479 ॥ इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यभागे तृतीय उपोद्धातपादे काश्यपेयवर्णनं नाम सप्तमो ऽध्यायः सूत उवाच एवं प्रजासु सृष्टासु कश्यपेन महात्मना । प्रतिष्ठितासु सर्वासु चरासु स्थावरासु च
479 // iti śrībrahmāṇḍe mahāpurāṇe vāyuprokte madhyabhāge tṛtīya upoddhātapāde kāśyapeyavarṇanaṃ nāma saptamo 'dhyāyaḥ sūta uvāca evaṃ prajāsu sṛṣṭāsu kaśyapena mahātmanā / pratiṣṭhitāsu sarvāsu carāsu sthāvarāsu ca
1 ॥ अभिषिच्याधिपत्येषु तेषां मुख्यान्प्रजापतिः । ततः क्रमेण राज्यानि आदेष्टुमुपचक्रमे
1 // abhiṣicyādhipatyeṣu teṣāṃ mukhyānprajāpatiḥ / tataḥ krameṇa rājyāni ādeṣṭumupacakrame
2 ॥ द्विजानां वीरुधां चैव नक्षत्राणां ग्रहैः सह । यज्ञानां तपसां चैव सोमं राज्ये ऽभ्यषेचयत्
2 // dvijānāṃ vīrudhāṃ caiva nakṣatrāṇāṃ grahaiḥ saha / yajñānāṃ tapasāṃ caiva somaṃ rājye 'bhyaṣecayat
3 ॥ बृहस्पतिं तु विश्वेषां ददावङ्गिरसां पतिम् । भृगूणामधिपं चैव काव्यं राज्ये ऽभ्यषेचयत्
3 // bṛhaspatiṃ tu viśveṣāṃ dadāvaṅgirasāṃ patim / bhṛgūṇāmadhipaṃ caiva kāvyaṃ rājye 'bhyaṣecayat
4 ॥ आदित्यानां पुनर्विष्णुं वसूनामथ पावकम् । प्रजापतीनां दक्षं च मरुतामथ वासवम्
4 // ādityānāṃ punarviṣṇuṃ vasūnāmatha pāvakam / prajāpatīnāṃ dakṣaṃ ca marutāmatha vāsavam
5 ॥ दैत्यानामथ राजानं प्रह्रादं दितिनन्दनम् । नारायणं तु साध्यानां रुद्रणां च वृषध्वजम्
5 // daityānāmatha rājānaṃ prahrādaṃ ditinandanam / nārāyaṇaṃ tu sādhyānāṃ rudraṇāṃ ca vṛṣadhvajam
6 ॥ विप्रचित्तिं च राजानं दानवानामथादिशत् । अपां च वरुणं राज्ये राज्ञां वैश्रवणं तथा
6 // vipracittiṃ ca rājānaṃ dānavānāmathādiśat / apāṃ ca varuṇaṃ rājye rājñāṃ vaiśravaṇaṃ tathā
7 ॥ यक्षाणां राक्षसानां च पार्थिवानां धनस्य च । वैवस्वतं पितॄणां च यमं राज्ये ऽभ्यषेचयत्
7 // yakṣāṇāṃ rākṣasānāṃ ca pārthivānāṃ dhanasya ca / vaivasvataṃ pitṝṇāṃ ca yamaṃ rājye 'bhyaṣecayat
8 ॥ सर्वभूतपिशाचाना गिरिशं शूलपाणिनम् । शैलानां हिमवन्तं च नदीनामथ सागरम्
8 // sarvabhūtapiśācānā giriśaṃ śūlapāṇinam / śailānāṃ himavantaṃ ca nadīnāmatha sāgaram
9 ॥ गन्धर्वाणामधिपतिं चक्रे चित्ररथं तथा । उच्चैःश्रवसमश्वानां राजानं चाभ्यषेचयत्
9 // gandharvāṇāmadhipatiṃ cakre citrarathaṃ tathā / uccaiḥśravasamaśvānāṃ rājānaṃ cābhyaṣecayat
10 ॥ मृगाणामथ शार्दूलं गोवृषं च ककुद्मिनाम् । पक्षिणामथ सर्वेषां गरुडं पततां वरम्
10 // mṛgāṇāmatha śārdūlaṃ govṛṣaṃ ca kakudminām / pakṣiṇāmatha sarveṣāṃ garuḍaṃ patatāṃ varam
11 ॥ गन्धानां मरुतां चैव भूतानामशरीरिणाम् । समकालबलानां च वायुं बलवतां वरम्
11 // gandhānāṃ marutāṃ caiva bhūtānāmaśarīriṇām / samakālabalānāṃ ca vāyuṃ balavatāṃ varam
12 ॥ सर्वेषां दंष्ट्रिणां शेषं नागानामथ वासुकिम् । सरीसृपाणां सर्पाणां पन्नगानां च तक्षकम्
12 // sarveṣāṃ daṃṣṭriṇāṃ śeṣaṃ nāgānāmatha vāsukim / sarīsṛpāṇāṃ sarpāṇāṃ pannagānāṃ ca takṣakam
13 ॥ सागराणां नदीनां च मेघानां वर्षितस्य च । आदित्यानामन्यतमं पर्जन्यमभिषिक्तवान्
13 // sāgarāṇāṃ nadīnāṃ ca meghānāṃ varṣitasya ca / ādityānāmanyatamaṃ parjanyamabhiṣiktavān
14 ॥ सर्वाप्सरोगणानां च कामदेवं तथा प्रभुम् । ऋतूनामथ मासानामार्त्तवानां तथैव च
14 // sarvāpsarogaṇānāṃ ca kāmadevaṃ tathā prabhum / ṛtūnāmatha māsānāmārttavānāṃ tathaiva ca
15 ॥ यक्षाणां च विपक्षाणां मुहूर्त्तानां च पर्वणाम् । कलाकाष्ठाप्रमाणानां गतेरयनयोस्तथा
15 // yakṣāṇāṃ ca vipakṣāṇāṃ muhūrttānāṃ ca parvaṇām / kalākāṣṭhāpramāṇānāṃ gaterayanayostathā
16 ॥ गणितस्याथ योगस्य चक्रे संवत्सरं प्रभुम् । प्रजापतेर्विरजसः पूर्वस्यां दिशि विश्रुतम्
16 // gaṇitasyātha yogasya cakre saṃvatsaraṃ prabhum / prajāpatervirajasaḥ pūrvasyāṃ diśi viśrutam
17 ॥ पुत्रं नाम्ना सुधन्वानं राजानं सो ऽभ्यषेचयत् । दक्षिणास्यां दिशि तथा कर्दमस्य प्रजापतेः
17 // putraṃ nāmnā sudhanvānaṃ rājānaṃ so 'bhyaṣecayat / dakṣiṇāsyāṃ diśi tathā kardamasya prajāpateḥ
18 ॥ पुत्रां शङ्खपदं नाम राजानं सोभ्यषेचयत् । पस्चिमस्यां दिशि तथा रजसः पुत्रमच्युतम्
18 // putrāṃ śaṅkhapadaṃ nāma rājānaṃ sobhyaṣecayat / pascimasyāṃ diśi tathā rajasaḥ putramacyutam
19 ॥ केतुमन्तं महात्मानं राजानं चाभ्यषेचयत् । तथा हिरण्यरोमाणं पर्जन्यस्य प्रजापतेः
19 // ketumantaṃ mahātmānaṃ rājānaṃ cābhyaṣecayat / tathā hiraṇyaromāṇaṃ parjanyasya prajāpateḥ
20 ॥ उदीच्यां दिशि दुर्द्धर्षपुत्रं राज्ये ऽभ्यषेचयत् । मनुष्याणामधिपतिं चक्रे वैवस्वतं मनुम्
20 // udīcyāṃ diśi durddharṣaputraṃ rājye 'bhyaṣecayat / manuṣyāṇāmadhipatiṃ cakre vaivasvataṃ manum
21 ॥ तैरियं पृथिवी सर्वा सप्तद्वीपा सपत्तना । यथाप्रदेशमद्यापि धर्मेण परिपाल्यते
21 // tairiyaṃ pṛthivī sarvā saptadvīpā sapattanā / yathāpradeśamadyāpi dharmeṇa paripālyate
22 ॥ स्वायंभुवेन्तरे पूर्वं ब्रह्मणा ते ऽभिषेचिताः । नृपाश्चैते ऽभिषिच्यन्ते मनवो ये भवन्ति वै
22 // svāyaṃbhuventare pūrvaṃ brahmaṇā te 'bhiṣecitāḥ / nṛpāścaite 'bhiṣicyante manavo ye bhavanti vai
23 ॥ मन्वन्तरेष्वतीतेषु गता ह्येतेषु पार्थिवाः । एवमन्ये ऽभिषिच्यन्ते प्राप्ते मन्वन्तरे पुनः
23 // manvantareṣvatīteṣu gatā hyeteṣu pārthivāḥ / evamanye 'bhiṣicyante prāpte manvantare punaḥ
24 ॥ अतीतानागताः सर्वे स्मृता मन्वन्तरेश्वराः । राजसूये ऽभिषिक्तश्च पृथु रेभिर्नरोत्तमः
24 // atītānāgatāḥ sarve smṛtā manvantareśvarāḥ / rājasūye 'bhiṣiktaśca pṛthu rebhirnarottamaḥ
25 ॥ वेददृष्टेन विधिना ह्यधिराजः प्रतापवान् । एतानुत्पाद्य पुत्रांस्तु प्रजासन्तानकारणात्
25 // vedadṛṣṭena vidhinā hyadhirājaḥ pratāpavān / etānutpādya putrāṃstu prajāsantānakāraṇāt
26 ॥ पुनरेव महा भागः प्रजानां पतिरीश्वरः । कश्यपो गोत्रकामस्तु चचार परमं तपः
26 // punareva mahā bhāgaḥ prajānāṃ patirīśvaraḥ / kaśyapo gotrakāmastu cacāra paramaṃ tapaḥ
27 ॥ पुत्रौ गोत्रकरौ मह्यं भवेतामिति चिन्तयन् । तस्यप्रध्यायमानस्य कश्यपस्य महात्मनः
27 // putrau gotrakarau mahyaṃ bhavetāmiti cintayan / tasyapradhyāyamānasya kaśyapasya mahātmanaḥ
28 ॥ ब्रह्मणोंऽशौ सुतौ पश्चात्प्रादुर्भूतौ महौजसौ । वत्सारश्चासितश्चैव तावुभौ ब्रह्म वादना
28 // brahmaṇoṃ'śau sutau paścātprādurbhūtau mahaujasau / vatsāraścāsitaścaiva tāvubhau brahma vādanā
29 ॥ वत्सारान्निध्रुवो जज्ञे रेभ्यश्च सुहमायशाः । रेभ्यस्य रैभ्यो विज्ञेयो निध्रुवस्य निबोधत
29 // vatsārānnidhruvo jajñe rebhyaśca suhamāyaśāḥ / rebhyasya raibhyo vijñeyo nidhruvasya nibodhata
30 ॥ च्यवनस्य सुकन्याया सुमेधाः समपद्यत । निध्रुवस्य तु या पत्नी माता वै कुण्डपायिराम्
30 // cyavanasya sukanyāyā sumedhāḥ samapadyata / nidhruvasya tu yā patnī mātā vai kuṇḍapāyirām
31 ॥ असितस्यैकपर्णायां ब्रह्मिष्ठः समपद्यत । शाण्डिल्यानां वरः श्रीमान् देवलः सुमहायशाः
31 // asitasyaikaparṇāyāṃ brahmiṣṭhaḥ samapadyata / śāṇḍilyānāṃ varaḥ śrīmān devalaḥ sumahāyaśāḥ
32 ॥ निध्रुवाः शाण्डिला रैभ्यास्त्रयः पक्षास्तु काश्यपाः । वज्रिप्रभृतयो देवा देवास्तस्य प्रजा स्विमाः
32 // nidhruvāḥ śāṇḍilā raibhyāstrayaḥ pakṣāstu kāśyapāḥ / vajriprabhṛtayo devā devāstasya prajā svimāḥ
33 ॥ चतुर्युगे त्वतिक्रान्ते मनोर्ह्येकादशे प्रभोः । अथावशिष्टे तस्मिंस्तु द्वापरे संप्रर्त्तिते
33 // caturyuge tvatikrānte manorhyekādaśe prabhoḥ / athāvaśiṣṭe tasmiṃstu dvāpare saṃprarttite
34 ॥ मरुत्तस्य नरिष्यं तस्तस्य पुत्रो दमः किल । राज्यवर्द्धनकस्तस्य सुधृतिस्तत्सुतो नरः
34 // maruttasya nariṣyaṃ tastasya putro damaḥ kila / rājyavarddhanakastasya sudhṛtistatsuto naraḥ
35 ॥ केवलश्च ततस्तस्य बन्धुमान्वेगवांस्ततः । बुधस्तस्या भवद्यस्या तृणबिन्दुर्महीपतिः
35 // kevalaśca tatastasya bandhumānvegavāṃstataḥ / budhastasyā bhavadyasyā tṛṇabindurmahīpatiḥ
36 ॥ त्रेतायुगमुखे राजा तृतीये स बभूव ह । तस्य चेलविला कन्यालंबुषागर्भसंभवा
36 // tretāyugamukhe rājā tṛtīye sa babhūva ha / tasya celavilā kanyālaṃbuṣāgarbhasaṃbhavā
37 ॥ तस्यां जातो विश्रवास्तु वौलस्त्यकुलवर्द्धनः । बृहस्पतिबृर्हत्कीर्तिर्देवाचार्यस्तु कीर्त्तितः
37 // tasyāṃ jāto viśravāstu vaulastyakulavarddhanaḥ / bṛhaspatibṛrhatkīrtirdevācāryastu kīrttitaḥ
38 ॥ कन्यां तस्योपयेमे स नाम्ना वै देववर्णिनीम् । पुष्पोत्कटां च वाकां च सुते माल्यवतस्तथा
38 // kanyāṃ tasyopayeme sa nāmnā vai devavarṇinīm / puṣpotkaṭāṃ ca vākāṃ ca sute mālyavatastathā
39 ॥ कैकसीं मालिनः कन्यां तासां तु शृणुत प्रजाः । ज्येष्ठं वैश्रवणं तस्य सुषुवे देववर्णिनी
39 // kaikasīṃ mālinaḥ kanyāṃ tāsāṃ tu śṛṇuta prajāḥ / jyeṣṭhaṃ vaiśravaṇaṃ tasya suṣuve devavarṇinī
40 ॥ दिव्येन विधिना युक्तमार्षेण च श्रुतेन च । राक्षसेन च रूपेण आसुरेण बलेन च
40 // divyena vidhinā yuktamārṣeṇa ca śrutena ca / rākṣasena ca rūpeṇa āsureṇa balena ca
41 ॥ त्रिपादं सुमहा कायं स्थूलशीर्षं महाहनुम् । अष्टदंष्ट्रं हरिछ्मश्रुं शङ्कुकर्णं विलोहितम्
41 // tripādaṃ sumahā kāyaṃ sthūlaśīrṣaṃ mahāhanum / aṣṭadaṃṣṭraṃ harichmaśruṃ śaṅkukarṇaṃ vilohitam
42 ॥ ह्रस्वबाहुं प्रबाहुं च पिगलं सुद्विभीषणम् । वैवर्त्तज्ञानसंपन्नं संबुद्धं चैव संभवात्
42 // hrasvabāhuṃ prabāhuṃ ca pigalaṃ sudvibhīṣaṇam / vaivarttajñānasaṃpannaṃ saṃbuddhaṃ caiva saṃbhavāt
43 ॥ पिता दृष्ट्वाब्रवीत्तं तु कुबेरो ऽयमिति स्वयम् । कुत्सायां क्विति शब्दो ऽयं शरीरं बेरमुच्यते
43 // pitā dṛṣṭvābravīttaṃ tu kubero 'yamiti svayam / kutsāyāṃ kviti śabdo 'yaṃ śarīraṃ beramucyate
44 ॥ कुबेरः कुशरीरत्वान्नाम्ना वै तेन सोंऽकितः । यस्माद्विश्रवसो ऽपत्यं सादृश्याद्विश्रवा इव
44 // kuberaḥ kuśarīratvānnāmnā vai tena soṃ'kitaḥ / yasmādviśravaso 'patyaṃ sādṛśyādviśravā iva
45 ॥ तस्माद्वैश्रवणो नाम नाम्ना तेन भविष्यति । ऋद्रयां कुबेरो ऽजनयद्विश्रुतं नलकूबरम्
45 // tasmādvaiśravaṇo nāma nāmnā tena bhaviṣyati / ṛdrayāṃ kubero 'janayadviśrutaṃ nalakūbaram
46 ॥ रावणं कुम्भकर्णं च कन्यां शूर्पणखीं तथा । विभीषणचतुर्थांस्तु कैकस्यजनयत्सुतान्
46 // rāvaṇaṃ kumbhakarṇaṃ ca kanyāṃ śūrpaṇakhīṃ tathā / vibhīṣaṇacaturthāṃstu kaikasyajanayatsutān
47 ॥ शङ्कुकर्णो दशग्रीवः पिङ्गलो रक्तमूर्द्धजः । चतुष्पाद्विंशतिभुजो महाकायो महाबलः
47 // śaṅkukarṇo daśagrīvaḥ piṅgalo raktamūrddhajaḥ / catuṣpādviṃśatibhujo mahākāyo mahābalaḥ
48 ॥ जात्यञ्ज ननिभो दंष्ट्री लोहितग्रीव एव च । राक्षसेनौजसा युक्तो रूपेण च बलेन च
48 // jātyañja nanibho daṃṣṭrī lohitagrīva eva ca / rākṣasenaujasā yukto rūpeṇa ca balena ca
49 ॥ सत्त्वबुद्धिजितैर्चङ्क्षरा असैरेव रावणः । विसर्गदारुणः क्रूरो रावणो द्रावणस्तु सः
49 // sattvabuddhijitaircaṅkṣarā asaireva rāvaṇaḥ / visargadāruṇaḥ krūro rāvaṇo drāvaṇastu saḥ
50 ॥ हिरण्यकशिपुर्ह्यासीद्रावणः पूर्वजन्मनि । चतुर्युगानि राजाभूत् त्रयोदश स राक्षसः
50 // hiraṇyakaśipurhyāsīdrāvaṇaḥ pūrvajanmani / caturyugāni rājābhūt trayodaśa sa rākṣasaḥ
51 ॥ ताः पञ्चकोट्यो वर्षाणां संख्याताः संख्यया द्विजाः । नियुतान्येकषष्टिं च शरदां गणितानि वै
51 // tāḥ pañcakoṭyo varṣāṇāṃ saṃkhyātāḥ saṃkhyayā dvijāḥ / niyutānyekaṣaṣṭiṃ ca śaradāṃ gaṇitāni vai
52 ॥ षष्टिं चैव सहस्राणि वर्षाणां वै स रावणः । देवतानामृषीणां च घोरं कृत्वा प्रजागरम्
52 // ṣaṣṭiṃ caiva sahasrāṇi varṣāṇāṃ vai sa rāvaṇaḥ / devatānāmṛṣīṇāṃ ca ghoraṃ kṛtvā prajāgaram
53 ॥ त्रेतायुगे चतुर्विंशे रावणस्तपसः क्षयात् । रामं दाशरथिं प्राप्य सगणः क्षयमीयिवान्
53 // tretāyuge caturviṃśe rāvaṇastapasaḥ kṣayāt / rāmaṃ dāśarathiṃ prāpya sagaṇaḥ kṣayamīyivān
54 ॥ महोदरः प्रहस्तश्च महापार्श्वः खरस्तथा । पुष्पोत्कटायाः पुत्रास्ते कन्या कुम्भीनसी तथा
54 // mahodaraḥ prahastaśca mahāpārśvaḥ kharastathā / puṣpotkaṭāyāḥ putrāste kanyā kumbhīnasī tathā
55 ॥ त्रिशिरा दूषणश्चैव विद्युज्जिह्वः सराक्षसः । कन्यानुपालिका चैव वाकायाः प्रसवः स्मृतः
55 // triśirā dūṣaṇaścaiva vidyujjihvaḥ sarākṣasaḥ / kanyānupālikā caiva vākāyāḥ prasavaḥ smṛtaḥ
56 ॥ इत्येते क्रूर कर्माणः पौलस्त्या राक्षसा दश । दारुणाभिजनाः सर्वे देवैरपि दुरासदाः
56 // ityete krūra karmāṇaḥ paulastyā rākṣasā daśa / dāruṇābhijanāḥ sarve devairapi durāsadāḥ
57 ॥ सर्वे लब्धवराः शूराः पुत्रपौत्रैः समन्विताः । यक्षाणां चैव सर्वेषां पौलस्त्या चे च राक्षसाः
57 // sarve labdhavarāḥ śūrāḥ putrapautraiḥ samanvitāḥ / yakṣāṇāṃ caiva sarveṣāṃ paulastyā ce ca rākṣasāḥ
58 ॥ आगस्त्यवैश्वामित्राणां क्रूराणां ब्रह्मरक्षसाम् । वेदाध्ययनशीलानां तपोव्रतनिषेविणाम्
58 // āgastyavaiśvāmitrāṇāṃ krūrāṇāṃ brahmarakṣasām / vedādhyayanaśīlānāṃ tapovrataniṣeviṇām
59 ॥ तेषामैडविडो राजा पौलस्त्यः सव्यपिङ्गलः । इतरे ये यज्ञजुषस्ते वै रक्षोगणास्त्रयः
59 // teṣāmaiḍaviḍo rājā paulastyaḥ savyapiṅgalaḥ / itare ye yajñajuṣaste vai rakṣogaṇāstrayaḥ
60 ॥ यातुधाना ब्रह्मधाना वार्त्ताश्चैव दिवाचराः । निशाचरगणास्तेषां चत्वारः कविभिः स्मृताः
60 // yātudhānā brahmadhānā vārttāścaiva divācarāḥ / niśācaragaṇāsteṣāṃ catvāraḥ kavibhiḥ smṛtāḥ
61 ॥ पौलस्त्या नैरृताश्चैव आगस्त्याः कौशिकास्तथा । इत्येताः सप्त तेषां वै जातयो राक्षसाः स्मृताः
61 // paulastyā nairṛtāścaiva āgastyāḥ kauśikāstathā / ityetāḥ sapta teṣāṃ vai jātayo rākṣasāḥ smṛtāḥ
62 ॥ तेषां रुपं प्रवक्ष्यामि स्वाभाव्येन व्यवस्थितम् । वृत्ताक्षाः पिङ्गलाश्चैव महाकाया महोदराः
62 // teṣāṃ rupaṃ pravakṣyāmi svābhāvyena vyavasthitam / vṛttākṣāḥ piṅgalāścaiva mahākāyā mahodarāḥ
63 ॥ अष्टदंष्ट्राः शङ्कुकार्णा ऊर्द्ध्वरोमाण एव च । आकर्णा हारितस्याश्च मुञ्जधूम्रोर्ध्वमूर्धजाः
63 // aṣṭadaṃṣṭrāḥ śaṅkukārṇā ūrddhvaromāṇa eva ca / ākarṇā hāritasyāśca muñjadhūmrordhvamūrdhajāḥ
64 ॥ स्थूलशीर्षाः सिताभाश्च ह्रस्वसक्थिप्रबाहवः । ताम्रास्या लंबजिह्वोष्ठा लंबभ्रूस्थूलनासिकाः
64 // sthūlaśīrṣāḥ sitābhāśca hrasvasakthiprabāhavaḥ / tāmrāsyā laṃbajihvoṣṭhā laṃbabhrūsthūlanāsikāḥ
65 ॥ नीलाङ्गा लोहितग्रीवा गंभीराक्षा विभीषणाः । महाघोरस्वराश्चैव विकटोद्बद्धपिण्डिकाः
65 // nīlāṅgā lohitagrīvā gaṃbhīrākṣā vibhīṣaṇāḥ / mahāghorasvarāścaiva vikaṭodbaddhapiṇḍikāḥ
66 ॥ स्थूलाश्च तुङ्गनासाश्च शिलासंहनना दृढाः । दारुणाभिजनाः क्रूराः प्रायशः क्लिष्टकर्मिणः
66 // sthūlāśca tuṅganāsāśca śilāsaṃhananā dṛḍhāḥ / dāruṇābhijanāḥ krūrāḥ prāyaśaḥ kliṣṭakarmiṇaḥ
67 ॥ सकुण्डलाङ्गदापीडा मुकुटोष्णीषधारिणः । विचित्राभरणाश्चित्रमाल्यगन्धानुलेपनाः
67 // sakuṇḍalāṅgadāpīḍā mukuṭoṣṇīṣadhāriṇaḥ / vicitrābharaṇāścitramālyagandhānulepanāḥ
68 ॥ अन्नादाः पिशितादाश्च पुरुषादाश्च ते स्मृताः । इत्येतद्रूपसाधर्म्यं राक्षसानां स्मृतं बुधैः
68 // annādāḥ piśitādāśca puruṣādāśca te smṛtāḥ / ityetadrūpasādharmyaṃ rākṣasānāṃ smṛtaṃ budhaiḥ
69 ॥ न समास्ते बले बुद्धौ युद्धे माया कृते तदा । पुलहस्य मृगाः पुत्राः सर्वे व्यालाश्च दंष्ट्रिणः
69 // na samāste bale buddhau yuddhe māyā kṛte tadā / pulahasya mṛgāḥ putrāḥ sarve vyālāśca daṃṣṭriṇaḥ
70 ॥ भूताः सर्प्पाः पिशाचाश्च सृमरा हस्तिनस्तथा । वानराः किन्नराश्चेव मायुः किंपुरुषास्तथा
70 // bhūtāḥ sarppāḥ piśācāśca sṛmarā hastinastathā / vānarāḥ kinnarāśceva māyuḥ kiṃpuruṣāstathā
71 ॥ प्रागप्येते परिक्रान्ता मया क्रोधवशान्वयाः । अनपत्यः क्रतुर्ह्यस्मिन्स्मृतो वैवस्वतेंऽतरे
71 // prāgapyete parikrāntā mayā krodhavaśānvayāḥ / anapatyaḥ kraturhyasminsmṛto vaivasvateṃ'tare
72 ॥ न तस्य पत्न्यः पुत्रा वा तेजः संक्षिव्य च स्थितः । अत्रेर्वशं प्रवक्ष्यामि तृतीयस्य प्रजापतेः
72 // na tasya patnyaḥ putrā vā tejaḥ saṃkṣivya ca sthitaḥ / atrervaśaṃ pravakṣyāmi tṛtīyasya prajāpateḥ
73 ॥ तस्य पत्न्यस्तु सुन्दर्यों दशैवासन्पतिव्रताः । बद्राश्वस्य घृताच्यां वै दशाप्सरसि सूनवः
73 // tasya patnyastu sundaryoṃ daśaivāsanpativratāḥ / badrāśvasya ghṛtācyāṃ vai daśāpsarasi sūnavaḥ
74 ॥ भद्रा शूद्रा च मद्रा च शालभा मलदा तथा । बला हला च सप्तैता या च गोचपलाः स्मृताः
74 // bhadrā śūdrā ca madrā ca śālabhā maladā tathā / balā halā ca saptaitā yā ca gocapalāḥ smṛtāḥ
75 ॥ तथा तामरसा चैव रत्नकूटा च तादृशः । तत्र यो वंशकृच्चासौ तस्य नाम प्रभाकरः
75 // tathā tāmarasā caiva ratnakūṭā ca tādṛśaḥ / tatra yo vaṃśakṛccāsau tasya nāma prabhākaraḥ
76 ॥ मद्रायां जनयामास सोमं पुत्रं यशस्विनम् । स्वर्भानुना हते सूर्ये पतमाने दिवो महीम्
76 // madrāyāṃ janayāmāsa somaṃ putraṃ yaśasvinam / svarbhānunā hate sūrye patamāne divo mahīm
77 ॥ तमो ऽभिभूते लोके ऽस्मिन्प्रभा येन प्रवर्त्तिता । स्वस्ति तेस्त्विति चौक्तो वै पतन्निह दिवाकरः
77 // tamo 'bhibhūte loke 'sminprabhā yena pravarttitā / svasti testviti caukto vai patanniha divākaraḥ
78 ॥ ब्रह्मर्षेर्वचनात्तस्य न पपात दिवो महीम् । अत्रिश्रेष्ठानि गोत्राणि यश्चकार महातपाः
78 // brahmarṣervacanāttasya na papāta divo mahīm / atriśreṣṭhāni gotrāṇi yaścakāra mahātapāḥ
79 ॥ यज्ञेष्वनिधनं चैव सुरैर्यस्य प्रवर्तितम् । स तासु जनयामास पुत्रानात्मसमानकान्
79 // yajñeṣvanidhanaṃ caiva surairyasya pravartitam / sa tāsu janayāmāsa putrānātmasamānakān
80 ॥ दश तान्वै सुमहता तपसा भावितः प्रभुः । स्वस्त्यात्रेया इति ख्याता ऋषयो वेदपारगाः
80 // daśa tānvai sumahatā tapasā bhāvitaḥ prabhuḥ / svastyātreyā iti khyātā ṛṣayo vedapāragāḥ
81 ॥ तेषां द्वौ ख्यातयशसौ ब्रह्मिष्ठौ सुमहौजसौ । दत्तो ह्यनुमतो ज्येष्ठो दुर्वासास्तस्य चानुजः
81 // teṣāṃ dvau khyātayaśasau brahmiṣṭhau sumahaujasau / datto hyanumato jyeṣṭho durvāsāstasya cānujaḥ
82 ॥ यवीयसी सुता तेषामबला ब्रह्मवादिनी । अत्राप्युदाहरन्तीमं श्लोकं पौराणिकाः पुरा
82 // yavīyasī sutā teṣāmabalā brahmavādinī / atrāpyudāharantīmaṃ ślokaṃ paurāṇikāḥ purā
83 ॥ अत्रेः पुत्रं महात्मानं शान्तात्मानमकल्मषम् । दत्तात्रेयं तनुं विषणोः पुराणज्ञाः प्रजक्षते
83 // atreḥ putraṃ mahātmānaṃ śāntātmānamakalmaṣam / dattātreyaṃ tanuṃ viṣaṇoḥ purāṇajñāḥ prajakṣate
84 ॥ तस्य गोत्रान्वयज्जाताश्चत्वारः प्रथिता भुवि । श्यावाश्वा मुद्गलाश्चैव वाग्भूतकगवि स्थिराः
84 // tasya gotrānvayajjātāścatvāraḥ prathitā bhuvi / śyāvāśvā mudgalāścaiva vāgbhūtakagavi sthirāḥ
85 ॥ एते ऽत्रीणां तु चत्वारः स्मृताः पक्षा महौजसः । काश्यपो नारदश्चैव पर्वतो ऽरुन्धती तथा
85 // ete 'trīṇāṃ tu catvāraḥ smṛtāḥ pakṣā mahaujasaḥ / kāśyapo nāradaścaiva parvato 'rundhatī tathā
86 ॥ जज्ञिरे मानसा ह्येते ऽरुधत्यास्तन्निबोधत । नारदस्तु वसिष्ठायारुन्धती प्रत्यपादयत्
86 // jajñire mānasā hyete 'rudhatyāstannibodhata / nāradastu vasiṣṭhāyārundhatī pratyapādayat
87 ॥ ऊर्द्ध्वरेता महातेजा दक्षशापात्तु नारदः । पुरा देवासुरे तस्मिन्संग्रामे तारकामये
87 // ūrddhvaretā mahātejā dakṣaśāpāttu nāradaḥ / purā devāsure tasminsaṃgrāme tārakāmaye
88 ॥ अनावृष्ट्या हते लोके व्यग्रे शस्ते सुरैः सह । वसिष्ठस्तपसा धीमाञ्जीवयामास वै प्रजाः
88 // anāvṛṣṭyā hate loke vyagre śaste suraiḥ saha / vasiṣṭhastapasā dhīmāñjīvayāmāsa vai prajāḥ
89 ॥ अनेकफलमूलिन्य औषधीश्च प्रवर्तयन् । तास्तेन जीवयामास कारुण्यादौषधेन सः
89 // anekaphalamūlinya auṣadhīśca pravartayan / tāstena jīvayāmāsa kāruṇyādauṣadhena saḥ
90 ॥ अरुन्धत्यां वसिष्टस्तु शक्तिमुत्पादय त्सुतम् । स्वाङ्गज जनयच्छक्तिरदृश्यन्त्यां पराशरम्
90 // arundhatyāṃ vasiṣṭastu śaktimutpādaya tsutam / svāṅgaja janayacchaktiradṛśyantyāṃ parāśaram
91 ॥ काल्यां पराशराज्जज्ञे कृष्णद्वैपायनः प्रभुः । द्वैपायनादरण्यां वै शुको जज्ञे गुणान्वितः
91 // kālyāṃ parāśarājjajñe kṛṣṇadvaipāyanaḥ prabhuḥ / dvaipāyanādaraṇyāṃ vai śuko jajñe guṇānvitaḥ
92 ॥ उदपद्यन्त षडिमे पीवर्यां शुकसूनवः । भूरिश्रवाः प्रभुः शंभुः कृष्णो गौरश्च पञ्चमः
92 // udapadyanta ṣaḍime pīvaryāṃ śukasūnavaḥ / bhūriśravāḥ prabhuḥ śaṃbhuḥ kṛṣṇo gauraśca pañcamaḥ
93 ॥ कन्या कीर्तिमती चैव योगमाता धृतव्रता । जननी ब्रह्मदत्तस्य पत्नी सा त्वणुहस्य च
93 // kanyā kīrtimatī caiva yogamātā dhṛtavratā / jananī brahmadattasya patnī sā tvaṇuhasya ca
94 ॥ श्वेताः कृष्णाश्च पौराश्च श्यामधूम्राश्च चण्डिनः । ऊष्मादा दारिकाश्चैव नीलाश्चैव पराशराः
94 // śvetāḥ kṛṣṇāśca paurāśca śyāmadhūmrāśca caṇḍinaḥ / ūṣmādā dārikāścaiva nīlāścaiva parāśarāḥ
95 ॥ पराशराणामष्टौ ते पक्षाः प्रोक्ता महात्मनाम् । अत ऊर्द्ध्व निबोध त्वमिन्द्रप्रमति संभवम्
95 // parāśarāṇāmaṣṭau te pakṣāḥ proktā mahātmanām / ata ūrddhva nibodha tvamindrapramati saṃbhavam
96 ॥ वसिष्ठस्य कपिञ्जल्यां घृताच्यामुदपद्यत । कुणीति यः समाख्यात इन्द्रप्रमतिरुच्यते
96 // vasiṣṭhasya kapiñjalyāṃ ghṛtācyāmudapadyata / kuṇīti yaḥ samākhyāta indrapramatirucyate
97 ॥ पृथोः सुतायां संभूतः पुत्रस्तस्याभवद्वसुः । उपमन्युः सुतस्तस्य यस्येमे ह्यौपमन्यवः
97 // pṛthoḥ sutāyāṃ saṃbhūtaḥ putrastasyābhavadvasuḥ / upamanyuḥ sutastasya yasyeme hyaupamanyavaḥ
98 ॥ मित्रावरुणयोश्चैव कुण्डिनेयाः परिश्रुताः । एकार्षेयास्तथा चान्ये वसिष्ठा नाम विश्रुताः
98 // mitrāvaruṇayoścaiva kuṇḍineyāḥ pariśrutāḥ / ekārṣeyāstathā cānye vasiṣṭhā nāma viśrutāḥ
99 ॥ एते पक्षा वसिष्ठानां स्मृता ह्येकादशैव तु । इत्येते ब्रह्मणः पुत्रा मानसा अष्ट विश्रुताः
99 // ete pakṣā vasiṣṭhānāṃ smṛtā hyekādaśaiva tu / ityete brahmaṇaḥ putrā mānasā aṣṭa viśrutāḥ
100 ॥ भ्रातरः सुमहाभागा येषां वंशाः प्रतिष्ठिताः । त्रींल्लोकान्धारयन्तीमान्देवर्षिगणसंकुलान्
100 // bhrātaraḥ sumahābhāgā yeṣāṃ vaṃśāḥ pratiṣṭhitāḥ / trīṃllokāndhārayantīmāndevarṣigaṇasaṃkulān
101 ॥ तेषां पुत्राश्च पौत्राश्च शतशो ऽथ सहस्रशः । व्याप्ता येस्तु त्रयो लोकाः सूर्यस्येव गभस्तिभिः
101 // teṣāṃ putrāśca pautrāśca śataśo 'tha sahasraśaḥ / vyāptā yestu trayo lokāḥ sūryasyeva gabhastibhiḥ