यायातम् अपरं तीर्थं यत्र कालञ्जरः शिवः सर्वपापप्रशमनं तद्वृत्तम् उच्यते मया ॥
yāyātam aparaṃ tīrthaṃ yatra kālañjaraḥ śivaḥ sarvapāpapraśamanaṃ tadvṛttam ucyate mayā //
ययातिर् नाहुषो राजा साक्षाद् इन्द्र इवापरः तस्य भार्याद्वयं चासीत् कुललक्षणभूषितम् ॥
yayātir nāhuṣo rājā sākṣād indra ivāparaḥ tasya bhāryādvayaṃ cāsīt kulalakṣaṇabhūṣitam //
ज्येष्ठा तु देवयानीति नाम्ना शुक्रसुता शुभा शर्मिष्ठेति द्वितीया सा सुता स्याद् वृषपर्वणः ॥
jyeṣṭhā tu devayānīti nāmnā śukrasutā śubhā śarmiṣṭheti dvitīyā sā sutā syād vṛṣaparvaṇaḥ //
ब्राह्मण्य् अपि महाप्राज्ञा देवयानी सुमध्यमा ययातेर् अभवद् भार्या सा तु शुक्रप्रसादतः ॥
brāhmaṇy api mahāprājñā devayānī sumadhyamā yayāter abhavad bhāryā sā tu śukraprasādataḥ //
शर्मिष्ठा चापि तस्यैव भार्या या वृषपर्वजा देवयानी शुक्रसुता द्वौ पुत्रौ समजीजनत् ॥
śarmiṣṭhā cāpi tasyaiva bhāryā yā vṛṣaparvajā devayānī śukrasutā dvau putrau samajījanat //
यदुं च तुर्वसुं चैव देवपुत्रसमाव् उभौ शर्मिष्ठा च नृपाल् लेभे त्रीन् पुत्रान् देवसंनिभान् ॥
yaduṃ ca turvasuṃ caiva devaputrasamāv ubhau śarmiṣṭhā ca nṛpāl lebhe trīn putrān devasaṃnibhān //
द्रुह्युं चानुं च पूरुं च ययातेर् नृपसत्तमात् देवयान्याः सुतौ ब्रह्मन् सदृशौ शुक्ररूपतः ॥
druhyuṃ cānuṃ ca pūruṃ ca yayāter nṛpasattamāt devayānyāḥ sutau brahman sadṛśau śukrarūpataḥ //
शर्मिष्ठायास् तु तनयाः शक्राग्निवरुणप्रभाः देवयानी कदाचित् तु पितरं प्राह दुःखिता ॥
śarmiṣṭhāyās tu tanayāḥ śakrāgnivaruṇaprabhāḥ devayānī kadācit tu pitaraṃ prāha duḥkhitā //
मम त्व् अपत्यद्वितयम् अभाग्याया भृगूद्वह मम दास्याः सभाग्याया अपत्यत्रितयं पितः ॥
mama tv apatyadvitayam abhāgyāyā bhṛgūdvaha mama dāsyāḥ sabhāgyāyā apatyatritayaṃ pitaḥ //
तद् एतद् अनुमृश्यायं दुःखम् अत्यन्तम् आगता मरिष्ये दानवगुरो ययातिकृतविप्रियात् मानभङ्गाद् वरं तात मरणं हि मनस्विनाम् ॥
tad etad anumṛśyāyaṃ duḥkham atyantam āgatā mariṣye dānavaguro yayātikṛtavipriyāt mānabhaṅgād varaṃ tāta maraṇaṃ hi manasvinām //
तद् एतत् पुत्रिकावाक्यं श्रुत्वा शुक्रः प्रतापवान् कुपितो ऽभ्याययौ शीघ्रं ययातिम् इदम् अब्रवीत् ॥
tad etat putrikāvākyaṃ śrutvā śukraḥ pratāpavān kupito 'bhyāyayau śīghraṃ yayātim idam abravīt //
यद् इदं विप्रियं मे त्वं सुतायाः कृतवान् असि रूपोन्मत्तेन राजेन्द्र तस्माद् वृद्धो भविष्यसि ॥
yad idaṃ vipriyaṃ me tvaṃ sutāyāḥ kṛtavān asi rūponmattena rājendra tasmād vṛddho bhaviṣyasi //
न च भोक्तुं न च त्यक्तुं शक्नोति विषयातुरः स्पृहयन् मनसैवास्ते निःश्वासोच्छ्वासनष्टधीः ॥
na ca bhoktuṃ na ca tyaktuṃ śaknoti viṣayāturaḥ spṛhayan manasaivāste niḥśvāsocchvāsanaṣṭadhīḥ //
वृद्धत्वम् एव मरणं जीवताम् अपि देहिनाम् तस्माच् छीघ्रं प्रयाहि त्वं जरां भूपातिदुर्धराम् ॥
vṛddhatvam eva maraṇaṃ jīvatām api dehinām tasmāc chīghraṃ prayāhi tvaṃ jarāṃ bhūpātidurdharām //
एतच् छ्रुत्वा ययातिस् तु शापं शुक्रस्य धीमतः कृताञ्जलिपुटो राजा ययातिः शुक्रम् अब्रवीत् ॥
etac chrutvā yayātis tu śāpaṃ śukrasya dhīmataḥ kṛtāñjalipuṭo rājā yayātiḥ śukram abravīt //
नापराध्ये न संकुप्ये नैवाधर्मं प्रवर्तये अधर्मकारिणः पापाः शास्या एव महात्मनाम् ॥
nāparādhye na saṃkupye naivādharmaṃ pravartaye adharmakāriṇaḥ pāpāḥ śāsyā eva mahātmanām //
धर्मम् एव चरन्तं वै कथं मां शप्तवान् असि देवयानी द्विजश्रेष्ठ वृथा मां वक्ति किंचन ॥
dharmam eva carantaṃ vai kathaṃ māṃ śaptavān asi devayānī dvijaśreṣṭha vṛthā māṃ vakti kiṃcana //
तस्मान् न मम विप्रेन्द्र शापं दातुं त्वम् अर्हसि विद्वांसो ऽपि हि निर्दोषे यदि कुप्यन्ति मोहिताः तदा न दोषो मूर्खाणां द्वेषाग्निप्लुष्टचेतसाम् ॥
tasmān na mama viprendra śāpaṃ dātuṃ tvam arhasi vidvāṃso 'pi hi nirdoṣe yadi kupyanti mohitāḥ tadā na doṣo mūrkhāṇāṃ dveṣāgnipluṣṭacetasām //
ययातिवाक्याच् छुक्रो ऽपि सस्मार सुतया कृतम् असकृद् विप्रियं तस्य दिवा रात्रौ प्रचण्डया ॥
yayātivākyāc chukro 'pi sasmāra sutayā kṛtam asakṛd vipriyaṃ tasya divā rātrau pracaṇḍayā //
गतकोपो ऽहम् इत्य् उक्त्वा काव्यो राजानम् अब्रवीत् ॥
gatakopo 'ham ity uktvā kāvyo rājānam abravīt //
ज्ञातं मयानयाकारि विप्रियं न वदे ऽनृतम् शापस्येमं करिष्यामि शृणुष्वानुग्रहं नृप ॥
jñātaṃ mayānayākāri vipriyaṃ na vade 'nṛtam śāpasyemaṃ kariṣyāmi śṛṇuṣvānugrahaṃ nṛpa //
यस्मै पुत्राय संदातुं जराम् इच्छसि मानद तस्य सा यात्व् इयं राजञ् जरा पुत्राय मद्वरात् ॥
yasmai putrāya saṃdātuṃ jarām icchasi mānada tasya sā yātv iyaṃ rājañ jarā putrāya madvarāt //
पुनर् ययातिः श्वशुरं शुक्रं प्राह विनीतवत् ॥
punar yayātiḥ śvaśuraṃ śukraṃ prāha vinītavat //
यो गृह्णाति मया दत्तां जरां भक्तिसमन्वितः स राजा स्याद् दैत्यगुरो तद् एतद् अनुमन्यताम् ॥
yo gṛhṇāti mayā dattāṃ jarāṃ bhaktisamanvitaḥ sa rājā syād daityaguro tad etad anumanyatām //
यो मद्वाक्यं नाभिनन्देत् सुतो दैत्यगुरो दृढम् तं शपेयम् अनुज्ञात्र दातव्यैव त्वया गुरो ॥
yo madvākyaṃ nābhinandet suto daityaguro dṛḍham taṃ śapeyam anujñātra dātavyaiva tvayā guro //
एवम् अस्त्व् इति राजानम् उवाच भृगुनन्दनः ततो ययातिः स्वं पुत्रम् आहूयेदं वचो ऽब्रवीत् ॥
evam astv iti rājānam uvāca bhṛgunandanaḥ tato yayātiḥ svaṃ putram āhūyedaṃ vaco 'bravīt //
यदो गृहाण मे शापाज् जरां जातां सुतो भवान् ज्येष्ठः सर्वार्थवित् प्रौढः पुत्राणां धुरि संस्थितः पुत्री तेनैव जनको यस् तदाज्ञावशे स्थितः ॥
yado gṛhāṇa me śāpāj jarāṃ jātāṃ suto bhavān jyeṣṭhaḥ sarvārthavit prauḍhaḥ putrāṇāṃ dhuri saṃsthitaḥ putrī tenaiva janako yas tadājñāvaśe sthitaḥ //
नेत्य् उवाच यदुस् तातं ययातिं भूरिदक्षिणम् ययातिश् च यदुं शप्त्वा तुर्वसुं कामम् अब्रवीत् ॥
nety uvāca yadus tātaṃ yayātiṃ bhūridakṣiṇam yayātiś ca yaduṃ śaptvā turvasuṃ kāmam abravīt //
नागृह्णात् तुर्वसुश् चापि पित्रा दत्तां जरां तदा तं शप्त्वा चाब्रवीद् द्रुह्युं गृहाणेमां जरां मम ॥
nāgṛhṇāt turvasuś cāpi pitrā dattāṃ jarāṃ tadā taṃ śaptvā cābravīd druhyuṃ gṛhāṇemāṃ jarāṃ mama //
द्रुह्युश् च नैच्छत् तां दत्तां जरां रूपविनाशिनीम् अनुम् अप्य् अब्रवीद् राजा गृहाणेमां जरां मम ॥
druhyuś ca naicchat tāṃ dattāṃ jarāṃ rūpavināśinīm anum apy abravīd rājā gṛhāṇemāṃ jarāṃ mama //
अनुर् नेति तदोवाच शप्त्वा तं पूरुम् अब्रवीत् अभिनन्द्य तदा पूरुर् जरां तां जगृहे पितुः ॥
anur neti tadovāca śaptvā taṃ pūrum abravīt abhinandya tadā pūrur jarāṃ tāṃ jagṛhe pituḥ //
सहस्रम् एकं वर्षाणां यावत् प्रीतो ऽभवत् पिता यौवने यानि भोग्यानि वस्तूनि विविधानि च ॥
sahasram ekaṃ varṣāṇāṃ yāvat prīto 'bhavat pitā yauvane yāni bhogyāni vastūni vividhāni ca //
पुत्रयौवनसंतुष्टो ययातिर् बुभुजे सुखम् ततस् तृप्तो ऽभवद् राजा सर्वभोगेषु नाहुषः ततो हर्षात् समाहूय पूरुं पुत्रम् अथाब्रवीत् ॥
putrayauvanasaṃtuṣṭo yayātir bubhuje sukham tatas tṛpto 'bhavad rājā sarvabhogeṣu nāhuṣaḥ tato harṣāt samāhūya pūruṃ putram athābravīt //
तृप्तो ऽस्मि सर्वभोगेषु यौवनेन तवानघ गृहाण यौवनं पुत्र जरां मे देहि कश्मलाम् ॥
tṛpto 'smi sarvabhogeṣu yauvanena tavānagha gṛhāṇa yauvanaṃ putra jarāṃ me dehi kaśmalām //
नेत्य् उवाच तदा पूरुर् जरया क्षीयते मया विकारास् तात भावानां दुर्निवाराः शरीरिणाम् ॥
nety uvāca tadā pūrur jarayā kṣīyate mayā vikārās tāta bhāvānāṃ durnivārāḥ śarīriṇām //
बलात् कालागता सह्या जराप्य् अखिलदेहिभिः सा चेद् गुरूपकाराय गृहीता त्यज्यते कथम् ॥
balāt kālāgatā sahyā jarāpy akhiladehibhiḥ sā ced gurūpakārāya gṛhītā tyajyate katham //
स्वीकृतत्यागपापाद् धि देहिनां मरणं वरम् अथवा तु जरां राजंस् तपसा नाशयाम्य् अहम् ॥
svīkṛtatyāgapāpād dhi dehināṃ maraṇaṃ varam athavā tu jarāṃ rājaṃs tapasā nāśayāmy aham //
एवम् उक्त्वा तु पितरं ययौ गङ्गाम् अनुत्तमाम् गौतम्या दक्षिणे पारे ततस् तेपे तपो महत् ॥
evam uktvā tu pitaraṃ yayau gaṅgām anuttamām gautamyā dakṣiṇe pāre tatas tepe tapo mahat //
ततः प्रीतो ऽभवद् देवः कालेन महता शिवः लोकातीतमहोदारगुणसन्मणिभूषितम् किं ददामीति तं प्राह पूरुं स सुरसत्तमः ॥
tataḥ prīto 'bhavad devaḥ kālena mahatā śivaḥ lokātītamahodāraguṇasanmaṇibhūṣitam kiṃ dadāmīti taṃ prāha pūruṃ sa surasattamaḥ //
शापप्राप्तां जरां नाथ पितुर् मम सुराधिप तां नाशयस्व देवेश पितृशप्तांश् च कोपतः मद्भ्रातॄञ् शापतो मुक्तान् कुरुष्व सुरपूजित ॥
śāpaprāptāṃ jarāṃ nātha pitur mama surādhipa tāṃ nāśayasva deveśa pitṛśaptāṃś ca kopataḥ madbhrātṝñ śāpato muktān kuruṣva surapūjita //
तथेत्य् उक्त्वा जगन्नाथः शापाज् जातां जरां तथा अनाशयज् जगन्नाथो भ्रातॄंश् चक्रे विशापिनः ॥
tathety uktvā jagannāthaḥ śāpāj jātāṃ jarāṃ tathā anāśayaj jagannātho bhrātṝṃś cakre viśāpinaḥ //
ततः प्रभृति तत् तीर्थं जरारोगविनाशनम् अकालजजरादीनां स्मरणाद् अपि नाशनम् ॥
tataḥ prabhṛti tat tīrthaṃ jarārogavināśanam akālajajarādīnāṃ smaraṇād api nāśanam //
तन्नाम्ना चापि विख्यातं कालञ्जरम् उदाहृतम् यायातं नाहुषं पौरं शौक्रं शार्मिष्ठम् एव च ॥
tannāmnā cāpi vikhyātaṃ kālañjaram udāhṛtam yāyātaṃ nāhuṣaṃ pauraṃ śaukraṃ śārmiṣṭham eva ca //
एवमादीनि तीर्थानि तत्राष्टोत्तरम् एव च शतं विद्यान् महाबुद्धे सर्वसिद्धिकरं तथा ॥
evamādīni tīrthāni tatrāṣṭottaram eva ca śataṃ vidyān mahābuddhe sarvasiddhikaraṃ tathā //
तेषु स्नानं च दानं च श्रवणं पठनं तथा सर्वपापप्रशमनं भुक्तिमुक्तिप्रदं भवेत् ॥
teṣu snānaṃ ca dānaṃ ca śravaṇaṃ paṭhanaṃ tathā sarvapāpapraśamanaṃ bhuktimuktipradaṃ bhavet //