75 ॥ इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे मध्यमभागे तृतीये उपोद्धातपादे भार्गवं प्रति वरुणागमनं नाम सप्तपञ्चशत्तमो ऽध्यायः ॥ 57॥ जैमिनिरुवाच एवं ब्रुवाणं वरुणं विलोक्य पतितं भुवि । संजहार पुनर्धीमानस्त्रं मृगुकुलोद्वहः
75 // iti śrībrahmāṇḍe mahāpurāṇe madhyamabhāge tṛtīye upoddhātapāde bhārgavaṃ prati varuṇāgamanaṃ nāma saptapañcaśattamo 'dhyāyaḥ // 57// jaiminiruvāca evaṃ bruvāṇaṃ varuṇaṃ vilokya patitaṃ bhuvi / saṃjahāra punardhīmānastraṃ mṛgukulodvahaḥ
1 ॥ संत्दृतास्त्रस्ततो रामो वरुणं पुरतः स्थिरम् । विलोक्य बिगतक्रोधस्तमुवाच हसन्निव
1 // saṃtdṛtāstrastato rāmo varuṇaṃ purataḥ sthiram / vilokya bigatakrodhastamuvāca hasanniva
2 ॥ गोकर्णनिलयाः पूर्वमिमेमां मुनिपुङ्गवाः । समायाता महेन्द्राद्रौ निवसंतं सरित्पते
2 // gokarṇanilayāḥ pūrvamimemāṃ munipuṅgavāḥ / samāyātā mahendrādrau nivasaṃtaṃ saritpate
3 ॥ त्वत्तोये मेदिनीं पूर्वं खनद्भिः सगरात्मजैः । अधो निपातितं क्षेत्रं गोकर्णमृषिसेवितम्
3 // tvattoye medinīṃ pūrvaṃ khanadbhiḥ sagarātmajaiḥ / adho nipātitaṃ kṣetraṃ gokarṇamṛṣisevitam
4 ॥ उपलब्धुमिमे भूयः क्षेत्रं तद्भववल्लभम् । अधावन्मामुपागम्य मुनयस्तीर्थवासिनः
4 // upalabdhumime bhūyaḥ kṣetraṃ tadbhavavallabham / adhāvanmāmupāgamya munayastīrthavāsinaḥ
5 ॥ एषामर्थे ततः सो ऽहं महेन्द्रादचलोत्तमात् । भवन्तमागतो द्रष्टुं सहैभिर्मुनिपुङ्गवैः
5 // eṣāmarthe tataḥ so 'haṃ mahendrādacalottamāt / bhavantamāgato draṣṭuṃ sahaibhirmunipuṅgavaiḥ
6 ॥ तस्मान्मदर्थे सलिलं समुत्सार्यात्मनो भवान् । दातुमर्हति तत्क्षेत्रमेषां तोये च पूर्ववत्
6 // tasmānmadarthe salilaṃ samutsāryātmano bhavān / dātumarhati tatkṣetrameṣāṃ toye ca pūrvavat
7 ॥ जैमिनिरुवाच इति तस्य वचः श्रुत्वा वरुणो यादसां पतिः । निरूप्य मनसा राममिद भूयो ऽब्रवीद्वचः
7 // jaiminiruvāca iti tasya vacaḥ śrutvā varuṇo yādasāṃ patiḥ / nirūpya manasā rāmamida bhūyo 'bravīdvacaḥ
8 ॥ वरुण उवाच न शक्यमुत्सारयितुं मदंभः केनचिद्भवेत् । तथा हि मे वरो दत्तः पुरानेन विरिञ्चिना
8 // varuṇa uvāca na śakyamutsārayituṃ madaṃbhaḥ kenacidbhavet / tathā hi me varo dattaḥ purānena viriñcinā
9 ॥ सो ऽहं त्वत्तेजसेदारीं विहाय सहजां धृतिम् । कातरं समुपायातो वशतां तव भार्गव
9 // so 'haṃ tvattejasedārīṃ vihāya sahajāṃ dhṛtim / kātaraṃ samupāyāto vaśatāṃ tava bhārgava
10 ॥ एषामर्थे विशेषण भवता परिचोदितः । कथं न कुर्यां कर्मेदमहं क्षत्त्रकुलान्तक
10 // eṣāmarthe viśeṣaṇa bhavatā paricoditaḥ / kathaṃ na kuryāṃ karmedamahaṃ kṣattrakulāntaka
11 ॥ तस्माद्यावत्प्रमाणं मे भवान्संकल्पयिष्यति । तावत्संघारयिष्यामि भूमौ सलिलमात्मनः
11 // tasmādyāvatpramāṇaṃ me bhavānsaṃkalpayiṣyati / tāvatsaṃghārayiṣyāmi bhūmau salilamātmanaḥ
12 ॥ इति तस्य वचः श्रुत्वा तथेत्युक्त्वा स सायकम् । यथागतं प्रचिक्षेप धनुर्निर्भिद्य भार्गवः
12 // iti tasya vacaḥ śrutvā tathetyuktvā sa sāyakam / yathāgataṃ pracikṣepa dhanurnirbhidya bhārgavaḥ
13 ॥ ततो निरूप्य सीमानं दर्शयानो महीपते । स्रुवं जग्राह मतिमान्क्षप्तुकामो जलाशये
13 // tato nirūpya sīmānaṃ darśayāno mahīpate / sruvaṃ jagrāha matimānkṣaptukāmo jalāśaye
14 ॥ प्रसन्नचेतसं रामं गतरोषमथात्मनि । अन्तर्हिते सरिन्नाथे रामः सुवमुदङ्मुखः
14 // prasannacetasaṃ rāmaṃ gataroṣamathātmani / antarhite sarinnāthe rāmaḥ suvamudaṅmukhaḥ
15 ॥ भ्रामयित्वातिवेगेन चिक्षेप लवणार्णवे । क्षिप्तत्वेन समुद्रे तु दिशमुत्तरपश्चिमाम्
15 // bhrāmayitvātivegena cikṣepa lavaṇārṇave / kṣiptatvena samudre tu diśamuttarapaścimām
16 ॥ गत्वा स्रुवोपतद्राजन्योजनानां शतद्वयम् । तीर्थं शुर्पारकं नाम सर्वपापविमोचनम्
16 // gatvā sruvopatadrājanyojanānāṃ śatadvayam / tīrthaṃ śurpārakaṃ nāma sarvapāpavimocanam
17 ॥ विश्रुतं यत्त्रिलोकेषु तीरे नदनदीपतेः । तीर्थं तदन्तरीकृत्य स्रुवो रामकराच्च्युतः
17 // viśrutaṃ yattrilokeṣu tīre nadanadīpateḥ / tīrthaṃ tadantarīkṛtya sruvo rāmakarāccyutaḥ
18 ॥ निपपात महाराज सूचयन्रामविक्रमम् । यत्राभूद्रामसृष्टाया भुवो निष्ठाथ पार्थिव
18 // nipapāta mahārāja sūcayanrāmavikramam / yatrābhūdrāmasṛṣṭāyā bhuvo niṣṭhātha pārthiva
19 ॥ तीर्थं शूर्पारकं तत्तु श्रीमल्लोकपरिश्रुतम् । उत्सारयित्वा सलिलं समुद्रस्तावदात्मनः
19 // tīrthaṃ śūrpārakaṃ tattu śrīmallokapariśrutam / utsārayitvā salilaṃ samudrastāvadātmanaḥ
20 ॥ अतिष्ठदपसृत्योर्वीं दत्त्वा रामाय पार्थिव । अनतिक्रान्तमर्यादो यथाकालं भृगूद्वहः
20 // atiṣṭhadapasṛtyorvīṃ dattvā rāmāya pārthiva / anatikrāntamaryādo yathākālaṃ bhṛgūdvahaḥ
21 ॥ समयं स्वापयामास तस्यैवानुमते भुवि । विज्ञाय पूर्वसीमान्तां भुवमभ्युत्ससर्ज ह
21 // samayaṃ svāpayāmāsa tasyaivānumate bhuvi / vijñāya pūrvasīmāntāṃ bhuvamabhyutsasarja ha
22 ॥ व्यस्मयन्त सुराः सर्वे दृष्ट्वा रामस्य विक्रमम् । नगरग्रमसीमानः किञ्चित्किञ्चित्क्वचित्क्वचित्
22 // vyasmayanta surāḥ sarve dṛṣṭvā rāmasya vikramam / nagaragramasīmānaḥ kiñcitkiñcitkvacitkvacit
23 ॥ सह्ये तु पूर्ववत्तस्मिन्नब्धेरपसृतेंऽभसि । तत्र दैवात्तथा स्थानान्निम्नत्वात्स प्रलक्ष्य तु
23 // sahye tu pūrvavattasminnabdherapasṛteṃ'bhasi / tatra daivāttathā sthānānnimnatvātsa pralakṣya tu
24 ॥ ततस्तेषां भृगुश्रेष्ठो मुनीनां भावितात्मनाम् । यथाभिलषितं स्थानं प्रददौ प्रीतिपूर्वकम्
24 // tatasteṣāṃ bhṛguśreṣṭho munīnāṃ bhāvitātmanām / yathābhilaṣitaṃ sthānaṃ pradadau prītipūrvakam
25 ॥ ततस्ते मुनयः सर्वे हर्षेण महातान्विताः । कृतकृत्या भृशं राममाशिषा समपूजयन्
25 // tataste munayaḥ sarve harṣeṇa mahātānvitāḥ / kṛtakṛtyā bhṛśaṃ rāmamāśiṣā samapūjayan
26 ॥ अथैतैरभ्यनुज्ञातो ययौ प्राप्तमनोरथः । गते मुनिवरे रामे देशात्तस्मान्निजाश्रमम्
26 // athaitairabhyanujñāto yayau prāptamanorathaḥ / gate munivare rāme deśāttasmānnijāśramam
27 ॥ संभूय मुनयः सर्वे प्रजग्मुस्तीरमंबुधेः । परिचङ्क्रम्य तां भूमिं यत्नेन महातान्विताः
27 // saṃbhūya munayaḥ sarve prajagmustīramaṃbudheḥ / paricaṅkramya tāṃ bhūmiṃ yatnena mahātānvitāḥ
28 ॥ ददृशुः सर्वतो राजन्ह्यर्मवान्तः स्थितां महीम् । नित्यत्वा त्सर्वदेवानामधिष्ठानतया तथा
28 // dadṛśuḥ sarvato rājanhyarmavāntaḥ sthitāṃ mahīm / nityatvā tsarvadevānāmadhiṣṭhānatayā tathā
29 ॥ कातमब्धौ निपतितं नष्टतोयं चिरोषितम् । अपि रुद्रप्रभावेम प्रायान्नात्यन्तविप्लवम्
29 // kātamabdhau nipatitaṃ naṣṭatoyaṃ ciroṣitam / api rudraprabhāvema prāyānnātyantaviplavam
30 ॥ तत्तेयनिःसृतं क्षेत्रमभूत्पूर्ववदेव हि । एतद्धि देवसामर्थ्यमचिन्त्यं नृपसत्तम
30 // tatteyaniḥsṛtaṃ kṣetramabhūtpūrvavadeva hi / etaddhi devasāmarthyamacintyaṃ nṛpasattama
31 ॥ एवं रामेण जलधेः पुनः सृष्टा वसुंधरा । दक्षिणोत्तरतो राजनयोजनानां चतुःशतम्
31 // evaṃ rāmeṇa jaladheḥ punaḥ sṛṣṭā vasuṃdharā / dakṣiṇottarato rājanayojanānāṃ catuḥśatam
32 ॥ नातिक्रामति सो ऽद्यापि सीमानं पयसां निधिः । कृतं रामेण महता न तु सज्जं महद्धनुः
32 // nātikrāmati so 'dyāpi sīmānaṃ payasāṃ nidhiḥ / kṛtaṃ rāmeṇa mahatā na tu sajjaṃ mahaddhanuḥ
33 ॥ एवं प्रभावो रामो ऽसौ सगरश्च महीपतिः । यस्य पुत्रैरयं खण्डो भारतो ऽब्धौ निपतितः
33 // evaṃ prabhāvo rāmo 'sau sagaraśca mahīpatiḥ / yasya putrairayaṃ khaṇḍo bhārato 'bdhau nipatitaḥ
34 ॥ योजनानां सहस्रन्तु वर्द्धितश्च महोदधिः । रामेणाभूत्पुनः सृष्टं योजनानां तु षट्शतम्
34 // yojanānāṃ sahasrantu varddhitaśca mahodadhiḥ / rāmeṇābhūtpunaḥ sṛṣṭaṃ yojanānāṃ tu ṣaṭśatam
35 ॥ सगरस्य सुतैर्यस्माद्वर्द्धितो मकरालयः । ततः प्रभृति लोकेषु सागराख्यामवाप्तवान्
35 // sagarasya sutairyasmādvarddhito makarālayaḥ / tataḥ prabhṛti lokeṣu sāgarākhyāmavāptavān
36 ॥ एतत्ते ऽभिहितं सम्यङ्महतश्चरितं मया । रामस्य कार्त्तवीर्यस्य सगरस्य महीपतेः
36 // etatte 'bhihitaṃ samyaṅmahataścaritaṃ mayā / rāmasya kārttavīryasya sagarasya mahīpateḥ