किष्किन्धातीर्थम् आख्यातं सर्वकामप्रदं नृणाम् सर्वपापप्रशमनं यत्र संनिहितो भवः ॥
kiṣkindhātīrtham ākhyātaṃ sarvakāmapradaṃ nṛṇām sarvapāpapraśamanaṃ yatra saṃnihito bhavaḥ //
तस्य स्वरूपं वक्ष्यामि यत्नेन शृणु नारद पुरा दाशरथी रामो रावणं लोकरावणम् ॥
tasya svarūpaṃ vakṣyāmi yatnena śṛṇu nārada purā dāśarathī rāmo rāvaṇaṃ lokarāvaṇam //
किष्किन्धावासिभिः सार्धं जघान रणमूर्धनि सपुत्रं सबलं हत्वा सीताम् आदाय शत्रुहा ॥
kiṣkindhāvāsibhiḥ sārdhaṃ jaghāna raṇamūrdhani saputraṃ sabalaṃ hatvā sītām ādāya śatruhā //
भ्रात्रा सौमित्रिणा सार्धं वानरैश् च महाबलैः विभीषणेन बलिना देवैः प्रत्यागतो नृपः ॥
bhrātrā saumitriṇā sārdhaṃ vānaraiś ca mahābalaiḥ vibhīṣaṇena balinā devaiḥ pratyāgato nṛpaḥ //
कृतस्वस्त्ययनः श्रीमान् पुष्पकेण विराजितः यद् आसीद् धनराजस्य कामगेनाशुगामिना ॥
kṛtasvastyayanaḥ śrīmān puṣpakeṇa virājitaḥ yad āsīd dhanarājasya kāmagenāśugāminā //
अयोध्याम् अगमन् सर्वे गच्छन् गङ्गाम् अपश्यत रामो विरामः शत्रूणां शरण्यः शरणार्थिनाम् ॥
ayodhyām agaman sarve gacchan gaṅgām apaśyata rāmo virāmaḥ śatrūṇāṃ śaraṇyaḥ śaraṇārthinām //
गौतमीं तु जगत्पुण्यां सर्वकामप्रदायिनीम् मनोनयनसंतापनिवारणपरायणाम् ॥
gautamīṃ tu jagatpuṇyāṃ sarvakāmapradāyinīm manonayanasaṃtāpanivāraṇaparāyaṇām //
तां दृष्ट्वा नृपतिः श्रीमान् गङ्गातीरम् अथाविशत् तां दृष्ट्वा प्राह नृपतिर् हर्षगद्गदया गिरा हरीन् सर्वान् अथामन्त्र्य हनुमत्प्रमुखान् मुने ॥
tāṃ dṛṣṭvā nṛpatiḥ śrīmān gaṅgātīram athāviśat tāṃ dṛṣṭvā prāha nṛpatir harṣagadgadayā girā harīn sarvān athāmantrya hanumatpramukhān mune //
अस्याः प्रभावाद् धरयो यो ऽसौ मम पिता प्रभुः सर्वपापविनिर्मुक्तस् ततो यातस् त्रिविष्टपम् ॥
asyāḥ prabhāvād dharayo yo 'sau mama pitā prabhuḥ sarvapāpavinirmuktas tato yātas triviṣṭapam //
इयं जनित्री सकलस्य जन्तोर् भुक्तिप्रदा मुक्तिम् अथापि दद्यात् पापानि हन्याद् अपि दारुणानि कान्यानयास्त्य् अत्र नदी समाना
iyaṃ janitrī sakalasya jantor bhuktipradā muktim athāpi dadyāt pāpāni hanyād api dāruṇāni kānyānayāsty atra nadī samānā
हतानि शश्वद् दुरितानि चैव अस्याः प्रभावाद् अरयः सखायः विभीषणो मैत्रम् उपैति नित्यं सीता च लब्धा हनुमांश् च बन्धुः
hatāni śaśvad duritāni caiva asyāḥ prabhāvād arayaḥ sakhāyaḥ vibhīṣaṇo maitram upaiti nityaṃ sītā ca labdhā hanumāṃś ca bandhuḥ
लङ्का च भग्ना सगणं हि रक्षो हतं हि यस्याः परिसेवनेन यां गौतमो देववरं प्रपूज्य शिवं शरण्यं सजटाम् अवाप
laṅkā ca bhagnā sagaṇaṃ hi rakṣo hataṃ hi yasyāḥ parisevanena yāṃ gautamo devavaraṃ prapūjya śivaṃ śaraṇyaṃ sajaṭām avāpa
सेयं जनित्री सकलेप्सितानाम् अमङ्गलानाम् अपि संनिहन्त्री जगत्पवित्रीकरणैकदक्षा दृष्टाद्य साक्षात् सरितां सवित्री
seyaṃ janitrī sakalepsitānām amaṅgalānām api saṃnihantrī jagatpavitrīkaraṇaikadakṣā dṛṣṭādya sākṣāt saritāṃ savitrī
एतत् समाकर्ण्य वचो नृपस्य तत्राप्लवन् हरयः सर्व एव पूजां चक्रुर् विधिवत् ते पृथक् च पुष्पैर् अनेकैः सर्वलोकोपहारैः
etat samākarṇya vaco nṛpasya tatrāplavan harayaḥ sarva eva pūjāṃ cakrur vidhivat te pṛthak ca puṣpair anekaiḥ sarvalokopahāraiḥ
संपूज्य शर्वं नृपतिर् यथावत् स्तुत्वा वाक्यैः सर्वभावोपयुक्तैः ते वानरा मुदिताः सर्व एव नृत्यं च गीतं च तथैव चक्रुः
saṃpūjya śarvaṃ nṛpatir yathāvat stutvā vākyaiḥ sarvabhāvopayuktaiḥ te vānarā muditāḥ sarva eva nṛtyaṃ ca gītaṃ ca tathaiva cakruḥ
सुखोषितस् तां रजनीं महात्मा प्रियानुयुक्तः संवृतः प्रेमवद्भिः दुःखं जहौ सर्वम् अमित्रसंभवं किं नाप्यते गौतमीसेवनेन
sukhoṣitas tāṃ rajanīṃ mahātmā priyānuyuktaḥ saṃvṛtaḥ premavadbhiḥ duḥkhaṃ jahau sarvam amitrasaṃbhavaṃ kiṃ nāpyate gautamīsevanena
सविस्मयः पश्यति भृत्यवर्गं गोदावरीं स्तौति च संप्रहृष्टः संमानयन् भृत्यगणं समग्रम् अवाप रामः कमपि प्रमोदम्
savismayaḥ paśyati bhṛtyavargaṃ godāvarīṃ stauti ca saṃprahṛṣṭaḥ saṃmānayan bhṛtyagaṇaṃ samagram avāpa rāmaḥ kamapi pramodam
नाद्यापि तृप्तास् तु भवाम तीर्थे कंचिच् च कालं निवसाम चात्र वत्स्याम चात्रैव पराश् चतस्रो रात्रीर् अथो याम वृतास् त्व् अयोध्याम्
nādyāpi tṛptās tu bhavāma tīrthe kaṃcic ca kālaṃ nivasāma cātra vatsyāma cātraiva parāś catasro rātrīr atho yāma vṛtās tv ayodhyām
तस्याथ वाक्यं हरयो ऽनुमेनिरे तथैव रात्रीर् अपराश् चतस्रः संपूज्य देवं सकलेश्वरं तं भ्रातृप्रियं तीर्थम् अथो जगाम
tasyātha vākyaṃ harayo 'numenire tathaiva rātrīr aparāś catasraḥ saṃpūjya devaṃ sakaleśvaraṃ taṃ bhrātṛpriyaṃ tīrtham atho jagāma
सिद्धेश्वरं नाम जगत्प्रसिद्धं यस्य प्रभावात् प्रबलो दशास्यः एवं तु पञ्चाहम् अथोषिरे ते स्वं स्वं प्रतिष्ठापितलिङ्गम् अर्च्य
siddheśvaraṃ nāma jagatprasiddhaṃ yasya prabhāvāt prabalo daśāsyaḥ evaṃ tu pañcāham athoṣire te svaṃ svaṃ pratiṣṭhāpitaliṅgam arcya
शुश्रूषणं तत्र करोति वायोः सुतो ऽनुगामी हनुमान् नृपस्य गच्छन् नृपेन्द्रो हनुमन्तम् आह लिङ्गानि सर्वाणि विसर्जयस्व
śuśrūṣaṇaṃ tatra karoti vāyoḥ suto 'nugāmī hanumān nṛpasya gacchan nṛpendro hanumantam āha liṅgāni sarvāṇi visarjayasva
मत्स्थापितान्य् उत्तममन्त्रविद्भिस् तथेतरैः शंकरकिंकरैश् च नोद्वास्य पूजां परशंकरेण बाह्यं समायोज्यम् अहो भवस्य
matsthāpitāny uttamamantravidbhis tathetaraiḥ śaṃkarakiṃkaraiś ca nodvāsya pūjāṃ paraśaṃkareṇa bāhyaṃ samāyojyam aho bhavasya
तिष्ठन्ति सुस्थास् तदनादरेण ते खड्गपत्त्रादिषु संभवन्ति ये ऽश्रद्दधानाः शिवलिङ्गपूजां विधाय कृत्यं न समाचरन्ति
tiṣṭhanti susthās tadanādareṇa te khaḍgapattrādiṣu saṃbhavanti ye 'śraddadhānāḥ śivaliṅgapūjāṃ vidhāya kṛtyaṃ na samācaranti
यथोचितं ते यमकिंकरैर् हि पच्यन्त एवाखिलदुर्गतीषु रामाज्ञया वायुसुतो जगाम दोर्भ्यां न चोत्पाटयितुं शशाक
yathocitaṃ te yamakiṃkarair hi pacyanta evākhiladurgatīṣu rāmājñayā vāyusuto jagāma dorbhyāṃ na cotpāṭayituṃ śaśāka
ततः स्वपुच्छेन ग्रहीतुकामः संवेष्ट्य लिङ्गं तु विसृष्टकामः नैवाशकत् तन् महद् अद्भुतं स्यात् कपीश्वराणां नृपतेस् तथैव
tataḥ svapucchena grahītukāmaḥ saṃveṣṭya liṅgaṃ tu visṛṣṭakāmaḥ naivāśakat tan mahad adbhutaṃ syāt kapīśvarāṇāṃ nṛpates tathaiva
कश् चालयेल् लब्धमहानुभावं महेशलिङ्गं पुरुषो मनस्वी तन् निश्चलं प्रेक्ष्य महानुभावो नृपप्रवीरः सहसा जगाम
kaś cālayel labdhamahānubhāvaṃ maheśaliṅgaṃ puruṣo manasvī tan niścalaṃ prekṣya mahānubhāvo nṛpapravīraḥ sahasā jagāma
विप्रान् अथामन्त्र्य विधाय पूजां प्रदक्षिणीकृत्य च रामचन्द्रः शुद्धातिशुद्धेन हृदाखिलैस् तैर् लिङ्गानि सर्वाणि ननाम रामः
viprān athāmantrya vidhāya pūjāṃ pradakṣiṇīkṛtya ca rāmacandraḥ śuddhātiśuddhena hṛdākhilais tair liṅgāni sarvāṇi nanāma rāmaḥ
किष्किन्धवासिप्रवरैर् अशेषैः संसेवितं तीर्थम् अतो बभूव अत्राप्लवाद् एव महान्ति पापान्य् अपि क्षयं यान्ति न संशयो ऽत्र
kiṣkindhavāsipravarair aśeṣaiḥ saṃsevitaṃ tīrtham ato babhūva atrāplavād eva mahānti pāpāny api kṣayaṃ yānti na saṃśayo 'tra
पुनश् च गङ्गां प्रणनाम भक्त्या प्रसीद मातर् मम गौतमीति जल्पन् मुहुर् विस्मितचित्तवृत्तिर् विलोकयन् प्रणमन् गौतमीं ताम्
punaś ca gaṅgāṃ praṇanāma bhaktyā prasīda mātar mama gautamīti jalpan muhur vismitacittavṛttir vilokayan praṇaman gautamīṃ tām
ततः प्रभृत्य् एतद् अतीव पुण्यं किष्किन्धतीर्थं विबुधा वदन्ति पठेत् स्मरेद् वापि शृणोति भक्त्या पापापहं किं पुनः स्नानदानैः
tataḥ prabhṛty etad atīva puṇyaṃ kiṣkindhatīrthaṃ vibudhā vadanti paṭhet smared vāpi śṛṇoti bhaktyā pāpāpahaṃ kiṃ punaḥ snānadānaiḥ