उर्वशीतीर्थम् आख्यातम् अश्वमेधफलप्रदम् स्नानदानमहादेववासुदेवार्चनादिभिः ॥
urvaśītīrtham ākhyātam aśvamedhaphalapradam snānadānamahādevavāsudevārcanādibhiḥ //
महेश्वरो यत्र देवो यत्र शार्ङ्गधरो हरिः प्रमतिर् नाम राजासीत् सार्वभौमः प्रतापवान् ॥
maheśvaro yatra devo yatra śārṅgadharo hariḥ pramatir nāma rājāsīt sārvabhaumaḥ pratāpavān //
रिपूञ् जित्वा जगामाशु इन्द्रलोकं सुरैर् वृतम् तत्रापश्यत् सुरपतिं मरुद्भिः सह नारद ॥
ripūñ jitvā jagāmāśu indralokaṃ surair vṛtam tatrāpaśyat surapatiṃ marudbhiḥ saha nārada //
जहासेन्द्रं पाशहस्तं प्रमतिः क्षत्रियर्षभः तं हसन्तम् अथालक्ष्य हरिः प्रमतिम् अब्रवीत् ॥
jahāsendraṃ pāśahastaṃ pramatiḥ kṣatriyarṣabhaḥ taṃ hasantam athālakṣya hariḥ pramatim abravīt //
देवालये महाबुद्धे मरुद्भिः क्रीडितैर् अलम् दिशो जित्वा दिवं प्राप्तः कुरु क्रीडां मया सह ॥
devālaye mahābuddhe marudbhiḥ krīḍitair alam diśo jitvā divaṃ prāptaḥ kuru krīḍāṃ mayā saha //
सकषायं हरिवचो निशम्य प्रमतिर् नृपः तथेत्य् उवाच देवेन्द्रं निष्कृतिं कां तु मन्यसे तच् छ्रुत्वा प्रमतेर् वाक्यं सुरराण् नृपम् अब्रवीत् ॥
sakaṣāyaṃ harivaco niśamya pramatir nṛpaḥ tathety uvāca devendraṃ niṣkṛtiṃ kāṃ tu manyase tac chrutvā pramater vākyaṃ surarāṇ nṛpam abravīt //
उर्वश्य् एव पणो ऽस्माकं प्राप्या या निखिलैर् मखैः ॥
urvaśy eva paṇo 'smākaṃ prāpyā yā nikhilair makhaiḥ //
एतच् छ्रुत्वेन्द्रवचनं प्रमतिः प्राह गर्वितः उर्वशीं निष्कृतिं मन्ये त्वं राजन् किं नु मन्यसे ॥
etac chrutvendravacanaṃ pramatiḥ prāha garvitaḥ urvaśīṃ niṣkṛtiṃ manye tvaṃ rājan kiṃ nu manyase //
यद् ब्रवीषि सुरेशान तन् मन्ये ऽहं शतक्रतो प्राहेन्द्रं प्रमतिस् तद्वन् निष्कृत्यै दक्षिणं करम् सवर्म सशरं धर्म्यं देहि दीव्यामहे वयम् ॥
yad bravīṣi sureśāna tan manye 'haṃ śatakrato prāhendraṃ pramatis tadvan niṣkṛtyai dakṣiṇaṃ karam savarma saśaraṃ dharmyaṃ dehi dīvyāmahe vayam //
ताव् एवं संविदं कृत्वा देवनायोपतस्थतुः प्रमतिर् जितवांस् तत्र उर्वशीं दैवतस्त्रियम् तां जित्वा प्रमतिः प्राह संरम्भात् तं शतक्रतुम् ॥
tāv evaṃ saṃvidaṃ kṛtvā devanāyopatasthatuḥ pramatir jitavāṃs tatra urvaśīṃ daivatastriyam tāṃ jitvā pramatiḥ prāha saṃrambhāt taṃ śatakratum //
निष्कृत्यै पुनर् अन्यन् मे पश्चाद् दीव्ये त्वया विभो ॥
niṣkṛtyai punar anyan me paścād dīvye tvayā vibho //
देवयोग्यम् अथो वज्रं जैत्रं सरथम् उत्तमम् दीव्ये ऽहं तेन नृपते करेणाप्य् अविचारयन् ॥
devayogyam atho vajraṃ jaitraṃ saratham uttamam dīvye 'haṃ tena nṛpate kareṇāpy avicārayan //
स गृहीत्वा तदा पाशान् अन्यांश् च मणिभूषितान् जितम् इत्य् अब्रवीच् छक्रं प्रमतिः प्रहसंस् तदा ॥
sa gṛhītvā tadā pāśān anyāṃś ca maṇibhūṣitān jitam ity abravīc chakraṃ pramatiḥ prahasaṃs tadā //
एतस्मिन्न् अन्तरे प्रायाद् अक्षज्ञस् तत्र नारद विश्वावसुर् इति ख्यातो गन्धर्वाणां महेश्वरः ॥
etasminn antare prāyād akṣajñas tatra nārada viśvāvasur iti khyāto gandharvāṇāṃ maheśvaraḥ //
गन्धर्वविद्यया राजंस् तया दीव्यामहे त्वया तथेत्य् उक्त्वा स नृपतिर् जितम् इत्य् अब्रवीत् तदा ॥
gandharvavidyayā rājaṃs tayā dīvyāmahe tvayā tathety uktvā sa nṛpatir jitam ity abravīt tadā //
तौ जित्वा नृपतिर् मौर्ख्याद् देवेन्द्रं प्राह कश्मलम् ॥
tau jitvā nṛpatir maurkhyād devendraṃ prāha kaśmalam //
रणे वा देवने वापि न त्वं जेता कथंचन महेन्द्र सततं तस्माद् अस्मदाराधको भव वद केन प्रकारेण जाता देवेन्द्रता तव ॥
raṇe vā devane vāpi na tvaṃ jetā kathaṃcana mahendra satataṃ tasmād asmadārādhako bhava vada kena prakāreṇa jātā devendratā tava //
तथा प्राहोर्वशीं गर्वाद् गच्छ कर्मकरी भव उर्वशी प्राह देवेषु यथा वर्ते तथा त्वयि वर्तेय सर्वभावेन न मां धिक्कर्तुम् अर्हसि ॥
tathā prāhorvaśīṃ garvād gaccha karmakarī bhava urvaśī prāha deveṣu yathā varte tathā tvayi varteya sarvabhāvena na māṃ dhikkartum arhasi //
ततस् तां प्रमतिः प्राह त्वादृश्यः सन्ति चारिकाः त्वं किं विलज्जसे भद्रे गच्छ कर्मकरी भव ॥
tatas tāṃ pramatiḥ prāha tvādṛśyaḥ santi cārikāḥ tvaṃ kiṃ vilajjase bhadre gaccha karmakarī bhava //
एतच् छ्रुत्वा नृपेणोक्तं गन्धर्वाधिपतिस् तदा चित्रसेन इति ख्यातः सुतो विश्वावसोर् बली ॥
etac chrutvā nṛpeṇoktaṃ gandharvādhipatis tadā citrasena iti khyātaḥ suto viśvāvasor balī //
दीव्ये ऽहं वै त्वया राजन् सर्वेणानेन भूपते राज्येन जीवितेनापि मदीयेन तवापि च ॥
dīvye 'haṃ vai tvayā rājan sarveṇānena bhūpate rājyena jīvitenāpi madīyena tavāpi ca //
तथेत्य् उक्त्वा पुनर् उभौ चित्रसेननृपोत्तमौ दीव्येताम् अभिसंरब्धौ चित्रसेनो ऽजयत् तदा ॥
tathety uktvā punar ubhau citrasenanṛpottamau dīvyetām abhisaṃrabdhau citraseno 'jayat tadā //
गान्धर्वैस् तं महापाशैर् बबन्ध नृपतिं तदा चित्रसेनो ऽजयत् सर्वम् उर्वशीमुख्यतः पणैः ॥
gāndharvais taṃ mahāpāśair babandha nṛpatiṃ tadā citraseno 'jayat sarvam urvaśīmukhyataḥ paṇaiḥ //
राज्यं कोशं बलं चैव यद् अन्यद् वसु किंचन चित्रसेनस्य तज् जातं यद् आसीत् प्रमतेर् धनम् ॥
rājyaṃ kośaṃ balaṃ caiva yad anyad vasu kiṃcana citrasenasya taj jātaṃ yad āsīt pramater dhanam //
तस्य पुत्रो बाल एव पुरोधसम् उवाच ह वैश्वामित्रं महाप्राज्ञं मधुच्छन्दसम् ओजसा ॥
tasya putro bāla eva purodhasam uvāca ha vaiśvāmitraṃ mahāprājñaṃ madhucchandasam ojasā //
किं मे पित्रा कृतं पापं क्व वा बद्धो महामतिः कथम् एष्यति स्वं स्थानं कथं पाशैर् विमोक्ष्यते ॥
kiṃ me pitrā kṛtaṃ pāpaṃ kva vā baddho mahāmatiḥ katham eṣyati svaṃ sthānaṃ kathaṃ pāśair vimokṣyate //
सुमतेर् वचनं श्रुत्वा ध्यात्वा स मुनिसत्तमः मधुच्छन्दा जगादेदं प्रमतेर् वर्तनं तदा ॥
sumater vacanaṃ śrutvā dhyātvā sa munisattamaḥ madhucchandā jagādedaṃ pramater vartanaṃ tadā //
देवलोके तव पिता बद्ध आस्ते महामते कैतवैर् बहुदोषैश् च भ्रष्टराज्यो बभूव ह ॥
devaloke tava pitā baddha āste mahāmate kaitavair bahudoṣaiś ca bhraṣṭarājyo babhūva ha //
यो याति कैतवसभां स चापि क्लेशभाग् भवेत् द्यूतमद्यामिषादीनि व्यसनानि नृपात्मज ॥
yo yāti kaitavasabhāṃ sa cāpi kleśabhāg bhavet dyūtamadyāmiṣādīni vyasanāni nṛpātmaja //
पापिनाम् एव जायन्ते सदा पापात्मकानि हि एकैकम् अप्य् अनर्थाय पापाय नरकाय च ॥
pāpinām eva jāyante sadā pāpātmakāni hi ekaikam apy anarthāya pāpāya narakāya ca //
यानासनाभिलापाद्यैः कृतैः कैतववर्तिभिः कुलीनाः कलुषीभूताः किं पुनः कितवो जनः ॥
yānāsanābhilāpādyaiḥ kṛtaiḥ kaitavavartibhiḥ kulīnāḥ kaluṣībhūtāḥ kiṃ punaḥ kitavo janaḥ //
कितवस्य तु या जाया तप्यते नित्यम् एव सा स चापि कितवः पापो योषितं वीक्ष्य तप्यते ॥
kitavasya tu yā jāyā tapyate nityam eva sā sa cāpi kitavaḥ pāpo yoṣitaṃ vīkṣya tapyate //
तां दृष्ट्वा विगतानन्दो नित्यं वदति पापकृत् अहो संसारचक्रे ऽस्मिन् मया तुल्यो न पातकी ॥
tāṃ dṛṣṭvā vigatānando nityaṃ vadati pāpakṛt aho saṃsāracakre 'smin mayā tulyo na pātakī //
न किंचिद् अपि यस्यास्ते लोके विषयजं सुखम् लोकद्वये ऽपि न सुखी कितवः कोपि दृश्यते ॥
na kiṃcid api yasyāste loke viṣayajaṃ sukham lokadvaye 'pi na sukhī kitavaḥ kopi dṛśyate //
विभाति च तथा नित्यं लज्जया दग्धमानसः गतधर्मो निरानन्दो ग्रस्तगर्वस् तथाटति ॥
vibhāti ca tathā nityaṃ lajjayā dagdhamānasaḥ gatadharmo nirānando grastagarvas tathāṭati //
अकैतवी च या वृत्तिः सा प्रशस्ता द्विजन्मनाम् कृषिगोरक्ष्यवाणिज्यम् अपि कुर्यान् न कैतवम् ॥
akaitavī ca yā vṛttiḥ sā praśastā dvijanmanām kṛṣigorakṣyavāṇijyam api kuryān na kaitavam //
यस् तु कैतववृत्त्या हि धनम् आहर्तुम् इच्छति धर्मार्थकामाभिजनैः स विमुच्येत पौरुषात् ॥
yas tu kaitavavṛttyā hi dhanam āhartum icchati dharmārthakāmābhijanaiḥ sa vimucyeta pauruṣāt //
वेदे ऽपि दूषितं कर्म तव पित्रा तदादृतम् तस्मात् किं कुर्महे वत्स यद् उक्तं ते विधीयते ॥
vede 'pi dūṣitaṃ karma tava pitrā tadādṛtam tasmāt kiṃ kurmahe vatsa yad uktaṃ te vidhīyate //
विधातृविहितं मार्गं को नु वात्येति पण्डितः ॥
vidhātṛvihitaṃ mārgaṃ ko nu vātyeti paṇḍitaḥ //
एतत् पुरोधसो वाक्यं श्रुत्वा सुमतिर् अब्रवीत् ॥
etat purodhaso vākyaṃ śrutvā sumatir abravīt //
किं कृत्वा प्रमतिस् तातः पुना राज्यम् अवाप्नुयात् ॥
kiṃ kṛtvā pramatis tātaḥ punā rājyam avāpnuyāt //
पुनर् ध्यात्वा मधुच्छन्दाः सुमतिं चेदम् अब्रवीत् ॥
punar dhyātvā madhucchandāḥ sumatiṃ cedam abravīt //
गौतमीं याहि वत्स त्वं तत्र पूजय शंकरम् अदितिं वरुणं विष्णुं ततः पाशाद् विमोक्ष्यते ॥
gautamīṃ yāhi vatsa tvaṃ tatra pūjaya śaṃkaram aditiṃ varuṇaṃ viṣṇuṃ tataḥ pāśād vimokṣyate //
तथेत्य् उक्त्वा जगामाशु गङ्गां नत्वा जनार्दनम् पूजयाम् आस शंभुं च तपस् तेपे यतव्रतः ॥
tathety uktvā jagāmāśu gaṅgāṃ natvā janārdanam pūjayām āsa śaṃbhuṃ ca tapas tepe yatavrataḥ //
सहस्रम् एकं वर्षाणां बद्धं पितरम् आत्मनः मोचयाम् आस देवेभ्यः पुना राज्यम् अवाप सः ॥
sahasram ekaṃ varṣāṇāṃ baddhaṃ pitaram ātmanaḥ mocayām āsa devebhyaḥ punā rājyam avāpa saḥ //
शिवेशाभ्यां मुक्तपाशो राज्यं प्राप सुतात् स्वकात् अवाप्य विद्यां गान्धर्वीं प्रियश् चासीच् छतक्रतोः ॥
śiveśābhyāṃ muktapāśo rājyaṃ prāpa sutāt svakāt avāpya vidyāṃ gāndharvīṃ priyaś cāsīc chatakratoḥ //
शांभवं वैष्णवं चैव उर्वशीतीर्थम् एव च ततःप्रभृति तत् तीर्थं कैतवं चेति विश्रुतम् ॥
śāṃbhavaṃ vaiṣṇavaṃ caiva urvaśītīrtham eva ca tataḥprabhṛti tat tīrthaṃ kaitavaṃ ceti viśrutam //
शिवविष्णुसरिन्मातुप्रसादाद् आप्यते न किम् तत्र स्नानं च दानं च बहुपुण्यफलप्रदम् पापपाशविमोक्षं तु सर्वदुर्गतिनाशनम् ॥
śivaviṣṇusarinmātuprasādād āpyate na kim tatra snānaṃ ca dānaṃ ca bahupuṇyaphalapradam pāpapāśavimokṣaṃ tu sarvadurgatināśanam //