अस्माभिस् तु श्रुतं व्यास यत् त्वया समुदाहृतम् प्रादुर्भावाश्रितं पुण्यं माया विष्णोश् च दुर्विदा ॥
asmābhis tu śrutaṃ vyāsa yat tvayā samudāhṛtam prādurbhāvāśritaṃ puṇyaṃ māyā viṣṇoś ca durvidā //
श्रोतुम् इच्छामहे त्वत्तो यथावद् उपसंहृतिम् महाप्रलयसंज्ञां च कल्पान्ते च महामुने ॥
śrotum icchāmahe tvatto yathāvad upasaṃhṛtim mahāpralayasaṃjñāṃ ca kalpānte ca mahāmune //
श्रूयतां भो मुनिश्रेष्ठा यथावद् अनुसंहृतिः कल्पान्ते प्राकृते चैव प्रलये जायते यथा ॥
śrūyatāṃ bho muniśreṣṭhā yathāvad anusaṃhṛtiḥ kalpānte prākṛte caiva pralaye jāyate yathā //
अहोरात्रं पितॄणां तु मासो ऽब्दं त्रिदिवौकसाम् चतुर्युगसहस्रे तु ब्रह्मणो ऽहर् द्विजोत्तमाः ॥
ahorātraṃ pitṝṇāṃ tu māso 'bdaṃ tridivaukasām caturyugasahasre tu brahmaṇo 'har dvijottamāḥ //
कृतं त्रेता द्वापरं च कलिश् चेति चतुर्युगम् दैवैर् वर्षसहस्रैस् तु तद् द्वादशाभिर् उच्यते ॥
kṛtaṃ tretā dvāparaṃ ca kaliś ceti caturyugam daivair varṣasahasrais tu tad dvādaśābhir ucyate //
चतुर्युगाण्य् अशेषाणि सदृशानि स्वरूपतः आद्यं कृतयुगं प्रोक्तं मुनयो ऽन्त्यं तथा कलिम् ॥
caturyugāṇy aśeṣāṇi sadṛśāni svarūpataḥ ādyaṃ kṛtayugaṃ proktaṃ munayo 'ntyaṃ tathā kalim //
आद्ये कृतयुगे सर्गो ब्रह्मणा क्रियते यतः क्रियते चोपसंहारस् तथान्ते ऽपि कलौ युगे ॥
ādye kṛtayuge sargo brahmaṇā kriyate yataḥ kriyate copasaṃhāras tathānte 'pi kalau yuge //
कलेः स्वरूपं भगवन् विस्तराद् वक्तुम् अर्हसि धर्मश् चतुष्पाद् भगवान् यस्मिन् वैकल्यम् ऋच्छति ॥
kaleḥ svarūpaṃ bhagavan vistarād vaktum arhasi dharmaś catuṣpād bhagavān yasmin vaikalyam ṛcchati //
कलिस्वरूपं भो विप्रा यत् पृच्छध्वं ममानघाः निबोधध्वं समासेन वर्तते यन् महत्तरम् ॥
kalisvarūpaṃ bho viprā yat pṛcchadhvaṃ mamānaghāḥ nibodhadhvaṃ samāsena vartate yan mahattaram //
वर्णाश्रमाचारवती प्रवृत्तिर् न कलौ नृणाम् न साम-ऋग्यजुर्वेदविनिष्पादनहैतुकी ॥
varṇāśramācāravatī pravṛttir na kalau nṛṇām na sāma-ṛgyajurvedaviniṣpādanahaitukī //
विवाहा न कलौ धर्मा न शिष्या गुरुसंस्थिताः न पुत्रा धार्मिकाश् चैव न च वह्निक्रियाक्रमः ॥
vivāhā na kalau dharmā na śiṣyā gurusaṃsthitāḥ na putrā dhārmikāś caiva na ca vahnikriyākramaḥ //
यत्र तत्र कुले जातो बली सर्वेश्वरः कलौ सर्वेभ्य एव वर्णेभ्यो नरः कन्योपजीवनः ॥
yatra tatra kule jāto balī sarveśvaraḥ kalau sarvebhya eva varṇebhyo naraḥ kanyopajīvanaḥ //
येन तेनैव योगेन द्विजातिर् दीक्षितः कलौ यैव सैव च विप्रेन्द्राः प्रायश्चित्तक्रिया कलौ ॥
yena tenaiva yogena dvijātir dīkṣitaḥ kalau yaiva saiva ca viprendrāḥ prāyaścittakriyā kalau //
सर्वम् एव कलौ शास्त्रं यस्य यद् वचनं द्विजाः देवताश् च कलौ सर्वाः सर्वः सर्वस्य चाश्रमः ॥
sarvam eva kalau śāstraṃ yasya yad vacanaṃ dvijāḥ devatāś ca kalau sarvāḥ sarvaḥ sarvasya cāśramaḥ //
उपवासस् तथायासो वित्तोत्सर्गस् तथा कलौ धर्मो यथाभिरुचितैर् अनुष्ठानैर् अनुष्ठितः ॥
upavāsas tathāyāso vittotsargas tathā kalau dharmo yathābhirucitair anuṣṭhānair anuṣṭhitaḥ //
वित्तेन भविता पुंसां स्वल्पेनैव मदः कलौ स्त्रीणां रूपमदश् चैव केशैर् एव भविष्यति ॥
vittena bhavitā puṃsāṃ svalpenaiva madaḥ kalau strīṇāṃ rūpamadaś caiva keśair eva bhaviṣyati //
सुवर्णमणिरत्नादौ वस्त्रे चोपक्षयं गते कलौ स्त्रियो भविष्यन्ति तदा केशैर् अलंकृताः ॥
suvarṇamaṇiratnādau vastre copakṣayaṃ gate kalau striyo bhaviṣyanti tadā keśair alaṃkṛtāḥ //
परित्यक्ष्यन्ति भर्तारं वित्तहीनं तथा स्त्रियः भर्ता भविष्यति कलौ वित्तवान् एव योषिताम् ॥
parityakṣyanti bhartāraṃ vittahīnaṃ tathā striyaḥ bhartā bhaviṣyati kalau vittavān eva yoṣitām //
यो यो ददाति बहुलं स स स्वामी तदा नृणाम् स्वामित्वहेतुसंबन्धो भविताभिजनस् तदा ॥
yo yo dadāti bahulaṃ sa sa svāmī tadā nṛṇām svāmitvahetusaṃbandho bhavitābhijanas tadā //
गृहान्ता द्रव्यसंघाता द्रव्यान्ता च तथा मतिः अर्थाश् चाथोपभोगान्ता भविष्यन्ति तदा कलौ ॥
gṛhāntā dravyasaṃghātā dravyāntā ca tathā matiḥ arthāś cāthopabhogāntā bhaviṣyanti tadā kalau //
स्त्रियः कलौ भविष्यन्ति स्वैरिण्यो ललितस्पृहाः अन्यायावाप्तवित्तेषु पुरुषेषु स्पृहालवः ॥
striyaḥ kalau bhaviṣyanti svairiṇyo lalitaspṛhāḥ anyāyāvāptavitteṣu puruṣeṣu spṛhālavaḥ //
अभ्यर्थितो ऽपि सुहृदा स्वार्थहानिं तु मानवः पणस्यार्धार्धमात्रे ऽपि करिष्यति तदा द्विजाः ॥
abhyarthito 'pi suhṛdā svārthahāniṃ tu mānavaḥ paṇasyārdhārdhamātre 'pi kariṣyati tadā dvijāḥ //
सदा सपौरुषं चेतो भावि विप्र तदा कलौ क्षीरप्रदानसंबन्धि भाति गोषु च गौरवम् ॥
sadā sapauruṣaṃ ceto bhāvi vipra tadā kalau kṣīrapradānasaṃbandhi bhāti goṣu ca gauravam //
अनावृष्टिभयात् प्रायः प्रजाः क्षुद्भयकातराः भविष्यन्ति तदा सर्वा गगनासक्तदृष्टयः ॥
anāvṛṣṭibhayāt prāyaḥ prajāḥ kṣudbhayakātarāḥ bhaviṣyanti tadā sarvā gaganāsaktadṛṣṭayaḥ //
मूलपर्णफलाहारास् तापसा इव मानवाः आत्मानं घातयिष्यन्ति तदावृष्ट्याभिदुःखिताः ॥
mūlaparṇaphalāhārās tāpasā iva mānavāḥ ātmānaṃ ghātayiṣyanti tadāvṛṣṭyābhiduḥkhitāḥ //
दुर्भिक्षम् एव सततं सदा क्लेशम् अनीश्वराः प्राप्स्यन्ति व्याहतसुखं प्रमादान् मानवाः कलौ ॥
durbhikṣam eva satataṃ sadā kleśam anīśvarāḥ prāpsyanti vyāhatasukhaṃ pramādān mānavāḥ kalau //
अस्नातभोजिनो नाग्निदेवतातिथिपूजनम् करिष्यन्ति कलौ प्राप्ते न च पिण्डोदकक्रियाम् ॥
asnātabhojino nāgnidevatātithipūjanam kariṣyanti kalau prāpte na ca piṇḍodakakriyām //
लोलुपा ह्रस्वदेहाश् च बह्वन्नादनतत्पराः बहुप्रजाल्पभाग्याश् च भविष्यन्ति कलौ स्त्रियः ॥
lolupā hrasvadehāś ca bahvannādanatatparāḥ bahuprajālpabhāgyāś ca bhaviṣyanti kalau striyaḥ //
उभाभ्याम् अथ पाणिभ्यां शिरःकण्डूयनं स्त्रियः कुर्वत्यो गुरुभर्तॄणाम् आज्ञां भेत्स्यन्त्य् अनावृताः ॥
ubhābhyām atha pāṇibhyāṃ śiraḥkaṇḍūyanaṃ striyaḥ kurvatyo gurubhartṝṇām ājñāṃ bhetsyanty anāvṛtāḥ //
स्वपोषणपराः क्रुद्धा देहसंस्कारवर्जिताः परुषानृतभाषिण्यो भविष्यन्ति कलौ स्त्रियः ॥
svapoṣaṇaparāḥ kruddhā dehasaṃskāravarjitāḥ paruṣānṛtabhāṣiṇyo bhaviṣyanti kalau striyaḥ //
दुःशीला दुष्टशीलेषु कुर्वत्यः सततं स्पृहाम् असद्वृत्ता भविष्यन्ति पुरुषेषु कुलाङ्गनाः ॥
duḥśīlā duṣṭaśīleṣu kurvatyaḥ satataṃ spṛhām asadvṛttā bhaviṣyanti puruṣeṣu kulāṅganāḥ //
वेदादानं करिष्यन्ति वडवाश् च तथाव्रताः गृहस्थाश् च न होष्यन्ति न दास्यन्त्य् उचितान्य् अपि ॥
vedādānaṃ kariṣyanti vaḍavāś ca tathāvratāḥ gṛhasthāś ca na hoṣyanti na dāsyanty ucitāny api //
भवेयुर् वनवासा वै ग्राम्याहारपरिग्रहाः भिक्षवश् चापि पुत्रा हि स्नेहसंबन्धयन्त्रकाः ॥
bhaveyur vanavāsā vai grāmyāhāraparigrahāḥ bhikṣavaś cāpi putrā hi snehasaṃbandhayantrakāḥ //
अरक्षितारो हर्तारः शुल्कव्याजेन पार्थिवाः हारिणो जनवित्तानां संप्राप्ते च कलौ युगे ॥
arakṣitāro hartāraḥ śulkavyājena pārthivāḥ hāriṇo janavittānāṃ saṃprāpte ca kalau yuge //
यो यो ऽश्वरथनागाढ्यः स स राजा भविष्यति यश् च यश् चाबलः सर्वः स स भृत्यः कलौ युगे ॥
yo yo 'śvarathanāgāḍhyaḥ sa sa rājā bhaviṣyati yaś ca yaś cābalaḥ sarvaḥ sa sa bhṛtyaḥ kalau yuge //
वैश्याः कृषिवणिज्यादि संत्यज्य निजकर्म यत् शूद्रवृत्त्या भविष्यन्ति कारुकर्मोपजीविनः ॥
vaiśyāḥ kṛṣivaṇijyādi saṃtyajya nijakarma yat śūdravṛttyā bhaviṣyanti kārukarmopajīvinaḥ //
भैक्ष्यव्रतास् तथा शूद्राः प्रव्रज्यालिङ्गिनो ऽधमाः पाखण्डसंश्रयां वृत्तिम् आश्रयिष्यन्त्य् असंस्कृताः ॥
bhaikṣyavratās tathā śūdrāḥ pravrajyāliṅgino 'dhamāḥ pākhaṇḍasaṃśrayāṃ vṛttim āśrayiṣyanty asaṃskṛtāḥ //
दुर्भिक्षकरपीडाभिर् अतीवोपद्रुता जनाः गोधूमान्नयवान्नाद्यान् देशान् यास्यन्ति दुःखिताः ॥
durbhikṣakarapīḍābhir atīvopadrutā janāḥ godhūmānnayavānnādyān deśān yāsyanti duḥkhitāḥ //
वेदमार्गे प्रलीने च पाखण्डाढ्ये ततो जने अधर्मवृद्ध्या लोकानाम् अल्पम् आयुर् भविष्यति ॥
vedamārge pralīne ca pākhaṇḍāḍhye tato jane adharmavṛddhyā lokānām alpam āyur bhaviṣyati //
अशास्त्रविहितं घोरं तप्यमानेषु वै तपः नरेषु नृपदोषेण बालमृत्युर् भविष्यति ॥
aśāstravihitaṃ ghoraṃ tapyamāneṣu vai tapaḥ nareṣu nṛpadoṣeṇa bālamṛtyur bhaviṣyati //
भवित्री योषितां सूतिः पञ्चषट्सप्तवार्षिकी नवाष्टदशवर्षाणां मनुष्याणां तथा कलौ ॥
bhavitrī yoṣitāṃ sūtiḥ pañcaṣaṭsaptavārṣikī navāṣṭadaśavarṣāṇāṃ manuṣyāṇāṃ tathā kalau //
पलितोद्गमश् च भविता तदा द्वादशवार्षिकः न जीविष्यति वै कश्चित् कलौ वर्षाणि विंशतिम् ॥
palitodgamaś ca bhavitā tadā dvādaśavārṣikaḥ na jīviṣyati vai kaścit kalau varṣāṇi viṃśatim //
अल्पप्रज्ञा वृथालिङ्गा दुष्टान्तःकरणाः कलौ यतस् ततो विनश्यन्ति कालेनाल्पेन मानवाः ॥
alpaprajñā vṛthāliṅgā duṣṭāntaḥkaraṇāḥ kalau yatas tato vinaśyanti kālenālpena mānavāḥ //
यदा यदा हि पाखण्डवृत्तिर् अत्रोपलक्ष्यते तदा तदा कलेर् वृद्धिर् अनुमेया विचक्षणैः ॥
yadā yadā hi pākhaṇḍavṛttir atropalakṣyate tadā tadā kaler vṛddhir anumeyā vicakṣaṇaiḥ //
यदा यदा सतां हानिर् वेदमार्गानुसारिणाम् तदा तदा कलेर् वृद्धिर् अनुमेया विचक्षणैः ॥
yadā yadā satāṃ hānir vedamārgānusāriṇām tadā tadā kaler vṛddhir anumeyā vicakṣaṇaiḥ //
प्रारम्भाश् चावसीदन्ति यदा धर्मकृतां नृणाम् तदानुमेयं प्राधान्यं कलेर् विप्रा विचक्षणैः ॥
prārambhāś cāvasīdanti yadā dharmakṛtāṃ nṛṇām tadānumeyaṃ prādhānyaṃ kaler viprā vicakṣaṇaiḥ //
यदा यदा न यज्ञानाम् ईश्वरः पुरुषोत्तमः इज्यते पुरुषैर् यज्ञैस् तदा ज्ञेयं कलेर् बलम् ॥
yadā yadā na yajñānām īśvaraḥ puruṣottamaḥ ijyate puruṣair yajñais tadā jñeyaṃ kaler balam //
न प्रीतिर् वेदवादेषु पाखण्डेषु यदा रतिः कलेर् वृद्धिस् तदा प्राज्ञैर् अनुमेया द्विजोत्तमाः ॥
na prītir vedavādeṣu pākhaṇḍeṣu yadā ratiḥ kaler vṛddhis tadā prājñair anumeyā dvijottamāḥ //
कलौ जगत्पतिं विष्णुं सर्वस्रष्टारम् ईश्वरम् नार्चयिष्यन्ति भो विप्राः पाखण्डोपहता नराः ॥
kalau jagatpatiṃ viṣṇuṃ sarvasraṣṭāram īśvaram nārcayiṣyanti bho viprāḥ pākhaṇḍopahatā narāḥ //
किं देवैः किं द्विजैर् वेदैः किं शौचेनाम्बुजल्पना इत्य् एवं प्रलपिष्यन्ति पाखण्डोपहता नराः ॥
kiṃ devaiḥ kiṃ dvijair vedaiḥ kiṃ śaucenāmbujalpanā ity evaṃ pralapiṣyanti pākhaṇḍopahatā narāḥ //
अल्पवृष्टिश् च पर्जन्यः स्वल्पं सस्यफलं तथा फलं तथाल्पसारं च विप्राः प्राप्ते कलौ युगे ॥
alpavṛṣṭiś ca parjanyaḥ svalpaṃ sasyaphalaṃ tathā phalaṃ tathālpasāraṃ ca viprāḥ prāpte kalau yuge //
जानुप्रायाणि वस्त्राणि शमीप्राया महीरुहाः शूद्रप्रायास् तथा वर्णा भविष्यन्ति कलौ युगे ॥
jānuprāyāṇi vastrāṇi śamīprāyā mahīruhāḥ śūdraprāyās tathā varṇā bhaviṣyanti kalau yuge //
अणुप्रायाणि धान्यानि आजप्रायं तथा पयः भविष्यति कलौ प्राप्त औशीरं चानुलेपनम् ॥
aṇuprāyāṇi dhānyāni ājaprāyaṃ tathā payaḥ bhaviṣyati kalau prāpta auśīraṃ cānulepanam //
श्वश्रूश्वशुरभूयिष्ठा गुरवश् च नृणां कलौ शालाद्याहारिभार्याश् च सुहृदो मुनिसत्तमाः ॥
śvaśrūśvaśurabhūyiṣṭhā guravaś ca nṛṇāṃ kalau śālādyāhāribhāryāś ca suhṛdo munisattamāḥ //
कस्य माता पिता कस्य यदा कर्मात्मकः पुमान् इति चोदाहरिष्यन्ति श्वशुरानुगता नराः ॥
kasya mātā pitā kasya yadā karmātmakaḥ pumān iti codāhariṣyanti śvaśurānugatā narāḥ //
वाङ्मनःकायजैर् दोषैर् अभिभूताः पुनः पुनः नराः पापान्य् अनुदिनं करिष्यन्त्य् अल्पमेधसः ॥
vāṅmanaḥkāyajair doṣair abhibhūtāḥ punaḥ punaḥ narāḥ pāpāny anudinaṃ kariṣyanty alpamedhasaḥ //
निःसत्यानाम् अशौचानां निर्ह्रीकाणां तथा द्विजाः यद् यद् दुःखाय तत् सर्वं कलिकाले भविष्यति ॥
niḥsatyānām aśaucānāṃ nirhrīkāṇāṃ tathā dvijāḥ yad yad duḥkhāya tat sarvaṃ kalikāle bhaviṣyati //
निःस्वाध्यायवषट्कारे स्वधास्वाहाविवर्जिते तदा प्रविरलो विप्रः कश्चिल् लोके भविष्यति ॥
niḥsvādhyāyavaṣaṭkāre svadhāsvāhāvivarjite tadā praviralo vipraḥ kaścil loke bhaviṣyati //
तत्राल्पेनैव कालेन पुण्यस्कन्धम् अनुत्तमम् करोति यः कृतयुगे क्रियते तपसा हि यः ॥
tatrālpenaiva kālena puṇyaskandham anuttamam karoti yaḥ kṛtayuge kriyate tapasā hi yaḥ //
कस्मिन् काले ऽल्पको धर्मो ददाति सुमहाफलम् वक्तुम् अर्हस्य् अशेषेण श्रोतुं वाञ्छा प्रवर्तते ॥
kasmin kāle 'lpako dharmo dadāti sumahāphalam vaktum arhasy aśeṣeṇa śrotuṃ vāñchā pravartate //
धन्ये कलौ भवेद् विप्रास् त्व् अल्पक्लेशैर् महत् फलम् तथा भवेतां स्त्रीशूद्रौ धन्यौ चान्यन् निबोधत ॥
dhanye kalau bhaved viprās tv alpakleśair mahat phalam tathā bhavetāṃ strīśūdrau dhanyau cānyan nibodhata //
यत् कृते दशभिर् वर्षैस् त्रेतायां हायनेन तत् द्वापरे तच् च मासेन अहोरात्रेण तत् कलौ ॥
yat kṛte daśabhir varṣais tretāyāṃ hāyanena tat dvāpare tac ca māsena ahorātreṇa tat kalau //
तपसो ब्रह्मचर्यस्य जपादेश् च फलं द्विजाः प्राप्नोति पुरुषस् तेन कलौ साध्व् इति भाषितुम् ॥
tapaso brahmacaryasya japādeś ca phalaṃ dvijāḥ prāpnoti puruṣas tena kalau sādhv iti bhāṣitum //
ध्यायन् कृते यजन् यज्ञैस् त्रेतायां द्वापरे ऽर्चयन् यद् आप्नोति तद् आप्नोति कलौ संकीर्त्य केशवम् ॥
dhyāyan kṛte yajan yajñais tretāyāṃ dvāpare 'rcayan yad āpnoti tad āpnoti kalau saṃkīrtya keśavam //
धर्मोत्कर्षम् अतीवात्र प्राप्नोति पुरुषः कलौ स्वल्पायासेन धर्मज्ञास् तेन तुष्टो ऽस्म्य् अहं कलौ ॥
dharmotkarṣam atīvātra prāpnoti puruṣaḥ kalau svalpāyāsena dharmajñās tena tuṣṭo 'smy ahaṃ kalau //
व्रतचर्यापरैर् ग्राह्या वेदाः पूर्वं द्विजातिभिः ततस् तु धर्मसंप्राप्तैर् यष्टव्यं विधिवद् धनैः ॥
vratacaryāparair grāhyā vedāḥ pūrvaṃ dvijātibhiḥ tatas tu dharmasaṃprāptair yaṣṭavyaṃ vidhivad dhanaiḥ //
वृथा कथा वृथा भोज्यं वृथा स्वं च द्विजन्मनाम् पतनाय तथा भाव्यं तैस् तु संयतिभिः सह ॥
vṛthā kathā vṛthā bhojyaṃ vṛthā svaṃ ca dvijanmanām patanāya tathā bhāvyaṃ tais tu saṃyatibhiḥ saha //
असम्यक्करणे दोषास् तेषां सर्वेषु वस्तुषु भोज्यपेयादिकं चैषां नेच्छाप्राप्तिकरं द्विजाः ॥
asamyakkaraṇe doṣās teṣāṃ sarveṣu vastuṣu bhojyapeyādikaṃ caiṣāṃ necchāprāptikaraṃ dvijāḥ //
पारतन्त्र्यात् समस्तेषु तेषां कार्येषु वै ततः लोकान् क्लेशेन महता यजन्ति विनयान्विताः ॥
pāratantryāt samasteṣu teṣāṃ kāryeṣu vai tataḥ lokān kleśena mahatā yajanti vinayānvitāḥ //
द्विजशुश्रूषणेनैव पाकयज्ञाधिकारवान् निजं जयति वै लोकं शूद्रो धन्यतरस् ततः ॥
dvijaśuśrūṣaṇenaiva pākayajñādhikāravān nijaṃ jayati vai lokaṃ śūdro dhanyataras tataḥ //
भक्ष्याभक्ष्येषु नाशास्ति येषां पापेषु वा यतः नियमो मुनिशार्दूलास् तेनासौ साध्व् इतीरितम् ॥
bhakṣyābhakṣyeṣu nāśāsti yeṣāṃ pāpeṣu vā yataḥ niyamo muniśārdūlās tenāsau sādhv itīritam //
स्वधर्मस्याविरोधेन नरैर् लभ्यं धनं सदा प्रतिपादनीयं पात्रेषु यष्टव्यं च यथाविधि ॥
svadharmasyāvirodhena narair labhyaṃ dhanaṃ sadā pratipādanīyaṃ pātreṣu yaṣṭavyaṃ ca yathāvidhi //
तस्यार्जने महान् क्लेशः पालनेन द्विजोत्तमाः तथा सद्विनियोगाय विज्ञेयं गहनं नृणाम् ॥
tasyārjane mahān kleśaḥ pālanena dvijottamāḥ tathā sadviniyogāya vijñeyaṃ gahanaṃ nṛṇām //
एभिर् अन्यैस् तथा क्लेशैः पुरुषा द्विजसत्तमाः निजाञ् जयन्ति वै लोकान् प्राजापत्यादिकान् क्रमात् ॥
ebhir anyais tathā kleśaiḥ puruṣā dvijasattamāḥ nijāñ jayanti vai lokān prājāpatyādikān kramāt //
योषिच् छुश्रूषणाद् भर्तुः कर्मणा मनसा गिरा एतद् विषयम् आप्नोति तत्सालोक्यं यतो द्विजाः ॥
yoṣic chuśrūṣaṇād bhartuḥ karmaṇā manasā girā etad viṣayam āpnoti tatsālokyaṃ yato dvijāḥ //
नातिक्लेशेन महता तान् एव पुरुषो यथा तृतीयं व्याहृतं तेन मया साध्व् इति योषितः ॥
nātikleśena mahatā tān eva puruṣo yathā tṛtīyaṃ vyāhṛtaṃ tena mayā sādhv iti yoṣitaḥ //
एतद् वः कथितं विप्रा यन्निमित्तम् इहागताः तत् पृच्छध्वं यथाकामम् अहं वक्ष्यामि वः स्फुटम् ॥
etad vaḥ kathitaṃ viprā yannimittam ihāgatāḥ tat pṛcchadhvaṃ yathākāmam ahaṃ vakṣyāmi vaḥ sphuṭam //
अल्पेनैव प्रयत्नेन धर्मः सिध्यति वै कलौ नरैर् आत्मगुणाम्भोभिः क्षालिताखिलकिल्बिषैः ॥
alpenaiva prayatnena dharmaḥ sidhyati vai kalau narair ātmaguṇāmbhobhiḥ kṣālitākhilakilbiṣaiḥ //
शूद्रैश् च द्विजशुश्रूषातत्परैर् मुनिसत्तमाः तथा स्त्रीभिर् अनायासात् पतिशुश्रूषयैव हि ॥
śūdraiś ca dvijaśuśrūṣātatparair munisattamāḥ tathā strībhir anāyāsāt patiśuśrūṣayaiva hi //
ततस् त्रितयम् अप्य् एतन् मम धन्यतमं मतम् धर्मसंराधने क्लेशो द्विजातीनां कृतादिषु ॥
tatas tritayam apy etan mama dhanyatamaṃ matam dharmasaṃrādhane kleśo dvijātīnāṃ kṛtādiṣu //
तथा स्वल्पेन तपसा सिद्धिं यास्यन्ति मानवाः धन्या धर्मं चरिष्यन्ति युगान्ते मुनिसत्तमाः ॥
tathā svalpena tapasā siddhiṃ yāsyanti mānavāḥ dhanyā dharmaṃ cariṣyanti yugānte munisattamāḥ //
भवद्भिर् यद् अभिप्रेतं तद् एतत् कथितं मया अपृष्टेनापि धर्मज्ञाः किम् अन्यत् क्रियतां द्विजाः ॥
bhavadbhir yad abhipretaṃ tad etat kathitaṃ mayā apṛṣṭenāpi dharmajñāḥ kim anyat kriyatāṃ dvijāḥ //