88 ॥ इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यभागे तृतीय उपोद्धातपादेर्ऽजुनोपाख्याने चतुर्विंशतितमो ऽध्यायः ॥ 24॥ वसिष्ठ उवाच ततस्त द्रक्तियोगेन स प्रीतात्मा जगत्पतिः । प्रत्यक्षमगमत्तस्य सर्वैः सह मरुद्गणैः
88 // iti śrībrahmāṇḍe mahāpurāṇe vāyuprokte madhyabhāge tṛtīya upoddhātapāder'junopākhyāne caturviṃśatitamo 'dhyāyaḥ // 24// vasiṣṭha uvāca tatasta draktiyogena sa prītātmā jagatpatiḥ / pratyakṣamagamattasya sarvaiḥ saha marudgaṇaiḥ
1 ॥ तं दृष्ट्वा देवदेवेशं त्रिनेत्रं चन्द्रशेखरम् । वृषेन्द्रवाहनं शंभुं भूतकोटिसमन्वितम्
1 // taṃ dṛṣṭvā devadeveśaṃ trinetraṃ candraśekharam / vṛṣendravāhanaṃ śaṃbhuṃ bhūtakoṭisamanvitam
2 ॥ ससंभ्रमं समुत्थाय हर्षेणाकुललोचनः । प्रणाममकरोद्भक्त्या शर्वाय भुवि भार्गवः
2 // sasaṃbhramaṃ samutthāya harṣeṇākulalocanaḥ / praṇāmamakarodbhaktyā śarvāya bhuvi bhārgavaḥ
3 ॥ उत्थायोत्थाय देवेशं प्रणम्य शिरसासकृत् । कृताञ्जलिपुटो रामस्तुष्टाव च जगत्पतिम्
3 // utthāyotthāya deveśaṃ praṇamya śirasāsakṛt / kṛtāñjalipuṭo rāmastuṣṭāva ca jagatpatim
4 ॥ राम उवाच नमस्ते देवदेवेश नमस्ते परमेश्वर । नमस्ते जगतो नाथ नमस्ते त्रिपुरान्तक
4 // rāma uvāca namaste devadeveśa namaste parameśvara / namaste jagato nātha namaste tripurāntaka
5 ॥ नमस्ते सकलाध्यक्ष नमस्ते भक्तवत्सल । नमस्ते सर्वभूतेश नमस्ते वृषभध्वज
5 // namaste sakalādhyakṣa namaste bhaktavatsala / namaste sarvabhūteśa namaste vṛṣabhadhvaja
6 ॥ नमस्ते सकलाधीश नमस्ते करुणाकर । नमस्ते सकलावास नमस्ते नीललोहित
6 // namaste sakalādhīśa namaste karuṇākara / namaste sakalāvāsa namaste nīlalohita
7 ॥ नमः सकलदेवारिगणनाशाय शूलिने । कपालिने नमस्तुभ्यं सर्वलोकैकपालिने
7 // namaḥ sakaladevārigaṇanāśāya śūline / kapāline namastubhyaṃ sarvalokaikapāline
8 ॥ श्मशानवासिने नित्यं नमः कैलासवासिने । नमो ऽस्तु पाशिने तुभ्यं कालकूटविषाशिने
8 // śmaśānavāsine nityaṃ namaḥ kailāsavāsine / namo 'stu pāśine tubhyaṃ kālakūṭaviṣāśine
9 ॥ विभवे ऽमरवन्द्याय प्रभवे ते स्वयंभुवे । नमो ऽखिलजगत्कर्मसाक्षिभूताय शंभवे
9 // vibhave 'maravandyāya prabhave te svayaṃbhuve / namo 'khilajagatkarmasākṣibhūtāya śaṃbhave
10 ॥ नमस्त्रिपथ गाफेनभासिगार्द्धन्दुमौलिने । महाभोगीन्द्रहाराय शिवाय परमात्मने
10 // namastripatha gāphenabhāsigārddhandumauline / mahābhogīndrahārāya śivāya paramātmane
11 ॥ भस्मसंच्छन्नदेहाय नमोर्ऽकाग्नीन्दुचक्षुषे । कपर्दिने नमस्तुभ्यमन्धकासुरमर्द्दिने
11 // bhasmasaṃcchannadehāya namor'kāgnīnducakṣuṣe / kapardine namastubhyamandhakāsuramarddine
12 ॥ त्रिपुरध्वंसिने दक्षयज्ञविध्वंसिने नमः । गिरिजाकुचकाश्मीरविरञ्जितमहोरसे
12 // tripuradhvaṃsine dakṣayajñavidhvaṃsine namaḥ / girijākucakāśmīravirañjitamahorase
13 ॥ महादेवाय मह ते नमस्ते कृत्तिवाससे । योगिध्येयस्वरूपाय शिवायाचिन्त्यतेजसे
13 // mahādevāya maha te namaste kṛttivāsase / yogidhyeyasvarūpāya śivāyācintyatejase
14 ॥ स्वभक्तहृदयांभोजकर्णिकामध्यवर्त्तिने । सकलागमसिद्धान्तसाररूपाय ते नमः
14 // svabhaktahṛdayāṃbhojakarṇikāmadhyavarttine / sakalāgamasiddhāntasārarūpāya te namaḥ
15 ॥ नमो निखिलयोगेन्द्रबोधनायामृतात्मने । शङ्करायाखिलव्याप्तमहिम्ने परमात्मने
15 // namo nikhilayogendrabodhanāyāmṛtātmane / śaṅkarāyākhilavyāptamahimne paramātmane
16 ॥ नमः शर्वाय शान्ताय ब्रह्मणे विश्वरुपिणे । आदिमध्यान्तहीनाय नित्यायाव्यक्तमूर्त्तये
16 // namaḥ śarvāya śāntāya brahmaṇe viśvarupiṇe / ādimadhyāntahīnāya nityāyāvyaktamūrttaye
17 ॥ व्यक्ताव्यक्तस्वरूपाय स्थूलसूक्ष्मात्मने नमः । नमो वेदान्तवेद्याय विश्वविज्ञानरूपिणे
17 // vyaktāvyaktasvarūpāya sthūlasūkṣmātmane namaḥ / namo vedāntavedyāya viśvavijñānarūpiṇe
18 ॥ नमः सुरासुरश्रेणिमौलिपुष्पार्चिताङ्घ्रये । श्रीकण्ठाय जगद्धात्रे लोककर्त्रे नमोनमः
18 // namaḥ surāsuraśreṇimaulipuṣpārcitāṅghraye / śrīkaṇṭhāya jagaddhātre lokakartre namonamaḥ
19 ॥ रजोगुणात्मने तुभ्यं विश्वसृष्टिविधायिने । हिरण्यगर्भरूपाय हराय जगदादये
19 // rajoguṇātmane tubhyaṃ viśvasṛṣṭividhāyine / hiraṇyagarbharūpāya harāya jagadādaye
20 ॥ नमो विश्वात्मने लोकस्थितिव्या पारकारिणे । सत्त्वविज्ञानरुपाय पराय प्रत्यगात्मने
20 // namo viśvātmane lokasthitivyā pārakāriṇe / sattvavijñānarupāya parāya pratyagātmane
21 ॥ तमोगुणविकाराय जगत्संहारकारिणे । क्ल्पान्ते रुद्ररूपाय परापर विदे नमः
21 // tamoguṇavikārāya jagatsaṃhārakāriṇe / klpānte rudrarūpāya parāpara vide namaḥ
22 ॥ अविकाराय नित्याय नमः सदसदात्मने । बुद्धिबुद्धिप्रबोधाय बुद्धीन्द्रियविकारिणे
22 // avikārāya nityāya namaḥ sadasadātmane / buddhibuddhiprabodhāya buddhīndriyavikāriṇe
23 ॥ वस्वादित्यमरुद्भिश्च साध्यरुद्राश्विभेदतः । यन्मायाभिन्नमतयो देवास्तस्मै नमोनमः
23 // vasvādityamarudbhiśca sādhyarudrāśvibhedataḥ / yanmāyābhinnamatayo devāstasmai namonamaḥ
24 ॥ अविकारमजं नित्यं सूक्ष्मरूपमनौपमम् । तव यत्तन्न जानन्ति योगिनो ऽपि सदामलाः
24 // avikāramajaṃ nityaṃ sūkṣmarūpamanaupamam / tava yattanna jānanti yogino 'pi sadāmalāḥ
25 ॥ त्वामविज्ञाय दुर्ज्ञेयं सम्यग्ब्रह्मादयो ऽपि हि । संसरन्ति भवे नूनं न तत्कर्मात्मकाश्चिरम्
25 // tvāmavijñāya durjñeyaṃ samyagbrahmādayo 'pi hi / saṃsaranti bhave nūnaṃ na tatkarmātmakāściram
26 ॥ यावन्नोपैति चरणौ तवाज्ञानविघातिनः । तावद्भ्रमति संसारे पण्डितो ऽचेतनो ऽपि वा
26 // yāvannopaiti caraṇau tavājñānavighātinaḥ / tāvadbhramati saṃsāre paṇḍito 'cetano 'pi vā
27 ॥ स एव दक्षः स कृती स मुनिः स च पण्डितः । भवतश्चरणांभोजे येन बुद्धिः स्थिरीकृता
27 // sa eva dakṣaḥ sa kṛtī sa muniḥ sa ca paṇḍitaḥ / bhavataścaraṇāṃbhoje yena buddhiḥ sthirīkṛtā
28 ॥ सुसूक्ष्मत्वेन गहनः सद्भावस्ते त्रयीमयः । विदुषामपि मूढेन स मया ज्ञायते कथम्
28 // susūkṣmatvena gahanaḥ sadbhāvaste trayīmayaḥ / viduṣāmapi mūḍhena sa mayā jñāyate katham
29 ॥ अशब्दगोजरत्वेन महिम्नस्तव सांप्रतम् । स्तोतुमप्यनलं सम्यक्त्वा महं जडधीर्यतः
29 // aśabdagojaratvena mahimnastava sāṃpratam / stotumapyanalaṃ samyaktvā mahaṃ jaḍadhīryataḥ
30 ॥ तस्मादज्ञानतो वापि मया भक्त्यैव संस्तुतः । प्रीतश्च भव देवेश ननु त्वं भक्तवत्सलः
30 // tasmādajñānato vāpi mayā bhaktyaiva saṃstutaḥ / prītaśca bhava deveśa nanu tvaṃ bhaktavatsalaḥ
31 ॥ वसिष्ठ उवाच इति स्तुतस्तदा तेन भक्त्या रामेण शङ्करः । मेघगंभीरया वाचा तमुवाच हसन्निव
31 // vasiṣṭha uvāca iti stutastadā tena bhaktyā rāmeṇa śaṅkaraḥ / meghagaṃbhīrayā vācā tamuvāca hasanniva
32 ॥ भगवानुवाच रामाहं सुप्रसन्नो ऽस्मि शोर्ंयशालितया तव । तपसा मयि भक्त्या च स्तोत्रेण च विशेषतः
32 // bhagavānuvāca rāmāhaṃ suprasanno 'smi śorṃyaśālitayā tava / tapasā mayi bhaktyā ca stotreṇa ca viśeṣataḥ
33 ॥ वरं वरय तस्मात्त्वं यद्यदिच्छसि चेतसा । तुभ्यं तत्तदशेषेण दास्याम्यहमशेषतः
33 // varaṃ varaya tasmāttvaṃ yadyadicchasi cetasā / tubhyaṃ tattadaśeṣeṇa dāsyāmyahamaśeṣataḥ
34 ॥ वसिष्ठ उवाच इत्युक्तो देवदेवेन तं प्रणम्य भृगूद्वहः । कृताञ्जलिपुटो भूत्वा राजन्निदमुवाच ह
34 // vasiṣṭha uvāca ityukto devadevena taṃ praṇamya bhṛgūdvahaḥ / kṛtāñjalipuṭo bhūtvā rājannidamuvāca ha
35 ॥ यदि देव प्रसन्नस्त्वं वारर्हे ऽस्मि च यद्यहम् । भवतस्तदभीप्सामि हेतुमस्त्राण्यशेषतः
35 // yadi deva prasannastvaṃ vārarhe 'smi ca yadyaham / bhavatastadabhīpsāmi hetumastrāṇyaśeṣataḥ
36 ॥ अस्त्रे शस्त्रे च शास्त्रे च न मत्तो ऽभ्यधिको भवेत् । लोकेषु मांरणेजेता न भवेत्त्वत्प्रसादतः
36 // astre śastre ca śāstre ca na matto 'bhyadhiko bhavet / lokeṣu māṃraṇejetā na bhavettvatprasādataḥ
37 ॥ वसिष्ठ उवाच तथेत्युक्त्वा ततः शंभुरस्त्रशस्त्राण्यशेषतः । ददौ रामाय सुप्रीतः समन्त्राणि क्रमान्नृप
37 // vasiṣṭha uvāca tathetyuktvā tataḥ śaṃbhurastraśastrāṇyaśeṣataḥ / dadau rāmāya suprītaḥ samantrāṇi kramānnṛpa
38 ॥ सप्रयोगं ससंहारमस्त्रग्रामं चतुर्विधम् । प्रसादाभिमुखो रामं ग्राहयामास शङ्करः
38 // saprayogaṃ sasaṃhāramastragrāmaṃ caturvidham / prasādābhimukho rāmaṃ grāhayāmāsa śaṅkaraḥ
39 ॥ असंगवेगं शुभ्राश्वं सुध्वजं च रथोत्तमम् । इषुधी चाक्षयशरौ ददौ रामाय शङ्करः
39 // asaṃgavegaṃ śubhrāśvaṃ sudhvajaṃ ca rathottamam / iṣudhī cākṣayaśarau dadau rāmāya śaṅkaraḥ
40 ॥ अभेद्यमजरं दिव्यं दृढज्यं विजयं धनुः । सर्वशस्त्रसहं चित्रं कवचं च महाधनम्
40 // abhedyamajaraṃ divyaṃ dṛḍhajyaṃ vijayaṃ dhanuḥ / sarvaśastrasahaṃ citraṃ kavacaṃ ca mahādhanam
41 ॥ अजेयत्वं च युद्धेषु शौर्यं चाप्रतिमं भुवि । स्वेच्छया धारणे शाक्तिं प्राणानां च नराधिप
41 // ajeyatvaṃ ca yuddheṣu śauryaṃ cāpratimaṃ bhuvi / svecchayā dhāraṇe śāktiṃ prāṇānāṃ ca narādhipa
42 ॥ ख्यातिं च बीजमेत्रेण तन्नाम्ना सर्वलौकिकीम् । तपः प्रभावं च महत्प्रददौ भार्गवाय सः
42 // khyātiṃ ca bījametreṇa tannāmnā sarvalaukikīm / tapaḥ prabhāvaṃ ca mahatpradadau bhārgavāya saḥ
43 ॥ भक्ति चात्मनि रामाय दत्त्वा राजन्यथोचिताम् । सहितः सकलैर्भूतैश्चामरैश्चन्द्रशेखरः
43 // bhakti cātmani rāmāya dattvā rājanyathocitām / sahitaḥ sakalairbhūtaiścāmaraiścandraśekharaḥ
44 ॥ तेनैव वपुषा शंभुः क्षिप्रमन्तरधाद्धरः । कृतकृत्यस्ततो रामो लब्ध्वा सर्वमभीप्सितम्
44 // tenaiva vapuṣā śaṃbhuḥ kṣipramantaradhāddharaḥ / kṛtakṛtyastato rāmo labdhvā sarvamabhīpsitam
45 ॥ अदृश्यतां गते शर्वे महोदरमुवाच ह । महोदर मदर्थे त्वमिदं सर्वमशेषतः
45 // adṛśyatāṃ gate śarve mahodaramuvāca ha / mahodara madarthe tvamidaṃ sarvamaśeṣataḥ
46 ॥ रथचापादिकं तावत्परिरक्षितुमर्हसि । यदा कृत्यं ममैतेन तदानीं त्वं मया स्मृतः । रथचापादिकं सर्वं प्रहिणु त्वं मदन्तिकम्
46 // rathacāpādikaṃ tāvatparirakṣitumarhasi / yadā kṛtyaṃ mamaitena tadānīṃ tvaṃ mayā smṛtaḥ / rathacāpādikaṃ sarvaṃ prahiṇu tvaṃ madantikam
47 ॥ वसिष्ठ उवाच तथेत्युक्त्वा गते तस्मिन्भृगुवर्यो महोदरे । कृतकृत्यो गुरुजनं द्रष्टुं गन्तुमियेष सः
47 // vasiṣṭha uvāca tathetyuktvā gate tasminbhṛguvaryo mahodare / kṛtakṛtyo gurujanaṃ draṣṭuṃ gantumiyeṣa saḥ
48 ॥ गच्छन्नथ तदासौ तु हिमाद्रिवनगह्वरे । विवेश कन्दरं रामो भाविकर्मप्रचोदितः
48 // gacchannatha tadāsau tu himādrivanagahvare / viveśa kandaraṃ rāmo bhāvikarmapracoditaḥ
49 ॥ स तत्र ददृशे बालं धृतप्राणमनुद्रुतम् । व्याघ्रेण विप्रतनयं रुदन्तं भीतभीतवत्
49 // sa tatra dadṛśe bālaṃ dhṛtaprāṇamanudrutam / vyāghreṇa vipratanayaṃ rudantaṃ bhītabhītavat
50 ॥ दृष्ट्वानुकंपहृदयस्तत्परित्राणकातरः । तिष्ठतिष्ठेति तं व्याघ्रं वदन्नुच्चैरथान्वयात्
50 // dṛṣṭvānukaṃpahṛdayastatparitrāṇakātaraḥ / tiṣṭhatiṣṭheti taṃ vyāghraṃ vadannuccairathānvayāt
51 ॥ तमनुद्रुत्य वेगेन चिरादिव भृगूद्वहः । आससाद वने घोरं शार्दूलमतिभीषणम्
51 // tamanudrutya vegena cirādiva bhṛgūdvahaḥ / āsasāda vane ghoraṃ śārdūlamatibhīṣaṇam
52 ॥ व्याघ्रेणानुद्रुतः सो ऽपि पलायन्वनगह्वरे । निपपात द्विजसुतस्त्रस्तः प्राणभयातुरः
52 // vyāghreṇānudrutaḥ so 'pi palāyanvanagahvare / nipapāta dvijasutastrastaḥ prāṇabhayāturaḥ
53 ॥ रामो ऽपि क्रोधरक्ताक्षो विप्रपुत्रपरीप्सया । तृणमूलं समादाय कुशास्त्रेणाभ्यमन्त्रयत्
53 // rāmo 'pi krodharaktākṣo vipraputraparīpsayā / tṛṇamūlaṃ samādāya kuśāstreṇābhyamantrayat
54 ॥ तावत्तरक्षुर्बलवानाद्रवत्पतितं द्विजम् । दृष्ट्वा ननादसुभृशं रोदसी कम्पयन्निव
54 // tāvattarakṣurbalavānādravatpatitaṃ dvijam / dṛṣṭvā nanādasubhṛśaṃ rodasī kampayanniva
55 ॥ दग्ध्वा त्वस्त्राग्निना व्याघ्रं प्रहरन्तं नखाङ्कुरैः । अकृतव्रणमेवाशु मोक्षयामास तं द्विजम्
55 // dagdhvā tvastrāgninā vyāghraṃ praharantaṃ nakhāṅkuraiḥ / akṛtavraṇamevāśu mokṣayāmāsa taṃ dvijam
56 ॥ सो ऽपि ब्रह्माग्निनिर्दग्धदेहः पाप्मा नभस्तले । गान्धर्वं वपुरास्थाय राममाहेति सादरम्
56 // so 'pi brahmāgninirdagdhadehaḥ pāpmā nabhastale / gāndharvaṃ vapurāsthāya rāmamāheti sādaram
57 ॥ विप्रशापेन भोपूर्वमहं प्राप्तस्तरक्षुताम् । गच्छामि मोचितः शापात्त्वयाहमधुना दिवम्
57 // vipraśāpena bhopūrvamahaṃ prāptastarakṣutām / gacchāmi mocitaḥ śāpāttvayāhamadhunā divam
58 ॥ इत्युक्त्वा तु गते तस्मिन्रामो वेगेन विस्मितः । पतितं द्विजपुत्रं तं कृपया व्यवपद्यत
58 // ityuktvā tu gate tasminrāmo vegena vismitaḥ / patitaṃ dvijaputraṃ taṃ kṛpayā vyavapadyata
59 ॥ माभैरेवं वदन्वाणीमारादेव द्विजात्मजम् । परमृशत्तदङ्गानि शनैरुज्जीवयन्नृप
59 // mābhairevaṃ vadanvāṇīmārādeva dvijātmajam / paramṛśattadaṅgāni śanairujjīvayannṛpa
60 ॥ रामेणोत्थापितश्चैवं स तदोन्मील्य लोचने । विलोकयन्ददर्शाग्रे भृगुश्रेष्ठमवस्थितम्
60 // rāmeṇotthāpitaścaivaṃ sa tadonmīlya locane / vilokayandadarśāgre bhṛguśreṣṭhamavasthitam
61 ॥ भस्मीकृतं च शार्दूलं दृष्टवा विस्मयमागतः । गतभीराह कस्त्वं भोः कथं वेह समागतः
61 // bhasmīkṛtaṃ ca śārdūlaṃ dṛṣṭavā vismayamāgataḥ / gatabhīrāha kastvaṃ bhoḥ kathaṃ veha samāgataḥ
62 ॥ केन वायं निहन्तुं मामुद्यतो भस्मसात्कृतः । तरक्षुर्भीषणाकारः साक्षान्मृत्युरिवापरः
62 // kena vāyaṃ nihantuṃ māmudyato bhasmasātkṛtaḥ / tarakṣurbhīṣaṇākāraḥ sākṣānmṛtyurivāparaḥ
63 ॥ भयसंमूढमनमो ममाद्यापि महामते । हते ऽपि तस्मिन्नखिला भान्ति वै तन्मया दिशः
63 // bhayasaṃmūḍhamanamo mamādyāpi mahāmate / hate 'pi tasminnakhilā bhānti vai tanmayā diśaḥ
64 ॥ त्वामेव मन्ये सकलं पिता माता सुत्दृद्गुरू । परमापदमापन्नं त्वं मां समुपजीवयन्
64 // tvāmeva manye sakalaṃ pitā mātā sutdṛdgurū / paramāpadamāpannaṃ tvaṃ māṃ samupajīvayan
65 ॥ आसीन्मुनिवरः कश्चिच्छान्तो नाम महातपाः । पुत्रस्तस्यास्मि तीर्थार्थी शालग्राममयासिषम्
65 // āsīnmunivaraḥ kaścicchānto nāma mahātapāḥ / putrastasyāsmi tīrthārthī śālagrāmamayāsiṣam
66 ॥ तस्मात्संप्रस्थितश्शैलं दिदृक्षुर्गन्धमादनम् । नानामुनिगणैर्जुष्टं पुण्यं बदरिकाश्रमम्
66 // tasmātsaṃprasthitaśśailaṃ didṛkṣurgandhamādanam / nānāmunigaṇairjuṣṭaṃ puṇyaṃ badarikāśramam
67 ॥ गन्तुकामो ऽपहायाहं पन्थानं तु हिमाचले । प्रविशन्गहनं रम्यं प्रदेशालोकनाकुलम्
67 // gantukāmo 'pahāyāhaṃ panthānaṃ tu himācale / praviśangahanaṃ ramyaṃ pradeśālokanākulam
68 ॥ दिशंप्राचीं समुद्दिश्य क्रोशमात्रमयासिषम् । ततो दिष्टवशेनाहं प्राद्रवं भयपीडितः
68 // diśaṃprācīṃ samuddiśya krośamātramayāsiṣam / tato diṣṭavaśenāhaṃ prādravaṃ bhayapīḍitaḥ
69 ॥ पतितश्च त्वया भूयोभूमेरुत्थापितो ऽधुना । पित्रेव नितरां पुत्रः प्रेम्णात्यर्थं दयालुना । इत्येष मम वृत्तान्तः साकल्येनोदितस्तव
69 // patitaśca tvayā bhūyobhūmerutthāpito 'dhunā / pitreva nitarāṃ putraḥ premṇātyarthaṃ dayālunā / ityeṣa mama vṛttāntaḥ sākalyenoditastava
70 ॥ वसिष्ठ उवाच इति पृष्टस्तदा तेन स्ववृत्तान्तमशेषतः । कथयामास राजेन्द्र रामस्तस्मै यथाक्रमम्
70 // vasiṣṭha uvāca iti pṛṣṭastadā tena svavṛttāntamaśeṣataḥ / kathayāmāsa rājendra rāmastasmai yathākramam
71 ॥ ततस्तौ प्रीतिसंयुक्तौ कथयन्तौ परस्परम् । स्थित्वा नातिचिरं कालमथ गन्तुमियेष सः
71 // tatastau prītisaṃyuktau kathayantau parasparam / sthitvā nāticiraṃ kālamatha gantumiyeṣa saḥ
72 ॥ अन्वीयमानस्तेनाथ रामस्तस्माद्गुहामुखात् । निष्क्रम्यावसथं पित्रोः संप्रतस्थे मुदान्वितः
72 // anvīyamānastenātha rāmastasmādguhāmukhāt / niṣkramyāvasathaṃ pitroḥ saṃpratasthe mudānvitaḥ
73 ॥ अकृतव्रण एवासौ व्याघ्रेण भुवि पातितः । रामेण रक्षितश्चाभुद्यस्माद्ध्याघ्रं विनिघ्नता
73 // akṛtavraṇa evāsau vyāghreṇa bhuvi pātitaḥ / rāmeṇa rakṣitaścābhudyasmāddhyāghraṃ vinighnatā
74 ॥ तस्मात्तदेव नामास्य बभूव प्रथितं भुवि । विप्रपुत्रस्य राजेन्द्र तदेतत्सो ऽकृतव्रणः
74 // tasmāttadeva nāmāsya babhūva prathitaṃ bhuvi / vipraputrasya rājendra tadetatso 'kṛtavraṇaḥ
75 ॥ तदा प्रभृति रामस्य च्छायेवातपगा भुवि । बभूव मित्रमत्यर्थं सर्वावस्थासु पार्थिव
75 // tadā prabhṛti rāmasya cchāyevātapagā bhuvi / babhūva mitramatyarthaṃ sarvāvasthāsu pārthiva
76 ॥ स तेनानुगतो राजन्भृगोरासाद्य सन्निधिम् । दृष्ट्वा ख्यातिं च सो ऽभ्येत्य विनयेनाभ्यवादयत्
76 // sa tenānugato rājanbhṛgorāsādya sannidhim / dṛṣṭvā khyātiṃ ca so 'bhyetya vinayenābhyavādayat
77 ॥ स ताभ्यां प्रियमाणाभ्यामाशीर्भिरभिनन्दितः । दिनानि कतिचित्तत्र न्यवसत्तत्प्रियेप्सया
77 // sa tābhyāṃ priyamāṇābhyāmāśīrbhirabhinanditaḥ / dināni katicittatra nyavasattatpriyepsayā
78 ॥ ततस्तयोरनुमते च्यवनस्य महामुनेः । आश्रमं प्रतिचक्राम शिष्यसंघैः समावृतम्
78 // tatastayoranumate cyavanasya mahāmuneḥ / āśramaṃ praticakrāma śiṣyasaṃghaiḥ samāvṛtam
79 ॥ नियन्त्रितान्तः करणं तं च संशान्तमानसम् । सुकन्याचापि तद्भार्यामवन्दत महामनाः
79 // niyantritāntaḥ karaṇaṃ taṃ ca saṃśāntamānasam / sukanyācāpi tadbhāryāmavandata mahāmanāḥ
80 ॥ ताभ्यां च प्रीतियुक्ताभ्यां रामः समभिनन्दितः । और्वाश्रमं समापेदे द्रष्टुकामस्तपोनिधिम्
80 // tābhyāṃ ca prītiyuktābhyāṃ rāmaḥ samabhinanditaḥ / aurvāśramaṃ samāpede draṣṭukāmastaponidhim
81 ॥ तं चाभिवाद्य मेधावी तेन च प्रतिनन्दितः । उवास तत्र तत्प्रीत्या दिनानि कतिचिन्नृप
81 // taṃ cābhivādya medhāvī tena ca pratinanditaḥ / uvāsa tatra tatprītyā dināni katicinnṛpa
82 ॥ विसृष्टस्तेन शनकैरृचीकभवनं मुदा । प्रतस्थे भार्गवः श्रीमानकृतव्रणसंयुतः
82 // visṛṣṭastena śanakairṛcīkabhavanaṃ mudā / pratasthe bhārgavaḥ śrīmānakṛtavraṇasaṃyutaḥ
83 ॥ अवन्दत पितुः पित्रोर्नत्वा पादौ पृथक् पृथक् । तौ च तं नृप संहर्षाच्चाशिषा प्रत्यनन्दताम्
83 // avandata pituḥ pitrornatvā pādau pṛthak pṛthak / tau ca taṃ nṛpa saṃharṣāccāśiṣā pratyanandatām
84 ॥ पृष्टश्च ताभ्यामखिलं निजवृत्तमुदारधीः । कथयामास राजेन्द्र यथावृत्तमनुक्रमात्
84 // pṛṣṭaśca tābhyāmakhilaṃ nijavṛttamudāradhīḥ / kathayāmāsa rājendra yathāvṛttamanukramāt
85 ॥ स्थित्वा दिनानि कतिचित्तत्रापि तदनुज्ञया । जगामावसथं पित्रोर्मुदा परमया युतः
85 // sthitvā dināni katicittatrāpi tadanujñayā / jagāmāvasathaṃ pitrormudā paramayā yutaḥ
86 ॥ अभ्येत्य पितरौ राजन्नासी नावाश्रमोत्तमे । अवन्दत तयोः पादौ यथावद्भृगुनन्दन
86 // abhyetya pitarau rājannāsī nāvāśramottame / avandata tayoḥ pādau yathāvadbhṛgunandana
87 ॥ पादप्रणामावनतं समुत्थाप्य च सादरम् । आश्लिष्य नेत्रसलिलैर्नन्दन्तौ पर्यषिञ्चताम्
87 // pādapraṇāmāvanataṃ samutthāpya ca sādaram / āśliṣya netrasalilairnandantau paryaṣiñcatām
88 ॥ आशीर्भिरभिनन्द्याङ्के समारोप्य सुहुर्मुखम् । विक्षन्तौ तस्य चाङ्गानि परिस्पृश्यापतुर्मुदम्
88 // āśīrbhirabhinandyāṅke samāropya suhurmukham / vikṣantau tasya cāṅgāni parispṛśyāpaturmudam
89 ॥ अपृच्छताञ्च तौ रामं कलेनैतावता त्वया । किं कृतं पुत्र को वायं कुत्र वा त्वमुपस्थितः
89 // apṛcchatāñca tau rāmaṃ kalenaitāvatā tvayā / kiṃ kṛtaṃ putra ko vāyaṃ kutra vā tvamupasthitaḥ
90 ॥ कथं सह सकाशे त्वमास्थितो वात्र वागतः । त्वयेतदखिलं वत्स कथ्यतां तथ्यमावयोः
90 // kathaṃ saha sakāśe tvamāsthito vātra vāgataḥ / tvayetadakhilaṃ vatsa kathyatāṃ tathyamāvayoḥ