69 ॥ इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यमभागे तृतीय उपोद्धातपादे सगरचरिते ऽसमञ्जसत्यागो नामैकपञ्चाशत्तमो ऽध्यायः ॥ 51॥ जैमिनिरुवाच त्यक्त्वा पुत्रं स धर्मात्मा सगरः प्रेम तद्गतम् । धर्मशीले तदा वाले चकारांशुमति प्रभुः
69 // iti śrībrahmāṇḍe mahāpurāṇe vāyuprokte madhyamabhāge tṛtīya upoddhātapāde sagaracarite 'samañjasatyāgo nāmaikapañcāśattamo 'dhyāyaḥ // 51// jaiminiruvāca tyaktvā putraṃ sa dharmātmā sagaraḥ prema tadgatam / dharmaśīle tadā vāle cakārāṃśumati prabhuḥ
1 ॥ एतस्मिन्नेव काले तु सुमत्यास्तनया नृप । ववृधुः सघशः सर्वे परस्परमनुव्रताः
1 // etasminneva kāle tu sumatyāstanayā nṛpa / vavṛdhuḥ saghaśaḥ sarve parasparamanuvratāḥ
2 ॥ वज्रसंहननाः क्रूरा निर्दया निरपत्रपाः । अधर्मशीला नितरामेकघर्माण एव च
2 // vajrasaṃhananāḥ krūrā nirdayā nirapatrapāḥ / adharmaśīlā nitarāmekagharmāṇa eva ca
3 ॥ एककार्याभिनिरताः क्रोधना मूढचेतसः । अधृष्याः सर्वभूतानां जनोपद्रवकारिणः
3 // ekakāryābhiniratāḥ krodhanā mūḍhacetasaḥ / adhṛṣyāḥ sarvabhūtānāṃ janopadravakāriṇaḥ
4 ॥ विनयाचा रसन्मार्गनिरपेक्षाः समन्ततः । बबाधिरे जगत्सर्वमसुरा इव कामतः
4 // vinayācā rasanmārganirapekṣāḥ samantataḥ / babādhire jagatsarvamasurā iva kāmataḥ
5 ॥ विध्वस्तयज्ञसन्मार्गं भुवनं तैरुपद्रुतम् । निःस्वाध्याय वषट्कारं बभूवार्तं विशेषतः
5 // vidhvastayajñasanmārgaṃ bhuvanaṃ tairupadrutam / niḥsvādhyāya vaṣaṭkāraṃ babhūvārtaṃ viśeṣataḥ
6 ॥ विध्वस्यमाने सुभृशं सागरैर्वरदर्पितैः । प्रक्षोभं परमं जग्मुर्देवासुरमहोरगाः
6 // vidhvasyamāne subhṛśaṃ sāgarairvaradarpitaiḥ / prakṣobhaṃ paramaṃ jagmurdevāsuramahoragāḥ
7 ॥ धरासा सागराक्रान्ता न चलापि तदा चला । तपः समाधिभङ्गश्च प्रबभूव तपस्विनाम्
7 // dharāsā sāgarākrāntā na calāpi tadā calā / tapaḥ samādhibhaṅgaśca prababhūva tapasvinām
8 ॥ हव्यकव्यपरिभ्रष्टास्त्रिदशाः पितृभिः सह । दुःशेन महाताविष्टा विरिञ्जभवनं ययुः
8 // havyakavyaparibhraṣṭāstridaśāḥ pitṛbhiḥ saha / duḥśena mahātāviṣṭā viriñjabhavanaṃ yayuḥ
9 ॥ तत्र गत्वा यथान्यायं देवाः शर्वपुरोगमाः । शशंसुः सकलं तस्मै सागराणां विचेष्टितम्
9 // tatra gatvā yathānyāyaṃ devāḥ śarvapurogamāḥ / śaśaṃsuḥ sakalaṃ tasmai sāgarāṇāṃ viceṣṭitam
10 ॥ तच्छ्रत्वा वचनं तेषां ब्रह्मा लोकपितामहः । क्षणमन्तर्मना भूत्वा जगाद सुरसत्तमः
10 // tacchratvā vacanaṃ teṣāṃ brahmā lokapitāmahaḥ / kṣaṇamantarmanā bhūtvā jagāda surasattamaḥ
11 ॥ देवाःशृणुत भद्रं वो वाणीमवहिता मम । विनङ्क्ष्यन्त्यचिरेमैव सागरा नात्र संशयः
11 // devāḥśṛṇuta bhadraṃ vo vāṇīmavahitā mama / vinaṅkṣyantyaciremaiva sāgarā nātra saṃśayaḥ
12 ॥ कालं कञ्चित्प्रतीक्षध्वं तेन सर्वं नियम्यते । निमित्तमात्रमन्यत्तु स एव सकलेशिता
12 // kālaṃ kañcitpratīkṣadhvaṃ tena sarvaṃ niyamyate / nimittamātramanyattu sa eva sakaleśitā
13 ॥ तस्माद्युष्मद्धितार्थाय यद्वक्ष्यामि सुरोत्तमाः । सर्वैर्भवद्भिरधुना तत्कर्त्तव्यमतं द्रितैः
13 // tasmādyuṣmaddhitārthāya yadvakṣyāmi surottamāḥ / sarvairbhavadbhiradhunā tatkarttavyamataṃ dritaiḥ
14 ॥ विष्णोरंशेन भगवान्कपिलो जयतां वरः । जातो जगद्धितार्थाय योगीन्द्रप्रवरो भुवि
14 // viṣṇoraṃśena bhagavānkapilo jayatāṃ varaḥ / jāto jagaddhitārthāya yogīndrapravaro bhuvi
15 ॥ अगस्त्यपीतसलिले दिव्यवर्षशतावधि । ध्यायन्नास्ते ऽधुनांऽभोधावेकान्ते तत्र कुत्र चित्
15 // agastyapītasalile divyavarṣaśatāvadhi / dhyāyannāste 'dhunāṃ'bhodhāvekānte tatra kutra cit
16 ॥ गत्वा यूयं ममादेशात्कपिलं मुनिपुङ्गवम् । ध्यानाव सानमिच्छन्तस्तिष्ठध्वं तदुपह्वरे
16 // gatvā yūyaṃ mamādeśātkapilaṃ munipuṅgavam / dhyānāva sānamicchantastiṣṭhadhvaṃ tadupahvare
17 ॥ समाधिविरतौ तस्य स्वाभिप्रायमशेषतः । नत्वा तस्मै वदिष्यध्वं स वः श्रेयो विधास्यति
17 // samādhiviratau tasya svābhiprāyamaśeṣataḥ / natvā tasmai vadiṣyadhvaṃ sa vaḥ śreyo vidhāsyati
18 ॥ समाधिभङ्गश्च मुनेर्यथा स्यात्सागरैः कृतः । कुरुध्वं च तथा यूयं प्रवृत्तिं विबुधोत्तमाः
18 // samādhibhaṅgaśca muneryathā syātsāgaraiḥ kṛtaḥ / kurudhvaṃ ca tathā yūyaṃ pravṛttiṃ vibudhottamāḥ
19 ॥ जैमिनिरुवाच इत्युक्तास्तेन विबुधास्तं प्रणम्य वितामहम् । गत्वा तं विबुधश्रेष्टं ते कृताञ्जलयो ऽब्रुवन्
19 // jaiminiruvāca ityuktāstena vibudhāstaṃ praṇamya vitāmaham / gatvā taṃ vibudhaśreṣṭaṃ te kṛtāñjalayo 'bruvan
20 ॥ देवा ऊचुः प्रसीद नो मुनिश्रेष्ठ वयं त्वां शरणं गताः । उपद्रुतं जगत्सर्वंसागरैः संप्रणश्यति
20 // devā ūcuḥ prasīda no muniśreṣṭha vayaṃ tvāṃ śaraṇaṃ gatāḥ / upadrutaṃ jagatsarvaṃsāgaraiḥ saṃpraṇaśyati
21 ॥ त्वं किलाखिललोकानां स्थितिसहारकारणः । विष्णोरंशेन योगीन्द्रस्वरूपी भुवि संस्थितः
21 // tvaṃ kilākhilalokānāṃ sthitisahārakāraṇaḥ / viṣṇoraṃśena yogīndrasvarūpī bhuvi saṃsthitaḥ
22 ॥ पुंसां तापत्रयार्त्तानामार्तिनाशाय केवलम् । स्वेच्छया ते धृतो देहो न तु त्वं तपतां वरः
22 // puṃsāṃ tāpatrayārttānāmārtināśāya kevalam / svecchayā te dhṛto deho na tu tvaṃ tapatāṃ varaḥ
23 ॥ मनसैव जगत्सर्वं स्रष्टुं संहर्तुमेव च । विधातुं स्वेच्छया ब्रह्मन्भवाञ्छक्रोत्यसंशयम्
23 // manasaiva jagatsarvaṃ sraṣṭuṃ saṃhartumeva ca / vidhātuṃ svecchayā brahmanbhavāñchakrotyasaṃśayam
24 ॥ त्वं नो धाता विधाता च त्वं गुरुस्त्वं परायणम् । परित्राता त्वमस्माकं विनिवर्त्तय चापदम्
24 // tvaṃ no dhātā vidhātā ca tvaṃ gurustvaṃ parāyaṇam / paritrātā tvamasmākaṃ vinivarttaya cāpadam
25 ॥ शरणं भव विप्रेन्द्र विप्रेद्राणां विशेषतः । सागरैर्दह्यमानानां लोकत्रयनिवासिनाम्
25 // śaraṇaṃ bhava viprendra vipredrāṇāṃ viśeṣataḥ / sāgarairdahyamānānāṃ lokatrayanivāsinām
26 ॥ ननु वै सात्त्विकी चेष्टा भवतीह भवादृशाम् । त्रातुमर्हसि तस्मात्त्वं लोकानस्मांश्च सुव्रत
26 // nanu vai sāttvikī ceṣṭā bhavatīha bhavādṛśām / trātumarhasi tasmāttvaṃ lokānasmāṃśca suvrata
27 ॥ न चेदकाले भगवन्विनङ्क्ष्यत्यखिलं जगत् । जैमिनिरुवाच इत्युक्तः सकलैर्देवैरुन्मील्य नयने शनैः
27 // na cedakāle bhagavanvinaṅkṣyatyakhilaṃ jagat / jaiminiruvāca ityuktaḥ sakalairdevairunmīlya nayane śanaiḥ
28 ॥ विलोक्य तानुवाचेदं कपिलः सूनृतं वचः । स्वकर्मणैव निर्दग्धाः प्रविनङ्क्ष्यन्ति सागराः
28 // vilokya tānuvācedaṃ kapilaḥ sūnṛtaṃ vacaḥ / svakarmaṇaiva nirdagdhāḥ pravinaṅkṣyanti sāgarāḥ
29 ॥ काले प्राप्ते तु युष्माभिः सतावत्परिपाल्यताम् । अहं तु कारणं तेषां विनाशाय दुरात्मनाम्
29 // kāle prāpte tu yuṣmābhiḥ satāvatparipālyatām / ahaṃ tu kāraṇaṃ teṣāṃ vināśāya durātmanām
30 ॥ भविष्यामि सुरश्रेष्ठा भवतामर्थसिद्धये । मम क्रोधाग्नि विप्लुष्टाः सागराः पापचेतसः
30 // bhaviṣyāmi suraśreṣṭhā bhavatāmarthasiddhaye / mama krodhāgni vipluṣṭāḥ sāgarāḥ pāpacetasaḥ
31 ॥ भविष्यन्तु चिरेणैव कालोपहतबुद्धयः । तस्माद्गतज्वरा देवा लोकाश्चैवाकुतोभयाः
31 // bhaviṣyantu cireṇaiva kālopahatabuddhayaḥ / tasmādgatajvarā devā lokāścaivākutobhayāḥ
32 ॥ भवन्तु ते दुराचाराः क्षिप्रं यास्यन्ति संक्षयम् । तद्यूयं निर्भया भूत्वा व्रजध्वं स्वां पुरीं प्रति
32 // bhavantu te durācārāḥ kṣipraṃ yāsyanti saṃkṣayam / tadyūyaṃ nirbhayā bhūtvā vrajadhvaṃ svāṃ purīṃ prati
33 ॥ कालं कञ्चित्प्रतीक्षध्वं ततो ऽभीष्टमवाप्स्यथ । कपिलेनैवमुक्तास्ते देवाः सर्वे सवासवाः
33 // kālaṃ kañcitpratīkṣadhvaṃ tato 'bhīṣṭamavāpsyatha / kapilenaivamuktāste devāḥ sarve savāsavāḥ
34 ॥ तं प्रणम्य ततो जग्मुः प्रतीताग्निदिवं प्रति । एतस्मिन्नन्तरे राजा सगरः पृथिवीपतिः
34 // taṃ praṇamya tato jagmuḥ pratītāgnidivaṃ prati / etasminnantare rājā sagaraḥ pṛthivīpatiḥ
35 ॥ वाजिमेधं महायज्ञं कर्तुं चक्रे मनोरथम् । आहृत्य सर्वसंभारान्वसिष्ठानुमते तदा
35 // vājimedhaṃ mahāyajñaṃ kartuṃ cakre manoratham / āhṛtya sarvasaṃbhārānvasiṣṭhānumate tadā
36 ॥ और्वाद्यैः सहितो विप्रैर्यथावद्दीक्षितो ऽभवत् । दीक्षां प्रविष्टो नृपतिर्हयसंचारणाय वै
36 // aurvādyaiḥ sahito viprairyathāvaddīkṣito 'bhavat / dīkṣāṃ praviṣṭo nṛpatirhayasaṃcāraṇāya vai
37 ॥ पुत्रान्सर्वान्समाहूय संदिदेश महयशाः । संचारयित्वा तुरगं परीत्य पृथिवीतले
37 // putrānsarvānsamāhūya saṃdideśa mahayaśāḥ / saṃcārayitvā turagaṃ parītya pṛthivītale
38 ॥ क्षिप्रं ममान्तिकं पुत्राः पुनराहर्तुमर्हथ । जैमिनिरुवाच ततस्ते पितुरादेशात्तमादाय तुरङ्गमम्
38 // kṣipraṃ mamāntikaṃ putrāḥ punarāhartumarhatha / jaiminiruvāca tataste piturādeśāttamādāya turaṅgamam
39 ॥ परिचङ्क्रमयामासुः सकले क्षितिमण्डले । विधिचोदनयैवाश्वः स भूमौ परिवर्तिततः
39 // paricaṅkramayāmāsuḥ sakale kṣitimaṇḍale / vidhicodanayaivāśvaḥ sa bhūmau parivartitataḥ
40 ॥ न तु दिग्विजयार्थाय करादानार्थमेव च । पृथिवीभूभुजा तेन पूर्वमेव विनिर्जिता
40 // na tu digvijayārthāya karādānārthameva ca / pṛthivībhūbhujā tena pūrvameva vinirjitā
41 ॥ नृपाश्चोदारवीर्येण करदाः समरे कृताः । ततस्ते राजतनया निस्तोये लवणांबुधौ
41 // nṛpāścodāravīryeṇa karadāḥ samare kṛtāḥ / tataste rājatanayā nistoye lavaṇāṃbudhau
42 ॥ भूतले विविशुर्हृष्टाः परिवार्य तुरङ्गमम्
42 // bhūtale viviśurhṛṣṭāḥ parivārya turaṅgamam