भानुतीर्थम् इति ख्यातं सर्वसिद्धिकरं नृणाम् तत्रेदं वृत्तम् आख्यास्ये महापातकनाशनम् ॥
bhānutīrtham iti khyātaṃ sarvasiddhikaraṃ nṛṇām tatredaṃ vṛttam ākhyāsye mahāpātakanāśanam //
शर्यातिर् इति विख्यातो राजा परमधार्मिकः तस्य भार्या स्थविष्ठेति रूपेणाप्रतिमा भुवि ॥
śaryātir iti vikhyāto rājā paramadhārmikaḥ tasya bhāryā sthaviṣṭheti rūpeṇāpratimā bhuvi //
मधुच्छन्दा इति ख्यातो वैश्वामित्रो द्विजोत्तमः पुरोधास् तस्य नृपतेर् ब्रह्मर्षिः शमिनां प्रभुः ॥
madhucchandā iti khyāto vaiśvāmitro dvijottamaḥ purodhās tasya nṛpater brahmarṣiḥ śamināṃ prabhuḥ //
दिशो विजेतुं स जगाम राजा पुरोधसा तेन नृपप्रवीरः पुरोधसं प्राह महानुभावं जित्वा दिशश् चाध्वनि संनिविष्टः
diśo vijetuṃ sa jagāma rājā purodhasā tena nṛpapravīraḥ purodhasaṃ prāha mahānubhāvaṃ jitvā diśaś cādhvani saṃniviṣṭaḥ
पप्रच्छेदं केन खेदं गतो ऽसि हेतुं वदस्वेति महानुभाव त्वम् एव राज्ये मम सर्वमान्यः समस्तविद्यानिरवद्यबोधः
papracchedaṃ kena khedaṃ gato 'si hetuṃ vadasveti mahānubhāva tvam eva rājye mama sarvamānyaḥ samastavidyāniravadyabodhaḥ
विधूतपापः परितापशून्यः किम् अन्यचेता इव लक्ष्यसे त्वम् जितेयम् उर्वी विजिता नरेन्द्रा हर्षस्य हेतौ महतीह जाते
vidhūtapāpaḥ paritāpaśūnyaḥ kim anyacetā iva lakṣyase tvam jiteyam urvī vijitā narendrā harṣasya hetau mahatīha jāte
किं त्वं कृशो मे वद सत्यम् एव द्विजातिवर्यातिमहानुभाव संबोध्य शर्यातिम् उवाच विप्रश् छन्दोमधुः प्रेममयीं प्रियोक्तिम्
kiṃ tvaṃ kṛśo me vada satyam eva dvijātivaryātimahānubhāva saṃbodhya śaryātim uvāca vipraś chandomadhuḥ premamayīṃ priyoktim
शृणु भूपाल मद्वाक्यं भार्यया यद् उदीरितम् स्थिते यामे वयं यामो यामिनी चार्धगामिनी ॥
śṛṇu bhūpāla madvākyaṃ bhāryayā yad udīritam sthite yāme vayaṃ yāmo yāminī cārdhagāminī //
स्वामिनी चास्य देहस्य कामिनी मां प्रतीक्षते स्मृत्वा तत् कामिनीवाक्यं शोषं याति कलेवरम् विकारे स्मरसंजाते जीवातुर् नलिनानना ॥
svāminī cāsya dehasya kāminī māṃ pratīkṣate smṛtvā tat kāminīvākyaṃ śoṣaṃ yāti kalevaram vikāre smarasaṃjāte jīvātur nalinānanā //
विहस्य चाब्रवीद् राजा पुरोधसम् अरिंदमः ॥
vihasya cābravīd rājā purodhasam ariṃdamaḥ //
त्वं गुरुर् मम मित्रं च किम् आत्मानं विडम्बसे किम् अनेन महाप्राज्ञ मम वाक्येन मानद क्षणविध्वंसिनि सुखे का नामास्था महात्मनाम् ॥
tvaṃ gurur mama mitraṃ ca kim ātmānaṃ viḍambase kim anena mahāprājña mama vākyena mānada kṣaṇavidhvaṃsini sukhe kā nāmāsthā mahātmanām //
एतद् आकर्ण्य मतिमान् मधुच्छन्दा वचो ऽब्रवीत् ॥
etad ākarṇya matimān madhucchandā vaco 'bravīt //
यत्रानुकूल्यं दंपत्योस् त्रिवर्गस् तत्र वर्धते न चेदं दूषणं राजन् भूषणं चातिमन्यताम् ॥
yatrānukūlyaṃ daṃpatyos trivargas tatra vardhate na cedaṃ dūṣaṇaṃ rājan bhūṣaṇaṃ cātimanyatām //
आजगाम स्वकं देशं महत्या सेनया वृतः परीक्षार्थं च तत्प्रेम पुर्यां वार्त्ताम् अदीदिशत् ॥
ājagāma svakaṃ deśaṃ mahatyā senayā vṛtaḥ parīkṣārthaṃ ca tatprema puryāṃ vārttām adīdiśat //
दिशो विजेतुं शर्यातौ याते राक्षसपुंगवः हत्वा रसातलं यातो राजानं सपुरोधसम् ॥
diśo vijetuṃ śaryātau yāte rākṣasapuṃgavaḥ hatvā rasātalaṃ yāto rājānaṃ sapurodhasam //
राज्ञो भार्या निश्चयाय प्रवृत्ता मुनिसत्तम वार्त्तां श्रुत्वा दूतमुखान् मधुच्छन्दःप्रिया पुनः ॥
rājño bhāryā niścayāya pravṛttā munisattama vārttāṃ śrutvā dūtamukhān madhucchandaḥpriyā punaḥ //
तदैवाभूद् गतप्राणा तद् विचित्रम् इवाभवत् तस्या वृत्तं तु ते दृष्ट्वा दूता राज्ञे न्यवेदयन् ॥
tadaivābhūd gataprāṇā tad vicitram ivābhavat tasyā vṛttaṃ tu te dṛṣṭvā dūtā rājñe nyavedayan //
यत् कृतं राजपत्नीभिः प्रियया च पुरोधसः विस्मितो दुःखितो राजा पुनर् दूतान् अभाषत ॥
yat kṛtaṃ rājapatnībhiḥ priyayā ca purodhasaḥ vismito duḥkhito rājā punar dūtān abhāṣata //
शीघ्रं गच्छन्तु हे दूता ब्राह्मण्या यत् कलेवरम् रक्षन्तु वार्त्तां कुरुत राजागन्ता पुरोधसा ॥
śīghraṃ gacchantu he dūtā brāhmaṇyā yat kalevaram rakṣantu vārttāṃ kuruta rājāgantā purodhasā //
इति चिन्तातुरे राज्ञि वाग् उवाचाशरीरिणी ॥
iti cintāture rājñi vāg uvācāśarīriṇī //
विधास्यत्य् अखिलं गङ्गा राजंस् तव समीहितम् सर्वाभिषङ्गशमनी पावनी भुवि गौतमी ॥
vidhāsyaty akhilaṃ gaṅgā rājaṃs tava samīhitam sarvābhiṣaṅgaśamanī pāvanī bhuvi gautamī //
एतच् छ्रुत्वा स शर्यातिर् गौतमीतटम् आश्रितः ब्राह्मणेभ्यो धनं दत्त्वा तर्पयित्वा पितॄन् द्विजान् ॥
etac chrutvā sa śaryātir gautamītaṭam āśritaḥ brāhmaṇebhyo dhanaṃ dattvā tarpayitvā pitṝn dvijān //
पुरोहितं द्विजश्रेष्ठं प्रेषयित्वा धनान्वितम् अन्यत्र तीर्थे सार्थेषु दानं देहि प्रयत्नतः ॥
purohitaṃ dvijaśreṣṭhaṃ preṣayitvā dhanānvitam anyatra tīrthe sārtheṣu dānaṃ dehi prayatnataḥ //
एतत् सर्वं न जानाति राज्ञः कृत्यं पुरोहितः गते तस्मिन् गुरौ राजा वैश्वामित्रे महात्मनि ॥
etat sarvaṃ na jānāti rājñaḥ kṛtyaṃ purohitaḥ gate tasmin gurau rājā vaiśvāmitre mahātmani //
सर्वं बलं प्रेषयित्वा गङ्गातीरे ऽग्निम् आविशत् इत्य् उक्त्वा स तु राजेन्द्रो गङ्गां भानुं सुरान् अपि ॥
sarvaṃ balaṃ preṣayitvā gaṅgātīre 'gnim āviśat ity uktvā sa tu rājendro gaṅgāṃ bhānuṃ surān api //
यदि दत्तं यदि हुतं यदि त्राता प्रजा मया तेन सत्येन सा साध्वी ममायुष्येण जीवतु ॥
yadi dattaṃ yadi hutaṃ yadi trātā prajā mayā tena satyena sā sādhvī mamāyuṣyeṇa jīvatu //
इत्य् उक्त्वाग्नौ प्रविष्टे तु शर्यातौ नृपसत्तमे तदैव जीविता भार्या राज्ञस् तस्य पुरोधसः ॥
ity uktvāgnau praviṣṭe tu śaryātau nṛpasattame tadaiva jīvitā bhāryā rājñas tasya purodhasaḥ //
अग्निप्रविष्टं राजानं श्रुत्वा विस्मयकारणम् पतिव्रतां तथा भार्यां मृतां जीवान्वितां पुनः ॥
agnipraviṣṭaṃ rājānaṃ śrutvā vismayakāraṇam pativratāṃ tathā bhāryāṃ mṛtāṃ jīvānvitāṃ punaḥ //
तदर्थं चापि राजानं त्यक्तात्मानं विशेषतः आत्मनश् च पुनः कृत्यम् अस्मरन् नृपतेर् गुरुः ॥
tadarthaṃ cāpi rājānaṃ tyaktātmānaṃ viśeṣataḥ ātmanaś ca punaḥ kṛtyam asmaran nṛpater guruḥ //
अहम् अप्य् अग्निम् आवेक्ष्य उत यास्ये प्रियान्तिकम् अथवेह तपस् तप्स्ये ततो निश्चयवान् द्विजः ॥
aham apy agnim āvekṣya uta yāsye priyāntikam athaveha tapas tapsye tato niścayavān dvijaḥ //
एतद् एवात्मनः कृत्यं मन्ये सुकृतम् एव च जीवयामि च राजानं ततो यामि प्रियां पुनः ॥
etad evātmanaḥ kṛtyaṃ manye sukṛtam eva ca jīvayāmi ca rājānaṃ tato yāmi priyāṃ punaḥ //
एतद् एव शुभं मे स्यात् ततस् तुष्टाव भास्करम् न ह्य् अन्यः कोपि देवो ऽस्ति सर्वाभीष्टप्रदो रवेः ॥
etad eva śubhaṃ me syāt tatas tuṣṭāva bhāskaram na hy anyaḥ kopi devo 'sti sarvābhīṣṭaprado raveḥ //
नमो ऽस्तु तस्मै सूर्याय मुक्तये ऽमिततेजसे छन्दोमयाय देवाय ओंकारार्थाय ते नमः ॥
namo 'stu tasmai sūryāya muktaye 'mitatejase chandomayāya devāya oṃkārārthāya te namaḥ //
विरूपाय सुरूपाय त्रिगुणाय त्रिमूर्तये स्थित्युत्पत्तिविनाशानां हेतवे प्रभविष्णवे ॥
virūpāya surūpāya triguṇāya trimūrtaye sthityutpattivināśānāṃ hetave prabhaviṣṇave //
ततः प्रसन्नः सूर्यो ऽभूद् वरयस्वेत्य् अभाषत ॥
tataḥ prasannaḥ sūryo 'bhūd varayasvety abhāṣata //
राजानं देहि देवेश भार्यां च प्रियवादिनीम् आत्मनश् च शुभान् पुत्रान् राज्ञश् चैव शुभान् वरान् ॥
rājānaṃ dehi deveśa bhāryāṃ ca priyavādinīm ātmanaś ca śubhān putrān rājñaś caiva śubhān varān //
ततः प्रादाज् जगन्नाथः शर्यातिं रत्नभूषितम् तां च भार्यां वरान् अन्यान् सर्वं क्षेममयं तथा ॥
tataḥ prādāj jagannāthaḥ śaryātiṃ ratnabhūṣitam tāṃ ca bhāryāṃ varān anyān sarvaṃ kṣemamayaṃ tathā //
ततो यातः प्रियाविष्टः प्रीतेन च पुरोधसा ययौ सुखी स्वकं देशं तत् तु तीर्थं शुभं स्मृतम् ॥
tato yātaḥ priyāviṣṭaḥ prītena ca purodhasā yayau sukhī svakaṃ deśaṃ tat tu tīrthaṃ śubhaṃ smṛtam //
तत्र त्रीणि सहस्राणि तीर्थानि गुणवन्ति च ततः प्रभृति तत् तीर्थं भानुतीर्थम् उदाहृतम् ॥
tatra trīṇi sahasrāṇi tīrthāni guṇavanti ca tataḥ prabhṛti tat tīrthaṃ bhānutīrtham udāhṛtam //
मृतसंजीवनं चैव शार्यातं चेति विश्रुतम् माधुच्छन्दसमाख्यातं स्मरणात् पापनुन् मुने ॥
mṛtasaṃjīvanaṃ caiva śāryātaṃ ceti viśrutam mādhucchandasamākhyātaṃ smaraṇāt pāpanun mune //
तेषु स्नानं च दानं च सर्वक्रतुफलप्रदम् मृतसंजीवनं तत् स्याद् आयुरारोग्यवर्धनम् ॥
teṣu snānaṃ ca dānaṃ ca sarvakratuphalapradam mṛtasaṃjīvanaṃ tat syād āyurārogyavardhanam //