भगवन् सर्वभूतेश सुरासुरनमस्कृत धर्माधर्मे नृणां देव ब्रूहि मे संशयं विभो ॥
bhagavan sarvabhūteśa surāsuranamaskṛta dharmādharme nṛṇāṃ deva brūhi me saṃśayaṃ vibho //
कर्मणा मनसा वाचा त्रिविधैर् देहिनः सदा बध्यन्ते बन्धनैः कैर् वा मुच्यन्ते वा कथं वद ॥
karmaṇā manasā vācā trividhair dehinaḥ sadā badhyante bandhanaiḥ kair vā mucyante vā kathaṃ vada //
केन शीलेन वै देव कर्मणा कीदृशेन वा समाचारैर् गुणैः कैर् वा स्वर्गं यान्तीह मानवाः ॥
kena śīlena vai deva karmaṇā kīdṛśena vā samācārair guṇaiḥ kair vā svargaṃ yāntīha mānavāḥ //
देवि धर्मार्थतत्त्वज्ञे धर्मनित्ये उमे सदा सर्वप्राणिहितः प्रश्नः श्रूयतां बुद्धिवर्धनः ॥
devi dharmārthatattvajñe dharmanitye ume sadā sarvaprāṇihitaḥ praśnaḥ śrūyatāṃ buddhivardhanaḥ //
सत्यधर्मरताः शान्ताः सर्वलिङ्गविवर्जिताः नाधर्मेण न धर्मेण बध्यन्ते छिन्नसंशयाः ॥
satyadharmaratāḥ śāntāḥ sarvaliṅgavivarjitāḥ nādharmeṇa na dharmeṇa badhyante chinnasaṃśayāḥ //
प्रलयोत्पत्तितत्त्वज्ञाः सर्वज्ञाः सर्वदर्शिनः वीतरागा विमुच्यन्ते पुरुषाः कर्मबन्धनैः ॥
pralayotpattitattvajñāḥ sarvajñāḥ sarvadarśinaḥ vītarāgā vimucyante puruṣāḥ karmabandhanaiḥ //
कर्मणा मनसा वाचा ये न हिंसन्ति किंचन ये न मज्जन्ति कस्मिंश्चित् ते न बध्नन्ति कर्मभिः ॥
karmaṇā manasā vācā ye na hiṃsanti kiṃcana ye na majjanti kasmiṃścit te na badhnanti karmabhiḥ //
प्राणातिपाताद् विरताः शीलवन्तो दयान्विताः तुल्यद्वेष्यप्रिया दान्ता मुच्यन्ते कर्मबन्धनैः ॥
prāṇātipātād viratāḥ śīlavanto dayānvitāḥ tulyadveṣyapriyā dāntā mucyante karmabandhanaiḥ //
सर्वभूतदयावन्तो विश्वास्याः सर्वजन्तुषु त्यक्तहिंस्रसमाचारास् ते नराः स्वर्गगामिनः ॥
sarvabhūtadayāvanto viśvāsyāḥ sarvajantuṣu tyaktahiṃsrasamācārās te narāḥ svargagāminaḥ //
परस्वनिर्ममा नित्यं परदारविवर्जिकाः धर्मलब्धार्थभोक्तारस् ते नराः स्वर्गगामिनः ॥
parasvanirmamā nityaṃ paradāravivarjikāḥ dharmalabdhārthabhoktāras te narāḥ svargagāminaḥ //
मातृवत् स्वसृवच् चैव नित्यं दुहितृवच् च ये परदारेषु वर्तन्ते ते नराः स्वर्गगामिनः ॥
mātṛvat svasṛvac caiva nityaṃ duhitṛvac ca ye paradāreṣu vartante te narāḥ svargagāminaḥ //
स्वदारनिरता ये च ऋतुकालाभिगामिनः अग्राम्यसुखभोगाश् च ते नराः स्वर्गगामिनः ॥
svadāraniratā ye ca ṛtukālābhigāminaḥ agrāmyasukhabhogāś ca te narāḥ svargagāminaḥ //
स्तैन्यान् निवृत्ताः सततं संतुष्टाः स्वधनेन च स्वभाग्यान्य् उपजीवन्ति ते नराः स्वर्गगामिनः ॥
stainyān nivṛttāḥ satataṃ saṃtuṣṭāḥ svadhanena ca svabhāgyāny upajīvanti te narāḥ svargagāminaḥ //
परदारेषु ये नित्यं चारित्रावृतलोचनाः जितेन्द्रियाः शीलपरास् ते नराः स्वर्गगामिनः ॥
paradāreṣu ye nityaṃ cāritrāvṛtalocanāḥ jitendriyāḥ śīlaparās te narāḥ svargagāminaḥ //
एष दैवकृतो मार्गः सेवितव्यः सदा नरैः अकषायकृतश् चैव मार्गः सेव्यः सदा बुधैः ॥
eṣa daivakṛto mārgaḥ sevitavyaḥ sadā naraiḥ akaṣāyakṛtaś caiva mārgaḥ sevyaḥ sadā budhaiḥ //
अवृथापकृतश् चैव मार्गः सेव्यः सदा बुधैः दानकर्मतपोयुक्तः शीलशौचदयात्मकः स्वर्गमार्गम् अभीप्सद्भिर् न सेव्यस् त्व् अत उत्तरः ॥
avṛthāpakṛtaś caiva mārgaḥ sevyaḥ sadā budhaiḥ dānakarmatapoyuktaḥ śīlaśaucadayātmakaḥ svargamārgam abhīpsadbhir na sevyas tv ata uttaraḥ //
वाचा तु बध्यते येन मुच्यते ह्य् अथवा पुनः तानि कर्माणि मे देव वद भूतपते ऽनघ ॥
vācā tu badhyate yena mucyate hy athavā punaḥ tāni karmāṇi me deva vada bhūtapate 'nagha //
आत्महेतोः परार्थे वा अधर्माश्रितम् एव च ये मृषा न वदन्तीह ते नराः स्वर्गगामिनः ॥
ātmahetoḥ parārthe vā adharmāśritam eva ca ye mṛṣā na vadantīha te narāḥ svargagāminaḥ //
वृत्त्यर्थं धर्महेतोर् वा कामकारात् तथैव च अनृतं ये न भाषन्ते ते नराः स्वर्गगामिनः ॥
vṛttyarthaṃ dharmahetor vā kāmakārāt tathaiva ca anṛtaṃ ye na bhāṣante te narāḥ svargagāminaḥ //
श्लक्ष्णां वाणीं स्वच्छवर्णां मधुरां पापवर्जिताम् स्वगतेनाभिभाषन्ते ते नराः स्वर्गगामिनः ॥
ślakṣṇāṃ vāṇīṃ svacchavarṇāṃ madhurāṃ pāpavarjitām svagatenābhibhāṣante te narāḥ svargagāminaḥ //
परुषं ये न भाषन्ते कटुकं निष्ठुरं तथा न पैशुन्यरताः सन्तस् ते नराः स्वर्गगामिनः ॥
paruṣaṃ ye na bhāṣante kaṭukaṃ niṣṭhuraṃ tathā na paiśunyaratāḥ santas te narāḥ svargagāminaḥ //
पिशुनं न प्रभाषन्ते मित्रभेदकरं तथा परपीडाकरं चैव ते नराः स्वर्गगामिनः ॥
piśunaṃ na prabhāṣante mitrabhedakaraṃ tathā parapīḍākaraṃ caiva te narāḥ svargagāminaḥ //
ये वर्जयन्ति परुषं परद्रोहं च मानवाः सर्वभूतसमा दान्तास् ते नराः स्वर्गगामिनः ॥
ye varjayanti paruṣaṃ paradrohaṃ ca mānavāḥ sarvabhūtasamā dāntās te narāḥ svargagāminaḥ //
शठप्रलापाद् विरता विरुद्धपरिवर्जकाः सौम्यप्रलापिनो नित्यं ते नराः स्वर्गगामिनः ॥
śaṭhapralāpād viratā viruddhaparivarjakāḥ saumyapralāpino nityaṃ te narāḥ svargagāminaḥ //
न कोपाद् व्याहरन्ते ये वाचं हृदयदारिणीम् शान्तिं विन्दन्ति ये क्रुद्धास् ते नराः स्वर्गगामिनः ॥
na kopād vyāharante ye vācaṃ hṛdayadāriṇīm śāntiṃ vindanti ye kruddhās te narāḥ svargagāminaḥ //
एष वाणीकृतो देवि धर्मः सेव्यः सदा नरैः शुभसत्यगुणैर् नित्यं वर्जनीया मृषा बुधैः ॥
eṣa vāṇīkṛto devi dharmaḥ sevyaḥ sadā naraiḥ śubhasatyaguṇair nityaṃ varjanīyā mṛṣā budhaiḥ //
मनसा बध्यते येन कर्मणा पुरुषः सदा तन् मे ब्रूहि महाभाग देवदेव पिनाकधृक् ॥
manasā badhyate yena karmaṇā puruṣaḥ sadā tan me brūhi mahābhāga devadeva pinākadhṛk //
मानसेनेह धर्मेण संयुक्ताः पुरुषाः सदा स्वर्गं गच्छन्ति कल्याणि तन् मे कीर्तयतः शृणु ॥
mānaseneha dharmeṇa saṃyuktāḥ puruṣāḥ sadā svargaṃ gacchanti kalyāṇi tan me kīrtayataḥ śṛṇu //
दुष्प्रणीतेन मनसा दुष्प्रणीतान्तराकृतिः नरो बध्येत येनेह शृणु वा तं शुभानने ॥
duṣpraṇītena manasā duṣpraṇītāntarākṛtiḥ naro badhyeta yeneha śṛṇu vā taṃ śubhānane //
अरण्ये विजने न्यस्तं परस्वं दृश्यते यदा मनसापि न गृह्णन्ति ते नराः स्वर्गगामिनः ॥
araṇye vijane nyastaṃ parasvaṃ dṛśyate yadā manasāpi na gṛhṇanti te narāḥ svargagāminaḥ //
तथैव परदारान् ये कामवृत्ता रहोगताः मनसापि न हिंसन्ति ते नराः स्वर्गगामिनः ॥
tathaiva paradārān ye kāmavṛttā rahogatāḥ manasāpi na hiṃsanti te narāḥ svargagāminaḥ //
शत्रुं मित्रं च ये नित्यं तुल्येन मनसा नराः भजन्ति मैत्र्यं संगम्य ते नराः स्वर्गगामिनः ॥
śatruṃ mitraṃ ca ye nityaṃ tulyena manasā narāḥ bhajanti maitryaṃ saṃgamya te narāḥ svargagāminaḥ //
श्रुतवन्तो दयावन्तः शुचयः सत्यसंगराः स्वैर् अर्थैः परिसंतुष्टास् ते नराः स्वर्गगामिनः ॥
śrutavanto dayāvantaḥ śucayaḥ satyasaṃgarāḥ svair arthaiḥ parisaṃtuṣṭās te narāḥ svargagāminaḥ //
अवैरा ये त्व् अनायासा मैत्रचित्तरताः सदा सर्वभूतदयावन्तस् ते नराः स्वर्गगामिनः ॥
avairā ye tv anāyāsā maitracittaratāḥ sadā sarvabhūtadayāvantas te narāḥ svargagāminaḥ //
ज्ञातवन्तः क्रियावन्तः क्षमावन्तः सुहृत्प्रियाः धर्माधर्मविदो नित्यं ते नराः स्वर्गगामिनः ॥
jñātavantaḥ kriyāvantaḥ kṣamāvantaḥ suhṛtpriyāḥ dharmādharmavido nityaṃ te narāḥ svargagāminaḥ //
शुभानाम् अशुभानां च कर्मणां फलसंचये निराकाङ्क्षाश् च ये देवि ते नराः स्वर्गगामिनः ॥
śubhānām aśubhānāṃ ca karmaṇāṃ phalasaṃcaye nirākāṅkṣāś ca ye devi te narāḥ svargagāminaḥ //
पापोपेतान् वर्जयन्ति देवद्विजपराः सदा समुत्थानम् अनुप्राप्तास् ते नराः स्वर्गगामिनः ॥
pāpopetān varjayanti devadvijaparāḥ sadā samutthānam anuprāptās te narāḥ svargagāminaḥ //
शुभैः कर्मफलैर् देवि मयैते परिकीर्तिताः स्वर्गमार्गपरा भूयः किं त्वं श्रोतुम् इहेच्छसि ॥
śubhaiḥ karmaphalair devi mayaite parikīrtitāḥ svargamārgaparā bhūyaḥ kiṃ tvaṃ śrotum ihecchasi //
महान् मे संशयः कश्चिन् मर्त्यान् प्रति महेश्वर तस्मात् त्वं निपुणेनाद्य मम व्याख्यातुम् अर्हसि ॥
mahān me saṃśayaḥ kaścin martyān prati maheśvara tasmāt tvaṃ nipuṇenādya mama vyākhyātum arhasi //
केनायुर् लभते दीर्घं कर्मणा पुरुषः प्रभो तपसा वापि देवेश केनायुर् लभते महत् ॥
kenāyur labhate dīrghaṃ karmaṇā puruṣaḥ prabho tapasā vāpi deveśa kenāyur labhate mahat //
क्षीणायुः केन भवति कर्मणा भुवि मानवः विपाकं कर्मणां देव वक्तुम् अर्हस्य् अनिन्दित ॥
kṣīṇāyuḥ kena bhavati karmaṇā bhuvi mānavaḥ vipākaṃ karmaṇāṃ deva vaktum arhasy anindita //
अपरे च महाभाग्या मन्दभाग्यास् तथा परे अकुलीनाः कुलीनाश् च संभवन्ति तथा परे ॥
apare ca mahābhāgyā mandabhāgyās tathā pare akulīnāḥ kulīnāś ca saṃbhavanti tathā pare //
दुर्दर्शाः केचिद् आभान्ति नराः काष्ठमया इव प्रियदर्शास् तथा चान्ये दर्शनाद् एव मानवाः ॥
durdarśāḥ kecid ābhānti narāḥ kāṣṭhamayā iva priyadarśās tathā cānye darśanād eva mānavāḥ //
दुष्प्रज्ञाः केचिद् आभान्ति केचिद् आभान्ति पण्डिताः महाप्रज्ञास् तथा चान्ये ज्ञानविज्ञानभाविनः ॥
duṣprajñāḥ kecid ābhānti kecid ābhānti paṇḍitāḥ mahāprajñās tathā cānye jñānavijñānabhāvinaḥ //
अल्पवाचास् तथा केचिन् महावाचास् तथा परे दृश्यन्ते पुरुषा देव ततो व्याख्यातुम् अर्हसि ॥
alpavācās tathā kecin mahāvācās tathā pare dṛśyante puruṣā deva tato vyākhyātum arhasi //
हन्त ते ऽहं प्रवक्ष्यामि देवि कर्मफलोदयम् मर्त्यलोके नरः सर्वो येन स्वं फलम् अश्नुते ॥
hanta te 'haṃ pravakṣyāmi devi karmaphalodayam martyaloke naraḥ sarvo yena svaṃ phalam aśnute //
प्राणातिपाती योगीन्द्रो दण्डहस्तो नरः सदा नित्यम् उद्यतशस्त्रश् च हन्ति भूतगणान् नरः ॥
prāṇātipātī yogīndro daṇḍahasto naraḥ sadā nityam udyataśastraś ca hanti bhūtagaṇān naraḥ //
निर्दयः सर्वभूतेभ्यो नित्यम् उद्वेगकारकः अपि कीटपतंगानाम् अशरण्यः सुनिर्घृणः ॥
nirdayaḥ sarvabhūtebhyo nityam udvegakārakaḥ api kīṭapataṃgānām aśaraṇyaḥ sunirghṛṇaḥ //
एवंभूतो नरो देवि निरयं प्रतिपद्यते विपरीतस् तु धर्मात्मा स्वरूपेणाभिजायते ॥
evaṃbhūto naro devi nirayaṃ pratipadyate viparītas tu dharmātmā svarūpeṇābhijāyate //
निरयं याति हिंसात्मा याति स्वर्गम् अहिंसकः यातनां निरये रौद्रां सकृच्छ्रां लभते नरः ॥
nirayaṃ yāti hiṃsātmā yāti svargam ahiṃsakaḥ yātanāṃ niraye raudrāṃ sakṛcchrāṃ labhate naraḥ //
यः कश्चिन् निरयात् तस्मात् समुत्तरति कर्हिचित् मानुष्यं लभते वापि हीनायुस् तत्र जायते ॥
yaḥ kaścin nirayāt tasmāt samuttarati karhicit mānuṣyaṃ labhate vāpi hīnāyus tatra jāyate //
पापेन कर्मणा देवि युक्तो हिंसादिभिर् यतः अहितः सर्वभूतानां हीनायुर् उपजायते ॥
pāpena karmaṇā devi yukto hiṃsādibhir yataḥ ahitaḥ sarvabhūtānāṃ hīnāyur upajāyate //
शुभेन कर्मणा देवि प्राणिघातविवर्जितः शुभेन कर्मणा देवि प्राणिघातविवर्जितः निक्षिप्तशस्त्रो निर्दण्डो न हिंसति कदाचन ॥
śubhena karmaṇā devi prāṇighātavivarjitaḥ śubhena karmaṇā devi prāṇighātavivarjitaḥ nikṣiptaśastro nirdaṇḍo na hiṃsati kadācana //
न घातयति नो हन्ति घ्नन्तं नैवानुमोदते सर्वभूतेषु सस्नेहो यथात्मनि तथा परे ॥
na ghātayati no hanti ghnantaṃ naivānumodate sarvabhūteṣu sasneho yathātmani tathā pare //
ईदृशः पुरुषो नित्यं देवि देवत्वम् अश्नुते उपपन्नान् सुखान् भोगान् सदाश्नाति मुदा युतः ॥
īdṛśaḥ puruṣo nityaṃ devi devatvam aśnute upapannān sukhān bhogān sadāśnāti mudā yutaḥ //
अथ चेन् मानुषे लोके कदाचिद् उपपद्यते एष दीर्घायुषां मार्गः सुवृत्तानां सुकर्मणाम् प्राणिहिंसाविमोक्षेण ब्रह्मणा समुदीरितः ॥
atha cen mānuṣe loke kadācid upapadyate eṣa dīrghāyuṣāṃ mārgaḥ suvṛttānāṃ sukarmaṇām prāṇihiṃsāvimokṣeṇa brahmaṇā samudīritaḥ //