तत्रास्ते भारते वर्षे दक्षिणोदधिसंस्थितः ओण्ड्रदेश इति ख्यातः स्वर्गमोक्षप्रदायकः ॥
tatrāste bhārate varṣe dakṣiṇodadhisaṃsthitaḥ oṇḍradeśa iti khyātaḥ svargamokṣapradāyakaḥ //
समुद्राद् उत्तरं तावद् यावद् विरजमण्डलम् देशो ऽसौ पुण्यशीलानां गुणैः सर्वैर् अलंकृतः ॥
samudrād uttaraṃ tāvad yāvad virajamaṇḍalam deśo 'sau puṇyaśīlānāṃ guṇaiḥ sarvair alaṃkṛtaḥ //
तत्र देशप्रसूता ये ब्राह्मणाः संयतेन्द्रियाः तपःस्वाध्यायनिरता वन्द्याः पूज्याश् च ते सदा ॥
tatra deśaprasūtā ye brāhmaṇāḥ saṃyatendriyāḥ tapaḥsvādhyāyaniratā vandyāḥ pūjyāś ca te sadā //
श्राद्धे दाने विवाहे च यज्ञे वाचार्यकर्मणि प्रशस्ताः सर्वकार्येषु तत्रदेशोद्भवा द्विजाः ॥
śrāddhe dāne vivāhe ca yajñe vācāryakarmaṇi praśastāḥ sarvakāryeṣu tatradeśodbhavā dvijāḥ //
षट्कर्मनिरतास् तत्र ब्राह्मणा वेदपारगाः इतिहासविदश् चैव पुराणार्थविशारदाः ॥
ṣaṭkarmaniratās tatra brāhmaṇā vedapāragāḥ itihāsavidaś caiva purāṇārthaviśāradāḥ //
सर्वशास्त्रार्थकुशला यज्वानो वीतमत्सराः अग्निहोत्ररताः केचित् केचित् स्मार्ताग्नितत्पराः ॥
sarvaśāstrārthakuśalā yajvāno vītamatsarāḥ agnihotraratāḥ kecit kecit smārtāgnitatparāḥ //
पुत्रदारधनैर् युक्ता दातारः सत्यवादिनः निवसन्त्य् उत्कले पुण्ये यज्ञोत्सवविभूषिते ॥
putradāradhanair yuktā dātāraḥ satyavādinaḥ nivasanty utkale puṇye yajñotsavavibhūṣite //
इतरे ऽपि त्रयो वर्णाः क्षत्रियाद्याः सुसंयताः स्वकर्मनिरताः शान्तास् तत्र तिष्ठन्ति धार्मिकाः ॥
itare 'pi trayo varṇāḥ kṣatriyādyāḥ susaṃyatāḥ svakarmaniratāḥ śāntās tatra tiṣṭhanti dhārmikāḥ //
कोणादित्य इति ख्यातस् तस्मिन् देशे व्यवस्थितः यं दृष्ट्वा भास्करं मर्त्यः सर्वपापैः प्रमुच्यते ॥
koṇāditya iti khyātas tasmin deśe vyavasthitaḥ yaṃ dṛṣṭvā bhāskaraṃ martyaḥ sarvapāpaiḥ pramucyate //
श्रोतुम् इच्छाम तद् ब्रूहि क्षेत्रं सूर्यस्य सांप्रतम् तस्मिन् देशे सुरश्रेष्ठ यत्रास्ते स दिवाकरः ॥
śrotum icchāma tad brūhi kṣetraṃ sūryasya sāṃpratam tasmin deśe suraśreṣṭha yatrāste sa divākaraḥ //
लवणस्योदधेस् तीरे पवित्रे सुमनोहरे सर्वत्र वालुकाकीर्णे देशे सर्वगुणान्विते ॥
lavaṇasyodadhes tīre pavitre sumanohare sarvatra vālukākīrṇe deśe sarvaguṇānvite //
चम्पकाशोकबकुलैः करवीरैः सपाटलैः पुंनागैः कर्णिकारैश् च बकुलैर् नागकेसरैः ॥
campakāśokabakulaiḥ karavīraiḥ sapāṭalaiḥ puṃnāgaiḥ karṇikāraiś ca bakulair nāgakesaraiḥ //
तगरैर् धवबाणैश् च अतिमुक्तैः सकुब्जकैः मालतीकुन्दपुष्पैश् च तथान्यैर् मल्लिकादिभिः ॥
tagarair dhavabāṇaiś ca atimuktaiḥ sakubjakaiḥ mālatīkundapuṣpaiś ca tathānyair mallikādibhiḥ //
केतकीवनखण्डैश् च सर्वर्तुकुसुमोज्ज्वलैः कदम्बैर् लकुचैः शालैः पनसैर् देवदारुभिः ॥
ketakīvanakhaṇḍaiś ca sarvartukusumojjvalaiḥ kadambair lakucaiḥ śālaiḥ panasair devadārubhiḥ //
सरलैर् मुचुकुन्दैश् च चन्दनैश् च सितेतरैः अश्वत्थैः सप्तपर्णैश् च आम्रैर् आम्रातकैस् तथा ॥
saralair mucukundaiś ca candanaiś ca sitetaraiḥ aśvatthaiḥ saptaparṇaiś ca āmrair āmrātakais tathā //
तालैः पूगफलैश् चैव नारिकेरैः कपित्थकैः अन्यैश् च विविधैर् वृक्षैः सर्वतः समलंकृतम् ॥
tālaiḥ pūgaphalaiś caiva nārikeraiḥ kapitthakaiḥ anyaiś ca vividhair vṛkṣaiḥ sarvataḥ samalaṃkṛtam //
क्षेत्रं तत्र रवेः पुण्यम् आस्ते जगति विश्रुतम् समन्ताद् योजनं साग्रं भुक्तिमुक्तिफलप्रदम् ॥
kṣetraṃ tatra raveḥ puṇyam āste jagati viśrutam samantād yojanaṃ sāgraṃ bhuktimuktiphalapradam //
आस्ते तत्र स्वयं देवः सहस्रांशुर् दिवाकरः कोणादित्य इति ख्यातो भुक्तिमुक्तिफलप्रदः ॥
āste tatra svayaṃ devaḥ sahasrāṃśur divākaraḥ koṇāditya iti khyāto bhuktimuktiphalapradaḥ //
माघे मासि सिते पक्षे सप्तम्यां संयतेन्द्रियः कृतोपवासो यत्रेत्य स्नात्वा तु मकरालये ॥
māghe māsi site pakṣe saptamyāṃ saṃyatendriyaḥ kṛtopavāso yatretya snātvā tu makarālaye //
कृतशौचो विशुद्धात्मा स्मरन् देवं दिवाकरम् सागरे विधिवत् स्नात्वा शर्वर्यन्ते समाहितः ॥
kṛtaśauco viśuddhātmā smaran devaṃ divākaram sāgare vidhivat snātvā śarvaryante samāhitaḥ //
देवान् ऋषीन् मनुष्यांश् च पितॄन् संतर्प्य च द्विजाः उत्तीर्य वाससी धौते परिधाय सुनिर्मले ॥
devān ṛṣīn manuṣyāṃś ca pitṝn saṃtarpya ca dvijāḥ uttīrya vāsasī dhaute paridhāya sunirmale //
आचम्य प्रयतो भूत्वा तीरे तस्य महोदधेः उपविश्योदये काले प्राङ्मुखः सवितुस् तदा ॥
ācamya prayato bhūtvā tīre tasya mahodadheḥ upaviśyodaye kāle prāṅmukhaḥ savitus tadā //
विलिख्य पद्मं मेधावी रक्तचन्दनवारिणा अष्टपत्त्रं केसराढ्यं वर्तुलं चोर्ध्वकर्णिकम् ॥
vilikhya padmaṃ medhāvī raktacandanavāriṇā aṣṭapattraṃ kesarāḍhyaṃ vartulaṃ cordhvakarṇikam //
तिलतण्डुलतोयं च रक्तचन्दनसंयुतम् रक्तपुष्पं सदर्भं च प्रक्षिपेत् ताम्रभाजने ॥
tilataṇḍulatoyaṃ ca raktacandanasaṃyutam raktapuṣpaṃ sadarbhaṃ ca prakṣipet tāmrabhājane //
ताम्राभावे ऽर्कपत्त्रस्य पुटे कृत्वा तिलादिकम् पिधाय तन् मुनिश्रेष्ठाः पात्रं पात्रेण विन्यसेत् ॥
tāmrābhāve 'rkapattrasya puṭe kṛtvā tilādikam pidhāya tan muniśreṣṭhāḥ pātraṃ pātreṇa vinyaset //
करन्यासाङ्गविन्यासं कृत्वाङ्गैर् हृदयादिभिः आत्मानं भास्करं ध्यात्वा सम्यक् श्रद्धासमन्वितः ॥
karanyāsāṅgavinyāsaṃ kṛtvāṅgair hṛdayādibhiḥ ātmānaṃ bhāskaraṃ dhyātvā samyak śraddhāsamanvitaḥ //
मध्ये चाग्निदले धीमान् नैरृते श्वसने दले कामारिगोचरे चैव पुनर् मध्ये च पूजयेत् ॥
madhye cāgnidale dhīmān nairṛte śvasane dale kāmārigocare caiva punar madhye ca pūjayet //
प्रभूतं विमलं सारम् आराध्यं परमं सुखम् संपूज्य पद्मम् आवाह्य गगनात् तत्र भास्करम् ॥
prabhūtaṃ vimalaṃ sāram ārādhyaṃ paramaṃ sukham saṃpūjya padmam āvāhya gaganāt tatra bhāskaram //
कर्णिकोपरि संस्थाप्य ततो मुद्रां प्रदर्शयेत् कृत्वा स्नानादिकं सर्वं ध्यात्वा तं सुसमाहितः ॥
karṇikopari saṃsthāpya tato mudrāṃ pradarśayet kṛtvā snānādikaṃ sarvaṃ dhyātvā taṃ susamāhitaḥ //
सितपद्मोपरि रविं तेजोबिम्बे व्यवस्थितम् पिङ्गाक्षं द्विभुजं रक्तं पद्मपत्त्रारुणाम्बरम् ॥
sitapadmopari raviṃ tejobimbe vyavasthitam piṅgākṣaṃ dvibhujaṃ raktaṃ padmapattrāruṇāmbaram //
सर्वलक्षणसंयुक्तं सर्वाभरणभूषितम् सुरूपं वरदं शान्तं प्रभामण्डलमण्डितम् ॥
sarvalakṣaṇasaṃyuktaṃ sarvābharaṇabhūṣitam surūpaṃ varadaṃ śāntaṃ prabhāmaṇḍalamaṇḍitam //
उद्यन्तं भास्करं दृष्ट्वा सान्द्रसिन्दूरसंनिभम् ततस् तत् पात्रम् आदाय जानुभ्यां धरणीं गतः ॥
udyantaṃ bhāskaraṃ dṛṣṭvā sāndrasindūrasaṃnibham tatas tat pātram ādāya jānubhyāṃ dharaṇīṃ gataḥ //
कृत्वा शिरसि तत् पात्रम् एकचित्तस् तु वाग्यतः त्र्यक्षरेण तु मन्त्रेण सूर्यायार्घ्यं निवेदयेत् ॥
kṛtvā śirasi tat pātram ekacittas tu vāgyataḥ tryakṣareṇa tu mantreṇa sūryāyārghyaṃ nivedayet //
अदीक्षितस् तु तस्यैव नाम्नैवार्घं प्रयच्छति श्रद्धया भावयुक्तेन भक्तिग्राह्यो रविर् यतः ॥
adīkṣitas tu tasyaiva nāmnaivārghaṃ prayacchati śraddhayā bhāvayuktena bhaktigrāhyo ravir yataḥ //
अग्निनिरृतिवाय्वीशमध्यपूर्वादिदिक्षु च हृच् छिरश् च शिखावर्मनेत्राण्य् अस्त्रं च पूजयेत् ॥
agninirṛtivāyvīśamadhyapūrvādidikṣu ca hṛc chiraś ca śikhāvarmanetrāṇy astraṃ ca pūjayet //
दत्त्वार्घ्यं गन्धधूपं च दीपं नैवेद्यम् एव च जप्त्वा स्तुत्वा नमस् कृत्वा मुद्रां बद्ध्वा विसर्जयेत् ॥
dattvārghyaṃ gandhadhūpaṃ ca dīpaṃ naivedyam eva ca japtvā stutvā namas kṛtvā mudrāṃ baddhvā visarjayet //
ये वार्घ्यं संप्रयच्छन्ति सूर्याय नियतेन्द्रियाः ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्याः स्त्रियः शूद्राश् च संयताः ॥
ye vārghyaṃ saṃprayacchanti sūryāya niyatendriyāḥ brāhmaṇāḥ kṣatriyā vaiśyāḥ striyaḥ śūdrāś ca saṃyatāḥ //
भक्तिभावेन सततं विशुद्धेनान्तरात्मना ते भुक्त्वाभिमतान् कामान् प्राप्नुवन्ति परां गतिम् ॥
bhaktibhāvena satataṃ viśuddhenāntarātmanā te bhuktvābhimatān kāmān prāpnuvanti parāṃ gatim //
त्रैलोक्यदीपकं देवं भास्करं गगनेचरम् ये संश्रयन्ति मनुजास् ते स्युः सुखस्य भाजनम् ॥
trailokyadīpakaṃ devaṃ bhāskaraṃ gaganecaram ye saṃśrayanti manujās te syuḥ sukhasya bhājanam //
यावन् न दीयते चार्घ्यं भास्कराय यथोदितम् तावन् न पूजयेद् विष्णुं शंकरं वा सुरेश्वरम् ॥
yāvan na dīyate cārghyaṃ bhāskarāya yathoditam tāvan na pūjayed viṣṇuṃ śaṃkaraṃ vā sureśvaram //
तस्मात् प्रयत्नम् आस्थाय दद्याद् अर्घ्यं दिने दिने आदित्याय शुचिर् भूत्वा पुष्पैर् गन्धैर् मनोरमैः ॥
tasmāt prayatnam āsthāya dadyād arghyaṃ dine dine ādityāya śucir bhūtvā puṣpair gandhair manoramaiḥ //
एवं ददाति यश् चार्घ्यं सप्तम्यां सुसमाहितः आदित्याय शुचिः स्नातः स लभेद् ईप्सितं फलम् ॥
evaṃ dadāti yaś cārghyaṃ saptamyāṃ susamāhitaḥ ādityāya śuciḥ snātaḥ sa labhed īpsitaṃ phalam //
रोगाद् विमुच्यते रोगी वित्तार्थी लभते धनम् विद्यां प्राप्नोति विद्यार्थी सुतार्थी पुत्रवान् भवेत् ॥
rogād vimucyate rogī vittārthī labhate dhanam vidyāṃ prāpnoti vidyārthī sutārthī putravān bhavet //
यं यं कामम् अभिध्यायन् सूर्यायार्घ्यं प्रयच्छति तस्य तस्य फलं सम्यक् प्राप्नोति पुरुषः सुधीः ॥
yaṃ yaṃ kāmam abhidhyāyan sūryāyārghyaṃ prayacchati tasya tasya phalaṃ samyak prāpnoti puruṣaḥ sudhīḥ //
स्नात्वा वै सागरे दत्त्वा सूर्यायार्घ्यं प्रणम्य च नरो वा यदि वा नारी सर्वकामफलं लभेत् ॥
snātvā vai sāgare dattvā sūryāyārghyaṃ praṇamya ca naro vā yadi vā nārī sarvakāmaphalaṃ labhet //
ततः सूर्यालयं गच्छेत् पुष्पम् आदाय वाग्यतः प्रविश्य पूजयेद् भानुं कृत्वा तु त्रिः प्रदक्षिणम् ॥
tataḥ sūryālayaṃ gacchet puṣpam ādāya vāgyataḥ praviśya pūjayed bhānuṃ kṛtvā tu triḥ pradakṣiṇam //
पूजयेत् परया भक्त्या कोणार्कं मुनिसत्तमाः गन्धैः पुष्पैस् तथा दीपैर् धूपैर् नैवेद्यकैर् अपि ॥
pūjayet parayā bhaktyā koṇārkaṃ munisattamāḥ gandhaiḥ puṣpais tathā dīpair dhūpair naivedyakair api //
दण्डवत् प्रणिपातैश् च जयशब्दैस् तथा स्तवैः एवं संपूज्य तं देवं सहस्रांशुं जगत्पतिम् ॥
daṇḍavat praṇipātaiś ca jayaśabdais tathā stavaiḥ evaṃ saṃpūjya taṃ devaṃ sahasrāṃśuṃ jagatpatim //
दशानाम् अश्वमेधानां फलं प्राप्नोति मानवः सर्वपापविनिर्मुक्तो युवा दिव्यवपुर् नरः ॥
daśānām aśvamedhānāṃ phalaṃ prāpnoti mānavaḥ sarvapāpavinirmukto yuvā divyavapur naraḥ //
सप्तावरान् सप्त परान् वंशान् उद्धृत्य भो द्विजाः विमानेनार्कवर्णेन कामगेन सुवर्चसा ॥
saptāvarān sapta parān vaṃśān uddhṛtya bho dvijāḥ vimānenārkavarṇena kāmagena suvarcasā //
उपगीयमानो गन्धर्वैः सूर्यलोकं स गच्छति भुक्त्वा तत्र वरान् भोगान् यावद् आभूतसंप्लवम् ॥
upagīyamāno gandharvaiḥ sūryalokaṃ sa gacchati bhuktvā tatra varān bhogān yāvad ābhūtasaṃplavam //
पुण्यक्षयाद् इहायातः प्रवरे योगिनां कुले चतुर्वेदो भवेद् विप्रः स्वधर्मनिरतः शुचिः ॥
puṇyakṣayād ihāyātaḥ pravare yogināṃ kule caturvedo bhaved vipraḥ svadharmanirataḥ śuciḥ //
योगं विवस्वतः प्राप्य ततो मोक्षम् अवाप्नुयात् चैत्रे मासि सिते पक्षे यात्रां दमनभञ्जिकाम् ॥
yogaṃ vivasvataḥ prāpya tato mokṣam avāpnuyāt caitre māsi site pakṣe yātrāṃ damanabhañjikām //
यः करोति नरस् तत्र पूर्वोक्तं स फलं लभेत् शयनोत्थापने भानोः संक्रान्त्यां विषुवायने ॥
yaḥ karoti naras tatra pūrvoktaṃ sa phalaṃ labhet śayanotthāpane bhānoḥ saṃkrāntyāṃ viṣuvāyane //
वारे रवेस् तिथौ चैव पर्वकाले ऽथवा द्विजाः ये तत्र यात्रां कुर्वन्ति श्रद्धया संयतेन्द्रियाः ॥
vāre raves tithau caiva parvakāle 'thavā dvijāḥ ye tatra yātrāṃ kurvanti śraddhayā saṃyatendriyāḥ //
विमानेनार्कवर्णेन सूर्यलोकं व्रजन्ति ते आस्ते तत्र महादेवस् तीरे नदनदीपतेः ॥
vimānenārkavarṇena sūryalokaṃ vrajanti te āste tatra mahādevas tīre nadanadīpateḥ //
रामेश्वर इति ख्यातः सर्वकामफलप्रदः ये तं पश्यन्ति कामारिं स्नात्वा सम्यङ् महोदधौ ॥
rāmeśvara iti khyātaḥ sarvakāmaphalapradaḥ ye taṃ paśyanti kāmāriṃ snātvā samyaṅ mahodadhau //
गन्धैः पुष्पैस् तथा धूपैर् दीपैर् नैवेद्यकैर् वरैः प्रणिपातैस् तथा स्तोत्रैर् गीतैर् वाद्यैर् मनोहरैः ॥
gandhaiḥ puṣpais tathā dhūpair dīpair naivedyakair varaiḥ praṇipātais tathā stotrair gītair vādyair manoharaiḥ //
राजसूयफलं सम्यग् वाजिमेधफलं तथा प्राप्नुवन्ति महात्मानः संसिद्धिं परमां तथा ॥
rājasūyaphalaṃ samyag vājimedhaphalaṃ tathā prāpnuvanti mahātmānaḥ saṃsiddhiṃ paramāṃ tathā //
कामगेन विमानेन किङ्किणीजालमालिना उपगीयमाना गन्धर्वैः शिवलोकं व्रजन्ति ते ॥
kāmagena vimānena kiṅkiṇījālamālinā upagīyamānā gandharvaiḥ śivalokaṃ vrajanti te //
आहूतसंप्लवं यावद् भुक्त्वा भोगान् मनोरमान् पुण्यक्षयाद् इहागत्य चातुर्वेदा भवन्ति ते ॥
āhūtasaṃplavaṃ yāvad bhuktvā bhogān manoramān puṇyakṣayād ihāgatya cāturvedā bhavanti te //
शांकरं योगम् आस्थाय ततो मोक्षं व्रजन्ति ते यस् तत्र सवितुः क्षेत्रे प्राणांस् त्यजति मानवः ॥
śāṃkaraṃ yogam āsthāya tato mokṣaṃ vrajanti te yas tatra savituḥ kṣetre prāṇāṃs tyajati mānavaḥ //
स सूर्यलोकम् आस्थाय देववन् मोदते दिवि पुनर् मानुषतां प्राप्य राजा भवति धार्मिकः ॥
sa sūryalokam āsthāya devavan modate divi punar mānuṣatāṃ prāpya rājā bhavati dhārmikaḥ //
योगं रवेः समासाद्य ततो मोक्षम् अवाप्नुयात् एवं मया मुनिश्रेष्ठाः प्रोक्तं क्षेत्रं सुदुर्लभम् ॥
yogaṃ raveḥ samāsādya tato mokṣam avāpnuyāt evaṃ mayā muniśreṣṭhāḥ proktaṃ kṣetraṃ sudurlabham //
कोणार्कस्योदधेस् तीरे भुक्तिमुक्तिफलप्रदः ॥
koṇārkasyodadhes tīre bhuktimuktiphalapradaḥ //