17 ॥ इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यमभागे सगरोपाख्याने भार्गवचरिते पञ्चचत्वारिंशत्तमोध्यायः ॥ 45॥ वसिष्ठ उवाच सगच्छन्पथि शुश्राव मुनिभ्यस्त त्त्वमादितः । राजपुत्रव्यवसितं पित्रौः स्वर्गतिमेव च
17 // iti śrībrahmāṇḍe mahāpurāṇe vāyuprokte madhyamabhāge sagaropākhyāne bhārgavacarite pañcacatvāriṃśattamodhyāyaḥ // 45// vasiṣṭha uvāca sagacchanpathi śuśrāva munibhyasta ttvamāditaḥ / rājaputravyavasitaṃ pitrauḥ svargatimeva ca
1 ॥ पितुस्तु जीवहरणं शिरोहरणमेव च । तन्मृतेरेव मरणं श्रुत्वा मातुश्च केवलम्
1 // pitustu jīvaharaṇaṃ śiroharaṇameva ca / tanmṛtereva maraṇaṃ śrutvā mātuśca kevalam
2 ॥ विललाप महाबाहुर्दुःखशोकसमन्वितः । तमथाश्वासयामास तुल्यदुःखो ऽकृतव्रणः
2 // vilalāpa mahābāhurduḥkhaśokasamanvitaḥ / tamathāśvāsayāmāsa tulyaduḥkho 'kṛtavraṇaḥ
3 ॥ हेतुभिः शास्त्रनिर्दिष्टैर् वीर्यसामर्थ्यसूचकैः । युक्तिलौकिकदृष्टान्तैस्तच्छोकं संव्यशामयत्
3 // hetubhiḥ śāstranirdiṣṭair vīryasāmarthyasūcakaiḥ / yuktilaukikadṛṣṭāntaistacchokaṃ saṃvyaśāmayat
4 ॥ सांत्वितस्तेन मैधावी धृतिमालंब्य भार्गवः । प्रययौ सहितः सख्या भ्रातॄणां तु दिदृक्षया
4 // sāṃtvitastena maidhāvī dhṛtimālaṃbya bhārgavaḥ / prayayau sahitaḥ sakhyā bhrātṝṇāṃ tu didṛkṣayā
5 ॥ स तान्दृष्ट्वाभिवाद्यैतान्दुःखितान्दुःखकर्शितः । शोकामषयुतस्तैश्च सह त्स्थौ दिनत्रयम्
5 // sa tāndṛṣṭvābhivādyaitānduḥkhitānduḥkhakarśitaḥ / śokāmaṣayutastaiśca saha tsthau dinatrayam
6 ॥ ततो ऽस्य सुमाहान्क्रोधः स्मरतो निधनं पितुः । बभूव सहसा सर्वलोकसंहरणक्षमः
6 // tato 'sya sumāhānkrodhaḥ smarato nidhanaṃ pituḥ / babhūva sahasā sarvalokasaṃharaṇakṣamaḥ
7 ॥ मातुरर्थे कृतां पूर्वं प्रतिज्ञां सत्यसंगरः । दृढीचकार हृदये सर्वक्षत्रवधोद्यतः
7 // māturarthe kṛtāṃ pūrvaṃ pratijñāṃ satyasaṃgaraḥ / dṛḍhīcakāra hṛdaye sarvakṣatravadhodyataḥ
8 ॥ क्षत्रवंश्यानशेषेण हत्वा तद्देहलोहितैः । करिष्ये तर्पणं पित्रोरिति निश्चित्य भार्गवः
8 // kṣatravaṃśyānaśeṣeṇa hatvā taddehalohitaiḥ / kariṣye tarpaṇaṃ pitroriti niścitya bhārgavaḥ
9 ॥ भ्रातॄणां चैव सर्वेषामाख्यायात्मसमीहितम् । प्रययौ तदनुज्ञातः कृत्वा संस्थांपितुः क्रियाम्
9 // bhrātṝṇāṃ caiva sarveṣāmākhyāyātmasamīhitam / prayayau tadanujñātaḥ kṛtvā saṃsthāṃpituḥ kriyām
10 ॥ अकृतव्रणसंयुक्तः प्राप्य माहिष्मतीं ततः । तद्बाह्योपवने स्थित्वा सस्मार स महोदरम्
10 // akṛtavraṇasaṃyuktaḥ prāpya māhiṣmatīṃ tataḥ / tadbāhyopavane sthitvā sasmāra sa mahodaram
11 ॥ स तस्मै रथचापाद्यं सहसाश्वसमन्वितम् । प्रेषयामास रामाय सर्वसंहननानि च
11 // sa tasmai rathacāpādyaṃ sahasāśvasamanvitam / preṣayāmāsa rāmāya sarvasaṃhananāni ca
12 ॥ रामो ऽपि रथमारुह्य सन्नद्धः सशरं धनुः । गृहीत्वापूरयच्छङ्खं रुद्रदत्तममित्रजित्
12 // rāmo 'pi rathamāruhya sannaddhaḥ saśaraṃ dhanuḥ / gṛhītvāpūrayacchaṅkhaṃ rudradattamamitrajit
13 ॥ ज्याघोषं च चकारोच्चै रोदसी कंपयन्निव । सहसाहोथ सारथ्यं चक्रे सारथिनां वरः
13 // jyāghoṣaṃ ca cakāroccai rodasī kaṃpayanniva / sahasāhotha sārathyaṃ cakre sārathināṃ varaḥ
14 ॥ रथज्याशङ्खनादैस्तु वधात्पित्रोरमर्षिणः । तस्याभून्नगरी सर्वा संक्षुब्धाश्च नरद्विपाः
14 // rathajyāśaṅkhanādaistu vadhātpitroramarṣiṇaḥ / tasyābhūnnagarī sarvā saṃkṣubdhāśca naradvipāḥ
15 ॥ रामं त्वागतमाज्ञाय सर्वक्षत्रकुलान्तकम् । संक्षुब्धाश्चक्रुरुद्योगं संग्रामाय नृपात्मजाः
15 // rāmaṃ tvāgatamājñāya sarvakṣatrakulāntakam / saṃkṣubdhāścakrurudyogaṃ saṃgrāmāya nṛpātmajāḥ
16 ॥ अथ पञ्चरथाः शुराः शूरसेनादयो नृप । रामेण योद्धुं सहिता राजभिश्च क्रुरुद्यमम्
16 // atha pañcarathāḥ śurāḥ śūrasenādayo nṛpa / rāmeṇa yoddhuṃ sahitā rājabhiśca krurudyamam
17 ॥ चतुरङ्गवलोपेतास्ततस्ते क्षत्रियर्षभाः । राममासादयामासुः पतङ्गा इव पावकम्
17 // caturaṅgavalopetāstataste kṣatriyarṣabhāḥ / rāmamāsādayāmāsuḥ pataṅgā iva pāvakam
18 ॥ निवार्य तानापततो रथेनैकेन भार्गवः । युयुधे पार्थिवैः सर्वैः समरे ऽमितविक्रमः
18 // nivārya tānāpatato rathenaikena bhārgavaḥ / yuyudhe pārthivaiḥ sarvaiḥ samare 'mitavikramaḥ
19 ॥ ततः पुनरभूद्युद्धं रामस्य सह राजभिः । जघान यत्र संक्रुद्धो राज्ञां शतमुदारधीः
19 // tataḥ punarabhūdyuddhaṃ rāmasya saha rājabhiḥ / jaghāna yatra saṃkruddho rājñāṃ śatamudāradhīḥ
20 ॥ ततः स शूरसेनादीन्हत्वा सबलवाहनान् । त्रणेन पातयामास क्षितौ क्षत्रियमण्डलम्
20 // tataḥ sa śūrasenādīnhatvā sabalavāhanān / traṇena pātayāmāsa kṣitau kṣatriyamaṇḍalam
21 ॥ ततस्ते भग्नसंकल्पा हतस्वबलवाहनाः । हतशिष्टा नृपतयो दुद्रुवुः सर्वतोदिशम्
21 // tataste bhagnasaṃkalpā hatasvabalavāhanāḥ / hataśiṣṭā nṛpatayo dudruvuḥ sarvatodiśam
22 ॥ एवं विद्राव्य सैन्यानि हत्वा जित्वाथ संयुगे । जघान शतशो राज्ञः शूराञ्छरवराग्निना
22 // evaṃ vidrāvya sainyāni hatvā jitvātha saṃyuge / jaghāna śataśo rājñaḥ śūrāñcharavarāgninā
23 ॥ ततः क्रोधपरीतात्मा दग्धुकामो ऽखिलां पुरीम् । उदैरयद्भार्गवो ऽस्त्रं कालाग्निसदृशप्रभम्
23 // tataḥ krodhaparītātmā dagdhukāmo 'khilāṃ purīm / udairayadbhārgavo 'straṃ kālāgnisadṛśaprabham
24 ॥ ज्वालाकवलिताशेषपुरप्राकारमालिनीम् । पुरीं सहस्त्यश्वनरां स ददाहास्त्रपावकः
24 // jvālākavalitāśeṣapuraprākāramālinīm / purīṃ sahastyaśvanarāṃ sa dadāhāstrapāvakaḥ
25 ॥ दह्यमानां पुरीं दृष्ट्वा प्राणत्राणपरायणः । जीवनाय जगामाशु वीतिहोत्रो भयातुरः
25 // dahyamānāṃ purīṃ dṛṣṭvā prāṇatrāṇaparāyaṇaḥ / jīvanāya jagāmāśu vītihotro bhayāturaḥ
26 ॥ अस्त्राग्निना पुरीं सर्वां दग्ध्वा हत्वा च शात्रवान् । प्राशयानो ऽखिलान् लोकान् साक्षात्काल इवान्तकः
26 // astrāgninā purīṃ sarvāṃ dagdhvā hatvā ca śātravān / prāśayāno 'khilān lokān sākṣātkāla ivāntakaḥ
27 ॥ अकृतव्रणसंयुक्तः सहसाहेन चान्वितः । जगामरथघोषेण कंपयन्निव मेदिनीम्
27 // akṛtavraṇasaṃyuktaḥ sahasāhena cānvitaḥ / jagāmarathaghoṣeṇa kaṃpayanniva medinīm
28 ॥ विनिघ्नन् क्षत्रियान्सर्वान् संशाम्य पृथिवीतले । महेन्द्राद्रिं ययौ रामस्तपसे धतमानसः
28 // vinighnan kṣatriyānsarvān saṃśāmya pṛthivītale / mahendrādriṃ yayau rāmastapase dhatamānasaḥ
29 ॥ तस्मिन्नष्टचतुष्कं च यावत्क्षत्रसमुद्गमम् । प्रत्येत्य भूयस्तद्धत्यै बद्धदीक्षो धृतव्रतः
29 // tasminnaṣṭacatuṣkaṃ ca yāvatkṣatrasamudgamam / pratyetya bhūyastaddhatyai baddhadīkṣo dhṛtavrataḥ
30 ॥ क्षत्रक्षेत्रेषु भूयश्च क्षत्रमुत्पादितं द्विजैः । निजघान पुनर्भूमौ राज्ञ शतसहस्रशः
30 // kṣatrakṣetreṣu bhūyaśca kṣatramutpāditaṃ dvijaiḥ / nijaghāna punarbhūmau rājña śatasahasraśaḥ
31 ॥ वर्षद्वयेन भूयो ऽपि कृत्वा निःक्षत्रियां महीम् । षट्चतुष्टयवर्षान्तं तपस्तेपे पुनश्च सः
31 // varṣadvayena bhūyo 'pi kṛtvā niḥkṣatriyāṃ mahīm / ṣaṭcatuṣṭayavarṣāntaṃ tapastepe punaśca saḥ
32 ॥ भूयो ऽपि राजन् संबुद्धं क्षत्रमुत्पादितं द्विजैः । जघान भूमौ निःशेषं साक्षात्काल इवान्तकः
32 // bhūyo 'pi rājan saṃbuddhaṃ kṣatramutpāditaṃ dvijaiḥ / jaghāna bhūmau niḥśeṣaṃ sākṣātkāla ivāntakaḥ
33 ॥ कालेन तावता भूयः समुत्पन्नं नृपात्त्वयम् । निघ्नंश्चचार पृथिवीं वर्षद्वयमनारतम्
33 // kālena tāvatā bhūyaḥ samutpannaṃ nṛpāttvayam / nighnaṃścacāra pṛthivīṃ varṣadvayamanāratam
34 ॥ अलं रामेण राजेन्द्र स्मरता निधनं पितुः । त्रिः सप्तकृत्वः पृथिवी तेन निःक्षत्रिया कृता
34 // alaṃ rāmeṇa rājendra smaratā nidhanaṃ pituḥ / triḥ saptakṛtvaḥ pṛthivī tena niḥkṣatriyā kṛtā
35 ॥ त्रिःसप्तकृत्वस्तन्माता यदुरः स्वमताडयत् । तावद्रामेण तस्मात्तु क्षत्रमुत्सादितं भुवि
35 // triḥsaptakṛtvastanmātā yaduraḥ svamatāḍayat / tāvadrāmeṇa tasmāttu kṣatramutsāditaṃ bhuvi