141 ॥ इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते पूर्वभागे प्रथमे प्रक्रियापादे लोककल्पनं नाम पञ्चमो ऽध्यायः सूत उवाच इत्येवं प्रथमं पादं प्रकृत्यर्थं प्रकीर्तितम् । श्रुत्वा तु संहृष्टमनाः कापेयः संशयायति
141 // iti śrībrahmāṇḍe mahāpurāṇe vāyuprokte pūrvabhāge prathame prakriyāpāde lokakalpanaṃ nāma pañcamo 'dhyāyaḥ sūta uvāca ityevaṃ prathamaṃ pādaṃ prakṛtyarthaṃ prakīrtitam / śrutvā tu saṃhṛṣṭamanāḥ kāpeyaḥ saṃśayāyati
1 ॥ आराध्य वचसा सूतं तस्यार्थ त्वपरां कथाम् । अथ प्रबृति कल्पज्ञः प्रतिसंधिः प्रचक्षते
1 // ārādhya vacasā sūtaṃ tasyārtha tvaparāṃ kathām / atha prabṛti kalpajñaḥ pratisaṃdhiḥ pracakṣate
2 ॥ समतीतस्य कल्पस्य वर्तमानस्य चानयोः । कल्पयोरन्तरं यत्र प्रतिसंधिश्च यस्तयोः । एतद्वेदितुमिच्छामि यथावत्कुशलो ह्यसि
2 // samatītasya kalpasya vartamānasya cānayoḥ / kalpayorantaraṃ yatra pratisaṃdhiśca yastayoḥ / etadveditumicchāmi yathāvatkuśalo hyasi
3 ॥ कापेयेनैवमुक्तस्तु सूतः प्रवदतां वरः । त्रैलोक्यस्योद्भवं कृत्स्नमाख्यातुमुपचक्रमे
3 // kāpeyenaivamuktastu sūtaḥ pravadatāṃ varaḥ / trailokyasyodbhavaṃ kṛtsnamākhyātumupacakrame
4 ॥ सूत उवाच अत्र वै वर्णयिष्यामि याथातथ्येन सुव्रताः । कल्पं भूतं भविष्यं च प्रतिसंधिश्च यस्तयोः
4 // sūta uvāca atra vai varṇayiṣyāmi yāthātathyena suvratāḥ / kalpaṃ bhūtaṃ bhaviṣyaṃ ca pratisaṃdhiśca yastayoḥ
5 ॥ मन्वन्तराणि कल्पेषु यानि यानि च सुव्रताः । यश्चायं वर्तते कल्पो वाराहः सांप्रतः शुभः
5 // manvantarāṇi kalpeṣu yāni yāni ca suvratāḥ / yaścāyaṃ vartate kalpo vārāhaḥ sāṃprataḥ śubhaḥ
6 ॥ अस्मात्कल्पात्तु यः पूर्वः कल्पो ऽतीतः सनातनः । तस्य चास्य च कल्पस्य मध्यावस्थां निबोधत
6 // asmātkalpāttu yaḥ pūrvaḥ kalpo 'tītaḥ sanātanaḥ / tasya cāsya ca kalpasya madhyāvasthāṃ nibodhata
7 ॥ प्रत्यागते पूर्वकल्पे प्रतिसंधिं विनानघाः । अन्यः प्रवर्त्तते कल्पो जनलोकादयः पुनः
7 // pratyāgate pūrvakalpe pratisaṃdhiṃ vinānaghāḥ / anyaḥ pravarttate kalpo janalokādayaḥ punaḥ
8 ॥ व्युच्छिन्नप्रतिसंधिस्तु कल्पात्कल्पः परस्परम् । व्युच्छिद्यन्ते प्रजाः सर्वाः कल्पान्ते सर्वशस्तदा
8 // vyucchinnapratisaṃdhistu kalpātkalpaḥ parasparam / vyucchidyante prajāḥ sarvāḥ kalpānte sarvaśastadā
9 ॥ तस्मात्कल्पात्तु कल्पस्य प्रतिसंधिर्न विद्यते । मन्वन्तरे युगाख्यानामविच्छिन्नास्तु संधयः
9 // tasmātkalpāttu kalpasya pratisaṃdhirna vidyate / manvantare yugākhyānāmavicchinnāstu saṃdhayaḥ
10 ॥ परस्परात् प्रवर्तन्ते मन्वन्तरयुगैः सह । उक्ता ये प्रक्रियार्थेन पूर्वकल्पाः समासतः
10 // parasparāt pravartante manvantarayugaiḥ saha / uktā ye prakriyārthena pūrvakalpāḥ samāsataḥ
11 ॥ तेषां परार्द्धकल्पानां पूर्वे यस्मात्तु यः परः । आसीत्कल्पे व्यतीते वै परर्द्धात्परमस्तु यः
11 // teṣāṃ parārddhakalpānāṃ pūrve yasmāttu yaḥ paraḥ / āsītkalpe vyatīte vai pararddhātparamastu yaḥ
12 ॥ कल्पास्त्वन्ये भविष्या ये ह्यपरार्द्धगुणीकृताः । प्रथमः सांप्रतस्तेषां कल्पों यो वर्तते द्विजाः
12 // kalpāstvanye bhaviṣyā ye hyaparārddhaguṇīkṛtāḥ / prathamaḥ sāṃpratasteṣāṃ kalpoṃ yo vartate dvijāḥ
13 ॥ अस्मिन्पूर्वे परार्द्धे तु द्वितीयः पर उच्यते । एष संस्थितकालस्तु प्रत्याहारस्ततः स्मृतः
13 // asminpūrve parārddhe tu dvitīyaḥ para ucyate / eṣa saṃsthitakālastu pratyāhārastataḥ smṛtaḥ
14 ॥ अस्मात्कल्पात्ततः पूर्वं कल्पो ऽतीतः पुरातनः । चतुर्युगसहस्रति सह मन्वन्तरैः पुरा
14 // asmātkalpāttataḥ pūrvaṃ kalpo 'tītaḥ purātanaḥ / caturyugasahasrati saha manvantaraiḥ purā
15 ॥ क्षीणे कल्पे ततस्तस्मिन् दाहकाल उपस्थिते । तस्मिन्काले तदा देवा आसन्वैमानिकास्तु ये
15 // kṣīṇe kalpe tatastasmin dāhakāla upasthite / tasminkāle tadā devā āsanvaimānikāstu ye
16 ॥ नक्षत्रग्रहताराश्च चन्द्रसूर्यादयस्तु ते । अष्टाविंशतिरेवैताः कोट्यस्तु सुकृतात्म नाम्
16 // nakṣatragrahatārāśca candrasūryādayastu te / aṣṭāviṃśatirevaitāḥ koṭyastu sukṛtātma nām
17 ॥ मन्वन्तरे यथैकस्मिन् चतुर्द्दशसु वै तथा । त्रीणि कोटिशतान्यासन् कोट्यो द्विनवतिस्तथा
17 // manvantare yathaikasmin caturddaśasu vai tathā / trīṇi koṭiśatānyāsan koṭyo dvinavatistathā
18 ॥ अथाधिकासप्त तिश्च सहस्राणां पुरा स्मृता । एकैकस्मिंस्तु कल्पे वै देवा वैमानिकाः स्मृताः
18 // athādhikāsapta tiśca sahasrāṇāṃ purā smṛtā / ekaikasmiṃstu kalpe vai devā vaimānikāḥ smṛtāḥ
19 ॥ अथ मन्वन्तरेष्वासंश्चतुर्दशसु खे दिवि । देवाश्च पितरश्चैव ऋषयो ऽमृतपास्तथा
19 // atha manvantareṣvāsaṃścaturdaśasu khe divi / devāśca pitaraścaiva ṛṣayo 'mṛtapāstathā
20 ॥ तेषामनुचराश्चैव पत्न्यः पुत्रास्तथैव च । वर्णाश्रमातिरिक्ताश्च तस्मिन्काले तु खे सुराः
20 // teṣāmanucarāścaiva patnyaḥ putrāstathaiva ca / varṇāśramātiriktāśca tasminkāle tu khe surāḥ
21 ॥ तैस्तैः सायुज्यगैः सार्द्ध प्राप्ते वस्तुमये तदा । तुल्यनिष्ठाभवन्सर्वे प्राप्ते ह्याभूतसंप्लवे
21 // taistaiḥ sāyujyagaiḥ sārddha prāpte vastumaye tadā / tulyaniṣṭhābhavansarve prāpte hyābhūtasaṃplave
22 ॥ ततस्ते ऽवश्यभावित्वादू बुद्ध्याः पर्या यमात्मनः । त्रैलोक्यवासिनो देवा इह तानाभिमानिनः
22 // tataste 'vaśyabhāvitvādū buddhyāḥ paryā yamātmanaḥ / trailokyavāsino devā iha tānābhimāninaḥ
23 ॥ स्थितिकाले तदा पूर्णे आसन्ने पश्चिमोत्तरे । कल्पावसानिका देवास्त स्मिनप्राप्ते ह्युपप्लवे
23 // sthitikāle tadā pūrṇe āsanne paścimottare / kalpāvasānikā devāsta sminaprāpte hyupaplave
24 ॥ तदोत्सुका विषादेंन त्यक्तस्थानानि भागशः । महर्लोकाय संविग्नास्ततस्ते दधिरे मनः
24 // tadotsukā viṣādeṃna tyaktasthānāni bhāgaśaḥ / maharlokāya saṃvignāstataste dadhire manaḥ
25 ॥ ते युक्ता नुपपद्यन्ते महतीं च शरीरिके । विशुद्धिबहुलाः सर्वे मानसीं सिद्धिमास्थिताः
25 // te yuktā nupapadyante mahatīṃ ca śarīrike / viśuddhibahulāḥ sarve mānasīṃ siddhimāsthitāḥ
26 ॥ तैः कल्पवासिभिः सार्द्धं महानासादितस्तदा । ब्राह्मणैः क्षत्रियैर्वैश्यैस्तद्भवैश्चापरैर्जनैः
26 // taiḥ kalpavāsibhiḥ sārddhaṃ mahānāsāditastadā / brāhmaṇaiḥ kṣatriyairvaiśyaistadbhavaiścāparairjanaiḥ
27 ॥ गत्वा तु ते महार्लोकं देवसंघाश्चतुर्द्दश । स्ततस्ते जनलोकाय सोद्वेगा दधिरे मनः
27 // gatvā tu te mahārlokaṃ devasaṃghāścaturddaśa / stataste janalokāya sodvegā dadhire manaḥ
28 ॥ एतेन क्रमयोगेन ययुस्ते कल्पवासिनः । एवं देवयुगानां तु सहस्राणि परस्परम्
28 // etena kramayogena yayuste kalpavāsinaḥ / evaṃ devayugānāṃ tu sahasrāṇi parasparam
29 ॥ विशुद्धिबहुलाः सर्वे मानसीं सिद्धिमास्थिताः । तैः कल्पवासिभिः सार्द्धं जन आसादितस्तु वै
29 // viśuddhibahulāḥ sarve mānasīṃ siddhimāsthitāḥ / taiḥ kalpavāsibhiḥ sārddhaṃ jana āsāditastu vai
30 ॥ तत्र कल्पान्दश स्थित्वा सत्यं गच्छन्ति वै पुनः । गत्वा ते ब्रह्मलोकं वै अपरावर्त्तिनीं गतिम्
30 // tatra kalpāndaśa sthitvā satyaṃ gacchanti vai punaḥ / gatvā te brahmalokaṃ vai aparāvarttinīṃ gatim
31 ॥ आधिपत्यं विमाने वै ऐश्वर्येण तु तत्समाः । भवन्ति ब्रह्मणा तुल्या रूपेण विषयेण च
31 // ādhipatyaṃ vimāne vai aiśvaryeṇa tu tatsamāḥ / bhavanti brahmaṇā tulyā rūpeṇa viṣayeṇa ca
32 ॥ तत्र ते ह्यवतिष्ठन्त प्रीतियुक्ताश्च संयमान् । आनन्दं ब्रह्मणः प्राप्य मुच्यन्ते ब्रह्मणा सह
32 // tatra te hyavatiṣṭhanta prītiyuktāśca saṃyamān / ānandaṃ brahmaṇaḥ prāpya mucyante brahmaṇā saha
33 ॥ अवश्यभाविनार्थेन प्राकृतेनैव ते स्वयम् । मानार्चनाभिः संबद्धास्तदा तत्कालभाविताः
33 // avaśyabhāvinārthena prākṛtenaiva te svayam / mānārcanābhiḥ saṃbaddhāstadā tatkālabhāvitāḥ
34 ॥ स्वपतो बुद्धिपूर्वं तु बोधो भवति वै यथा । तथातु भाविते सेवां तथानन्दः प्रवर्तते
34 // svapato buddhipūrvaṃ tu bodho bhavati vai yathā / tathātu bhāvite sevāṃ tathānandaḥ pravartate
35 ॥ प्रत्याहारैस्तु भोदानां येषां भिन्नानि शुष्मिणाम् । तैः सार्द्ध वर्द्धते तेषां कार्याणि करणानि च
35 // pratyāhāraistu bhodānāṃ yeṣāṃ bhinnāni śuṣmiṇām / taiḥ sārddha varddhate teṣāṃ kāryāṇi karaṇāni ca
36 ॥ नाना त्वदर्शिनां तेषां ब्रह्मलोकनिवासिनाम् । विनिवृत्ताधिकारणां स्वेन धर्मेण तिष्ठताम्
36 // nānā tvadarśināṃ teṣāṃ brahmalokanivāsinām / vinivṛttādhikāraṇāṃ svena dharmeṇa tiṣṭhatām
37 ॥ ते तुल्यलक्षणाः सिद्धाः शुद्धात्मानो निरञ्जनाः । प्राकृते करणोपेताः स्वात्मन्येव व्यवस्थिताः
37 // te tulyalakṣaṇāḥ siddhāḥ śuddhātmāno nirañjanāḥ / prākṛte karaṇopetāḥ svātmanyeva vyavasthitāḥ
38 ॥ प्रख्यापयित्वा चात्मानं प्रकृतिस्त्वेष तत्त्वतः । पुरुषान्यबहुत्वेन प्रतीता तत्प्रवर्तते
38 // prakhyāpayitvā cātmānaṃ prakṛtistveṣa tattvataḥ / puruṣānyabahutvena pratītā tatpravartate
39 ॥ प्रवर्तिते पुनः सर्गे तेषां साकारणात्मनाम् । संयोगे प्रकृतिर्ज्ञैया मुक्तानां तत्त्वदर्शिनाम्
39 // pravartite punaḥ sarge teṣāṃ sākāraṇātmanām / saṃyoge prakṛtirjñaiyā muktānāṃ tattvadarśinām
40 ॥ तत्रोपवर्गिणां तेषां न पुनर्मार्गगामिनाम् । अभावः पुनरुत्पन्नः शान्तानामर्चिषामिव
40 // tatropavargiṇāṃ teṣāṃ na punarmārgagāminām / abhāvaḥ punarutpannaḥ śāntānāmarciṣāmiva
41 ॥ ततस्तेषु गतेषूर्ध्वं त्रैलोक्येषु महात्मसु । एतैः सार्धं महर्लोकस्तदानासादितस्तु वै
41 // tatasteṣu gateṣūrdhvaṃ trailokyeṣu mahātmasu / etaiḥ sārdhaṃ maharlokastadānāsāditastu vai
42 ॥ तच्छिष्या वै भविष्यन्ति कल्पदाह उपस्थिते । गन्धर्वाद्याः पिशाचाश्च मानुषा ब्राह्मणादयः
42 // tacchiṣyā vai bhaviṣyanti kalpadāha upasthite / gandharvādyāḥ piśācāśca mānuṣā brāhmaṇādayaḥ
43 ॥ पशवः पक्षिणस्चैव स्थावराश्च सरीसृपाः । तिष्ठत्सु तेषु तत्कालं पृथिवीतलवासिषु
43 // paśavaḥ pakṣiṇascaiva sthāvarāśca sarīsṛpāḥ / tiṣṭhatsu teṣu tatkālaṃ pṛthivītalavāsiṣu
44 ॥ सहस्रं यत्तु रश्मीनां स्वयमेव विभाव्यते । तत्सप्तरश्मयो भूत्वा एकैको जायते रविः
44 // sahasraṃ yattu raśmīnāṃ svayameva vibhāvyate / tatsaptaraśmayo bhūtvā ekaiko jāyate raviḥ
45 ॥ क्रमेणोत्तिष्टमानास्ते त्रींल्लोकान्प्रदहन्त्युत । जङ्गमाः स्थावराश्चैवनद्यः सर्वे च पर्वताः
45 // krameṇottiṣṭamānāste trīṃllokānpradahantyuta / jaṅgamāḥ sthāvarāścaivanadyaḥ sarve ca parvatāḥ
46 ॥ शुष्काः पूर्वमनावृष्ट्या सूर्य्यैस्ते च प्रधूपिताः । तदा तु विवशाः सर्वे निर्दग्धाः सूर्यरश्मि भिः
46 // śuṣkāḥ pūrvamanāvṛṣṭyā sūryyaiste ca pradhūpitāḥ / tadā tu vivaśāḥ sarve nirdagdhāḥ sūryaraśmi bhiḥ
47 ॥ जङ्गमाः स्थावराश्चैव धर्माधर्मात्मकास्तु वै । दग्धदेहास्तदा ते तु धूतपापायुगान्तरे
47 // jaṅgamāḥ sthāvarāścaiva dharmādharmātmakāstu vai / dagdhadehāstadā te tu dhūtapāpāyugāntare
48 ॥ ख्यातातपा विनिर्मुक्ताः शुभय चातिबन्धया । ततस्ते ह्युपपद्यन्ते तुल्यरूपैर्जनैर्जनाः
48 // khyātātapā vinirmuktāḥ śubhaya cātibandhayā / tataste hyupapadyante tulyarūpairjanairjanāḥ
49 ॥ उषित्वा रजनीं तत्र ब्रह्मणो ऽव्यक्तजन्मनः । पुनः सर्गे भवन्तीह मानसा ब्रह्मणः सुताः
49 // uṣitvā rajanīṃ tatra brahmaṇo 'vyaktajanmanaḥ / punaḥ sarge bhavantīha mānasā brahmaṇaḥ sutāḥ
50 ॥ ततस्तेषूपपन्नेषु जनैस्त्रैलोक्यवासिषु । निर्दग्धेषु च लोकेषु तदा सूर्यैस्तु सप्तभिः
50 // tatasteṣūpapanneṣu janaistrailokyavāsiṣu / nirdagdheṣu ca lokeṣu tadā sūryaistu saptabhiḥ
51 ॥ वृष्ट्या क्षितौ प्लावितायां विजनेष्वर्णवेषु च । सामुद्राश्चैव मेघाश्च आपः सर्वाश्च पार्थिवाः
51 // vṛṣṭyā kṣitau plāvitāyāṃ vijaneṣvarṇaveṣu ca / sāmudrāścaiva meghāśca āpaḥ sarvāśca pārthivāḥ
52 ॥ शरमाणा व्रजन्त्येव सलिलाख्यास्तथा नुगाः । आगतागतिकं चैव यदा तत्सलिलं बहु
52 // śaramāṇā vrajantyeva salilākhyāstathā nugāḥ / āgatāgatikaṃ caiva yadā tatsalilaṃ bahu
53 ॥ संछाद्येमां स्थितां भमिमर्णवाख्यं तदाभवत् । आभाति यस्मात् स्वाभासो भाशब्दो व्याप्तिदीप्तिषु
53 // saṃchādyemāṃ sthitāṃ bhamimarṇavākhyaṃ tadābhavat / ābhāti yasmāt svābhāso bhāśabdo vyāptidīptiṣu
54 ॥ सर्वतः समनुप्राप्त्या तासां चाम्भो विभाव्यते । तदन्तस्तनुते यस्मात्सर्वां पृथ्वीं समन्त ततः
54 // sarvataḥ samanuprāptyā tāsāṃ cāmbho vibhāvyate / tadantastanute yasmātsarvāṃ pṛthvīṃ samanta tataḥ
55 ॥ धातुस्तनोति विस्तारे नचैतास्तनवः स्मृताः । शर इत्येष शीर्णे तु नानार्थो धातुरुच्यते
55 // dhātustanoti vistāre nacaitāstanavaḥ smṛtāḥ / śara ityeṣa śīrṇe tu nānārtho dhāturucyate
56 ॥ एकार्णवे भवत्यापो न शीघ्रास्तेन ते नराः । तस्मिन् युगसहस्रान्ते संस्थिते ब्रह्मणो ऽहनि
56 // ekārṇave bhavatyāpo na śīghrāstena te narāḥ / tasmin yugasahasrānte saṃsthite brahmaṇo 'hani
57 ॥ तावत्काले रजन्यां च वर्तन्त्यां सलिलात्मना । ततस्तु सलिले तास्मिन्नष्टाग्नौ पृथवीतले
57 // tāvatkāle rajanyāṃ ca vartantyāṃ salilātmanā / tatastu salile tāsminnaṣṭāgnau pṛthavītale
58 ॥ प्रशान्तवाते ऽन्धकारे निरालोके समन्ततः । एतेनाधिष्ठितं हीदं ब्रह्मा स पुरुषः प्रभुः
58 // praśāntavāte 'ndhakāre nirāloke samantataḥ / etenādhiṣṭhitaṃ hīdaṃ brahmā sa puruṣaḥ prabhuḥ
59 ॥ विभागमस्य लोकस्य प्रकर्तुं पुनरैच्छत । एकार्णवे तदा तस्मिन्नष्टे स्थावरजङ्गमे
59 // vibhāgamasya lokasya prakartuṃ punaraicchata / ekārṇave tadā tasminnaṣṭe sthāvarajaṅgame
60 ॥ तदा भवति स ब्रह्मा सहस्राक्षः सहस्रपात् । सहस्रशीर्षा पुरुषो रुक्मवर्णो जितेन्द्रियः । इमं चोदाहरन्त्यत्रर् श्लोकं नारायणं प्रति
60 // tadā bhavati sa brahmā sahasrākṣaḥ sahasrapāt / sahasraśīrṣā puruṣo rukmavarṇo jitendriyaḥ / imaṃ codāharantyatrar ślokaṃ nārāyaṇaṃ prati
61 ॥ आपो नारास्तत्तनव इत्यर्था ननुशुश्रुम । आपूर्यमाणास्तत्रास्ते तेन नारायणः स्मृतः
61 // āpo nārāstattanava ityarthā nanuśuśruma / āpūryamāṇāstatrāste tena nārāyaṇaḥ smṛtaḥ
62 ॥ सहस्रशीर्षा सुमनाः सहस्रपात् सहस्रचक्षुर्वदनः सहस्रकृत् । सहस्रबाहुः प्रथमः प्रजापतिस्त्रयीमयो ऽयं पुरुषो निरुच्यते
62 // sahasraśīrṣā sumanāḥ sahasrapāt sahasracakṣurvadanaḥ sahasrakṛt / sahasrabāhuḥ prathamaḥ prajāpatistrayīmayo 'yaṃ puruṣo nirucyate
63 ॥ आदित्यवर्णो भुवनस्य गोप्ता एको ह्यमूर्तः प्रथमस्त्वसो विराट् । हिरण्य गर्भः पुरुषो महात्मा संपद्यते वै मनसः परस्तात्
63 // ādityavarṇo bhuvanasya goptā eko hyamūrtaḥ prathamastvaso virāṭ / hiraṇya garbhaḥ puruṣo mahātmā saṃpadyate vai manasaḥ parastāt
64 ॥ कल्पादौ रजसोद्रिक्तो ब्रह्मा भूस्त्वासृजत्प्रभुः । कल्पान्ते तमसोद्रिक्तः कालो भूत्वाग्रसत्पुनः
64 // kalpādau rajasodrikto brahmā bhūstvāsṛjatprabhuḥ / kalpānte tamasodriktaḥ kālo bhūtvāgrasatpunaḥ
65 ॥ स वै नारायणो भूत्वा सत्त्वोद्रिक्तो जलाशये । त्रिधा विभज्य चात्मानं त्रैलोक्ये संप्रवर्त्तते
65 // sa vai nārāyaṇo bhūtvā sattvodrikto jalāśaye / tridhā vibhajya cātmānaṃ trailokye saṃpravarttate
66 ॥ सृजति ग्रसते चैव वीक्ष्यते च त्रिभिः स्वयम् । एकार्णवे तदा तस्मिन्नष्टे स्थावरजङ्गमे
66 // sṛjati grasate caiva vīkṣyate ca tribhiḥ svayam / ekārṇave tadā tasminnaṣṭe sthāvarajaṅgame
67 ॥ चतुर्युगसहस्रान्ते सर्वतः स जलावृते । ब्रह्मां नारायणाख्यस्तु स चकाशे भवे स्वयम्
67 // caturyugasahasrānte sarvataḥ sa jalāvṛte / brahmāṃ nārāyaṇākhyastu sa cakāśe bhave svayam
68 ॥ चतुर्विधाः प्रजाः सर्वा ब्रह्मशक्त्या तमोवृताः । पश्यन्ति तं महर्लोके कालं सुप्तं महर्षयः
68 // caturvidhāḥ prajāḥ sarvā brahmaśaktyā tamovṛtāḥ / paśyanti taṃ maharloke kālaṃ suptaṃ maharṣayaḥ
69 ॥ भृग्वादयो यथोद्दिष्टास्तस्मिन् काले महर्षयः । सत्यादयस्तथा त्वष्टौ कल्पे लीने महर्षयः । तदा विवर्त्यमानैस्तैर्महत्परिगतं पराम्
69 // bhṛgvādayo yathoddiṣṭāstasmin kāle maharṣayaḥ / satyādayastathā tvaṣṭau kalpe līne maharṣayaḥ / tadā vivartyamānaistairmahatparigataṃ parām
70 ॥ गत्यर्थादृषतेर्धातोर्नामनिष्पत्तिरुच्यते । यस्मादृषतिसत्त्वेन महत्तस्मान्महर्षयः
70 // gatyarthādṛṣaterdhātornāmaniṣpattirucyate / yasmādṛṣatisattvena mahattasmānmaharṣayaḥ
71 ॥ महर्लोकस्थितैर्दृष्टः कालः सुप्तस्तदा च तैः । सत्त्वाद्याः सप्त ये त्वासन्कल्पे ऽतीते महर्षयः
71 // maharlokasthitairdṛṣṭaḥ kālaḥ suptastadā ca taiḥ / sattvādyāḥ sapta ye tvāsankalpe 'tīte maharṣayaḥ
72 ॥ एवं ब्रह्मा तासु तासु रजनीषु सहस्रशः । दृष्टवन्तस्तदानीताः कालं सुप्तं महर्षयः
72 // evaṃ brahmā tāsu tāsu rajanīṣu sahasraśaḥ / dṛṣṭavantastadānītāḥ kālaṃ suptaṃ maharṣayaḥ
73 ॥ कल्पस्यादौ सुबहुला यस्मात्संस्थाश्चतुर्द्दश । कल्पया मास वै ब्रह्मा तस्मात्कल्पो निरुच्यते
73 // kalpasyādau subahulā yasmātsaṃsthāścaturddaśa / kalpayā māsa vai brahmā tasmātkalpo nirucyate
74 ॥ स स्रष्टा सर्वभूतानां कल्पादिषु पुनः पुनः । व्यक्ताव्यको महादेवस्तस्य सर्वमिदं जगत्
74 // sa sraṣṭā sarvabhūtānāṃ kalpādiṣu punaḥ punaḥ / vyaktāvyako mahādevastasya sarvamidaṃ jagat
75 ॥ इत्येष प्रतिसंबन्धः कीर्तितः कल्पयोर्द्वयोः । सांप्रतं हि तयोर्मध्ये प्रागवस्था बभूव ह
75 // ityeṣa pratisaṃbandhaḥ kīrtitaḥ kalpayordvayoḥ / sāṃprataṃ hi tayormadhye prāgavasthā babhūva ha
76 ॥ कीर्तितस्तु समासेन पूर्वकल्पे यथातथम् । सांप्रतं संप्रवक्ष्यामि कल्पमेतं निबोधत
76 // kīrtitastu samāsena pūrvakalpe yathātatham / sāṃprataṃ saṃpravakṣyāmi kalpametaṃ nibodhata