मभूयाय कल्पते । यश्चेदं श्रावयेच्छ्राद्धे ब्राह्मणान् पादमन्ततः
52 // dhūtapāpmā jitasvargo brahmabhūyāya kalpate / yaścedaṃ śrāvayecchrāddhe brāhmaṇān pādamantataḥ
53 ॥ अक्षेयं सर्वकामीयं पितॄंस्तच्छोपतिष्ठते । यस्मात्पुरा ह्यणन्तीदं पुराणं तेन चोच्यते
53 // akṣeyaṃ sarvakāmīyaṃ pitṝṃstacchopatiṣṭhate / yasmātpurā hyaṇantīdaṃ purāṇaṃ tena cocyate
54 ॥ निरुक्तमस्य यो वेद सर्वपापैः प्रमुच्यते । तथैव त्रिषु वर्णेषु ये मनुष्या अधीयते
54 // niruktamasya yo veda sarvapāpaiḥ pramucyate / tathaiva triṣu varṇeṣu ye manuṣyā adhīyate
55 ॥ इतिहासमिमं श्रुत्वा धर्माय विदधे मतिम् । यावन्त्यस्य शरीरेषु रोमकूपानि सर्वशः
55 // itihāsamimaṃ śrutvā dharmāya vidadhe matim / yāvantyasya śarīreṣu romakūpāni sarvaśaḥ
56 ॥ तावत्कोटिसहस्राणि वर्षाणि दिवि मोदते । ब्रह्मसायुज्यगो भूत्वा दैवतैः सह मोदते
56 // tāvatkoṭisahasrāṇi varṣāṇi divi modate / brahmasāyujyago bhūtvā daivataiḥ saha modate
57 ॥ सर्वपापहरं पुण्यं पवित्रं च यशस्वि च । ब्रह्मा ददौ शास्त्रमिदं पुराणं मातरिश्वने
57 // sarvapāpaharaṃ puṇyaṃ pavitraṃ ca yaśasvi ca / brahmā dadau śāstramidaṃ purāṇaṃ mātariśvane
58 ॥ तस्माच्चोशनसा प्राप्तं तस्माच्चापि बृहस्पतिः । बृहस्पतिस्तु प्रोवाच सवित्रे तदनन्तरम्
58 // tasmāccośanasā prāptaṃ tasmāccāpi bṛhaspatiḥ / bṛhaspatistu provāca savitre tadanantaram
59 ॥ सविता मृत्यवे प्राह मृत्युश्चेन्द्राय वै पुनः । इन्द्रश्चापि वसिष्ठाय सो ऽपि सारस्वताय च
59 // savitā mṛtyave prāha mṛtyuścendrāya vai punaḥ / indraścāpi vasiṣṭhāya so 'pi sārasvatāya ca
60 ॥ सारस्वतस्त्रिधाम्ने ऽथ त्रिधामा च शरद्वते । शरद्वांस्तु त्रिविष्टाय सोंऽतरिक्षाय दत्तवान्
60 // sārasvatastridhāmne 'tha tridhāmā ca śaradvate / śaradvāṃstu triviṣṭāya soṃ'tarikṣāya dattavān
61 ॥ चर्षिणे चान्तरिक्षो वै सो ऽपि त्रय्यारुणाय च । त्रय्यारुणाद्धनञ्जयः स वै प्रादात्कृतञ्जये
61 // carṣiṇe cāntarikṣo vai so 'pi trayyāruṇāya ca / trayyāruṇāddhanañjayaḥ sa vai prādātkṛtañjaye
62 ॥ कृतञ्जयात्तृणञ्जयो भरद्वाजाय सो ऽप्यथ । गौतमाय भरद्वाजः सो ऽपि निर्य्यन्तरे पुनः
62 // kṛtañjayāttṛṇañjayo bharadvājāya so 'pyatha / gautamāya bharadvājaḥ so 'pi niryyantare punaḥ
63 ॥ निर्य्यन्तरस्तु प्रोवाच तथा वाजश्रवाय वै । स ददौ सोमशुष्माय स चादात्तृणबिन्दवे
63 // niryyantarastu provāca tathā vājaśravāya vai / sa dadau somaśuṣmāya sa cādāttṛṇabindave
64 ॥ तृणबिन्दुस्तु दक्षाय दक्षः प्रोवाच शक्तये । शक्तेः पराशरश्चापि गर्भस्थः श्रुतवानिदम्
64 // tṛṇabindustu dakṣāya dakṣaḥ provāca śaktaye / śakteḥ parāśaraścāpi garbhasthaḥ śrutavānidam
65 ॥ पराशराज्जातुकर्ण्यस्तस्माद्द्वैपायनः प्रभुः । द्वैपायना त्पुनश्चापि मया प्राप्तं द्विजोत्तम
65 // parāśarājjātukarṇyastasmāddvaipāyanaḥ prabhuḥ / dvaipāyanā tpunaścāpi mayā prāptaṃ dvijottama
66 ॥ मया चैतत्पुनः प्रोक्तं पुत्रायामितबुद्धये । इत्येव वाक्यं ब्रह्मादिगुरुणां समुदात्दृतम्
66 // mayā caitatpunaḥ proktaṃ putrāyāmitabuddhaye / ityeva vākyaṃ brahmādiguruṇāṃ samudātdṛtam
67 ॥ नमस्कार्याश्च गुरवः प्रयत्नेन मनीषिभिः । धन्यं यशस्यमायुष्यं पुण्यं सर्वार्थसाधकम्
67 // namaskāryāśca guravaḥ prayatnena manīṣibhiḥ / dhanyaṃ yaśasyamāyuṣyaṃ puṇyaṃ sarvārthasādhakam
68 ॥ पापघ्नं नियमेनेदं श्रोतव्यं ब्राह्मणैः सदा । नाशुचौ नापि पापाय नाप्यसंवत्सरोषिते
68 // pāpaghnaṃ niyamenedaṃ śrotavyaṃ brāhmaṇaiḥ sadā / nāśucau nāpi pāpāya nāpyasaṃvatsaroṣite
69 ॥ नाश्रद्दधाने ऽविदुषे नापुत्राय कथञ्चन । नाहिताय प्रदातव्यं पवित्रमिदमुत्तमम्
69 // nāśraddadhāne 'viduṣe nāputrāya kathañcana / nāhitāya pradātavyaṃ pavitramidamuttamam
70 ॥ अव्यक्तं वै यस्य योनिं वदन्ति व्यक्तं देहं कालमेतं गतिं च । वह्निर्वक्त्रं चन्द्रसूर्यौं च नेत्रेदिशः श्रोत्रे घ्राणमाहुश्च वायुम्
70 // avyaktaṃ vai yasya yoniṃ vadanti vyaktaṃ dehaṃ kālametaṃ gatiṃ ca / vahnirvaktraṃ candrasūryauṃ ca netrediśaḥ śrotre ghrāṇamāhuśca vāyum
71 ॥ वाचो वेदा अन्तरिक्षं शरीरं क्षितिः पादास्तारका रोमकूपाः । सर्वाणि द्यौर्मस्तकानि त्वथो वै विद्याश्चैवोपनिषद्यस्य पुच्छम्
71 // vāco vedā antarikṣaṃ śarīraṃ kṣitiḥ pādāstārakā romakūpāḥ / sarvāṇi dyaurmastakāni tvatho vai vidyāścaivopaniṣadyasya puccham
72 ॥ तं देवदेवं जननं जनानां यज्ञात्मकं सत्यलोकप्रतिष्ठम् । वरं वराणां वरदं महेश्वरं ब्रह्माणमादिं प्रयतो नमस्ये
72 // taṃ devadevaṃ jananaṃ janānāṃ yajñātmakaṃ satyalokapratiṣṭham / varaṃ varāṇāṃ varadaṃ maheśvaraṃ brahmāṇamādiṃ prayato namasye