प्राचेतसस्य दक्षस्य कथं वैवस्वते ऽन्तरे विनाशम् अगमद् ब्रह्मन् हयमेधः प्रजापतेः ॥
prācetasasya dakṣasya kathaṃ vaivasvate 'ntare vināśam agamad brahman hayamedhaḥ prajāpateḥ //
देव्या मन्युकृतं बुद्ध्वा क्रुद्धः सर्वात्मकः प्रभुः कथं विनाशितो यज्ञो दक्षस्यामिततेजसः महादेवेन रोषाद् वै तन् नः प्रब्रूहि विस्तरात् ॥
devyā manyukṛtaṃ buddhvā kruddhaḥ sarvātmakaḥ prabhuḥ kathaṃ vināśito yajño dakṣasyāmitatejasaḥ mahādevena roṣād vai tan naḥ prabrūhi vistarāt //
वर्णयिष्यामि वो विप्रा महादेवेन वै यथा क्रोधाद् विध्वंसितो यज्ञो देव्याः प्रियचिकीर्षया ॥
varṇayiṣyāmi vo viprā mahādevena vai yathā krodhād vidhvaṃsito yajño devyāḥ priyacikīrṣayā //
पुरा मेरोर् द्विजश्रेष्ठाः शृङ्गं त्रैलोक्यपूजितम् ज्योतिःस्थलं नाम चित्रं सर्वरत्नविभूषितम् ॥
purā meror dvijaśreṣṭhāḥ śṛṅgaṃ trailokyapūjitam jyotiḥsthalaṃ nāma citraṃ sarvaratnavibhūṣitam //
अप्रमेयम् अनाधृष्यं सर्वलोकनमस्कृतम् तत्र देवो गिरितटे सर्वधातुविचित्रिते ॥
aprameyam anādhṛṣyaṃ sarvalokanamaskṛtam tatra devo giritaṭe sarvadhātuvicitrite //
पर्यङ्क इव विस्तीर्ण उपविष्टो बभूव ह शैलराजसुता चास्य नित्यं पार्श्वस्थिताभवत् ॥
paryaṅka iva vistīrṇa upaviṣṭo babhūva ha śailarājasutā cāsya nityaṃ pārśvasthitābhavat //
आदित्याश् च महात्मानो वसवश् च महौजसः तथैव च महात्मानाव् अश्विनौ भिषजां वरौ ॥
ādityāś ca mahātmāno vasavaś ca mahaujasaḥ tathaiva ca mahātmānāv aśvinau bhiṣajāṃ varau //
तथा वैश्रवणो राजा गुह्यकैः परिवारितः यक्षाणाम् ईश्वरः श्रीमान् कैलासनिलयः प्रभुः ॥
tathā vaiśravaṇo rājā guhyakaiḥ parivāritaḥ yakṣāṇām īśvaraḥ śrīmān kailāsanilayaḥ prabhuḥ //
उपासते महात्मानम् उशना च महामुनिः सनत्कुमारप्रमुखास् तथैव परमर्षयः ॥
upāsate mahātmānam uśanā ca mahāmuniḥ sanatkumārapramukhās tathaiva paramarṣayaḥ //
अङ्गिरःप्रमुखाश् चैव तथा देवर्षयो ऽपि च विश्वावसुश् च गन्धर्वस् तथा नारदपर्वतौ ॥
aṅgiraḥpramukhāś caiva tathā devarṣayo 'pi ca viśvāvasuś ca gandharvas tathā nāradaparvatau //
अप्सरोगणसंघाश् च समाजग्मुर् अनेकशः ववौ सुखशिवो वायुर् नानागन्धवहः शुचिः ॥
apsarogaṇasaṃghāś ca samājagmur anekaśaḥ vavau sukhaśivo vāyur nānāgandhavahaḥ śuciḥ //
सर्वर्तुकुसुमोपेतः पुष्पवन्तो ऽभवन् द्रुमाः तथा विद्याधराः साध्याः सिद्धाश् चैव तपोधनाः ॥
sarvartukusumopetaḥ puṣpavanto 'bhavan drumāḥ tathā vidyādharāḥ sādhyāḥ siddhāś caiva tapodhanāḥ //
महादेवं पशुपतिं पर्युपासत तत्र वै भूतानि च तथान्यानि नानारूपधराण्य् अथ ॥
mahādevaṃ paśupatiṃ paryupāsata tatra vai bhūtāni ca tathānyāni nānārūpadharāṇy atha //
राक्षसाश् च महारौद्राः पिशाचाश् च महाबलाः बहुरूपधरा धृष्टा नानाप्रहरणायुधाः ॥
rākṣasāś ca mahāraudrāḥ piśācāś ca mahābalāḥ bahurūpadharā dhṛṣṭā nānāpraharaṇāyudhāḥ //
देवस्यानुचरास् तत्र तस्थुर् वैश्वानरोपमाः नन्दीश्वरश् च भगवान् देवस्यानुमते स्थितः ॥
devasyānucarās tatra tasthur vaiśvānaropamāḥ nandīśvaraś ca bhagavān devasyānumate sthitaḥ //
प्रगृह्य ज्वलितं शूलं दीप्यमानं स्वतेजसा गङ्गा च सरितां श्रेष्ठा सर्वतीर्थजलोद्भवा ॥
pragṛhya jvalitaṃ śūlaṃ dīpyamānaṃ svatejasā gaṅgā ca saritāṃ śreṣṭhā sarvatīrthajalodbhavā //
पर्युपासत तं देवं रूपिणी द्विजसत्तमाः एवं स भगवांस् तत्र पूज्यमानः सुरर्षिभिः ॥
paryupāsata taṃ devaṃ rūpiṇī dvijasattamāḥ evaṃ sa bhagavāṃs tatra pūjyamānaḥ surarṣibhiḥ //
देवैश् च सुमहाभागैर् महादेवो व्यतिष्ठत कस्यचित् त्व् अथ कालस्य दक्षो नाम प्रजापतिः ॥
devaiś ca sumahābhāgair mahādevo vyatiṣṭhata kasyacit tv atha kālasya dakṣo nāma prajāpatiḥ //
पूर्वोक्तेन विधानेन यक्ष्यमाणो ऽभ्यपद्यत ततस् तस्य मखे देवाः सर्वे शक्रपुरोगमाः ॥
pūrvoktena vidhānena yakṣyamāṇo 'bhyapadyata tatas tasya makhe devāḥ sarve śakrapurogamāḥ //
स्वर्गस्थानाद् अथागम्य दक्षम् आपेदिरे तथा ते विमानैर् महात्मानो ज्वलद्भिर् ज्वलनप्रभाः ॥
svargasthānād athāgamya dakṣam āpedire tathā te vimānair mahātmāno jvaladbhir jvalanaprabhāḥ //
देवस्यानुमते ऽगच्छन् गङ्गाद्वारम् इति श्रुतिः गन्धर्वाप्सरसाकीर्णं नानाद्रुमलतावृतम् ॥
devasyānumate 'gacchan gaṅgādvāram iti śrutiḥ gandharvāpsarasākīrṇaṃ nānādrumalatāvṛtam //
ऋषिसिद्धैः परिवृतं दक्षं धर्मभृतां वरम् पृथिव्याम् अन्तरिक्षे च ये च स्वर्लोकवासिनः ॥
ṛṣisiddhaiḥ parivṛtaṃ dakṣaṃ dharmabhṛtāṃ varam pṛthivyām antarikṣe ca ye ca svarlokavāsinaḥ //
सर्वे प्राञ्जलयो भूत्वा उपतस्थुः प्रजापतिम् आदित्या वसवो रुद्राः साध्याः सर्वे मरुद्गणाः ॥
sarve prāñjalayo bhūtvā upatasthuḥ prajāpatim ādityā vasavo rudrāḥ sādhyāḥ sarve marudgaṇāḥ //
विष्णुना सहिताः सर्व आगता यज्ञभागिनः ऊष्मपा धूमपाश् चैव आज्यपाः सोमपास् तथा ॥
viṣṇunā sahitāḥ sarva āgatā yajñabhāginaḥ ūṣmapā dhūmapāś caiva ājyapāḥ somapās tathā //
अश्विनौ मरुतश् चैव नानादेवगणैः सह एते चान्ये च बहवो भूतग्रामास् तथैव च ॥
aśvinau marutaś caiva nānādevagaṇaiḥ saha ete cānye ca bahavo bhūtagrāmās tathaiva ca //
जरायुजाण्डजाश् चैव तथैव स्वेदजोद्भिदः आगताः सत्त्रिणः सर्वे देवाः स्त्रीभिः सहर्षिभिः ॥
jarāyujāṇḍajāś caiva tathaiva svedajodbhidaḥ āgatāḥ sattriṇaḥ sarve devāḥ strībhiḥ saharṣibhiḥ //
विराजन्ते विमानस्था दीप्यमाना इवाग्नयः तान् दृष्ट्वा मन्युनाविष्टो दधीचिर् वाक्यम् अब्रवीत् ॥
virājante vimānasthā dīpyamānā ivāgnayaḥ tān dṛṣṭvā manyunāviṣṭo dadhīcir vākyam abravīt //
अपूज्यपूजने चैव पूज्यानां चाप्य् अपूजने नरः पापम् अवाप्नोति महद् वै नात्र संशयः ॥
apūjyapūjane caiva pūjyānāṃ cāpy apūjane naraḥ pāpam avāpnoti mahad vai nātra saṃśayaḥ //
एवम् उक्त्वा तु विप्रर्षिः पुनर् दक्षम् अभाषत ॥
evam uktvā tu viprarṣiḥ punar dakṣam abhāṣata //
पूज्यं च पशुभर्तारं कस्मान् नार्चयसे प्रभुम् ॥
pūjyaṃ ca paśubhartāraṃ kasmān nārcayase prabhum //
सन्ति मे बहवो रुद्राः शूलहस्ताः कपर्दिनः एकादशस्थानगता नान्यं विद्मो महेश्वरम् ॥
santi me bahavo rudrāḥ śūlahastāḥ kapardinaḥ ekādaśasthānagatā nānyaṃ vidmo maheśvaram //
सर्वेषाम् एकमन्त्रो ऽयं ममेशो न निमन्त्रितः यथाहं शंकराद् ऊर्ध्वं नान्यं पश्यामि दैवतम् तथा दक्षस्य विपुलो यज्ञो ऽयं न भविष्यति ॥
sarveṣām ekamantro 'yaṃ mameśo na nimantritaḥ yathāhaṃ śaṃkarād ūrdhvaṃ nānyaṃ paśyāmi daivatam tathā dakṣasya vipulo yajño 'yaṃ na bhaviṣyati //
विष्णोश् च भागा विविधाः प्रदत्तास् तथा च रुद्रेभ्य उत प्रदत्ताः अन्ये ऽपि देवा निजभागयुक्ता ददामि भागं न तु शंकराय
viṣṇoś ca bhāgā vividhāḥ pradattās tathā ca rudrebhya uta pradattāḥ anye 'pi devā nijabhāgayuktā dadāmi bhāgaṃ na tu śaṃkarāya
गतास् तु देवता ज्ञात्वा शैलराजसुता तदा उवाच वचनं शर्वं देवं पशुपतिं पतिम् ॥
gatās tu devatā jñātvā śailarājasutā tadā uvāca vacanaṃ śarvaṃ devaṃ paśupatiṃ patim //
भगवन् कुत्र यान्त्य् एते देवाः शक्रपुरोगमाः ब्रूहि तत्त्वेन तत्त्वज्ञ संशयो मे महान् अयम् ॥
bhagavan kutra yānty ete devāḥ śakrapurogamāḥ brūhi tattvena tattvajña saṃśayo me mahān ayam //
दक्षो नाम महाभागे प्रजानां पतिर् उत्तमः हयमेधेन यजते तत्र यान्ति दिवौकसः ॥
dakṣo nāma mahābhāge prajānāṃ patir uttamaḥ hayamedhena yajate tatra yānti divaukasaḥ //
यज्ञम् एतं महाभाग किमर्थं नानुगच्छसि केन वा प्रतिषेधेन गमनं ते न विद्यते ॥
yajñam etaṃ mahābhāga kimarthaṃ nānugacchasi kena vā pratiṣedhena gamanaṃ te na vidyate //
सुरैर् एव महाभागे सर्वम् एतद् अनुष्ठितम् यज्ञेषु मम सर्वेषु न भाग उपकल्पितः ॥
surair eva mahābhāge sarvam etad anuṣṭhitam yajñeṣu mama sarveṣu na bhāga upakalpitaḥ //
पूर्वागतेन गन्तव्यं मार्गेण वरवर्णिनि न मे सुराः प्रयच्छन्ति भागं यज्ञस्य धर्मतः ॥
pūrvāgatena gantavyaṃ mārgeṇa varavarṇini na me surāḥ prayacchanti bhāgaṃ yajñasya dharmataḥ //
भगवन् सर्वदेवेषु प्रभावाभ्यधिको गुणैः अजेयश् चाप्य् अधृष्यश् च तेजसा यशसा श्रिया ॥
bhagavan sarvadeveṣu prabhāvābhyadhiko guṇaiḥ ajeyaś cāpy adhṛṣyaś ca tejasā yaśasā śriyā //
अनेन तु महाभाग प्रतिषेधेन भागतः अतीव दुःखम् आपन्ना वेपथुश् च महान् अयम् ॥
anena tu mahābhāga pratiṣedhena bhāgataḥ atīva duḥkham āpannā vepathuś ca mahān ayam //
किं नाम दानं नियमं तपो वा कुर्याम् अहं येन पतिर् ममाद्य लभेत भागं भगवान् अचिन्त्यो यज्ञस्य चेन्द्राद्यमरैर् विचित्रम्
kiṃ nāma dānaṃ niyamaṃ tapo vā kuryām ahaṃ yena patir mamādya labheta bhāgaṃ bhagavān acintyo yajñasya cendrādyamarair vicitram
अहं विजानामि विशालनेत्रे ध्यानेन सर्वे च विदन्ति सन्तः तवाद्य मोहेन सहेन्द्रदेवा लोकत्रयं सर्वम् अथो विनष्टम्
ahaṃ vijānāmi viśālanetre dhyānena sarve ca vidanti santaḥ tavādya mohena sahendradevā lokatrayaṃ sarvam atho vinaṣṭam
माम् अध्वरेशं नितरां स्तुवन्ति रथंतरं साम गायन्ति मह्यम् मां ब्राह्मणा ब्रह्ममन्त्रैर् यजन्ति ममाध्वर्यवः कल्पयन्ते च भागम्
mām adhvareśaṃ nitarāṃ stuvanti rathaṃtaraṃ sāma gāyanti mahyam māṃ brāhmaṇā brahmamantrair yajanti mamādhvaryavaḥ kalpayante ca bhāgam
विकत्थसे प्राकृतवत् सर्वस्त्रीजनसंसदि स्तौषि गर्वायसे चापि स्वम् आत्मानं न संशयः ॥
vikatthase prākṛtavat sarvastrījanasaṃsadi stauṣi garvāyase cāpi svam ātmānaṃ na saṃśayaḥ //
नात्मानं स्तौमि देवेशि यथा त्वम् अनुगच्छसि संस्रक्ष्यामि वरारोहे भागार्थे वरवर्णिनि ॥
nātmānaṃ staumi deveśi yathā tvam anugacchasi saṃsrakṣyāmi varārohe bhāgārthe varavarṇini //
इत्य् उक्त्वा भगवान् पत्नीम् उमां प्राणैर् अपि प्रियाम् सो ऽसृजद् भगवान् वक्त्राद् भूतं क्रोधाग्निसंभवम् ॥
ity uktvā bhagavān patnīm umāṃ prāṇair api priyām so 'sṛjad bhagavān vaktrād bhūtaṃ krodhāgnisaṃbhavam //
तम् उवाच मखं गच्छ दक्षस्य त्वं महेश्वरः नाशयाशु क्रतुं तस्य दक्षस्य मदनुज्ञया ॥
tam uvāca makhaṃ gaccha dakṣasya tvaṃ maheśvaraḥ nāśayāśu kratuṃ tasya dakṣasya madanujñayā //
ततो रुद्रप्रयुक्तेन सिंहवेषेण लीलया देव्या मन्युकृतं ज्ञात्वा हतो दक्षस्य स क्रतुः ॥
tato rudraprayuktena siṃhaveṣeṇa līlayā devyā manyukṛtaṃ jñātvā hato dakṣasya sa kratuḥ //
मन्युना च महाभीमा भद्रकाली महेश्वरी आत्मनः कर्मसाक्षित्वे तेन सार्धं सहानुगा ॥
manyunā ca mahābhīmā bhadrakālī maheśvarī ātmanaḥ karmasākṣitve tena sārdhaṃ sahānugā //
स एष भगवान् क्रोधः प्रेतावासकृतालयः वीरभद्रेति विख्यातो देव्या मन्युप्रमार्जकः ॥
sa eṣa bhagavān krodhaḥ pretāvāsakṛtālayaḥ vīrabhadreti vikhyāto devyā manyupramārjakaḥ //
सो ऽसृजद् रोमकूपेभ्य आत्मनैव गणेश्वरान् रुद्रानुगान् गणान् रौद्रान् रुद्रवीर्यपराक्रमान् ॥
so 'sṛjad romakūpebhya ātmanaiva gaṇeśvarān rudrānugān gaṇān raudrān rudravīryaparākramān //
रुद्रस्यानुचराः सर्वे सर्वे रुद्रपराक्रमाः ते निपेतुस् ततस् तूर्णं शतशो ऽथ सहस्रशः ॥
rudrasyānucarāḥ sarve sarve rudraparākramāḥ te nipetus tatas tūrṇaṃ śataśo 'tha sahasraśaḥ //
ततः किलकिलाशब्द आकाशं पूरयन्न् इव समभूत् सुमहान् विप्राः सर्वरुद्रगणैः कृतः ॥
tataḥ kilakilāśabda ākāśaṃ pūrayann iva samabhūt sumahān viprāḥ sarvarudragaṇaiḥ kṛtaḥ //
तेन शब्देन महता त्रस्ताः सर्वे दिवौकसः पर्वताश् च व्यशीर्यन्त चकम्पे च वसुंधरा ॥
tena śabdena mahatā trastāḥ sarve divaukasaḥ parvatāś ca vyaśīryanta cakampe ca vasuṃdharā //
मरुतश् च ववुः क्रूराश् चुक्षुभे वरुणालयः अग्नयो वै न दीप्यन्ते न चादीप्यत भास्करः ॥
marutaś ca vavuḥ krūrāś cukṣubhe varuṇālayaḥ agnayo vai na dīpyante na cādīpyata bhāskaraḥ //
ग्रहा नैव प्रकाशन्ते नक्षत्राणि न तारकाः ऋषयो न प्रभासन्ते न देवा न च दानवाः ॥
grahā naiva prakāśante nakṣatrāṇi na tārakāḥ ṛṣayo na prabhāsante na devā na ca dānavāḥ //
एवं हि तिमिरीभूते निर्दहन्ति गणेश्वराः प्रभञ्जन्त्य् अपरे यूपान् घोरान् उत्पाटयन्ति च ॥
evaṃ hi timirībhūte nirdahanti gaṇeśvarāḥ prabhañjanty apare yūpān ghorān utpāṭayanti ca //
प्रणदन्ति तथा चान्ये विकुर्वन्ति तथा परे त्वरितं वै प्रधावन्ति वायुवेगा मनोजवाः ॥
praṇadanti tathā cānye vikurvanti tathā pare tvaritaṃ vai pradhāvanti vāyuvegā manojavāḥ //
चूर्ण्यन्ते यज्ञपात्राणि यज्ञस्यायतनानि च शीर्यमाणान्य् अदृश्यन्त तारा इव नभस्तलात् ॥
cūrṇyante yajñapātrāṇi yajñasyāyatanāni ca śīryamāṇāny adṛśyanta tārā iva nabhastalāt //
दिव्यान्नपानभक्ष्याणां राशयः पर्वतोपमाः क्षीरनद्यस् तथा चान्या घृतपायसकर्दमाः ॥
divyānnapānabhakṣyāṇāṃ rāśayaḥ parvatopamāḥ kṣīranadyas tathā cānyā ghṛtapāyasakardamāḥ //
मधुमण्डोदका दिव्याः खण्डशर्करवालुकाः षड्रसान् निवहन्त्य् अन्या गुडकुल्या मनोरमाः ॥
madhumaṇḍodakā divyāḥ khaṇḍaśarkaravālukāḥ ṣaḍrasān nivahanty anyā guḍakulyā manoramāḥ //
उच्चावचानि मांसानि भक्ष्याणि विविधानि च यानि कानि च दिव्यानि लेह्यचोष्याणि यानि च ॥
uccāvacāni māṃsāni bhakṣyāṇi vividhāni ca yāni kāni ca divyāni lehyacoṣyāṇi yāni ca //
भुञ्जन्ति विविधैर् वक्त्रैर् विलुम्पन्ति क्षिपन्ति च रुद्रकोपा महाकोपाः कालाग्निसदृशोपमाः ॥
bhuñjanti vividhair vaktrair vilumpanti kṣipanti ca rudrakopā mahākopāḥ kālāgnisadṛśopamāḥ //
भक्षयन्तो ऽथ शैलाभा भीषयन्तश् च सर्वतः क्रीडन्ति विविधाकाराश् चिक्षिपुः सुरयोषितः ॥
bhakṣayanto 'tha śailābhā bhīṣayantaś ca sarvataḥ krīḍanti vividhākārāś cikṣipuḥ surayoṣitaḥ //
एवं गणाश् च तैर् युक्तो वीरभद्रः प्रतापवान् रुद्रकोपप्रयुक्तश् च सर्वदेवैः सुरक्षितम् ॥
evaṃ gaṇāś ca tair yukto vīrabhadraḥ pratāpavān rudrakopaprayuktaś ca sarvadevaiḥ surakṣitam //
तं यज्ञम् अदहच् छीघ्रं भद्रकाल्याः समीपतः चक्रुर् अन्ये तथा नादान् सर्वभूतभयंकरान् ॥
taṃ yajñam adahac chīghraṃ bhadrakālyāḥ samīpataḥ cakrur anye tathā nādān sarvabhūtabhayaṃkarān //
छित्त्वा शिरो ऽन्ये यज्ञस्य व्यनदन्त भयंकरम् ततः शक्रादयो देवा दक्षश् चैव प्रजापतिः ऊचुः प्राञ्जलयो भूत्वा कथ्यतां को भवान् इति ॥
chittvā śiro 'nye yajñasya vyanadanta bhayaṃkaram tataḥ śakrādayo devā dakṣaś caiva prajāpatiḥ ūcuḥ prāñjalayo bhūtvā kathyatāṃ ko bhavān iti //
नाहं देवो न दैत्यो वा न च भोक्तुम् इहागतः नैव द्रष्टुं च देवेन्द्रा न च कौतूहलान्विताः ॥
nāhaṃ devo na daityo vā na ca bhoktum ihāgataḥ naiva draṣṭuṃ ca devendrā na ca kautūhalānvitāḥ //
दक्षयज्ञविनाशार्थं संप्राप्तो ऽहं सुरोत्तमाः वीरभद्रेति विख्यातो रुद्रकोपाद् विनिःसृतः ॥
dakṣayajñavināśārthaṃ saṃprāpto 'haṃ surottamāḥ vīrabhadreti vikhyāto rudrakopād viniḥsṛtaḥ //
भद्रकाली च विख्याता देव्याः क्रोधाद् विनिर्गता प्रेषिता देवदेवेन यज्ञान्तिकम् उपागता ॥
bhadrakālī ca vikhyātā devyāḥ krodhād vinirgatā preṣitā devadevena yajñāntikam upāgatā //
शरणं गच्छ राजेन्द्र देवदेवम् उमापतिम् वरं क्रोधो ऽपि देवस्य न वरः परिचारकैः ॥
śaraṇaṃ gaccha rājendra devadevam umāpatim varaṃ krodho 'pi devasya na varaḥ paricārakaiḥ //
निखातोत्पाटितैर् यूपैर् अपविद्धैस् ततस् ततः उत्पतद्भिः पतद्भिश् च गृध्रैर् आमिषगृध्नुभिः ॥
nikhātotpāṭitair yūpair apaviddhais tatas tataḥ utpatadbhiḥ patadbhiś ca gṛdhrair āmiṣagṛdhnubhiḥ //
पक्षवातविनिर्धूतैः शिवारुतविनादितैः स तस्य यज्ञो नृपतेर् बाध्यमानस् तदा गणैः ॥
pakṣavātavinirdhūtaiḥ śivārutavināditaiḥ sa tasya yajño nṛpater bādhyamānas tadā gaṇaiḥ //
आस्थाय मृगरूपं वै खम् एवाभ्यपतत् तदा तं तु यज्ञं तथारूपं गच्छन्तम् उपलभ्य सः ॥
āsthāya mṛgarūpaṃ vai kham evābhyapatat tadā taṃ tu yajñaṃ tathārūpaṃ gacchantam upalabhya saḥ //
धनुर् आदाय बाणं च तदर्थम् अगमत् प्रभुः ततस् तस्य गणेशस्य क्रोधाद् अमिततेजसः ॥
dhanur ādāya bāṇaṃ ca tadartham agamat prabhuḥ tatas tasya gaṇeśasya krodhād amitatejasaḥ //
ललाटात् प्रसृतो घोरः स्वेदबिन्दुर् बभूव ह तस्मिन् पतितमात्रे च स्वेदबिन्दौ तदा भुवि ॥
lalāṭāt prasṛto ghoraḥ svedabindur babhūva ha tasmin patitamātre ca svedabindau tadā bhuvi //
प्रादुर्भूतो महान् अग्निर् ज्वलत्कालानलोपमः तत्रोदपद्यत तदा पुरुषो द्विजसत्तमाः ॥
prādurbhūto mahān agnir jvalatkālānalopamaḥ tatrodapadyata tadā puruṣo dvijasattamāḥ //
ह्रस्वो ऽतिमात्रो रक्ताक्षो हरिच्छ्मश्रुर् विभीषणः ऊर्ध्वकेशो ऽतिरोमाङ्गः शोणकर्णस् तथैव च ॥
hrasvo 'timātro raktākṣo haricchmaśrur vibhīṣaṇaḥ ūrdhvakeśo 'tiromāṅgaḥ śoṇakarṇas tathaiva ca //
करालकृष्णवर्णश् च रक्तवासास् तथैव च तं यज्ञं स महासत्त्वो ऽदहत् कक्षम् इवानलः ॥
karālakṛṣṇavarṇaś ca raktavāsās tathaiva ca taṃ yajñaṃ sa mahāsattvo 'dahat kakṣam ivānalaḥ //
देवाश् च प्रद्रुताः सर्वे गता भीता दिशो दश तेन तस्मिन् विचरता विक्रमेण तदा तु वै ॥
devāś ca pradrutāḥ sarve gatā bhītā diśo daśa tena tasmin vicaratā vikrameṇa tadā tu vai //
पृथिवी व्यचलत् सर्वा सप्तद्वीपा समन्ततः महाभूते प्रवृत्ते तु देवलोकभयंकरे ॥
pṛthivī vyacalat sarvā saptadvīpā samantataḥ mahābhūte pravṛtte tu devalokabhayaṃkare //
तदा चाहं महादेवम् अब्रवं प्रतिपूजयन् भवते ऽपि सुराः सर्वे भागं दास्यन्ति वै प्रभो ॥
tadā cāhaṃ mahādevam abravaṃ pratipūjayan bhavate 'pi surāḥ sarve bhāgaṃ dāsyanti vai prabho //
क्रियतां प्रतिसंहारः सर्वदेवेश्वर त्वया इमाश् च देवताः सर्वा ऋषयश् च सहस्रशः ॥
kriyatāṃ pratisaṃhāraḥ sarvadeveśvara tvayā imāś ca devatāḥ sarvā ṛṣayaś ca sahasraśaḥ //
तव क्रोधान् महादेव न शान्तिम् उपलेभिरे यश् चैष पुरुषो जातः स्वेदजस् ते सुरर्षभ ॥
tava krodhān mahādeva na śāntim upalebhire yaś caiṣa puruṣo jātaḥ svedajas te surarṣabha //
ज्वरो नामैष धर्मज्ञ लोकेषु प्रचरिष्यति एकीभूतस्य न ह्य् अस्य धारणे तेजसः प्रभो ॥
jvaro nāmaiṣa dharmajña lokeṣu pracariṣyati ekībhūtasya na hy asya dhāraṇe tejasaḥ prabho //
समर्था सकला पृथ्वी बहुधा सृज्यताम् अयम् इत्य् उक्तः स मया देवो भागे चापि प्रकल्पिते ॥
samarthā sakalā pṛthvī bahudhā sṛjyatām ayam ity uktaḥ sa mayā devo bhāge cāpi prakalpite //
भगवान् मां तथेत्य् आह देवदेवः पिनाकधृक् परां च प्रीतिम् अगमत् स स्वयं च पिनाकधृक् ॥
bhagavān māṃ tathety āha devadevaḥ pinākadhṛk parāṃ ca prītim agamat sa svayaṃ ca pinākadhṛk //
दक्षो ऽपि मनसा देवं भवं शरणम् अन्वगात् प्राणापानौ समारुध्य चक्षुःस्थाने प्रयत्नतः ॥
dakṣo 'pi manasā devaṃ bhavaṃ śaraṇam anvagāt prāṇāpānau samārudhya cakṣuḥsthāne prayatnataḥ //
विधार्य सर्वतो दृष्टिं बहुदृष्टिर् अमित्रजित् स्मितं कृत्वाब्रवीद् वाक्यं ब्रूहि किं करवाणि ते ॥
vidhārya sarvato dṛṣṭiṃ bahudṛṣṭir amitrajit smitaṃ kṛtvābravīd vākyaṃ brūhi kiṃ karavāṇi te //
श्राविते च महाख्याने देवानां पितृभिः सह तम् उवाचाञ्जलिं कृत्वा दक्षो देवं प्रजापतिः भीतः शङ्कितचित्तस् तु सबाष्पवदनेक्षणः ॥
śrāvite ca mahākhyāne devānāṃ pitṛbhiḥ saha tam uvācāñjaliṃ kṛtvā dakṣo devaṃ prajāpatiḥ bhītaḥ śaṅkitacittas tu sabāṣpavadanekṣaṇaḥ //
यदि प्रसन्नो भगवान् यदि वाहं तव प्रियः यदि चाहम् अनुग्राह्यो यदि देयो वरो मम ॥
yadi prasanno bhagavān yadi vāhaṃ tava priyaḥ yadi cāham anugrāhyo yadi deyo varo mama //
यद् भक्ष्यं भक्षितं पीतं त्रासितं यच् च नाशितम् चूर्णीकृतापविद्धं च यज्ञसंभारम् ईदृशम् ॥
yad bhakṣyaṃ bhakṣitaṃ pītaṃ trāsitaṃ yac ca nāśitam cūrṇīkṛtāpaviddhaṃ ca yajñasaṃbhāram īdṛśam //
दीर्घकालेन महता प्रयत्नेन च संचितम् न च मिथ्या भवेन् मह्यं त्वत्प्रसादान् महेश्वर ॥
dīrghakālena mahatā prayatnena ca saṃcitam na ca mithyā bhaven mahyaṃ tvatprasādān maheśvara //
तथास्त्व् इत्य् आह भगवान् भगनेत्रहरो हरः धर्माध्यक्षं महादेवं त्र्यम्बकं च प्रजापतिः ॥
tathāstv ity āha bhagavān bhaganetraharo haraḥ dharmādhyakṣaṃ mahādevaṃ tryambakaṃ ca prajāpatiḥ //
जानुभ्याम् अवनीं गत्वा दक्षो लब्ध्वा भवाद् वरम् नाम्नां चाष्टसहस्रेण स्तुतवान् वृषभध्वजम् ॥
jānubhyām avanīṃ gatvā dakṣo labdhvā bhavād varam nāmnāṃ cāṣṭasahasreṇa stutavān vṛṣabhadhvajam //