107 ॥ इति श्रीब्रह्माण्डमहापुराणे उत्तरभागे हयग्रीवागस्त्यसंवादे ललितोपाख्याने मदनपुनर्भवो नाम त्रिंशो ऽध्यायः अगस्त्य उवाच किमिदं श्रीपुरं नाम केन रूपेण वर्तते । केन वानिर्मितं पूर्व तत्सर्वं मे निवदय
107 // iti śrībrahmāṇḍamahāpurāṇe uttarabhāge hayagrīvāgastyasaṃvāde lalitopākhyāne madanapunarbhavo nāma triṃśo 'dhyāyaḥ agastya uvāca kimidaṃ śrīpuraṃ nāma kena rūpeṇa vartate / kena vānirmitaṃ pūrva tatsarvaṃ me nivadaya
1 ॥ कियत्प्रमाणं किं वर्णं कथयस्व मम प्रभो । त्वमेव सर्वसन्देहपङ्कशोषणभास्करः
1 // kiyatpramāṇaṃ kiṃ varṇaṃ kathayasva mama prabho / tvameva sarvasandehapaṅkaśoṣaṇabhāskaraḥ
2 ॥ हयग्रीव उवाच यथा चक्ररथं प्राप्य पूर्वोक्तैर्लक्षणैर्युतम् । महायागानलोत्पन्ना ललिता परमेश्वरी
2 // hayagrīva uvāca yathā cakrarathaṃ prāpya pūrvoktairlakṣaṇairyutam / mahāyāgānalotpannā lalitā parameśvarī
3 ॥ कृत्वा वैवाहिकीं लीलां ब्रह्माद्यैः प्रार्थिता पुनः । व्यजेष्ट भण्डनामानमसुरं लोककण्टकम्
3 // kṛtvā vaivāhikīṃ līlāṃ brahmādyaiḥ prārthitā punaḥ / vyajeṣṭa bhaṇḍanāmānamasuraṃ lokakaṇṭakam
4 ॥ तदा देवा महेन्द्राद्याः सन्तोषं बहु भेजिरे । अथ कामेश्वरस्यापि ललितायाश्च शोभनम् । नित्योपभोगसर्वार्थं मन्दिरं कर्तुमुत्सुकाः
4 // tadā devā mahendrādyāḥ santoṣaṃ bahu bhejire / atha kāmeśvarasyāpi lalitāyāśca śobhanam / nityopabhogasarvārthaṃ mandiraṃ kartumutsukāḥ
5 ॥ कुमारा ललितादेव्या ब्रह्मविष्णुमहेश्वराः । वर्धकिं विश्वकर्माणं सुराणां शिल्पकोविदम्
5 // kumārā lalitādevyā brahmaviṣṇumaheśvarāḥ / vardhakiṃ viśvakarmāṇaṃ surāṇāṃ śilpakovidam
6 ॥ सुराणां शिल्पनं च मयं मायाविचक्षणम् । आहूय कृतसत्कारानूचिरे ललिताज्ञया
6 // surāṇāṃ śilpanaṃ ca mayaṃ māyāvicakṣaṇam / āhūya kṛtasatkārānūcire lalitājñayā
7 ॥ अधिकारिपुरुषा ऊचुः भो विश्वकर्मञ्छिल्पज्ञ भोभो मय महोदय । भवन्तौ सर्वशास्त्रज्ञौ घटनामार्गकोविदौ
7 // adhikāripuruṣā ūcuḥ bho viśvakarmañchilpajña bhobho maya mahodaya / bhavantau sarvaśāstrajñau ghaṭanāmārgakovidau
8 ॥ संकल्पमात्रेण महाशिल्पकल्पविशारदौ । युवाभ्यां ललितादेव्या नित्यज्ञानमहोदधेः
8 // saṃkalpamātreṇa mahāśilpakalpaviśāradau / yuvābhyāṃ lalitādevyā nityajñānamahodadheḥ
9 ॥ षोडशीक्षेत्रमध्येषु तत्क्षेत्रसमसंख्यया । कर्तव्या श्रीनगर्यो हि नानारत्नैरलङ्कृताः
9 // ṣoḍaśīkṣetramadhyeṣu tatkṣetrasamasaṃkhyayā / kartavyā śrīnagaryo hi nānāratnairalaṅkṛtāḥ
10 ॥ यत्र षोडशधा भिन्ना ललिता परमेश्वरी । विश्वत्राणाय सततं निवासं रचयिष्यति
10 // yatra ṣoḍaśadhā bhinnā lalitā parameśvarī / viśvatrāṇāya satataṃ nivāsaṃ racayiṣyati
11 ॥ अस्माकं हि प्रियमिदं मरुतामपिच प्रियम् । सर्वलोकप्रियं चैतत्तन्नाम्नैव विरच्यताम्
11 // asmākaṃ hi priyamidaṃ marutāmapica priyam / sarvalokapriyaṃ caitattannāmnaiva viracyatām
12 ॥ इति कारणदेवानां वचनं सुनिशम्य तौ । विश्वकर्ममयौ नत्वा व्यभाषेतां तथास्त्विति
12 // iti kāraṇadevānāṃ vacanaṃ suniśamya tau / viśvakarmamayau natvā vyabhāṣetāṃ tathāstviti
13 ॥ पुनर्नत्वा पृष्टवन्तौ तौ तान्कारण पूरुषान् । केषु क्षेत्रेषु कर्तव्याः श्रीनगर्यो महोदयाः
13 // punarnatvā pṛṣṭavantau tau tānkāraṇa pūruṣān / keṣu kṣetreṣu kartavyāḥ śrīnagaryo mahodayāḥ
14 ॥ ब्रह्माद्याः परिपृष्टास्ते प्रोचुस्तौ शिल्पिनौ पुनः । क्षेत्राणां प्रविभागं तु कल्पयन्तौ यथोचितम्
14 // brahmādyāḥ paripṛṣṭāste procustau śilpinau punaḥ / kṣetrāṇāṃ pravibhāgaṃ tu kalpayantau yathocitam
15 ॥ कारणपुरुषा ऊचुः प्रथमं मेरुपृष्ठे तु निषधे च महीधरे । हेमकूटे हिमगिरौ पञ्चमे गन्धमादने
15 // kāraṇapuruṣā ūcuḥ prathamaṃ merupṛṣṭhe tu niṣadhe ca mahīdhare / hemakūṭe himagirau pañcame gandhamādane
16 ॥ नीले मेषे च शृङ्गारे महेन्द्रे च महागिरौ । क्षेत्राणि हि नवैतानि भौमानि विदितान्यथ
16 // nīle meṣe ca śṛṅgāre mahendre ca mahāgirau / kṣetrāṇi hi navaitāni bhaumāni viditānyatha
17 ॥ औदकानि तु सप्तैव प्रोक्तान्यखिल सिन्धुषु । लवणो ऽब्धीक्षुसाराब्धिः सुराब्धिर्घृतसागरः
17 // audakāni tu saptaiva proktānyakhila sindhuṣu / lavaṇo 'bdhīkṣusārābdhiḥ surābdhirghṛtasāgaraḥ
18 ॥ दधिसिन्धुः क्षीरसिन्धुर्जलसिन्धुश्च सप्तमः । पूर्वोक्ता नव शैलेन्द्राः पश्चात्सप्त च सिन्धवः
18 // dadhisindhuḥ kṣīrasindhurjalasindhuśca saptamaḥ / pūrvoktā nava śailendrāḥ paścātsapta ca sindhavaḥ
19 ॥ आत्दृत्य षोडश क्षेत्राण्यंबाश्रीपुरकॢप्तये । येषु दिव्यानि वेश्मानि ललिताया महौजसः । सृजतं दिव्यघटनापण्डितौ शिल्पिनौ युवाम्
19 // ātdṛtya ṣoḍaśa kṣetrāṇyaṃbāśrīpurakḷptaye / yeṣu divyāni veśmāni lalitāyā mahaujasaḥ / sṛjataṃ divyaghaṭanāpaṇḍitau śilpinau yuvām
20 ॥ येषु क्षेत्रेषु कॢप्तानि घ्नन्त्या देव्या महासुरान् । नामानि नित्यानाम्नैव प्रथितानि न संशयः
20 // yeṣu kṣetreṣu kḷptāni ghnantyā devyā mahāsurān / nāmāni nityānāmnaiva prathitāni na saṃśayaḥ
21 ॥ सा हि नित्यास्वरूपेण कालव्याप्तिकरी परा । सर्वं कलयते देवी कलनाङ्कतया जगत्
21 // sā hi nityāsvarūpeṇa kālavyāptikarī parā / sarvaṃ kalayate devī kalanāṅkatayā jagat
22 ॥ नित्यानाच महाराज्ञी नित्या यत्र न तद्भिदा । अतस्तदीयनाम्ना तु सनामा प्रथिता पुरा
22 // nityānāca mahārājñī nityā yatra na tadbhidā / atastadīyanāmnā tu sanāmā prathitā purā
23 ॥ कामेश्वरीपुरी चैव भगमालापुरी तथा । नित्यक्लिन्नापुरीत्यादिनामानि प्रथितान्यलम्
23 // kāmeśvarīpurī caiva bhagamālāpurī tathā / nityaklinnāpurītyādināmāni prathitānyalam
24 ॥ अतो नामानि वर्णेन योग्ये पुण्यतमे दिने । महाशिल्पप्रकारेण पुरीं रचयतां शुभाम्
24 // ato nāmāni varṇena yogye puṇyatame dine / mahāśilpaprakāreṇa purīṃ racayatāṃ śubhām
25 ॥ इति कारणकृत्येन्द्रैर्ब्रह्मविष्णुमहेश्वरैः । प्रोक्तौ तौ श्रीपुरीस्थेषु तेषु क्षेत्रेषु चक्रतुः
25 // iti kāraṇakṛtyendrairbrahmaviṣṇumaheśvaraiḥ / proktau tau śrīpurīstheṣu teṣu kṣetreṣu cakratuḥ
26 ॥ अथ श्रीपुरविस्तारं पुराधिष्ठातृदेवताः । कथयाम्यहमाधार्य लोपामुद्रापते शृणु
26 // atha śrīpuravistāraṃ purādhiṣṭhātṛdevatāḥ / kathayāmyahamādhārya lopāmudrāpate śṛṇu
27 ॥ यो मेरुरखिलाधारस्तुङ्गश्चानन्तयोजनः । चतुर्दशजगच्चक्रसंप्रोतनिजविग्रहः
27 // yo merurakhilādhārastuṅgaścānantayojanaḥ / caturdaśajagaccakrasaṃprotanijavigrahaḥ
28 ॥ तस्य चत्वारि शृङ्गाणि शक्रनैरृतवायुषु । मध्यस्थलेषु जातानि प्रोच्छ्रायस्तेषु कथ्यते
28 // tasya catvāri śṛṅgāṇi śakranairṛtavāyuṣu / madhyasthaleṣu jātāni procchrāyasteṣu kathyate
29 ॥ पूर्वोक्तशृङ्गत्रितयं शतयोजनमुन्नतम् । शतयोजनविस्तारं तेषु लोकास्त्रयो मताः
29 // pūrvoktaśṛṅgatritayaṃ śatayojanamunnatam / śatayojanavistāraṃ teṣu lokāstrayo matāḥ
30 ॥ ब्रह्मलोको विष्णुलोकः शिवलोकस्तथैव च । एतेषां गृहविन्यासान्वक्ष्याम्यवसरान्तरे
30 // brahmaloko viṣṇulokaḥ śivalokastathaiva ca / eteṣāṃ gṛhavinyāsānvakṣyāmyavasarāntare
31 ॥ मध्ये स्थितस्य शृङ्गस्य विस्तारं चोच्छ्रयं शृणु । चतुःशतं योजनानामुच्छ्रितं विस्तृतं तथा
31 // madhye sthitasya śṛṅgasya vistāraṃ cocchrayaṃ śṛṇu / catuḥśataṃ yojanānāmucchritaṃ vistṛtaṃ tathā
32 ॥ तत्रैव शृङ्गे महति शिल्पिभ्यां श्रीपुरं कृतम् । चतुःशतं योजनानां विस्तृत कुम्भसंभव
32 // tatraiva śṛṅge mahati śilpibhyāṃ śrīpuraṃ kṛtam / catuḥśataṃ yojanānāṃ vistṛta kumbhasaṃbhava
33 ॥ तत्रायं प्रविभागस्ते प्रविविच्य प्रदर्श्यते । प्राकारः प्रथमः प्रोक्तः कालायसविनिर्मितः
33 // tatrāyaṃ pravibhāgaste pravivicya pradarśyate / prākāraḥ prathamaḥ proktaḥ kālāyasavinirmitaḥ
34 ॥ षट्दशाधिकसाहस्रयोजनायतवेष्टनः । चतुर्दिक्षु द्वार्युतश्च चतुर्योजनमुच्छ्रितः
34 // ṣaṭdaśādhikasāhasrayojanāyataveṣṭanaḥ / caturdikṣu dvāryutaśca caturyojanamucchritaḥ
35 ॥ शालमूलपरीणाहो योजनायुतमब्धिप । शालाग्रस्य तु गव्यूतेर्नद्धवातायनं पृथक्
35 // śālamūlaparīṇāho yojanāyutamabdhipa / śālāgrasya tu gavyūternaddhavātāyanaṃ pṛthak
36 ॥ शालद्वारस्य चौन्नत्यमेकयोजनमाश्रितम् । द्वारेद्वारे कपाटे द्वे गव्यूत्यर्धप्रविस्तरे
36 // śāladvārasya caunnatyamekayojanamāśritam / dvāredvāre kapāṭe dve gavyūtyardhapravistare
37 ॥ एकयोजनमुन्नद्धे कालायस विनिर्मिते । उभयोरर्गला चेत्थमर्धक्रोशसमायता
37 // ekayojanamunnaddhe kālāyasa vinirmite / ubhayorargalā cetthamardhakrośasamāyatā
38 ॥ एवं चतुर्षु द्वारेषु सदृशं परिकीर्तितम् । गोपुरस्य तु संस्थानं कथये कुंभसंभव
38 // evaṃ caturṣu dvāreṣu sadṛśaṃ parikīrtitam / gopurasya tu saṃsthānaṃ kathaye kuṃbhasaṃbhava
39 ॥ पूर्वोक्तस्य तु शालस्य मूले योजनसंमिते । पार्श्वद्वये योजने द्वे द्वे समादाय निर्मिते
39 // pūrvoktasya tu śālasya mūle yojanasaṃmite / pārśvadvaye yojane dve dve samādāya nirmite
40 ॥ विस्तारमपि तावन्तं संप्राप्तं द्वारगर्भितम् । पार्श्वद्वयं योजने द्वे मध्ये शालस्य योजनम्
40 // vistāramapi tāvantaṃ saṃprāptaṃ dvāragarbhitam / pārśvadvayaṃ yojane dve madhye śālasya yojanam
41 ॥ मेलयित्वा पञ्च मुने योजनानि प्रमाणतः । पार्श्वद्वयेन सार्धेन क्रोशयुग्मेन संयुतम्
41 // melayitvā pañca mune yojanāni pramāṇataḥ / pārśvadvayena sārdhena krośayugmena saṃyutam
42 ॥ मेलयित्वा पञ्चसंख्यायोजनान्यायतस्तथा । एवं प्राकारतस्तत्र गोपुरं रचितं मुने
42 // melayitvā pañcasaṃkhyāyojanānyāyatastathā / evaṃ prākāratastatra gopuraṃ racitaṃ mune
43 ॥ तस्माद्गोपुरमूलस्य वेष्टो विंशतियोजनः । उपर्युपरि वेष्टस्य ह्रास एव प्रकीर्त्यते
43 // tasmādgopuramūlasya veṣṭo viṃśatiyojanaḥ / uparyupari veṣṭasya hrāsa eva prakīrtyate
44 ॥ गोपुरस्योन्नतिः प्रोक्तापञ्चविंशतियोजना । योजनेयोजने द्वारं सकपाटं मनोहरम्
44 // gopurasyonnatiḥ proktāpañcaviṃśatiyojanā / yojaneyojane dvāraṃ sakapāṭaṃ manoharam
45 ॥ भूमिकाश्चापि तावन्त्यो यथोर्ध्वं ह्राससंयुताः । गोपुराग्रस्य निस्तारो योजनं हि समाश्रितः
45 // bhūmikāścāpi tāvantyo yathordhvaṃ hrāsasaṃyutāḥ / gopurāgrasya nistāro yojanaṃ hi samāśritaḥ
46 ॥ आयामो ऽपि च तावान्वै तत्र त्रिमुकुटं स्मृतम् । मुकुटस्य तु विस्तारः क्रोशमानो घटोद्भव
46 // āyāmo 'pi ca tāvānvai tatra trimukuṭaṃ smṛtam / mukuṭasya tu vistāraḥ krośamāno ghaṭodbhava
47 ॥ क्रोशद्वयं समुन्नद्धं ह्रासं गोपुरवन्मुने । मुकुटस्यान्तरे क्षोणी क्रोशार्धेन च संमिता
47 // krośadvayaṃ samunnaddhaṃ hrāsaṃ gopuravanmune / mukuṭasyāntare kṣoṇī krośārdhena ca saṃmitā
48 ॥ मुकुटं पश्चिमे प्राच्यां दक्षिणे द्वारगोपुरे । दक्षोत्तरस्तु मुकुटाः पश्चिमद्वारगोपुरे
48 // mukuṭaṃ paścime prācyāṃ dakṣiṇe dvāragopure / dakṣottarastu mukuṭāḥ paścimadvāragopure
49 ॥ दक्षिणद्वारवत्प्रोक्ता उत्तरद्वाःकिरीटिकाः । पश्चिमद्वारवत्पूर्वद्वारे मुकुटकल्पना
49 // dakṣiṇadvāravatproktā uttaradvāḥkirīṭikāḥ / paścimadvāravatpūrvadvāre mukuṭakalpanā
50 ॥ कालायसाख्यशालस्यान्तरे मारुतयोजने । अन्तरे कांस्यशालस्य पूर्ववद्गोपुरो ऽन्वितः
50 // kālāyasākhyaśālasyāntare mārutayojane / antare kāṃsyaśālasya pūrvavadgopuro 'nvitaḥ
51 ॥ शालमूलप्रमाणं च पूर्ववत्परिकीर्तितम् । कांस्यशालो ऽपि पूर्वादिदिक्षु द्वारसमन्विन्तः
51 // śālamūlapramāṇaṃ ca pūrvavatparikīrtitam / kāṃsyaśālo 'pi pūrvādidikṣu dvārasamanvintaḥ
52 ॥ द्वारेद्वारे गोपुराणि पर्वलक्षणभाञ्जि च । कालायसस्य कांस्यस्य योंऽतर्देशः समन्ततः
52 // dvāredvāre gopurāṇi parvalakṣaṇabhāñji ca / kālāyasasya kāṃsyasya yoṃ'tardeśaḥ samantataḥ
53 ॥ नानावृक्षमहोद्यानं तत्प्रोक्तं कुम्भसंभव । उद्भिज्जाद्यं यावदस्ति तत्सर्वं तत्र वर्तते
53 // nānāvṛkṣamahodyānaṃ tatproktaṃ kumbhasaṃbhava / udbhijjādyaṃ yāvadasti tatsarvaṃ tatra vartate
54 ॥ परंसहस्रास्तरवः सदापुष्पाः सदाफलाः । सदापल्लवशोभाढ्याः सदा सौरभसंकुलाः
54 // paraṃsahasrāstaravaḥ sadāpuṣpāḥ sadāphalāḥ / sadāpallavaśobhāḍhyāḥ sadā saurabhasaṃkulāḥ
55 ॥ चूताः कङ्कोलका लोध्रा बकुलाः कर्णिकारकाः । शिंशपाश्च शिरीषाश्च देवदारुनमेरवः
55 // cūtāḥ kaṅkolakā lodhrā bakulāḥ karṇikārakāḥ / śiṃśapāśca śirīṣāśca devadārunameravaḥ
56 ॥ पुन्नागा नागभद्राश्च मुचुकुन्दाश्च कट्फलाः । एलालवङ्गास्तक्कोलास्तथा कर्पूरशाखिनः
56 // punnāgā nāgabhadrāśca mucukundāśca kaṭphalāḥ / elālavaṅgāstakkolāstathā karpūraśākhinaḥ
57 ॥ पीलवः काकतुण्ड्यश्च शालकाश्चासनास्तथा । काञ्चनाराश्च लकुचाः पनसा हिङ्गुलास्तथा
57 // pīlavaḥ kākatuṇḍyaśca śālakāścāsanāstathā / kāñcanārāśca lakucāḥ panasā hiṅgulāstathā
58 ॥ पाटलाश्च फलिन्यश्च जटिल्यो जघनेफलाः । गणिकाश्च कुरण्टाश्च बन्धुजीवाश्च दाडिमाः
58 // pāṭalāśca phalinyaśca jaṭilyo jaghanephalāḥ / gaṇikāśca kuraṇṭāśca bandhujīvāśca dāḍimāḥ
59 ॥ अश्वकर्णा हस्तिकर्णाश्चांपेयाः कनकद्रुमाः । यूथिकास्तालपर्ण्यश्च तुलस्यश्च सदाफलाः
59 // aśvakarṇā hastikarṇāścāṃpeyāḥ kanakadrumāḥ / yūthikāstālaparṇyaśca tulasyaśca sadāphalāḥ
60 ॥ तालास्तमालहिन्तालखर्जूराः शरबर्बुराः । इक्षवः क्षीरिणश्चैव श्लेष्मान्तकविभीतकाः
60 // tālāstamālahintālakharjūrāḥ śarabarburāḥ / ikṣavaḥ kṣīriṇaścaiva śleṣmāntakavibhītakāḥ
61 ॥ हरीत्क्यस्त्ववाक्पुष्प्यो घोण्टाल्यः स्वर्गपुष्पिकाः । भल्लातकाश्च खदिराः शाखोटाश्चन्दनद्रुमाः
61 // harītkyastvavākpuṣpyo ghoṇṭālyaḥ svargapuṣpikāḥ / bhallātakāśca khadirāḥ śākhoṭāścandanadrumāḥ
62 ॥ कालागुरुद्रुमाः कालस्कन्धाश्चिञ्चा वदास्तथा । उदुंबरार्जुनाश्वत्थाः शमीवृक्षा ध्रुवाद्रुमाः
62 // kālāgurudrumāḥ kālaskandhāściñcā vadāstathā / uduṃbarārjunāśvatthāḥ śamīvṛkṣā dhruvādrumāḥ
63 ॥ रुचकाः कुटजाः सप्तपर्णाश्च कृतमालकाः । कपित्थास्तिन्तिणी चैवेत्येवमाध्याः सहस्रशः
63 // rucakāḥ kuṭajāḥ saptaparṇāśca kṛtamālakāḥ / kapitthāstintiṇī caivetyevamādhyāḥ sahasraśaḥ
64 ॥ नानाऋतुसमाविष्टा देव्याः शृङ्गारहेतवः । नानावृक्षमहोत्सेधा वर्तन्ते वरशाखिनः
64 // nānāṛtusamāviṣṭā devyāḥ śṛṅgārahetavaḥ / nānāvṛkṣamahotsedhā vartante varaśākhinaḥ
65 ॥ कांस्यशालस्यान्तरोले सप्तयोजनदूरतः । चतुरस्रस्ताम्रशालः सिंधुयोजनमुन्नतः
65 // kāṃsyaśālasyāntarole saptayojanadūrataḥ / caturasrastāmraśālaḥ siṃdhuyojanamunnataḥ
66 ॥ अनयोरन्तरक्षोणी प्रोक्ता कल्पकवाटिका । कर्पूरगन्धिभिश्चारुरत्नबीजसमन्वितैः
66 // anayorantarakṣoṇī proktā kalpakavāṭikā / karpūragandhibhiścāruratnabījasamanvitaiḥ
67 ॥ काञ्चनत्वक्सुरुचिरैः फलैस्तैः फलिता द्रुमाः । पीतांबराणि दिव्यानि प्रवालान्येव शाखिषु
67 // kāñcanatvaksuruciraiḥ phalaistaiḥ phalitā drumāḥ / pītāṃbarāṇi divyāni pravālānyeva śākhiṣu
68 ॥ अमृतं स्यान्मधुरसः पुष्पाणि च विभूषणम् । ईदृशा वहवस्तत्र कल्पवृक्षाः प्रकीर्तिताः
68 // amṛtaṃ syānmadhurasaḥ puṣpāṇi ca vibhūṣaṇam / īdṛśā vahavastatra kalpavṛkṣāḥ prakīrtitāḥ
69 ॥ एषा कक्षा द्वितीया स्यान्कल्पवापीति नामतः । ताम्रशालस्यान्तराले नागशालः प्रकीर्तिताः
69 // eṣā kakṣā dvitīyā syānkalpavāpīti nāmataḥ / tāmraśālasyāntarāle nāgaśālaḥ prakīrtitāḥ
70 ॥ अनयोरुभयोस्तिर्यगदेशः स्यात्सप्तयोजनः । तत्र संतानवाटी स्यान्कल्पवापीसमाकृतिः
70 // anayorubhayostiryagadeśaḥ syātsaptayojanaḥ / tatra saṃtānavāṭī syānkalpavāpīsamākṛtiḥ
71 ॥ तयोर्मध्ये मही प्रोक्ता हरिचन्दनवाटिका । कल्पवाटीसमाकारा फलपुष्पसमाकुला
71 // tayormadhye mahī proktā haricandanavāṭikā / kalpavāṭīsamākārā phalapuṣpasamākulā
72 ॥ एषु सर्वेषु शालेषु पूर्ववद्द्वारकल्पनम् । पूर्ववद्गोपुराणां च मुकुटानां च कल्पनम्
72 // eṣu sarveṣu śāleṣu pūrvavaddvārakalpanam / pūrvavadgopurāṇāṃ ca mukuṭānāṃ ca kalpanam
73 ॥ गोपुरद्वारकॢप्तं च द्वारे द्वारे च संमितिः । आरकूटस्यान्तराले सप्तयोजनदूरतः
73 // gopuradvārakḷptaṃ ca dvāre dvāre ca saṃmitiḥ / ārakūṭasyāntarāle saptayojanadūrataḥ
74 ॥ पञ्चलोहमयः शालः पूर्वशालसमाकृतिः । तयोर्मध्ये मही प्रोक्ता मन्दारद्रुमवाटिका
74 // pañcalohamayaḥ śālaḥ pūrvaśālasamākṛtiḥ / tayormadhye mahī proktā mandāradrumavāṭikā
75 ॥ पञ्चलोहस्यान्तराले सप्तयोजनदूरतः । रौप्यशालस्तु संप्रोक्तः पूर्वोक्तैर्लक्षणैर्युतः
75 // pañcalohasyāntarāle saptayojanadūrataḥ / raupyaśālastu saṃproktaḥ pūrvoktairlakṣaṇairyutaḥ
76 ॥ तयोर्मध्यमही प्रोक्ता पारिजातद्रुवाटिका । दिव्यामोदसुसंपूर्णा फलपुष्पभरोज्ज्वला
76 // tayormadhyamahī proktā pārijātadruvāṭikā / divyāmodasusaṃpūrṇā phalapuṣpabharojjvalā
77 ॥ रौप्यशालस्यान्तराले सप्तयोजनविस्तरः । हेमशालः प्रकथितः पूर्ववद्द्वारशोभितः
77 // raupyaśālasyāntarāle saptayojanavistaraḥ / hemaśālaḥ prakathitaḥ pūrvavaddvāraśobhitaḥ
78 ॥ तयोर्मध्ये महीप्रोक्ता कदम्बतरुवाटिका । तत्र दिव्या नीपवृक्षा योजनद्वयमुन्नताः
78 // tayormadhye mahīproktā kadambataruvāṭikā / tatra divyā nīpavṛkṣā yojanadvayamunnatāḥ
79 ॥ सदैव मदिरास्पन्दा मेदुरप्रसवोज्ज्वलाः । येभ्यः कादंबरी नाम योगिनी भोगदायिनी
79 // sadaiva madirāspandā meduraprasavojjvalāḥ / yebhyaḥ kādaṃbarī nāma yoginī bhogadāyinī
80 ॥ विशिष्टा मदिरोद्याना मन्त्रिण्याः सततं प्रिया । ते नीपवृक्षाः सुच्छायाः पत्रलाः पल्लवाकुलाः । आमोदलोलभृङ्गालीझङ्कारैः पूरितोदराः
80 // viśiṣṭā madirodyānā mantriṇyāḥ satataṃ priyā / te nīpavṛkṣāḥ succhāyāḥ patralāḥ pallavākulāḥ / āmodalolabhṛṅgālījhaṅkāraiḥ pūritodarāḥ
81 ॥ तत्रैव मन्त्रिणीनाथाया मन्दिरं सुमनोहरम् । कदंबवनवाट्यास्तु विदिक्षुज्वलनादितः
81 // tatraiva mantriṇīnāthāyā mandiraṃ sumanoharam / kadaṃbavanavāṭyāstu vidikṣujvalanāditaḥ
82 ॥ चत्वारि मन्दिराण्युच्चैः कल्पितान्यादिशिल्पिना । एकैकस्य तु गे7स्य विस्तारः पञ्चयोजनः
82 // catvāri mandirāṇyuccaiḥ kalpitānyādiśilpinā / ekaikasya tu ge7sya vistāraḥ pañcayojanaḥ
83 ॥ पञ्चयोजनमायामः सप्तावरणतः स्थितिः । एवमन्यविदिक्षु स्युस्सर्वत्र प्रियकद्रुमाः । निवासनगरी सेयं श्यामायाः परिकीर्तिता
83 // pañcayojanamāyāmaḥ saptāvaraṇataḥ sthitiḥ / evamanyavidikṣu syussarvatra priyakadrumāḥ / nivāsanagarī seyaṃ śyāmāyāḥ parikīrtitā
84 ॥ सेनार्थं नगरी त्वन्या महापद्माटवीस्थले । यदत्रैव गृह तस्या बहुयोजनदूरतः
84 // senārthaṃ nagarī tvanyā mahāpadmāṭavīsthale / yadatraiva gṛha tasyā bahuyojanadūrataḥ
85 ॥ श्रीदेव्या नित्यसेवा तु मत्रिण्या न घटिष्यते । अतश्चितामणिगृहोपान्ते ऽपि भवनं कृतम् । तस्याः श्रीमन्त्रनाथायाः सुरत्वष्ट्रा मयेन च
85 // śrīdevyā nityasevā tu matriṇyā na ghaṭiṣyate / ataścitāmaṇigṛhopānte 'pi bhavanaṃ kṛtam / tasyāḥ śrīmantranāthāyāḥ suratvaṣṭrā mayena ca
86 ॥ श्रीपुरे मन्त्रेणी देव्या मन्दिरस्य गुणान्बहुन् । वर्णयिष्यति को नाम यो द्विजिह्वासहस्रवान्
86 // śrīpure mantreṇī devyā mandirasya guṇānbahun / varṇayiṣyati ko nāma yo dvijihvāsahasravān
87 ॥ कादंबरीमदाताम्रनयनाः कलवीणया । गायन्त्यस्तत्र खेलन्ति मान्यमातङ्गकन्यकाः
87 // kādaṃbarīmadātāmranayanāḥ kalavīṇayā / gāyantyastatra khelanti mānyamātaṅgakanyakāḥ
88 ॥ अगस्त्य उवाच मातङ्गो नाम कःप्रोक्तस्तस्य कन्याः कथं च ताः । सेवन्ते मन्त्रिणीनाथां सदा मधुमदालसाः
88 // agastya uvāca mātaṅgo nāma kaḥproktastasya kanyāḥ kathaṃ ca tāḥ / sevante mantriṇīnāthāṃ sadā madhumadālasāḥ
89 ॥ हयग्रीव उवाच मतङ्गो नाम तपसामेकराशिस्तपोधनः । महाप्रभावसंपन्नो जगत्सर्जनलंपटः
89 // hayagrīva uvāca mataṅgo nāma tapasāmekarāśistapodhanaḥ / mahāprabhāvasaṃpanno jagatsarjanalaṃpaṭaḥ
90 ॥ तपः शक्त्यात्तधिया च सर्वत्राज्ञाप्रवर्त्तकः । तस्य पुत्रस्तु मातङ्गो मुद्रिणीं मन्त्रिनायिकाम्
90 // tapaḥ śaktyāttadhiyā ca sarvatrājñāpravarttakaḥ / tasya putrastu mātaṅgo mudriṇīṃ mantrināyikām
91 ॥ . घोरैस्तपोभिरत्यर्थं पूरयामास धीरधीः । मतङ्गमुनिपुत्रेण सुचिरं समुपासिता
91 // . ghoraistapobhiratyarthaṃ pūrayāmāsa dhīradhīḥ / mataṅgamuniputreṇa suciraṃ samupāsitā
92 ॥ मन्त्रिणी कृतसान्निध्या वृणीष्व वरमित्यशात् । सो ऽपिसर्वमुनिश्रेष्ठो मातङ्गस्तपसां निधिः । उवाच तां पुरो दत्तसान्निध्यां श्यामलांबिकाम्
92 // mantriṇī kṛtasānnidhyā vṛṇīṣva varamityaśāt / so 'pisarvamuniśreṣṭho mātaṅgastapasāṃ nidhiḥ / uvāca tāṃ puro dattasānnidhyāṃ śyāmalāṃbikām
93 ॥ मातङ्गमहामुनिरुवाच देवी त्वत्स्मृतिमात्रेण सर्वाश्च मम सिद्धयः । जाता एवाणिमाद्यास्ताः सर्वाश्चान्या विभूतयः
93 // mātaṅgamahāmuniruvāca devī tvatsmṛtimātreṇa sarvāśca mama siddhayaḥ / jātā evāṇimādyāstāḥ sarvāścānyā vibhūtayaḥ
94 ॥ प्रापणीयन्न मे किञ्चिदस्त्यंबभुवनत्रये । सर्वतः प्राप्तकालस्य भवत्याश्चरितस्मृतेः
94 // prāpaṇīyanna me kiñcidastyaṃbabhuvanatraye / sarvataḥ prāptakālasya bhavatyāścaritasmṛteḥ
95 ॥ अथापि तव सांनिध्यमिदं नो निष्फलं भवेत् । एवं परं प्रार्थये ऽहं तं वरं पूरयांबिके
95 // athāpi tava sāṃnidhyamidaṃ no niṣphalaṃ bhavet / evaṃ paraṃ prārthaye 'haṃ taṃ varaṃ pūrayāṃbike
96 ॥ पूर्वं हिमवता सार्थं सौहार्दं परिहासवान् । क्रीडामत्तेन चावाच्यैस्तत्र तेन प्रगल्भितम्
96 // pūrvaṃ himavatā sārthaṃ sauhārdaṃ parihāsavān / krīḍāmattena cāvācyaistatra tena pragalbhitam
97 ॥ अहङ्गौरीगुरुरिति श्लाघामात्मनि तेनिवान् । तद्वाक्यं मम नैवाभूद्यतस्तत्राधिको गुणः
97 // ahaṅgaurīgururiti ślāghāmātmani tenivān / tadvākyaṃ mama naivābhūdyatastatrādhiko guṇaḥ
98 ॥ उभयोर्गुणसाम्ये तु मित्रयोरधिके गुणे । एकस्य कारणाज्जाते तत्रान्यस्य स्पृहा भवेत्
98 // ubhayorguṇasāmye tu mitrayoradhike guṇe / ekasya kāraṇājjāte tatrānyasya spṛhā bhavet
99 ॥ गौरीगुरुत्वश्लाघार्थं प्राप्तकामो ऽप्यहं तपः । कृतवान्मन्त्रिणीनाथे तत्त्वंमत्तनया भव
99 // gaurīgurutvaślāghārthaṃ prāptakāmo 'pyahaṃ tapaḥ / kṛtavānmantriṇīnāthe tattvaṃmattanayā bhava
100 ॥ यतो मन्नामविख्याता भविष्यसि न संशयः । इत्युक्तं वचनं श्रुत्वा मातङ्गस्य महामुनेः । तथास्त्विति तिरोघत् स च प्रीतो ऽभवन्मुनिः
100 // yato mannāmavikhyātā bhaviṣyasi na saṃśayaḥ / ityuktaṃ vacanaṃ śrutvā mātaṅgasya mahāmuneḥ / tathāstviti tiroghat sa ca prīto 'bhavanmuniḥ
101 ॥ मातङ्गस्य महर्षेस्तु तस्य स्वप्ने तदा मुदा । तापिच्छमञ्जरीमेकां ददौ कर्णावतंसतः
101 // mātaṅgasya maharṣestu tasya svapne tadā mudā / tāpicchamañjarīmekāṃ dadau karṇāvataṃsataḥ
102 ॥ तत्स्वप्नस्य प्रभावेण मातङ्गस्य सधर्मिणी । नाम्ना सिद्धिमती गर्भे लघुश्यामामधारयत्
102 // tatsvapnasya prabhāveṇa mātaṅgasya sadharmiṇī / nāmnā siddhimatī garbhe laghuśyāmāmadhārayat
103 ॥ तत एव समुत्पन्ना मातङ्गी तेन कीर्तिताः । लघुश्यामेति सा प्रोक्त श्यामा यन्मूलकन्दभूः
103 // tata eva samutpannā mātaṅgī tena kīrtitāḥ / laghuśyāmeti sā prokta śyāmā yanmūlakandabhūḥ
104 ॥ मातङ्गकन्यका हृद्याः कोटीनामपि कोटिशः । लघुश्यामा महाश्यामामातङ्गी वृन्दसंयुताः । अङ्गशक्तित्वमापन्नाः सेवन्ते प्रियकप्रियाम्
104 // mātaṅgakanyakā hṛdyāḥ koṭīnāmapi koṭiśaḥ / laghuśyāmā mahāśyāmāmātaṅgī vṛndasaṃyutāḥ / aṅgaśaktitvamāpannāḥ sevante priyakapriyām
105 ॥ इति मातङ्गकन्यानामुत्पत्तिः कुंभसंभव । कथिताः सप्तकक्षाश्च शाला लोहादिनिर्मिताः
105 // iti mātaṅgakanyānāmutpattiḥ kuṃbhasaṃbhava / kathitāḥ saptakakṣāśca śālā lohādinirmitāḥ