निम्नभेदम् इति ख्यातं सर्वपापप्रणाशनम् गङ्गाया उत्तरे पारे तीर्थं त्रैलोक्यविश्रुतम् ॥
nimnabhedam iti khyātaṃ sarvapāpapraṇāśanam gaṅgāyā uttare pāre tīrthaṃ trailokyaviśrutam //
यस्य संस्मरणेनापि सर्वपापक्षयो भवेत् वेदद्वीपश् च तत्रैव दर्शनाद् वेदविद् भवेत् ॥
yasya saṃsmaraṇenāpi sarvapāpakṣayo bhavet vedadvīpaś ca tatraiva darśanād vedavid bhavet //
उर्वशीं चकमे राजा ऐलः परमधार्मिकः को न मोहम् उपायाति विलोक्य मदिरेक्षणाम् ॥
urvaśīṃ cakame rājā ailaḥ paramadhārmikaḥ ko na moham upāyāti vilokya madirekṣaṇām //
सा प्रायाद् यत्र राजासौ घृतं स्तोकं समश्नुते आनग्नदर्शनात् कृत्वा तस्याः कालावधिं नृपः ॥
sā prāyād yatra rājāsau ghṛtaṃ stokaṃ samaśnute ānagnadarśanāt kṛtvā tasyāḥ kālāvadhiṃ nṛpaḥ //
तां स्वीचकार ललनां यूनां रम्यां नवां नवाम् सुप्तायां शयने तस्यां समुत्तस्थौ पुरूरवाः ॥
tāṃ svīcakāra lalanāṃ yūnāṃ ramyāṃ navāṃ navām suptāyāṃ śayane tasyāṃ samuttasthau purūravāḥ //
विलोक्य तं विवसनं तदैवासौ विनिर्गता विद्युच्चञ्चलचित्तानां क्व स्थैर्यं ननु योषिताम् ॥
vilokya taṃ vivasanaṃ tadaivāsau vinirgatā vidyuccañcalacittānāṃ kva sthairyaṃ nanu yoṣitām //
ईक्षां चक्रे स शर्वर्यां विवस्त्रो विस्मितो महान् एतस्मिन्न् अन्तरे राजा युद्धायागाद् रिपून् प्रति ॥
īkṣāṃ cakre sa śarvaryāṃ vivastro vismito mahān etasminn antare rājā yuddhāyāgād ripūn prati //
ताञ् जित्वा पुनर् अप्य् आगाद् देवलोकं सुपूजितम् स चागत्य महाराजो वसिष्ठाच् च पुरोधसः ॥
tāñ jitvā punar apy āgād devalokaṃ supūjitam sa cāgatya mahārājo vasiṣṭhāc ca purodhasaḥ //
उर्वश्या गमनं श्रुत्वा ततो दुःखसमन्वितः न जुहोति न चाश्नाति न शृणोति न पश्यति ॥
urvaśyā gamanaṃ śrutvā tato duḥkhasamanvitaḥ na juhoti na cāśnāti na śṛṇoti na paśyati //
एतस्मिन्न् अन्तरे तत्र मृतावस्थं नृपोत्तमम् बोधयाम् आस वाक्यैश् च हेतुभूतैः पुरोहितः ॥
etasminn antare tatra mṛtāvasthaṃ nṛpottamam bodhayām āsa vākyaiś ca hetubhūtaiḥ purohitaḥ //
सा मृताद्य महाराज मा व्यथस्व महामते एवं स्थितं तु मा त्वां वै अशिवाः स्पृश्युर् आशुगाः ॥
sā mṛtādya mahārāja mā vyathasva mahāmate evaṃ sthitaṃ tu mā tvāṃ vai aśivāḥ spṛśyur āśugāḥ //
न वै स्त्रैणानि जानीषे हृदयानि महामते शालावृकाणां यादॄंशि तस्मात् त्वं भूप मा शुचः ॥
na vai straiṇāni jānīṣe hṛdayāni mahāmate śālāvṛkāṇāṃ yādṝṃśi tasmāt tvaṃ bhūpa mā śucaḥ //
को नाम लोके राजेन्द्र कामिनीभिर् न वञ्चितः वञ्चकत्वं नृशंसत्वं चञ्चलत्वं कुशीलता ॥
ko nāma loke rājendra kāminībhir na vañcitaḥ vañcakatvaṃ nṛśaṃsatvaṃ cañcalatvaṃ kuśīlatā //
इति स्वाभाविकं यासां ताः कथं सुखहेतवः कालेन को न निहतः को ऽर्थी गौरवम् आगतः ॥
iti svābhāvikaṃ yāsāṃ tāḥ kathaṃ sukhahetavaḥ kālena ko na nihataḥ ko 'rthī gauravam āgataḥ //
श्रिया न भ्रामितः को वा योषिद्भिः को न खण्डितः स्वप्नमायोपमा राजन् मदविप्लुतचेतसः ॥
śriyā na bhrāmitaḥ ko vā yoṣidbhiḥ ko na khaṇḍitaḥ svapnamāyopamā rājan madaviplutacetasaḥ //
सुखाय योषितः कस्य ज्ञात्वैतद् विज्वरो भव विहाय शंकरं विष्णुं गौतमीं वा महामते दुःखिनां शरणं नान्यद् विद्यते भुवनत्रये ॥
sukhāya yoṣitaḥ kasya jñātvaitad vijvaro bhava vihāya śaṃkaraṃ viṣṇuṃ gautamīṃ vā mahāmate duḥkhināṃ śaraṇaṃ nānyad vidyate bhuvanatraye //
एतच् छ्रुत्वा ततो राजा दुःखं संहृत्य यत्नतः गौतम्या मध्यसंस्थो ऽसाव् ऐलः परमधार्मिकः ॥
etac chrutvā tato rājā duḥkhaṃ saṃhṛtya yatnataḥ gautamyā madhyasaṃstho 'sāv ailaḥ paramadhārmikaḥ //
तत्र चाराधयाम् आस शिवं देवं जनार्दनम् ब्रह्माणं भास्करं गङ्गां देवान् अन्यांश् च यत्नतः ॥
tatra cārādhayām āsa śivaṃ devaṃ janārdanam brahmāṇaṃ bhāskaraṃ gaṅgāṃ devān anyāṃś ca yatnataḥ //
यो विपन्नो न तीर्थानि देवताश् च न सेवते स कालवशगो जन्तुः कां दशाम् अनुयास्यति ॥
yo vipanno na tīrthāni devatāś ca na sevate sa kālavaśago jantuḥ kāṃ daśām anuyāsyati //
तदीश्वरैकशरणो गौतमीसेवनोत्सुकः परां श्रद्धाम् उपगतः संसारास्थापराङ्मुखः ॥
tadīśvaraikaśaraṇo gautamīsevanotsukaḥ parāṃ śraddhām upagataḥ saṃsārāsthāparāṅmukhaḥ //
ईजे यज्ञांश् च बहुलान् ऋत्विग्भिर् बहुदक्षिणान् वेदद्वीपो ऽभवत् तेन यज्ञद्वीपः स उच्यते ॥
īje yajñāṃś ca bahulān ṛtvigbhir bahudakṣiṇān vedadvīpo 'bhavat tena yajñadvīpaḥ sa ucyate //
पौर्णमास्यां तु शर्वर्यां तत्रायाति सदोर्वशी तस्य दीपस्य यः कुर्यात् प्रदक्षिणम् अथो नरः ॥
paurṇamāsyāṃ tu śarvaryāṃ tatrāyāti sadorvaśī tasya dīpasya yaḥ kuryāt pradakṣiṇam atho naraḥ //
प्रदक्षिणीकृता तेन पृथिवी सागराम्बरा वेदानां स्मरणं तत्र यज्ञानां स्मरणं तथा ॥
pradakṣiṇīkṛtā tena pṛthivī sāgarāmbarā vedānāṃ smaraṇaṃ tatra yajñānāṃ smaraṇaṃ tathā //
सुकृती तत्र यः कुर्याद् वेदयज्ञफलं लभेत् ऐलतीर्थं तु तज् ज्ञेयं तद् एव च पुरूरवम् ॥
sukṛtī tatra yaḥ kuryād vedayajñaphalaṃ labhet ailatīrthaṃ tu taj jñeyaṃ tad eva ca purūravam //
वासिष्ठं चापि तत् तु स्यान् निम्नभेदं तद् उच्यते ऐले राज्ञि न किंचित् स्यान् निम्नं सर्वेषु कर्मसु ॥
vāsiṣṭhaṃ cāpi tat tu syān nimnabhedaṃ tad ucyate aile rājñi na kiṃcit syān nimnaṃ sarveṣu karmasu //
यद् एतन् निम्नम् उर्वश्यां सर्वभावेन वर्तनम् तच् चापि भेदितं निम्नं वसिष्ठेन च गङ्गया ॥
yad etan nimnam urvaśyāṃ sarvabhāvena vartanam tac cāpi bheditaṃ nimnaṃ vasiṣṭhena ca gaṅgayā //
निम्नभेदम् अभूत् तेन दृष्टादृष्टेष्टसिद्धिदम् तत्र सप्त शतान्य् आहुस् तीर्थानि गुणवन्ति च ॥
nimnabhedam abhūt tena dṛṣṭādṛṣṭeṣṭasiddhidam tatra sapta śatāny āhus tīrthāni guṇavanti ca //
तेषु स्नानं च दानं च सर्वक्रतुफलप्रदम् स्नानं कृत्वा निम्नभेदे यः पश्यति सुरान् इमान् ॥
teṣu snānaṃ ca dānaṃ ca sarvakratuphalapradam snānaṃ kṛtvā nimnabhede yaḥ paśyati surān imān //
इह चामुत्र वा निम्नं न किंचित् तस्य विद्यते सर्वोन्नतिम् अवाप्यासौ मोदते दिवि शक्रवत् ॥
iha cāmutra vā nimnaṃ na kiṃcit tasya vidyate sarvonnatim avāpyāsau modate divi śakravat //