69 ॥ इति श्रीब्रदृमहापुराणे वायुप्रोक्ते पूर्वभागे द्वितीये ऽनुषङ्गपादे भारतवर्मतं नाम षोडशो ऽध्यायः ऋषय ऊचुः यच्च किंपुरुषं वर्षं हरिवर्षं तथैव च । आचक्ष्व नो यथातत्त्वं कीर्त्तितं भारतं त्वया
69 // iti śrībradṛmahāpurāṇe vāyuprokte pūrvabhāge dvitīye 'nuṣaṅgapāde bhāratavarmataṃ nāma ṣoḍaśo 'dhyāyaḥ ṛṣaya ūcuḥ yacca kiṃpuruṣaṃ varṣaṃ harivarṣaṃ tathaiva ca / ācakṣva no yathātattvaṃ kīrttitaṃ bhārataṃ tvayā
1 ॥ सूत उवाच शुश्रूषा यत्र वो विप्रास्तच्छृणुध्वमतन्द्रिताः । प्लक्षखण्डः किंपुरुषे सुमहान्नन्दनोपमः
1 // sūta uvāca śuśrūṣā yatra vo viprāstacchṛṇudhvamatandritāḥ / plakṣakhaṇḍaḥ kiṃpuruṣe sumahānnandanopamaḥ
2 ॥ दशवर्षसहस्राणि स्थितिः किंपुरुषे स्मृता । सुवर्णवर्णाः पुरुषाः स्त्रियश्चाप्सरसो पमाः
2 // daśavarṣasahasrāṇi sthitiḥ kiṃpuruṣe smṛtā / suvarṇavarṇāḥ puruṣāḥ striyaścāpsaraso pamāḥ
3 ॥ अनामया अशोकाश्च नित्यं मुदितमानसाः । जायन्ते मानवास्तत्र निस्तप्तकनकप्रभाः
3 // anāmayā aśokāśca nityaṃ muditamānasāḥ / jāyante mānavāstatra nistaptakanakaprabhāḥ
4 ॥ वर्षे किंपुरुषे पुण्ये वृक्षो मधुवहः शुभः । तस्य किंपुरुषाः सर्वे ऽपिबन् हि रसमुत्तमम्
4 // varṣe kiṃpuruṣe puṇye vṛkṣo madhuvahaḥ śubhaḥ / tasya kiṃpuruṣāḥ sarve 'piban hi rasamuttamam
5 ॥ ततः परं किंपुरुषो हरिवर्षः प्रचक्षते । महारजतसंकाशा जायन्ते तत्र मानवाः
5 // tataḥ paraṃ kiṃpuruṣo harivarṣaḥ pracakṣate / mahārajatasaṃkāśā jāyante tatra mānavāḥ
6 ॥ देवलोकच्युताः सर्वे देवानूकाश्च सर्वेशः । हरिवर्षे नराः सर्वे पिबन्तीक्षुरसं शुफम्
6 // devalokacyutāḥ sarve devānūkāśca sarveśaḥ / harivarṣe narāḥ sarve pibantīkṣurasaṃ śupham
7 ॥ एकादश सहस्राणि वर्षाणां तु निरामयाः । हरिवर्षे तु जीवन्ति सर्वे मुदितमानसाः
7 // ekādaśa sahasrāṇi varṣāṇāṃ tu nirāmayāḥ / harivarṣe tu jīvanti sarve muditamānasāḥ
8 ॥ न जरा बाधते तत्र न म्रियन्ते च ते ऽचिरात् । मध्यमं यन्मया प्रोक्तं नाम्ना वर्षमिलावृतम्
8 // na jarā bādhate tatra na mriyante ca te 'cirāt / madhyamaṃ yanmayā proktaṃ nāmnā varṣamilāvṛtam
9 ॥ न तत्र सूर्यस्तपति न तु जीर्यन्ति मानवाः । चन्द्रसूर्यै सनक्षत्रौ न प्रकाशाविला वृते
9 // na tatra sūryastapati na tu jīryanti mānavāḥ / candrasūryai sanakṣatrau na prakāśāvilā vṛte
10 ॥ पद्मप्रभाः पद्बवर्णास्तथा पद्बनिभेक्षणाः । पद्मपत्रसुगन्धाश्च जायन्ते तत्र मानवाः
10 // padmaprabhāḥ padbavarṇāstathā padbanibhekṣaṇāḥ / padmapatrasugandhāśca jāyante tatra mānavāḥ
11 ॥ जंबूफलरसाहारा अनिष्यन्दाः सुगन्धिनः । मनस्विनो भुक्तभोगाः सत्कर्मफलभोगिनः
11 // jaṃbūphalarasāhārā aniṣyandāḥ sugandhinaḥ / manasvino bhuktabhogāḥ satkarmaphalabhoginaḥ
12 ॥ देवलोकच्यताश्चैव महारजतवाससः । त्रयोदशसहस्राणि वर्षाणां ते नरोत्तमाः
12 // devalokacyatāścaiva mahārajatavāsasaḥ / trayodaśasahasrāṇi varṣāṇāṃ te narottamāḥ
13 ॥ आयुः प्रमाणं जीवन्ति ये तु वर्ष इलावृते । मेरोः प्रतिदिशं यच्च नवसाहस्रविस्तृतम्
13 // āyuḥ pramāṇaṃ jīvanti ye tu varṣa ilāvṛte / meroḥ pratidiśaṃ yacca navasāhasravistṛtam
14 ॥ योजनानां सहस्राणि षट्त्रिंशत्तस्य विस्तरः । यतुरस्रं समन्ताच्च शरावाकारसंस्थितम्
14 // yojanānāṃ sahasrāṇi ṣaṭtriṃśattasya vistaraḥ / yaturasraṃ samantācca śarāvākārasaṃsthitam
15 ॥ मेरोः पश्चिमभागे तु नवसाहस्रसम्मिते । चतुस्त्रिंशत्सहस्राणि गन्धमादनपर्वतः
15 // meroḥ paścimabhāge tu navasāhasrasammite / catustriṃśatsahasrāṇi gandhamādanaparvataḥ
16 ॥ उदग्दक्षिणतश्चैव आनीलनिषधायतः । चत्वारिंशत्सहस्राणि परिवृद्धो महीतलात्
16 // udagdakṣiṇataścaiva ānīlaniṣadhāyataḥ / catvāriṃśatsahasrāṇi parivṛddho mahītalāt
17 ॥ सहस्रमवगाढश्च तावदेव च विस्तृतः । पूर्वेण माल्यवाञ्छैलस्तत्प्रमाणः प्रकीर्त्तितः
17 // sahasramavagāḍhaśca tāvadeva ca vistṛtaḥ / pūrveṇa mālyavāñchailastatpramāṇaḥ prakīrttitaḥ
18 ॥ दक्षिणेन तु नीलश्च निषधश्चोत्तरेण तु । तेषां मध्ये महामेरुः स्वैः प्रमाणैः प्रतिष्ठितः
18 // dakṣiṇena tu nīlaśca niṣadhaścottareṇa tu / teṣāṃ madhye mahāmeruḥ svaiḥ pramāṇaiḥ pratiṣṭhitaḥ
19 ॥ सर्वेषामेव शैलानामवगाढो यथा भवेत् । विस्तरस्तत्प्रमाणः स्यादायामो नियुतं स्मृतः
19 // sarveṣāmeva śailānāmavagāḍho yathā bhavet / vistarastatpramāṇaḥ syādāyāmo niyutaṃ smṛtaḥ
20 ॥ वृत्तभावास्समुद्रस्य महीमण्डलभावतः । आयामाः परिहीयन्ते चतुरस्रसमाः स्मृताः
20 // vṛttabhāvāssamudrasya mahīmaṇḍalabhāvataḥ / āyāmāḥ parihīyante caturasrasamāḥ smṛtāḥ
21 ॥ इलावृतं चतुष्कोणं भिन्दन्ती मध्यभागतः । प्रभिन्नाञ्जनसंकाशा जम्बूरसवती नदी
21 // ilāvṛtaṃ catuṣkoṇaṃ bhindantī madhyabhāgataḥ / prabhinnāñjanasaṃkāśā jambūrasavatī nadī
22 ॥ मेरोस्तु दक्षिणे पार्श्वे निषधस्योत्तरेण च । सुदर्शनो नाम महाञ्जम्बूवृक्षः सनातनः
22 // merostu dakṣiṇe pārśve niṣadhasyottareṇa ca / sudarśano nāma mahāñjambūvṛkṣaḥ sanātanaḥ
23 ॥ नित्यपुष्पफलोपेतः सिद्धचारणसेवितः । तस्य नाम्ना समा ख्यातो जम्बूद्वीपो वनस्पतेः
23 // nityapuṣpaphalopetaḥ siddhacāraṇasevitaḥ / tasya nāmnā samā khyāto jambūdvīpo vanaspateḥ
24 ॥ योजनानां सहस्रं च शतं चान्यन्महात्मनः । उत्सेधो वृक्षराजस्य दिवं स्पृशति सर्वतः
24 // yojanānāṃ sahasraṃ ca śataṃ cānyanmahātmanaḥ / utsedho vṛkṣarājasya divaṃ spṛśati sarvataḥ
25 ॥ अरत्नीनां शतान्यष्टावेकषष्ट्यधिकानि तु । फलप्रमाणं संख्यातमृषिभिस्तत्त्वदर्शिभिः
25 // aratnīnāṃ śatānyaṣṭāvekaṣaṣṭyadhikāni tu / phalapramāṇaṃ saṃkhyātamṛṣibhistattvadarśibhiḥ
26 ॥ पतमानानि तान्युर्व्यां कुर्वन्ति विपुलं स्वनम् । तस्या जम्ब्वाः फलरसो नदी भूत्वा प्रसर्प्पति
26 // patamānāni tānyurvyāṃ kurvanti vipulaṃ svanam / tasyā jambvāḥ phalaraso nadī bhūtvā prasarppati
27 ॥ मेरुं प्रदक्षिणं कृत्वा जम्बूमूलं विशत्यधः । तं पिबन्ति सदा त्दृष्टा जंबूरसमिलावृते
27 // meruṃ pradakṣiṇaṃ kṛtvā jambūmūlaṃ viśatyadhaḥ / taṃ pibanti sadā tdṛṣṭā jaṃbūrasamilāvṛte
28 ॥ जंबूफलरसे पीते न जरा बाधते तु तान् । न क्षुधा न श्रमश्चापि न मृत्युर्न च तन्द्रि तम्
28 // jaṃbūphalarase pīte na jarā bādhate tu tān / na kṣudhā na śramaścāpi na mṛtyurna ca tandri tam
29 ॥ तत्र जांबूनदं नाम कनकं देवभूषमम् । इन्द्रगोपकसंकाशं जायते भास्वरं तु तत्
29 // tatra jāṃbūnadaṃ nāma kanakaṃ devabhūṣamam / indragopakasaṃkāśaṃ jāyate bhāsvaraṃ tu tat
30 ॥ सर्वेषां वर्षवृक्षाणां शुभः फलरसः स्तुतः । स्कन्नं भवति तच्छुभ्रं कनकं देवभूषणम्
30 // sarveṣāṃ varṣavṛkṣāṇāṃ śubhaḥ phalarasaḥ stutaḥ / skannaṃ bhavati tacchubhraṃ kanakaṃ devabhūṣaṇam
31 ॥ तेषां मूत्रं पुरीषं च दिक्षु सर्वासु सर्वशः । ईश्वरानुग्रहाद्भूमिर्मृताश्च ग्रसते तु तान्
31 // teṣāṃ mūtraṃ purīṣaṃ ca dikṣu sarvāsu sarvaśaḥ / īśvarānugrahādbhūmirmṛtāśca grasate tu tān
32 ॥ रक्षःपिशाचयक्षाश्च सर्वे हैमवतः स्मृताः । हेमकूटे तु गन्धर्वा विज्ञेयाः साप्सरोगणाः
32 // rakṣaḥpiśācayakṣāśca sarve haimavataḥ smṛtāḥ / hemakūṭe tu gandharvā vijñeyāḥ sāpsarogaṇāḥ
33 ॥ सर्वे नागस्तु निषधे शेषवासुकितक्षकाः । महामेरौ त्रयस्त्रिंशत्क्रीडन्ते यज्ञियाः सुराः
33 // sarve nāgastu niṣadhe śeṣavāsukitakṣakāḥ / mahāmerau trayastriṃśatkrīḍante yajñiyāḥ surāḥ
34 ॥ नीले तु वैदूर्यमये सिद्धा ब्रह्मर्षयो ऽमलाः । दैत्यानां दानवानां चर् श्वेतः पर्वत उच्यते
34 // nīle tu vaidūryamaye siddhā brahmarṣayo 'malāḥ / daityānāṃ dānavānāṃ car śvetaḥ parvata ucyate
35 ॥ शृङ्गवान्पर्वतश्रेष्ठः पितॄणां प्रतिसंचरः । नवस्वेतेषु वर्षेषु यथाभागं स्थितेषु वै
35 // śṛṅgavānparvataśreṣṭhaḥ pitṝṇāṃ pratisaṃcaraḥ / navasveteṣu varṣeṣu yathābhāgaṃ sthiteṣu vai
36 ॥ भूतान्युपनिविष्टानि गतिमन्ति ध्रुवाणि च । तेषां विवृद्धिर्बहुधा दृश्यते दिव्यमानुषी । न संख्या परिसंख्यातुं श्रद्धेया तु बुभूषताम्
36 // bhūtānyupaniviṣṭāni gatimanti dhruvāṇi ca / teṣāṃ vivṛddhirbahudhā dṛśyate divyamānuṣī / na saṃkhyā parisaṃkhyātuṃ śraddheyā tu bubhūṣatām