त्रिदैवत्यं तु यत् तीर्थं सर्वेभ्यो ह्य् उक्तम् उत्तमम् तस्य स्वरूपभेदं च विस्तरेण ब्रवीतु मे ॥
tridaivatyaṃ tu yat tīrthaṃ sarvebhyo hy uktam uttamam tasya svarūpabhedaṃ ca vistareṇa bravītu me //
तावद् अन्यानि तीर्थानि तावत् ताः पुण्यभूमयः तावद् यज्ञादयो यावत् त्रिदैवत्यं न दृश्यते ॥
tāvad anyāni tīrthāni tāvat tāḥ puṇyabhūmayaḥ tāvad yajñādayo yāvat tridaivatyaṃ na dṛśyate //
गङ्गेयं सरितां श्रेष्ठा सर्वकामप्रदायिनी त्रिदैवत्या मुनिश्रेष्ठ तदुत्पत्तिम् अतः शृणु ॥
gaṅgeyaṃ saritāṃ śreṣṭhā sarvakāmapradāyinī tridaivatyā muniśreṣṭha tadutpattim ataḥ śṛṇu //
वर्षाणाम् अयुतात् पूर्वं देवकार्य उपस्थिते तारको बलवान् आसीन् मद्वराद् अतिगर्वितः ॥
varṣāṇām ayutāt pūrvaṃ devakārya upasthite tārako balavān āsīn madvarād atigarvitaḥ //
देवानां परमैश्वर्यं हृतं तेन बलीयसा ततस् ते शरणं जग्मुर् देवाः सेन्द्रपुरोगमाः ॥
devānāṃ paramaiśvaryaṃ hṛtaṃ tena balīyasā tatas te śaraṇaṃ jagmur devāḥ sendrapurogamāḥ //
क्षीरोदशायिनं देवं जगतां प्रपितामहम् कृताञ्जलिपुटा देवा विष्णुम् ऊचुर् अनन्यगाः ॥
kṣīrodaśāyinaṃ devaṃ jagatāṃ prapitāmaham kṛtāñjalipuṭā devā viṣṇum ūcur ananyagāḥ //
त्वं त्राता जगतां नाथ देवानां कीर्तिवर्धन सर्वेश्वर जगद्योने त्रयीमूर्ते नमो ऽस्तु ते ॥
tvaṃ trātā jagatāṃ nātha devānāṃ kīrtivardhana sarveśvara jagadyone trayīmūrte namo 'stu te //
लोकस्रष्टासुरान् हन्ता त्वम् एव जगतां पतिः स्थित्युत्पत्तिविनाशानां कारणं त्वं जगन्मय ॥
lokasraṣṭāsurān hantā tvam eva jagatāṃ patiḥ sthityutpattivināśānāṃ kāraṇaṃ tvaṃ jaganmaya //
त्राता न कोप्य् अस्ति जगत्त्रये ऽपि शरीरिणां सर्वविपद्गतानाम् त्वया विना वारिजपत्त्रनेत्र तापत्रयाणां शरणं न चान्यत्
trātā na kopy asti jagattraye 'pi śarīriṇāṃ sarvavipadgatānām tvayā vinā vārijapattranetra tāpatrayāṇāṃ śaraṇaṃ na cānyat
पिता च माता जगतो ऽखिलस्य त्वम् एव सेवासुलभो ऽसि विष्णो प्रसीद पाहीश महाभयेभ्यो श्मदार्तिहन्ता वद कस् त्वदन्यः
pitā ca mātā jagato 'khilasya tvam eva sevāsulabho 'si viṣṇo prasīda pāhīśa mahābhayebhyo śmadārtihantā vada kas tvadanyaḥ
आदिकर्ता वराहस् त्वं मत्स्यः कूर्मस् तथैव च इत्यादिरूपभेदैर् नो रक्षसे भय आगते ॥
ādikartā varāhas tvaṃ matsyaḥ kūrmas tathaiva ca ityādirūpabhedair no rakṣase bhaya āgate //
हृतस्वाम्यान् सुरगणान् हृतदारान् गतापदः कस्मान् न रक्षसे देव अनन्यशरणान् हरे ॥
hṛtasvāmyān suragaṇān hṛtadārān gatāpadaḥ kasmān na rakṣase deva ananyaśaraṇān hare //
ततः प्रोवाच भगवाञ् शेषशायी जगत्पतिः कस्माच् च भयम् आपन्नं तद् ब्रुवन्तु गतज्वराः ततः श्रियः पतिं प्राहुस् तं तारकवधं प्रति ॥
tataḥ provāca bhagavāñ śeṣaśāyī jagatpatiḥ kasmāc ca bhayam āpannaṃ tad bruvantu gatajvarāḥ tataḥ śriyaḥ patiṃ prāhus taṃ tārakavadhaṃ prati //
तारकाद् भयम् आपन्नं भीषणं रोमहर्षणम् न युद्धैस् तपसा शापैर् हन्तुं नैव क्षमा वयम् ॥
tārakād bhayam āpannaṃ bhīṣaṇaṃ romaharṣaṇam na yuddhais tapasā śāpair hantuṃ naiva kṣamā vayam //
अर्वाग्दशाहाद् यो बालस् तस्मान् मृत्युम् अवाप्स्यति तस्माद् देव न चान्येभ्यस् तत्र नीतिर् विधीयताम् ॥
arvāgdaśāhād yo bālas tasmān mṛtyum avāpsyati tasmād deva na cānyebhyas tatra nītir vidhīyatām //
पुनर् नारायणः प्राह नाहं बलोत्कटः सुराः न मत्तो मदपत्याच् च न देवेभ्यो वधो भवेत् ॥
punar nārāyaṇaḥ prāha nāhaṃ balotkaṭaḥ surāḥ na matto madapatyāc ca na devebhyo vadho bhavet //
ईश्वराद् यदि जायेत अपत्यं बहुशक्तिकम् तस्माद् वधम् अवाप्नोति तारको लोकदारुणः ॥
īśvarād yadi jāyeta apatyaṃ bahuśaktikam tasmād vadham avāpnoti tārako lokadāruṇaḥ //
तद् गच्छामः सुराः सर्वे यतितुम् ऋषिभिः सह भार्यार्थं प्रथमो यत्नः कर्तव्यः प्रभविष्णुभिः ॥
tad gacchāmaḥ surāḥ sarve yatitum ṛṣibhiḥ saha bhāryārthaṃ prathamo yatnaḥ kartavyaḥ prabhaviṣṇubhiḥ //
तथेत्य् उक्त्वा सुरगणा जग्मुस् ते च नगोत्तमम् हिमवन्तं रत्नमयं मेनां च हिमवत्प्रियाम् ॥
tathety uktvā suragaṇā jagmus te ca nagottamam himavantaṃ ratnamayaṃ menāṃ ca himavatpriyām //
इदम् ऊचुः सर्व एव सभार्यं तुहिनं गिरिम् ॥
idam ūcuḥ sarva eva sabhāryaṃ tuhinaṃ girim //
दाक्षायणी लोकमाता या शक्तिः संस्थिता गिरौ बुद्धिः प्रज्ञा धृतिर् मेधा लज्जा पुष्टिः सरस्वती ॥
dākṣāyaṇī lokamātā yā śaktiḥ saṃsthitā girau buddhiḥ prajñā dhṛtir medhā lajjā puṣṭiḥ sarasvatī //
एवं त्व् अनेकधा लोके या स्थिता लोकपावनी देवानां कार्यसिद्ध्यर्थं युवयोर् गर्भम् आविशत् ॥
evaṃ tv anekadhā loke yā sthitā lokapāvanī devānāṃ kāryasiddhyarthaṃ yuvayor garbham āviśat //
समुत्पन्ना जगन्माता शंभोः पत्नी भविष्यति अस्माकं भवतां चापि पालनी च भविष्यति ॥
samutpannā jaganmātā śaṃbhoḥ patnī bhaviṣyati asmākaṃ bhavatāṃ cāpi pālanī ca bhaviṣyati //
हिमवान् अपि तद् वाक्यं सुराणाम् अभिनन्द्य च मेना चापि महोत्साहा अस्त्व् इत्य् एवं वचो ऽब्रवीत् ॥
himavān api tad vākyaṃ surāṇām abhinandya ca menā cāpi mahotsāhā astv ity evaṃ vaco 'bravīt //
तदोत्पन्ना जगद्धात्री गौरी हिमवतो गृहे शिवध्यानरता नित्यं तन्निष्ठा तन्मनोगता ॥
tadotpannā jagaddhātrī gaurī himavato gṛhe śivadhyānaratā nityaṃ tanniṣṭhā tanmanogatā //
तां वै प्रोचुः सुरगणा ईशार्थे तप आविश तथा हिमवतः पृष्ठे गौरी तेपे तपो महत् ॥
tāṃ vai procuḥ suragaṇā īśārthe tapa āviśa tathā himavataḥ pṛṣṭhe gaurī tepe tapo mahat //
पुनः संमन्त्रयाम् आसुर् ईशो ध्यायति तां शिवाम् आत्मानं वा तथान्यद् वा न जानीमः कथं भवः ॥
punaḥ saṃmantrayām āsur īśo dhyāyati tāṃ śivām ātmānaṃ vā tathānyad vā na jānīmaḥ kathaṃ bhavaḥ //
मेनकायाः सुतायां तु चित्तं दध्यात् सुरेश्वरः तत्र नीतिर् विधातव्या ततः श्रैष्ठ्यम् अवाप्स्यथ ततः प्राह महाबुद्धिर् वाचस्पतिर् उदारधीः ॥
menakāyāḥ sutāyāṃ tu cittaṃ dadhyāt sureśvaraḥ tatra nītir vidhātavyā tataḥ śraiṣṭhyam avāpsyatha tataḥ prāha mahābuddhir vācaspatir udāradhīḥ //
यस् त्व् अयं मदनो धीमान् कन्दर्पः पुष्पचापधृक् स विध्यतु शिवं शान्तं बाणैः पुष्पमयैः शुभैः ॥
yas tv ayaṃ madano dhīmān kandarpaḥ puṣpacāpadhṛk sa vidhyatu śivaṃ śāntaṃ bāṇaiḥ puṣpamayaiḥ śubhaiḥ //
तेन विद्धस् त्रिनेत्रो ऽपि ईशायां बुद्धिम् आदधेत् परिणेष्यत्य् असौ नूनं तदा तां गिरिजां हरः ॥
tena viddhas trinetro 'pi īśāyāṃ buddhim ādadhet pariṇeṣyaty asau nūnaṃ tadā tāṃ girijāṃ haraḥ //
जयिनः पञ्चबाणस्य न बाणाः क्वापि कुण्ठिताः तथोढायां जगद्धात्र्यां शंभोः पुत्रो भविष्यति ॥
jayinaḥ pañcabāṇasya na bāṇāḥ kvāpi kuṇṭhitāḥ tathoḍhāyāṃ jagaddhātryāṃ śaṃbhoḥ putro bhaviṣyati //
जातः पुत्रस् त्रिनेत्रस्य तारकं स हनिष्यति वसन्तं च सहायार्थं शोभिष्ठं कुसुमाकरम् ॥
jātaḥ putras trinetrasya tārakaṃ sa haniṣyati vasantaṃ ca sahāyārthaṃ śobhiṣṭhaṃ kusumākaram //
आह्लादनं च मनसा कामायैनं प्रयच्छथ ॥
āhlādanaṃ ca manasā kāmāyainaṃ prayacchatha //
तथेत्य् उक्त्वा सुरगणा मदनं कुसुमाकरम् प्रेषयाम् आसुर् अव्यग्राः शिवान्तिकम् अरिंदमाः ॥
tathety uktvā suragaṇā madanaṃ kusumākaram preṣayām āsur avyagrāḥ śivāntikam ariṃdamāḥ //
स जगाम त्वरा कामो धृतचापो समाधवः रत्या च सहितः कामः कर्तुं कर्म सुदुष्करम् ॥
sa jagāma tvarā kāmo dhṛtacāpo samādhavaḥ ratyā ca sahitaḥ kāmaḥ kartuṃ karma suduṣkaram //
गृहीत्वा सशरं चापम् इदं तस्य मनो ऽभवत् मया वेध्यस् त्व् अवेध्यो वै शंभुर् लोकगुरुः प्रभुः ॥
gṛhītvā saśaraṃ cāpam idaṃ tasya mano 'bhavat mayā vedhyas tv avedhyo vai śaṃbhur lokaguruḥ prabhuḥ //
त्रैलोक्यजयिनो बाणाः शंभौ मे किं दृढा न वा तेनासौ चाग्निनेत्रेण भस्मशेषस् तदा कृतः ॥
trailokyajayino bāṇāḥ śaṃbhau me kiṃ dṛḍhā na vā tenāsau cāgninetreṇa bhasmaśeṣas tadā kṛtaḥ //
तद् एव कर्म सुदृढम् ईक्षितुं सुरसत्तमाः आजग्मुस् तत्र यद् वृत्तं शृणु विस्मयकारकम् ॥
tad eva karma sudṛḍham īkṣituṃ surasattamāḥ ājagmus tatra yad vṛttaṃ śṛṇu vismayakārakam //
शंभुं दृष्ट्वा सुरगणा यावत् पश्यन्ति मन्मथम् तावच् च भस्मसाद्भूतं कामं दृष्ट्वा भयातुराः तुष्टुवुस् त्रिदशेशानं कृताञ्जलिपुटाः सुराः ॥
śaṃbhuṃ dṛṣṭvā suragaṇā yāvat paśyanti manmatham tāvac ca bhasmasādbhūtaṃ kāmaṃ dṛṣṭvā bhayāturāḥ tuṣṭuvus tridaśeśānaṃ kṛtāñjalipuṭāḥ surāḥ //
तारकाद् भयम् आपन्नं कुरु पत्नीं गिरेः सुताम् ॥
tārakād bhayam āpannaṃ kuru patnīṃ gireḥ sutām //
विद्धचित्तो हरो ऽप्य् आशु मेने वाक्यं सुरोदितम् अरुन्धतीं वसिष्ठं च मां तु चक्रधरं तथा ॥
viddhacitto haro 'py āśu mene vākyaṃ suroditam arundhatīṃ vasiṣṭhaṃ ca māṃ tu cakradharaṃ tathā //
प्रेषयाम् आसुर् अमरा विवाहाय परस्परम् संबन्धो ऽपि तथाप्य् आसीद् धिमवल्लोकनाथयोः ॥
preṣayām āsur amarā vivāhāya parasparam saṃbandho 'pi tathāpy āsīd dhimavallokanāthayoḥ //