कथं दक्षिणमार्गेण विशन्ति पापिनः पुरम् श्रोतुम् इच्छाम तद् ब्रूहि विस्तरेण तपोधन ॥
kathaṃ dakṣiṇamārgeṇa viśanti pāpinaḥ puram śrotum icchāma tad brūhi vistareṇa tapodhana //
सुघोरं तन् महाघोरं द्वारं वक्ष्यामि भीषणम् नानाश्वापदसंकीर्णं शिवाशतनिनादितम् ॥
sughoraṃ tan mahāghoraṃ dvāraṃ vakṣyāmi bhīṣaṇam nānāśvāpadasaṃkīrṇaṃ śivāśatanināditam //
फेत्काररवसंयुक्तम् अगम्यं लोमहर्षणम् भूतप्रेतपिशाचैश् च वृतं चान्यैश् च राक्षसैः ॥
phetkāraravasaṃyuktam agamyaṃ lomaharṣaṇam bhūtapretapiśācaiś ca vṛtaṃ cānyaiś ca rākṣasaiḥ //
एवं दृष्ट्वा सुदूरान्ते द्वारं दुष्कृतकारिणः मोहं गच्छन्ति सहसा त्रासाद् विप्रलपन्ति च ॥
evaṃ dṛṣṭvā sudūrānte dvāraṃ duṣkṛtakāriṇaḥ mohaṃ gacchanti sahasā trāsād vipralapanti ca //
ततस् ताञ् शृङ्खलैः पाशैर् बद्ध्वा कर्षन्ति निर्भयाः ताडयन्ति च दण्डैश् च भर्त्सयन्ति पुनः पुनः ॥
tatas tāñ śṛṅkhalaiḥ pāśair baddhvā karṣanti nirbhayāḥ tāḍayanti ca daṇḍaiś ca bhartsayanti punaḥ punaḥ //
लब्धसंज्ञास् ततस् ते वै रुधिरेण परिप्लुताः व्रजन्ति दक्षिणं द्वारं प्रस्खलन्तः पदे पदे ॥
labdhasaṃjñās tatas te vai rudhireṇa pariplutāḥ vrajanti dakṣiṇaṃ dvāraṃ praskhalantaḥ pade pade //
तीव्रकण्टकयुक्तेन शर्करानिचितेन च क्षुरधारानिभैस् तीक्ष्णैः पाषाणैर् निचितेन च ॥
tīvrakaṇṭakayuktena śarkarānicitena ca kṣuradhārānibhais tīkṣṇaiḥ pāṣāṇair nicitena ca //
क्वचित् पङ्केन निचिता निरुत्तारैश् च खातकैः लोहसूचीनिभैर् दन्तैः संछन्नेन क्वचित् क्वचित् ॥
kvacit paṅkena nicitā niruttāraiś ca khātakaiḥ lohasūcīnibhair dantaiḥ saṃchannena kvacit kvacit //
तटप्रपातविषमैः पर्वतैर् वृक्षसंकुलैः प्रतप्ताङ्गारयुक्तेन यान्ति मार्गेण दुःखिताः ॥
taṭaprapātaviṣamaiḥ parvatair vṛkṣasaṃkulaiḥ prataptāṅgārayuktena yānti mārgeṇa duḥkhitāḥ //
क्वचिद् विषमगर्ताभिः क्वचिल् लोष्टैः सुपिच्छलैः सुतप्तवालुकाभिश् च तथा तीक्ष्णैश् च शङ्कुभिः ॥
kvacid viṣamagartābhiḥ kvacil loṣṭaiḥ supicchalaiḥ sutaptavālukābhiś ca tathā tīkṣṇaiś ca śaṅkubhiḥ //
अयःशृङ्गाटकैस् तप्तैः क्वचिद् दावाग्निना युतम् क्वचित् तप्तशिलाभिश् च क्वचिद् व्याप्तं हिमेन च ॥
ayaḥśṛṅgāṭakais taptaiḥ kvacid dāvāgninā yutam kvacit taptaśilābhiś ca kvacid vyāptaṃ himena ca //
क्वचिद् वालुकया व्याप्तम् आकण्ठान्तःप्रवेशया क्वचिद् दुष्टाम्बुना व्याप्तं क्वचित् कर्षाग्निना पुनः ॥
kvacid vālukayā vyāptam ākaṇṭhāntaḥpraveśayā kvacid duṣṭāmbunā vyāptaṃ kvacit karṣāgninā punaḥ //
क्वचित् सिंहैर् वृकैर् व्याघ्रैर् दशकीटैश् च दारुणैः क्वचिन् महाजलौकाभिः क्वचिद् अजगरैः पुनः ॥
kvacit siṃhair vṛkair vyāghrair daśakīṭaiś ca dāruṇaiḥ kvacin mahājalaukābhiḥ kvacid ajagaraiḥ punaḥ //
मक्षिकाभिश् च रौद्राभिः क्वचित् सर्पविषोल्बणैः क्वचिद् दुष्टगजैश् चैव बलोन्मत्तैः प्रमाथिभिः ॥
makṣikābhiś ca raudrābhiḥ kvacit sarpaviṣolbaṇaiḥ kvacid duṣṭagajaiś caiva balonmattaiḥ pramāthibhiḥ //
पन्थानम् उल्लिखद्भिश् च तीक्ष्णशृङ्गैर् महावृषैः महाशृङ्गैश् च महिषैर् उष्ट्रैर् मत्तैश् च खादनैः ॥
panthānam ullikhadbhiś ca tīkṣṇaśṛṅgair mahāvṛṣaiḥ mahāśṛṅgaiś ca mahiṣair uṣṭrair mattaiś ca khādanaiḥ //
डाकिनीभिश् च रौद्राभिर् विकरालैश् च राक्षसैः व्याधिभिश् च महारौद्रैः पीड्यमाना व्रजन्ति ते ॥
ḍākinībhiś ca raudrābhir vikarālaiś ca rākṣasaiḥ vyādhibhiś ca mahāraudraiḥ pīḍyamānā vrajanti te //
महाधूलिविमिश्रेण महाचण्डेन वायुना महापाषाणवर्षेण हन्यमाना निराश्रयाः ॥
mahādhūlivimiśreṇa mahācaṇḍena vāyunā mahāpāṣāṇavarṣeṇa hanyamānā nirāśrayāḥ //
क्वचिद् विद्युन्निपातेन दीर्यमाणा व्रजन्ति ते महता बाणवर्षेण भिद्यमानाश् च सर्वशः ॥
kvacid vidyunnipātena dīryamāṇā vrajanti te mahatā bāṇavarṣeṇa bhidyamānāś ca sarvaśaḥ //
पतद्भिर् वज्रनिर्घातैर् उल्कापातैः सुदारुणैः प्रदीप्ताङ्गारवर्षेण दह्यमाना विशन्ति च ॥
patadbhir vajranirghātair ulkāpātaiḥ sudāruṇaiḥ pradīptāṅgāravarṣeṇa dahyamānā viśanti ca //
महता पांशुवर्षेण पूर्यमाणा रुदन्ति च मेघारवैः सुघोरैश् च वित्रास्यन्ते मुहुर् मुहुः ॥
mahatā pāṃśuvarṣeṇa pūryamāṇā rudanti ca meghāravaiḥ sughoraiś ca vitrāsyante muhur muhuḥ //
निःशेषाः शरवर्षेण चूर्ण्यमाणाश् च सर्वतः महाक्षाराम्बुधाराभिः सिच्यमाना व्रजन्ति च ॥
niḥśeṣāḥ śaravarṣeṇa cūrṇyamāṇāś ca sarvataḥ mahākṣārāmbudhārābhiḥ sicyamānā vrajanti ca //
महाशीतेन मरुता रूक्षेण परुषेण च समन्ताद् दीर्यमाणाश् च शुष्यन्ते संकुचन्ति च ॥
mahāśītena marutā rūkṣeṇa paruṣeṇa ca samantād dīryamāṇāś ca śuṣyante saṃkucanti ca //
इत्थं मार्गेण पुरुषाः पाथेयरहितेन च निरालम्बेन दुर्गेण निर्जलेन समन्ततः ॥
itthaṃ mārgeṇa puruṣāḥ pātheyarahitena ca nirālambena durgeṇa nirjalena samantataḥ //
अतिश्रमेण महता निर्गतेनाश्रमाय वै नीयन्ते देहिनः सर्वे ये मूढाः पापकर्मिणः ॥
atiśrameṇa mahatā nirgatenāśramāya vai nīyante dehinaḥ sarve ye mūḍhāḥ pāpakarmiṇaḥ //
यमदूतैर् महाघोरैस् तदाज्ञाकारिभिर् बलात् एकाकिनः पराधीना मित्रबन्धुविवर्जिताः ॥
yamadūtair mahāghorais tadājñākāribhir balāt ekākinaḥ parādhīnā mitrabandhuvivarjitāḥ //
शोचन्तः स्वानि कर्माणि रुदन्ति च मुहुर् मुहुः प्रेतीभूता निषिद्धास् ते शुष्ककण्ठौष्ठतालुकाः ॥
śocantaḥ svāni karmāṇi rudanti ca muhur muhuḥ pretībhūtā niṣiddhās te śuṣkakaṇṭhauṣṭhatālukāḥ //
कृशाङ्गा भीतभीताश् च दह्यमानाः क्षुधाग्निना बद्धाः शृङ्खलया केचित् केचिद् उत्तानपादयोः ॥
kṛśāṅgā bhītabhītāś ca dahyamānāḥ kṣudhāgninā baddhāḥ śṛṅkhalayā kecit kecid uttānapādayoḥ //
आकृष्यन्ते शुष्यमाणा यमदूतैर् बलोत्कटैः नरा अधोमुखाश् चान्ये कृष्यमाणाः सुदुःखिताः ॥
ākṛṣyante śuṣyamāṇā yamadūtair balotkaṭaiḥ narā adhomukhāś cānye kṛṣyamāṇāḥ suduḥkhitāḥ //
अन्नपानीयरहिता याचमानाः पुनः पुनः देहि देहीति भाषन्तः साश्रुगद्गदया गिरा ॥
annapānīyarahitā yācamānāḥ punaḥ punaḥ dehi dehīti bhāṣantaḥ sāśrugadgadayā girā //
कृताञ्जलिपुटा दीनाः क्षुत्तृष्णापरिपीडिताः भक्ष्यान् उच्चावचान् दृष्ट्वा भोज्यान् पेयांश् च पुष्कलान् ॥
kṛtāñjalipuṭā dīnāḥ kṣuttṛṣṇāparipīḍitāḥ bhakṣyān uccāvacān dṛṣṭvā bhojyān peyāṃś ca puṣkalān //
सुगन्धद्रव्यसंयुक्तान् याचमानाः पुनः पुनः दधिक्षीरघृतोन्मिश्रं दृष्ट्वा शाल्योदनं तथा ॥
sugandhadravyasaṃyuktān yācamānāḥ punaḥ punaḥ dadhikṣīraghṛtonmiśraṃ dṛṣṭvā śālyodanaṃ tathā //
पानानि च सुगन्धीनि शीतलान्य् उदकानि च तान् याचमानांस् ते याम्या भर्त्सयन्तस् तदाब्रुवन् वचोभिः परुषैर् भीमाः क्रोधरक्तान्तलोचनाः ॥
pānāni ca sugandhīni śītalāny udakāni ca tān yācamānāṃs te yāmyā bhartsayantas tadābruvan vacobhiḥ paruṣair bhīmāḥ krodharaktāntalocanāḥ //
न भवद्भिर् हुतं काले न दत्तं ब्राह्मणेषु च प्रसभं दीयमानं च वारितं च द्विजातिषु ॥
na bhavadbhir hutaṃ kāle na dattaṃ brāhmaṇeṣu ca prasabhaṃ dīyamānaṃ ca vāritaṃ ca dvijātiṣu //
तस्य पापस्य च फलं भवतां समुपागतम् नाग्नौ दग्धं जले नष्टं न हृतं नृपतस्करैः ॥
tasya pāpasya ca phalaṃ bhavatāṃ samupāgatam nāgnau dagdhaṃ jale naṣṭaṃ na hṛtaṃ nṛpataskaraiḥ //
कुतो वा सांप्रतं विप्रे यन् न दत्तं पुराधमाः यैर् दत्तानि तु दानानि साधुभिः सात्त्विकानि तु ॥
kuto vā sāṃprataṃ vipre yan na dattaṃ purādhamāḥ yair dattāni tu dānāni sādhubhiḥ sāttvikāni tu //
तेषाम् एते प्रदृश्यन्ते कल्पिता ह्य् अन्नपर्वताः भक्ष्यभोज्याश् च पेयाश् च लेह्याश् चोष्याश् च संवृताः ॥
teṣām ete pradṛśyante kalpitā hy annaparvatāḥ bhakṣyabhojyāś ca peyāś ca lehyāś coṣyāś ca saṃvṛtāḥ //
न यूयम् अभिलप्स्यध्वे न दत्तं च कथंचन यैस् तु दत्तं हुतं चेष्टं ब्राह्मणाश् चैव पूजिताः ॥
na yūyam abhilapsyadhve na dattaṃ ca kathaṃcana yais tu dattaṃ hutaṃ ceṣṭaṃ brāhmaṇāś caiva pūjitāḥ //
तेषाम् अन्नं समानीय इह निक्षिप्यते सदा परस्वं कथम् अस्माभिर् दातुं शक्येत नारकाः ॥
teṣām annaṃ samānīya iha nikṣipyate sadā parasvaṃ katham asmābhir dātuṃ śakyeta nārakāḥ //
किंकराणां वचः श्रुत्वा निःस्पृहाः क्षुत्तृषार्दिताः ततस् ते दारुणैश् चास्त्रैः पीड्यन्ते यमकिंकरैः ॥
kiṃkarāṇāṃ vacaḥ śrutvā niḥspṛhāḥ kṣuttṛṣārditāḥ tatas te dāruṇaiś cāstraiḥ pīḍyante yamakiṃkaraiḥ //
मुद्गरैर् लोहदण्डैश् च शक्तितोमरपट्टिशैः परिघैर् भिन्दिपालैश् च गदापरशुभिः शरैः ॥
mudgarair lohadaṇḍaiś ca śaktitomarapaṭṭiśaiḥ parighair bhindipālaiś ca gadāparaśubhiḥ śaraiḥ //
पृष्ठतो हन्यमान्याश् च यमदूतैः सुनिर्दयैः अग्रतः सिंहव्याघ्राद्यैर् भक्ष्यन्ते पापकारिणः ॥
pṛṣṭhato hanyamānyāś ca yamadūtaiḥ sunirdayaiḥ agrataḥ siṃhavyāghrādyair bhakṣyante pāpakāriṇaḥ //
न प्रवेष्टुं न निर्गन्तुं लभन्ते दुःखिता भृशम् स्वकर्मोपहताः पापाः क्रन्दमानाः सुदारुणाः ॥
na praveṣṭuṃ na nirgantuṃ labhante duḥkhitā bhṛśam svakarmopahatāḥ pāpāḥ krandamānāḥ sudāruṇāḥ //
तत्र संपीड्य सुभृशं प्रवेशं यमकिंकरैः नीयन्ते पापिनस् तत्र यत्र तिष्ठेत् स्वयं यमः ॥
tatra saṃpīḍya subhṛśaṃ praveśaṃ yamakiṃkaraiḥ nīyante pāpinas tatra yatra tiṣṭhet svayaṃ yamaḥ //
धर्मात्मा धर्मकृद् देवः सर्वसंयमनो यमः एवं पथातिकष्टेन प्राप्ताः प्रेतपुरं नराः ॥
dharmātmā dharmakṛd devaḥ sarvasaṃyamano yamaḥ evaṃ pathātikaṣṭena prāptāḥ pretapuraṃ narāḥ //
प्रज्ञापितास् तदा दूतैर् निवेश्यन्ते यमाग्रतः ततस् ते पापकर्माणस् तं पश्यन्ति भयानकम् ॥
prajñāpitās tadā dūtair niveśyante yamāgrataḥ tatas te pāpakarmāṇas taṃ paśyanti bhayānakam //
पापापविद्धनयना विपरीतात्मबुद्धयः दंष्ट्राकरालवदनं भ्रुकूटीकुटिलेक्षणम् ॥
pāpāpaviddhanayanā viparītātmabuddhayaḥ daṃṣṭrākarālavadanaṃ bhrukūṭīkuṭilekṣaṇam //
ऊर्ध्वकेशं महाश्मश्रुं प्रस्फुरदधरोत्तरम् अष्टादशभुजं क्रुद्धं नीलाञ्जनचयोपमम् ॥
ūrdhvakeśaṃ mahāśmaśruṃ prasphuradadharottaram aṣṭādaśabhujaṃ kruddhaṃ nīlāñjanacayopamam //
सर्वायुधोद्यतकरं तीव्रदण्डेन संयुतम् महामहिषम् आरूढं दीप्ताग्निसमलोचनम् ॥
sarvāyudhodyatakaraṃ tīvradaṇḍena saṃyutam mahāmahiṣam ārūḍhaṃ dīptāgnisamalocanam //
रक्तमाल्याम्बरधरं महामेघम् इवोच्छ्रितम् प्रलयाम्बुदनिर्घोषं पिबन्न् इव महोदधिम् ॥
raktamālyāmbaradharaṃ mahāmegham ivocchritam pralayāmbudanirghoṣaṃ pibann iva mahodadhim //
ग्रसन्तम् इव त्रैलोक्यम् उद्गिरन्तम् इवानलम् मृत्युं च तत्समीपस्थं कालानलसमप्रभम् ॥
grasantam iva trailokyam udgirantam ivānalam mṛtyuṃ ca tatsamīpasthaṃ kālānalasamaprabham //
प्रलयानलसंकाशं कृतान्तं च भयानकम् मारीचोग्रा महामारी कालरात्री च दारुणा ॥
pralayānalasaṃkāśaṃ kṛtāntaṃ ca bhayānakam mārīcogrā mahāmārī kālarātrī ca dāruṇā //
विविधा व्याधयः कष्टा नानारूपा भयावहाः शक्तिशूलाङ्कुशधराः पाशचक्रासिधारिणः ॥
vividhā vyādhayaḥ kaṣṭā nānārūpā bhayāvahāḥ śaktiśūlāṅkuśadharāḥ pāśacakrāsidhāriṇaḥ //
वज्रदण्डधरा रौद्राः क्षुरतूणधनुर्धराः असंख्याता महावीर्याः क्रूराश् चाञ्जनसप्रभाः ॥
vajradaṇḍadharā raudrāḥ kṣuratūṇadhanurdharāḥ asaṃkhyātā mahāvīryāḥ krūrāś cāñjanasaprabhāḥ //
सर्वायुधोद्यतकरा यमदूता भयानकाः अनेन परिवारेण महाघोरेण संवृतम् ॥
sarvāyudhodyatakarā yamadūtā bhayānakāḥ anena parivāreṇa mahāghoreṇa saṃvṛtam //
यमं पश्यन्ति पापिष्ठाश् चित्रगुप्तं विभीषणम् निर्भर्त्सयति चात्यर्थं यमस् तान् पापकारिणः ॥
yamaṃ paśyanti pāpiṣṭhāś citraguptaṃ vibhīṣaṇam nirbhartsayati cātyarthaṃ yamas tān pāpakāriṇaḥ //
चित्रगुप्तस् तु भगवान् धर्मवाक्यैः प्रबोधयन् ॥
citraguptas tu bhagavān dharmavākyaiḥ prabodhayan //
भो भो दुष्कृतकर्माणः परद्रव्यापहारिणः गर्विता रूपवीर्येण परदारविमर्दकाः ॥
bho bho duṣkṛtakarmāṇaḥ paradravyāpahāriṇaḥ garvitā rūpavīryeṇa paradāravimardakāḥ //
यत् स्वयं क्रियते कर्म तत् स्वयं भुज्यते पुनः तत् किम् आत्मोपघातार्थं भवद्भिर् दुष्कृतं कृतम् ॥
yat svayaṃ kriyate karma tat svayaṃ bhujyate punaḥ tat kim ātmopaghātārthaṃ bhavadbhir duṣkṛtaṃ kṛtam //
इदानीं किं नु शोचध्वं पीड्यमानाः स्वकर्मभिः भुञ्जध्वं स्वानि दुःखानि नहि दोषो ऽस्ति कस्यचित् ॥
idānīṃ kiṃ nu śocadhvaṃ pīḍyamānāḥ svakarmabhiḥ bhuñjadhvaṃ svāni duḥkhāni nahi doṣo 'sti kasyacit //
य एते पृथिवीपालाः संप्राप्ता मत्समीपतः स्वकीयैः कर्मभिर् घोरैर् दुष्प्रज्ञा बलगर्विताः ॥
ya ete pṛthivīpālāḥ saṃprāptā matsamīpataḥ svakīyaiḥ karmabhir ghorair duṣprajñā balagarvitāḥ //
भो भो नृपा दुराचाराः प्रजाविध्वंसकारिणः अल्पकालस्य राज्यस्य कृते किं दुष्कृतं कृतम् ॥
bho bho nṛpā durācārāḥ prajāvidhvaṃsakāriṇaḥ alpakālasya rājyasya kṛte kiṃ duṣkṛtaṃ kṛtam //
राज्यलोभेन मोहेन बलाद् अन्यायतः प्रजाः यद् दण्डिताः फलं तस्य भुञ्जध्वम् अधुना नृपाः ॥
rājyalobhena mohena balād anyāyataḥ prajāḥ yad daṇḍitāḥ phalaṃ tasya bhuñjadhvam adhunā nṛpāḥ //
कुतो राज्यं कलत्रं च यदर्थम् अशुभं कृतम् तत् सर्वं संपरित्यज्य यूयम् एकाकिनः स्थिताः ॥
kuto rājyaṃ kalatraṃ ca yadartham aśubhaṃ kṛtam tat sarvaṃ saṃparityajya yūyam ekākinaḥ sthitāḥ //
पश्यामो न बलं सर्वं येन विध्वंसिताः प्रजाः यमदूतैः पाट्यमाना अधुना कीदृशं फलम् ॥
paśyāmo na balaṃ sarvaṃ yena vidhvaṃsitāḥ prajāḥ yamadūtaiḥ pāṭyamānā adhunā kīdṛśaṃ phalam //
एवं बहुविधैर् वाक्यैर् उपालब्धा यमेन ते शोचन्तः स्वानि कर्माणि तूष्णीं तिष्ठन्ति पार्थिवाः ॥
evaṃ bahuvidhair vākyair upālabdhā yamena te śocantaḥ svāni karmāṇi tūṣṇīṃ tiṣṭhanti pārthivāḥ //
इति कर्म समादिश्य नृपाणां धर्मराट् स्वयम् तत्पातकविशुद्ध्यर्थम् इदं वचनम् अब्रवीत् ॥
iti karma samādiśya nṛpāṇāṃ dharmarāṭ svayam tatpātakaviśuddhyartham idaṃ vacanam abravīt //
भो भोश् चण्ड महाचण्ड गृहीत्वा नृपतीन् इमान् विशोधयध्वं पापेभ्यः क्रमेण नरकाग्निषु ॥
bho bhoś caṇḍa mahācaṇḍa gṛhītvā nṛpatīn imān viśodhayadhvaṃ pāpebhyaḥ krameṇa narakāgniṣu //
ततः शीघ्रं समुत्थाय नृपान् संगृह्य पादयोः भ्रामयित्वा तु वेगेन क्षिप्त्वा चोर्ध्वं प्रगृह्य च ॥
tataḥ śīghraṃ samutthāya nṛpān saṃgṛhya pādayoḥ bhrāmayitvā tu vegena kṣiptvā cordhvaṃ pragṛhya ca //
तत्तत्पापप्रमाणेन यमदूताः शिलातले आस्फोटयन्ति तरसा वज्रेणेव महाद्रुमम् ॥
tattatpāpapramāṇena yamadūtāḥ śilātale āsphoṭayanti tarasā vajreṇeva mahādrumam //
ततस् तु रक्तं स्रोतोभिः स्रवते जर्जरीकृतः निःसंज्ञः स तदा देही निश्चेष्टश् च प्रजायते ॥
tatas tu raktaṃ srotobhiḥ sravate jarjarīkṛtaḥ niḥsaṃjñaḥ sa tadā dehī niśceṣṭaś ca prajāyate //
ततः स वायुना स्पृष्टः शनैर् उज्जीवते पुनः ततः पापविशुद्ध्यर्थं क्षिपन्ति नरकार्णवे ॥
tataḥ sa vāyunā spṛṣṭaḥ śanair ujjīvate punaḥ tataḥ pāpaviśuddhyarthaṃ kṣipanti narakārṇave //
अन्यांश् च ते तदा दूताः पापकर्मरतान् नरान् निवेदयन्ति विप्रेन्द्रा यमाय भृशदुःखितान् ॥
anyāṃś ca te tadā dūtāḥ pāpakarmaratān narān nivedayanti viprendrā yamāya bhṛśaduḥkhitān //
एष देव तवादेशाद् अस्माभिर् मोहितो भृशम् आनीतो धर्मविमुखः सदा पापरतः परः ॥
eṣa deva tavādeśād asmābhir mohito bhṛśam ānīto dharmavimukhaḥ sadā pāparataḥ paraḥ //
एष लुब्धो दुराचारो महापातकसंयुतः उपपातककर्ता च सदा हिंसारतो शुचिः ॥
eṣa lubdho durācāro mahāpātakasaṃyutaḥ upapātakakartā ca sadā hiṃsārato śuciḥ //
अगम्यागामी दुष्टात्मा परद्रव्यापहारकः कन्याक्रयी कूटसाक्षी कृतघ्नो मित्रवञ्चकः ॥
agamyāgāmī duṣṭātmā paradravyāpahārakaḥ kanyākrayī kūṭasākṣī kṛtaghno mitravañcakaḥ //
अनेन मदमत्तेन सदा धर्मो विनिन्दितः पापम् आचरितं कर्म मर्त्यलोके दुरात्मना ॥
anena madamattena sadā dharmo vininditaḥ pāpam ācaritaṃ karma martyaloke durātmanā //
इदानीम् अस्य देवेश निग्रहानुग्रहौ वद प्रभुर् अस्य क्रियायोगे वयं वा परिपन्थिनः ॥
idānīm asya deveśa nigrahānugrahau vada prabhur asya kriyāyoge vayaṃ vā paripanthinaḥ //
इति विज्ञाप्य देवेशं न्यस्याग्रे पापकारिणम् नरकाणां सहस्रेषु लक्षकोटिशतेषु च ॥
iti vijñāpya deveśaṃ nyasyāgre pāpakāriṇam narakāṇāṃ sahasreṣu lakṣakoṭiśateṣu ca //
किंकरास् ते ततो यान्ति ग्रहीतुम् अपरान् नरान् प्रतिपन्ने कृते दोषे यमो वै पापकारिणाम् ॥
kiṃkarās te tato yānti grahītum aparān narān pratipanne kṛte doṣe yamo vai pāpakāriṇām //
समादिशति तान् घोरान् निग्रहाय स्वकिंकरान् यथा यस्य विनिर्दिष्टो वसिष्ठाद्यैर् विनिग्रहः ॥
samādiśati tān ghorān nigrahāya svakiṃkarān yathā yasya vinirdiṣṭo vasiṣṭhādyair vinigrahaḥ //
पापस्य तद् भृशं क्रुद्धाः कुर्वन्ति यमकिंकराः अङ्कुशैर् मुद्गरैर् दण्डैः क्रकचैः शक्तितोमरैः ॥
pāpasya tad bhṛśaṃ kruddhāḥ kurvanti yamakiṃkarāḥ aṅkuśair mudgarair daṇḍaiḥ krakacaiḥ śaktitomaraiḥ //
खड्गशूलनिपातैश् च भिद्यन्ते पापकारिणः नरकाणां सहस्रेषु लक्षकोटिशतेषु च ॥
khaḍgaśūlanipātaiś ca bhidyante pāpakāriṇaḥ narakāṇāṃ sahasreṣu lakṣakoṭiśateṣu ca //
स्वकर्मोपार्जितैर् दोषैः पीड्यन्ते यमकिंकरैः शृणुध्वं नरकाणां च स्वरूपं च भयंकरम् ॥
svakarmopārjitair doṣaiḥ pīḍyante yamakiṃkaraiḥ śṛṇudhvaṃ narakāṇāṃ ca svarūpaṃ ca bhayaṃkaram //
नामानि च प्रमाणं च येन यान्ति नराश् च तान् महावाचीति विख्यातं नरकं शोणितप्लुतम् ॥
nāmāni ca pramāṇaṃ ca yena yānti narāś ca tān mahāvācīti vikhyātaṃ narakaṃ śoṇitaplutam //
वज्रकण्टकसंमिश्रं योजनायुतविस्तृतम् तत्र संपीड्यते मग्नो भिद्यते वज्रकण्टके ॥
vajrakaṇṭakasaṃmiśraṃ yojanāyutavistṛtam tatra saṃpīḍyate magno bhidyate vajrakaṇṭake //
वर्षलक्षं महाघोरं गोघाती नरके नरः योजनानां शतं लक्षं कुम्भीपाकं सुदारुणम् ॥
varṣalakṣaṃ mahāghoraṃ goghātī narake naraḥ yojanānāṃ śataṃ lakṣaṃ kumbhīpākaṃ sudāruṇam //
ताम्रकुम्भवती दीप्ता वालुकाङ्गारसंवृता ब्रह्महा भूमिहर्ता च निक्षेपस्यापहारकः ॥
tāmrakumbhavatī dīptā vālukāṅgārasaṃvṛtā brahmahā bhūmihartā ca nikṣepasyāpahārakaḥ //
दह्यन्ते तत्र संक्षिप्ता यावद् आभूतसंप्लवम् रौरवो वज्रनाराचैः प्रज्वलद्भिः समावृतः ॥
dahyante tatra saṃkṣiptā yāvad ābhūtasaṃplavam rauravo vajranārācaiḥ prajvaladbhiḥ samāvṛtaḥ //
योजनानां सहस्राणि षष्टिर् आयामविस्तरैः भिद्यन्ते तत्र नाराचैः सज्वालैर् नरके नराः ॥
yojanānāṃ sahasrāṇi ṣaṣṭir āyāmavistaraiḥ bhidyante tatra nārācaiḥ sajvālair narake narāḥ //
इक्षुवत् तत्र पीड्यन्ते ये नराः कूटसाक्षिणः अयोमयं प्रज्वलितं मञ्जूषं नरकं स्मृतम् ॥
ikṣuvat tatra pīḍyante ye narāḥ kūṭasākṣiṇaḥ ayomayaṃ prajvalitaṃ mañjūṣaṃ narakaṃ smṛtam //
निक्षिप्तास् तत्र दह्यन्ते बन्दिग्राहकृताश् च ये अप्रतिष्ठेति नरकं पूयमूत्रपुरीषकम् ॥
nikṣiptās tatra dahyante bandigrāhakṛtāś ca ye apratiṣṭheti narakaṃ pūyamūtrapurīṣakam //
अधोमुखः पतेत् तत्र ब्राह्मणस्योपपीडकः लाक्षाप्रज्वलितं घोरं नरकं तु विलेपकम् ॥
adhomukhaḥ patet tatra brāhmaṇasyopapīḍakaḥ lākṣāprajvalitaṃ ghoraṃ narakaṃ tu vilepakam //
निमग्नास् तत्र दह्यन्ते मद्यपाने द्विजोत्तमाः महाप्रभेति नरकं दीप्तशूलमहोच्छ्रयम् ॥
nimagnās tatra dahyante madyapāne dvijottamāḥ mahāprabheti narakaṃ dīptaśūlamahocchrayam //
तत्र शूलेन भिद्यन्ते पतिभार्योपभेदिनः नरकं च महाघोरं जयन्ती चायसी शिला ॥
tatra śūlena bhidyante patibhāryopabhedinaḥ narakaṃ ca mahāghoraṃ jayantī cāyasī śilā //
तया चाक्रम्यते पापः परदारोपसेवकः नरकं शाल्मलाख्यं तु प्रदीप्तदृढकण्टकम् ॥
tayā cākramyate pāpaḥ paradāropasevakaḥ narakaṃ śālmalākhyaṃ tu pradīptadṛḍhakaṇṭakam //
तया लिङ्गति दुःखार्ता नारी बहुनरंगमा ये वदन्ति सदासत्यं परमर्मावकर्तनम् ॥
tayā liṅgati duḥkhārtā nārī bahunaraṃgamā ye vadanti sadāsatyaṃ paramarmāvakartanam //
जिह्वा चोच्छ्रियते तेषां सदस्यैर् यमकिंकरैः ये तु रागैः कटाक्षैश् च वीक्षन्ते परयोषितम् ॥
jihvā cocchriyate teṣāṃ sadasyair yamakiṃkaraiḥ ye tu rāgaiḥ kaṭākṣaiś ca vīkṣante parayoṣitam //
तेषां चक्षूंषि नाराचैर् विध्यन्ते यमकिंकरैः ॥
teṣāṃ cakṣūṃṣi nārācair vidhyante yamakiṃkaraiḥ //
मातरं ये ऽपि गच्छन्ति भगिनीं दुहितरं स्नुषाम् स्त्रीबालवृद्धहन्तारो यावद् इन्द्राश् चतुर्दश ज्वालामालाकुलं रौद्रं महारौरवसंज्ञितम् ॥
mātaraṃ ye 'pi gacchanti bhaginīṃ duhitaraṃ snuṣām strībālavṛddhahantāro yāvad indrāś caturdaśa jvālāmālākulaṃ raudraṃ mahārauravasaṃjñitam //
नरकं योजनानां च सहस्राणि चतुर्दश पुरं क्षेत्रं गृहं ग्रामं यो दीपयति वह्निना ॥
narakaṃ yojanānāṃ ca sahasrāṇi caturdaśa puraṃ kṣetraṃ gṛhaṃ grāmaṃ yo dīpayati vahninā //
स तत्र दह्यते मूढो यावत् कल्पस्थितिर् नरः तामिस्रम् इति विख्यातं लक्षयोजनविस्तृतम् ॥
sa tatra dahyate mūḍho yāvat kalpasthitir naraḥ tāmisram iti vikhyātaṃ lakṣayojanavistṛtam //
निपतद्भिः सदा रौद्रः खड्गपट्टिशमुद्गरैः तत्र चौरा नराः क्षिप्तास् ताड्यन्ते यमकिंकरैः ॥
nipatadbhiḥ sadā raudraḥ khaḍgapaṭṭiśamudgaraiḥ tatra caurā narāḥ kṣiptās tāḍyante yamakiṃkaraiḥ //
शूलशक्तिगदाखड्गैर् यावत् कल्पशतत्रयम् तामिस्राद् द्विगुणं प्रोक्तं महातामिस्रसंज्ञितम् ॥
śūlaśaktigadākhaḍgair yāvat kalpaśatatrayam tāmisrād dviguṇaṃ proktaṃ mahātāmisrasaṃjñitam //
जलौकासर्पसंपूर्णां निरालोकं सुदुःखदम् मातृहा पितृहा चैव मित्रविस्रम्भघातकः ॥
jalaukāsarpasaṃpūrṇāṃ nirālokaṃ suduḥkhadam mātṛhā pitṛhā caiva mitravisrambhaghātakaḥ //
तिष्ठन्ति तक्ष्यमाणाश् च यावत् तिष्ठति मेदिनी असिपत्त्रवनं नाम नरकं भूरिदुःखदम् ॥
tiṣṭhanti takṣyamāṇāś ca yāvat tiṣṭhati medinī asipattravanaṃ nāma narakaṃ bhūriduḥkhadam //
योजनायुतविस्तारं ज्वलत्खड्गैः समाकुलम् पातितस् तत्र तैः खड्गैः शतधा तु समाहतः ॥
yojanāyutavistāraṃ jvalatkhaḍgaiḥ samākulam pātitas tatra taiḥ khaḍgaiḥ śatadhā tu samāhataḥ //
मित्रघ्नः कृत्यते तावद् यावद् आभूतसंप्लवम् करम्भवालुका नाम नरकं योजनायुतम् ॥
mitraghnaḥ kṛtyate tāvad yāvad ābhūtasaṃplavam karambhavālukā nāma narakaṃ yojanāyutam //
कूपाकारं वृतं दीप्तैर् वालुकाङ्गारकण्टकैः दह्यते भिद्यते वर्षलक्षायुतशतत्रयम् ॥
kūpākāraṃ vṛtaṃ dīptair vālukāṅgārakaṇṭakaiḥ dahyate bhidyate varṣalakṣāyutaśatatrayam //
येन दग्धो जनो नित्यं मिथ्योपायैः सुदारुणैः काकोलं नाम नरकं कृमिपूयपरिप्लुतम् ॥
yena dagdho jano nityaṃ mithyopāyaiḥ sudāruṇaiḥ kākolaṃ nāma narakaṃ kṛmipūyapariplutam //
क्षिप्यते तत्र दुष्टात्मा एकाकी मिष्टभुङ् नरः कुड्मलं नाम नरकं पूर्णं विण्मूत्रशोणितैः ॥
kṣipyate tatra duṣṭātmā ekākī miṣṭabhuṅ naraḥ kuḍmalaṃ nāma narakaṃ pūrṇaṃ viṇmūtraśoṇitaiḥ //
पञ्चयज्ञक्रियाहीनाः क्षिप्यन्ते तत्र वै नराः सुदुर्गन्धं महाभीमं मांसशोणितसंकुलम् ॥
pañcayajñakriyāhīnāḥ kṣipyante tatra vai narāḥ sudurgandhaṃ mahābhīmaṃ māṃsaśoṇitasaṃkulam //
अभक्ष्यान्ने रतास् ते ऽत्र निपतन्ति नराधमाः क्रिमिकीटसमाकीर्णं शवपूर्णं महावटम् ॥
abhakṣyānne ratās te 'tra nipatanti narādhamāḥ krimikīṭasamākīrṇaṃ śavapūrṇaṃ mahāvaṭam //
अधोमुखः पतेत् तत्र कन्याविक्रयकृन् नरः नाम्ना वै तिलपाकेति नरकं दारुणं स्मृतम् ॥
adhomukhaḥ patet tatra kanyāvikrayakṛn naraḥ nāmnā vai tilapāketi narakaṃ dāruṇaṃ smṛtam //
तिलवत् तत्र पीड्यन्ते परपीडारताश् च ये नरकं तैलपाकेति ज्वलत्तैलमहीप्लवम् ॥
tilavat tatra pīḍyante parapīḍāratāś ca ye narakaṃ tailapāketi jvalattailamahīplavam //
पच्यते तत्र मित्रघ्नो हन्ता च शरणागतम् नाम्ना वज्रकपाटेति वज्रशृङ्खलयान्वितम् ॥
pacyate tatra mitraghno hantā ca śaraṇāgatam nāmnā vajrakapāṭeti vajraśṛṅkhalayānvitam //
पीड्यन्ते निर्दयं तत्र यैः कृतः क्षीरविक्रयः निरुच्छ्वास इति प्रोक्तं तमोन्धं वातवर्जितम् ॥
pīḍyante nirdayaṃ tatra yaiḥ kṛtaḥ kṣīravikrayaḥ nirucchvāsa iti proktaṃ tamondhaṃ vātavarjitam //
निश्चेष्टं क्षिप्यते तत्र विप्रदाननिरोधकृत् अङ्गारोपचयं नाम दीप्ताङ्गारसमुज्ज्वलम् ॥
niśceṣṭaṃ kṣipyate tatra vipradānanirodhakṛt aṅgāropacayaṃ nāma dīptāṅgārasamujjvalam //
दह्यते तत्र येनोक्तं दानं विप्राय नार्पितम् महापायीति नरकं लक्षयोजनम् आयतम् ॥
dahyate tatra yenoktaṃ dānaṃ viprāya nārpitam mahāpāyīti narakaṃ lakṣayojanam āyatam //
पात्यन्ते ऽधोमुखास् तत्र ये जल्पन्ति सदानृतम् महाज्वालेति नरकं ज्वालाभास्वरभीषणम् ॥
pātyante 'dhomukhās tatra ye jalpanti sadānṛtam mahājvāleti narakaṃ jvālābhāsvarabhīṣaṇam //
दह्यते तत्र सुचिरं यः पापे बुद्धिकृन् नरः नरकं क्रकचाख्यातं पीड्यन्ते तत्र वै नराः ॥
dahyate tatra suciraṃ yaḥ pāpe buddhikṛn naraḥ narakaṃ krakacākhyātaṃ pīḍyante tatra vai narāḥ //
क्रकचैर् वज्रधारोग्रैर् अगम्यागमने रताः नरकं गुडपाकेति ज्वलद्गुडह्रदैर् वृतम् ॥
krakacair vajradhārograir agamyāgamane ratāḥ narakaṃ guḍapāketi jvaladguḍahradair vṛtam //
निक्षिप्तो दह्यते तस्मिन् वर्णसंकरकृन् नरः क्षुरधारेति नरकं तीक्ष्णक्षुरसमावृतम् ॥
nikṣipto dahyate tasmin varṇasaṃkarakṛn naraḥ kṣuradhāreti narakaṃ tīkṣṇakṣurasamāvṛtam //
छिद्यन्ते तत्र कल्पान्तं विप्रभूमिहरा नराः नरकं चाम्बरीषाख्यं प्रलयानलदीपितम् ॥
chidyante tatra kalpāntaṃ viprabhūmiharā narāḥ narakaṃ cāmbarīṣākhyaṃ pralayānaladīpitam //
कल्पकोटिशतं तत्र दह्यते स्वर्णहारकः नाम्ना वज्रकुठारेति नरकं वज्रसंकुलम् ॥
kalpakoṭiśataṃ tatra dahyate svarṇahārakaḥ nāmnā vajrakuṭhāreti narakaṃ vajrasaṃkulam //
छिद्यन्ते तत्र छेत्तारो द्रुमाणां पापकारिणः नरकं परितापाख्यं प्रलयानलदीपितम् ॥
chidyante tatra chettāro drumāṇāṃ pāpakāriṇaḥ narakaṃ paritāpākhyaṃ pralayānaladīpitam //
गरदो मधुहर्ता च पच्यते तत्र पापकृत् नरकं कालसूत्रं च वज्रसूत्रविनिर्मितम् ॥
garado madhuhartā ca pacyate tatra pāpakṛt narakaṃ kālasūtraṃ ca vajrasūtravinirmitam //
भ्रमन्तस् तत्र च्छिद्यन्ते परसस्योपलुण्ठकाः नरकं कश्मलं नाम श्लेष्मशिङ्घाणकावृतम् ॥
bhramantas tatra cchidyante parasasyopaluṇṭhakāḥ narakaṃ kaśmalaṃ nāma śleṣmaśiṅghāṇakāvṛtam //
तत्र संक्षिप्यते कल्पं सदा मांसरुचिर् नरः नरकं चोग्रगन्धेति लालामूत्रपुरीषवत् ॥
tatra saṃkṣipyate kalpaṃ sadā māṃsarucir naraḥ narakaṃ cogragandheti lālāmūtrapurīṣavat //
क्षिप्यन्ते तत्र नरके पितृपिण्डाप्रयच्छकाः नरकं दुर्धरं नाम जलौकावृश्चिकाकुलम् ॥
kṣipyante tatra narake pitṛpiṇḍāprayacchakāḥ narakaṃ durdharaṃ nāma jalaukāvṛścikākulam //
उत्कोचभक्षकस् तत्र तिष्ठते वर्षकायुतम् यच् च वज्रमहापीडा नरकं वज्रनिर्मितम् ॥
utkocabhakṣakas tatra tiṣṭhate varṣakāyutam yac ca vajramahāpīḍā narakaṃ vajranirmitam //
तत्र प्रक्षिप्य दह्यन्ते पीड्यन्ते यमकिंकरैः धनं धान्यं हिरण्यं वा परकीयं हरन्ति ये ॥
tatra prakṣipya dahyante pīḍyante yamakiṃkaraiḥ dhanaṃ dhānyaṃ hiraṇyaṃ vā parakīyaṃ haranti ye //
यमदूतैश् च चौरास् ते छिद्यन्ते लवशः क्षुरैः ये हत्वा प्राणिनं मूढाः खादन्ते काकगृध्रवत् ॥
yamadūtaiś ca caurās te chidyante lavaśaḥ kṣuraiḥ ye hatvā prāṇinaṃ mūḍhāḥ khādante kākagṛdhravat //
भोज्यन्ते च स्वमांसं ते कल्पान्तं यमकिंकरैः आसनं शयनं वस्त्रं परकीयं हरन्ति ये ॥
bhojyante ca svamāṃsaṃ te kalpāntaṃ yamakiṃkaraiḥ āsanaṃ śayanaṃ vastraṃ parakīyaṃ haranti ye //
यमदूतैश् च ते मूढा भिद्यन्ते शक्तितोमरैः फलं पत्त्रं नृणां वापि हृतं यैस् तु कुबुद्धिभिः ॥
yamadūtaiś ca te mūḍhā bhidyante śaktitomaraiḥ phalaṃ pattraṃ nṛṇāṃ vāpi hṛtaṃ yais tu kubuddhibhiḥ //
यमदूतैश् च ते क्रुद्धैर् दह्यन्ते तृणवह्निभिः परद्रव्ये कलत्रे च यः सदा दुष्टधीर् नरः ॥
yamadūtaiś ca te kruddhair dahyante tṛṇavahnibhiḥ paradravye kalatre ca yaḥ sadā duṣṭadhīr naraḥ //
यमदूतैर् ज्वलत् तस्य हृदि शूलं निखन्यते कर्मणा मनसा वाचा ये धर्मविमुखा नराः ॥
yamadūtair jvalat tasya hṛdi śūlaṃ nikhanyate karmaṇā manasā vācā ye dharmavimukhā narāḥ //
यमलोके तु ते घोरा लभन्ते परियातनाः एवं शतसहस्राणि लक्षकोटिशतानि च ॥
yamaloke tu te ghorā labhante pariyātanāḥ evaṃ śatasahasrāṇi lakṣakoṭiśatāni ca //
नरकाणि नरैस् तत्र भुज्यन्ते पापकारिभिः इह कृत्वा स्वल्पम् अपि नरः कर्माशुभात्मकम् ॥
narakāṇi narais tatra bhujyante pāpakāribhiḥ iha kṛtvā svalpam api naraḥ karmāśubhātmakam //
प्राप्नोति नरके घोरे यमलोकेषु यातनाम् न शृण्वन्ति नरा मूढा धर्मोक्तं साधु भाषितम् ॥
prāpnoti narake ghore yamalokeṣu yātanām na śṛṇvanti narā mūḍhā dharmoktaṃ sādhu bhāṣitam //
दृष्टं केनेति प्रत्यक्षं प्रत्युक्त्यैवं वदन्ति ते दिवा रात्रौ प्रयत्नेन पापं कुर्वन्ति ये नराः ॥
dṛṣṭaṃ keneti pratyakṣaṃ pratyuktyaivaṃ vadanti te divā rātrau prayatnena pāpaṃ kurvanti ye narāḥ //
नाचरन्ति हि ते धर्मं प्रमादेनापि मोहिताः इहैव फलभोक्तारः परत्र विमुखाश् च ये ॥
nācaranti hi te dharmaṃ pramādenāpi mohitāḥ ihaiva phalabhoktāraḥ paratra vimukhāś ca ye //
ते पतन्ति सुघोरेषु नरकेषु नराधमाः दारुणो नरके वासः स्वर्गवासः सुखप्रदः नरैः संप्राप्यते तत्र कर्म कृत्वा शुभाशुभम् ॥
te patanti sughoreṣu narakeṣu narādhamāḥ dāruṇo narake vāsaḥ svargavāsaḥ sukhapradaḥ naraiḥ saṃprāpyate tatra karma kṛtvā śubhāśubham //