यमतीर्थम् इति ख्यातं पितॄणां प्रीतिवर्धनम् अशेषपापशमनं तत्र वृत्तम् इदं शृणु ॥
yamatīrtham iti khyātaṃ pitṝṇāṃ prītivardhanam aśeṣapāpaśamanaṃ tatra vṛttam idaṃ śṛṇu //
तत्राख्यानम् इदं त्व् आसीद् इतिहासं पुरातनम् सरमेति प्रसिद्धास्ति नाम्ना देवशुनी मुने ॥
tatrākhyānam idaṃ tv āsīd itihāsaṃ purātanam sarameti prasiddhāsti nāmnā devaśunī mune //
तस्याः पुत्रौ महाश्रेष्ठौ श्वानौ नित्यं जनान् अनु गामिनौ पवनाहारौ चतुरक्षौ यमप्रियौ ॥
tasyāḥ putrau mahāśreṣṭhau śvānau nityaṃ janān anu gāminau pavanāhārau caturakṣau yamapriyau //
गा रक्षति स्म देवानां यज्ञार्थं कल्पितान् पशून् रक्षन्तीम् अनुजग्मुस् ते राक्षसा दैत्यदानवाः ॥
gā rakṣati sma devānāṃ yajñārthaṃ kalpitān paśūn rakṣantīm anujagmus te rākṣasā daityadānavāḥ //
रक्षन्तीं तां महाप्राज्ञाः श्वानयोर् मातरं शुनीम् प्रलोभयित्वा विविधैर् वाक्यैर् दानैश् च यत्नतः ॥
rakṣantīṃ tāṃ mahāprājñāḥ śvānayor mātaraṃ śunīm pralobhayitvā vividhair vākyair dānaiś ca yatnataḥ //
हृता गा राक्षसैः पापैः पश्वर्थे कल्पिताः शुभाः तत आगत्य सा देवान् इदम् आह क्रमाच् छुनी ॥
hṛtā gā rākṣasaiḥ pāpaiḥ paśvarthe kalpitāḥ śubhāḥ tata āgatya sā devān idam āha kramāc chunī //
मां बद्ध्वा राक्षसैः पाशैस् ताडयित्वा प्रहारकैः नीता गा यज्ञसिद्ध्यर्थं कल्पिताः पशवः सुराः ॥
māṃ baddhvā rākṣasaiḥ pāśais tāḍayitvā prahārakaiḥ nītā gā yajñasiddhyarthaṃ kalpitāḥ paśavaḥ surāḥ //
तस्या वाचं निशम्याशु सुरान् प्राह बृहस्पतिः ॥
tasyā vācaṃ niśamyāśu surān prāha bṛhaspatiḥ //
इयं विकृतरूपास्ते अस्याः पापं च लक्षये अस्या मतेन ता गावो नीता नान्येन हेतुना पापेयं सुकृतीवेति लक्ष्यते देहचेष्टितैः ॥
iyaṃ vikṛtarūpāste asyāḥ pāpaṃ ca lakṣaye asyā matena tā gāvo nītā nānyena hetunā pāpeyaṃ sukṛtīveti lakṣyate dehaceṣṭitaiḥ //
तद् गुरोर् वचनाच् छक्रः पदा तां प्राहरच् छुनीम् पदाघातात् तदा तस्या मुखात् क्षीरं प्रसुस्रुवे ॥
tad guror vacanāc chakraḥ padā tāṃ prāharac chunīm padāghātāt tadā tasyā mukhāt kṣīraṃ prasusruve //
पुनः प्राह शचीभर्ता क्षीरं पीतं त्वया शुनि राक्षसैश् च तदा दत्तं तस्मान् नीतास् तु गा मम ॥
punaḥ prāha śacībhartā kṣīraṃ pītaṃ tvayā śuni rākṣasaiś ca tadā dattaṃ tasmān nītās tu gā mama //
नापराधो ऽस्ति मे नाथ न चान्यस्यापि कस्यचित् नापराधो न चोपेक्षा ममास्ति त्रिदशेश्वर तस्माद् रुष्टो ऽसि किं नाथ रिपवो बलिनस् तु ते ॥
nāparādho 'sti me nātha na cānyasyāpi kasyacit nāparādho na copekṣā mamāsti tridaśeśvara tasmād ruṣṭo 'si kiṃ nātha ripavo balinas tu te //
ततो ध्यात्वा देवगुरुर् ज्ञात्वा तस्या विचेष्टितम् सत्यं शक्र त्व् इयं दुष्टा रिपूणां पक्षकारिणी ॥
tato dhyātvā devagurur jñātvā tasyā viceṣṭitam satyaṃ śakra tv iyaṃ duṣṭā ripūṇāṃ pakṣakāriṇī //
ततः शशाप तां शक्रः पापिष्ठे त्वं शुनी भव मर्त्यलोके पापभूता अज्ञानात् पापकारिणी ॥
tataḥ śaśāpa tāṃ śakraḥ pāpiṣṭhe tvaṃ śunī bhava martyaloke pāpabhūtā ajñānāt pāpakāriṇī //
तदेन्द्रस्य तु शापेन मानुषे सा व्यजायत यथा शप्ता मघवता पापात् सा ह्य् अतिभीषणा ॥
tadendrasya tu śāpena mānuṣe sā vyajāyata yathā śaptā maghavatā pāpāt sā hy atibhīṣaṇā //
गावो या राक्षसैर् नीतास् तासाम् आनयनाय च यत्नं कुर्वन् सुरपतिर् विष्णवे तन् न्यवेदयत् ॥
gāvo yā rākṣasair nītās tāsām ānayanāya ca yatnaṃ kurvan surapatir viṣṇave tan nyavedayat //
विष्णुर् दैत्यांश् च दनुजान् गोहर्तॄंश् चैव राक्षसान् हन्तुं प्रयत्नम् अकरोज् जगृहे च महद् धनुः ॥
viṣṇur daityāṃś ca danujān gohartṝṃś caiva rākṣasān hantuṃ prayatnam akaroj jagṛhe ca mahad dhanuḥ //
शार्ङ्गं यल् लोकविख्यातं दैत्यनाशनम् एव च जितारिः पूजितो देवैः स्वयं स्थित्वा जनार्दनः ॥
śārṅgaṃ yal lokavikhyātaṃ daityanāśanam eva ca jitāriḥ pūjito devaiḥ svayaṃ sthitvā janārdanaḥ //
यत्र वै दण्डकारण्ये शार्ङ्गपाणिर् जगत्प्रभुः तत्रस्थान् दैत्यदनुजान् राक्षसांश् च बलीयसः ॥
yatra vai daṇḍakāraṇye śārṅgapāṇir jagatprabhuḥ tatrasthān daityadanujān rākṣasāṃś ca balīyasaḥ //
पुनर् जघ्ने स वै विष्णुर् गा यैर् नीताश् च राक्षसैः तत्र वै दण्डकारण्ये शार्ङ्गपाणिर् इति श्रुतः ॥
punar jaghne sa vai viṣṇur gā yair nītāś ca rākṣasaiḥ tatra vai daṇḍakāraṇye śārṅgapāṇir iti śrutaḥ //
युध्यमानस् ततो विष्णुर् दितिजै राक्षसैः सह ते जग्मुर् दक्षिणाम् आशां विष्णोस् त्रासान् महामुने ॥
yudhyamānas tato viṣṇur ditijai rākṣasaiḥ saha te jagmur dakṣiṇām āśāṃ viṣṇos trāsān mahāmune //
अन्वगच्छत् ततो विष्णुस् तान् एव परमेश्वरः गरुत्मता तान् अवाप्य शार्ङ्गमुक्तैर् मनोजवैः ॥
anvagacchat tato viṣṇus tān eva parameśvaraḥ garutmatā tān avāpya śārṅgamuktair manojavaiḥ //
बाणैस् तान् व्याहनद् विष्णुर् गङ्गाया उत्तरे तटे देवारयः क्षयं नीता विष्णुना प्रभविष्णुना ॥
bāṇais tān vyāhanad viṣṇur gaṅgāyā uttare taṭe devārayaḥ kṣayaṃ nītā viṣṇunā prabhaviṣṇunā //
शार्ङ्गमुक्तैर् महावेगैः सुस्वनैश् च सुमन्त्रितैः क्षयं प्राप्ता विष्णुबाणैस् ततस् ते देवशत्रवः ॥
śārṅgamuktair mahāvegaiḥ susvanaiś ca sumantritaiḥ kṣayaṃ prāptā viṣṇubāṇais tatas te devaśatravaḥ //
गावो लब्धा यत्र देवैर् बाणतीर्थं तद् उच्यते वैष्णवं लोकविदितं गोतीर्थं चेति विश्रुतम् ॥
gāvo labdhā yatra devair bāṇatīrthaṃ tad ucyate vaiṣṇavaṃ lokaviditaṃ gotīrthaṃ ceti viśrutam //
पश्वर्थे कल्पिता गावो गङ्गाया दक्षिणे तटे प्रद्रुतास् ते सुराः सर्वे गङ्गायां संन्यवेशयन् ॥
paśvarthe kalpitā gāvo gaṅgāyā dakṣiṇe taṭe pradrutās te surāḥ sarve gaṅgāyāṃ saṃnyaveśayan //
तन्मध्ये कारयाम् आसुर् द्वीपं चैवाश्रयं गवाम् तैर् गोभिस् तत्र गङ्गायां सुरयज्ञो व्यजायत ॥
tanmadhye kārayām āsur dvīpaṃ caivāśrayaṃ gavām tair gobhis tatra gaṅgāyāṃ surayajño vyajāyata //
यज्ञतीर्थं तु तत् प्रोक्तं गोद्वीपं गाङ्गमध्यतः देवानां यजनं तच् च सर्वकामप्रदं शुभम् ॥
yajñatīrthaṃ tu tat proktaṃ godvīpaṃ gāṅgamadhyataḥ devānāṃ yajanaṃ tac ca sarvakāmapradaṃ śubham //
स्वयं मूर्तिमती भूत्वा गङ्गाशक्तिर् महाद्युते असारापारसंसारसागरोत्तरणे तरिः ॥
svayaṃ mūrtimatī bhūtvā gaṅgāśaktir mahādyute asārāpārasaṃsārasāgarottaraṇe tariḥ //
विश्वेश्वरी योगमाया सद्भक्ताभयदायिनी गोरक्षं तु ततस् तीर्थं गङ्गाया दक्षिणे तटे ॥
viśveśvarī yogamāyā sadbhaktābhayadāyinī gorakṣaṃ tu tatas tīrthaṃ gaṅgāyā dakṣiṇe taṭe //
तौ श्वानौ सरमापुत्रौ चतुरक्षौ यमप्रियौ मातुः शापं चापराधं सर्वं चापि सविस्तरम् ॥
tau śvānau saramāputrau caturakṣau yamapriyau mātuḥ śāpaṃ cāparādhaṃ sarvaṃ cāpi savistaram //
निवेद्य तु यथान्यायं कार्यं चापि सुखप्रदम् विशापकरणं चापि पप्रच्छतुर् उभौ यमम् ॥
nivedya tu yathānyāyaṃ kāryaṃ cāpi sukhapradam viśāpakaraṇaṃ cāpi papracchatur ubhau yamam //
स ताभ्यां सहितः सौरिः पित्रे सूर्याय चाब्रवीत् श्रुत्वा सूर्यः सुतं प्राह गङ्गायां सुरसत्तम ॥
sa tābhyāṃ sahitaḥ sauriḥ pitre sūryāya cābravīt śrutvā sūryaḥ sutaṃ prāha gaṅgāyāṃ surasattama //
लोकत्रयैकपावन्यां गौतम्यां दण्डके वने श्रद्धया परया वत्स सुस्नातः सुसमाहितः ॥
lokatrayaikapāvanyāṃ gautamyāṃ daṇḍake vane śraddhayā parayā vatsa susnātaḥ susamāhitaḥ //
ब्रह्माणं चैव विष्णुं च माम् ईशं च यथाक्रमम् स्तुहि त्वं सर्वभावेन भृत्यौ प्रीतिम् अवाप्स्यतः ॥
brahmāṇaṃ caiva viṣṇuṃ ca mām īśaṃ ca yathākramam stuhi tvaṃ sarvabhāvena bhṛtyau prītim avāpsyataḥ //
तत् पितुर् वचनं श्रुत्वा यमः प्रीतमनास् तदा तयोश् च प्रीतये प्रायाद् देवतर्पणयोर् यमः ॥
tat pitur vacanaṃ śrutvā yamaḥ prītamanās tadā tayoś ca prītaye prāyād devatarpaṇayor yamaḥ //
गौतम्याम् अघहारिण्यां सुसमाहितमानसः तथैव तोषयाम् आस गङ्गायां सुरसत्तमान् ॥
gautamyām aghahāriṇyāṃ susamāhitamānasaḥ tathaiva toṣayām āsa gaṅgāyāṃ surasattamān //
श्वभ्यां च सहितः श्रीमान् दक्षिणाशापतिः प्रभुः ब्रह्माणं तोषयाम् आस भानुं वै दक्षिणे तटे ॥
śvabhyāṃ ca sahitaḥ śrīmān dakṣiṇāśāpatiḥ prabhuḥ brahmāṇaṃ toṣayām āsa bhānuṃ vai dakṣiṇe taṭe //
ईशानम् उत्तरे विष्णुं स्वयं धर्मः प्रतापवान् दत्तवन्तो वरं श्रेष्ठं सरमाया विशापकम् वरान् अयाचत बहूंल् लोकानाम् उपकारकान् ॥
īśānam uttare viṣṇuṃ svayaṃ dharmaḥ pratāpavān dattavanto varaṃ śreṣṭhaṃ saramāyā viśāpakam varān ayācata bahūṃl lokānām upakārakān //
एषु स्नानं तु ये कुर्युर् ब्रह्मविष्णुमहेश्वराः आत्मार्थं च परार्थं च ते कामान् आप्नुयुः शुभान् ॥
eṣu snānaṃ tu ye kuryur brahmaviṣṇumaheśvarāḥ ātmārthaṃ ca parārthaṃ ca te kāmān āpnuyuḥ śubhān //
बाणतीर्थे तु ये स्नात्वा शार्ङ्गपाणिं स्मरन्ति वै तेभ्यो दारिद्र्यदुःखानि न भवेयुर् युगे युगे ॥
bāṇatīrthe tu ye snātvā śārṅgapāṇiṃ smaranti vai tebhyo dāridryaduḥkhāni na bhaveyur yuge yuge //
गोतीर्थे ब्रह्मतीर्थे वा यस् तु स्नात्वा यतव्रतः ब्रह्माणं तं नमस्याथ द्वीपस्यापि प्रदक्षिणम् ॥
gotīrthe brahmatīrthe vā yas tu snātvā yatavrataḥ brahmāṇaṃ taṃ namasyātha dvīpasyāpi pradakṣiṇam //
यः कुर्यात् तेन पृथिवी सप्तद्वीपा वसुंधरा प्रदक्षिणीकृता तत्र किंचिद् दत्त्वा वसु द्विजम् ॥
yaḥ kuryāt tena pṛthivī saptadvīpā vasuṃdharā pradakṣiṇīkṛtā tatra kiṃcid dattvā vasu dvijam //
तद् देवयजनं प्राप्य किंचिद् धुत्वा हुताशने अश्वमेधादियज्ञानां फलं प्राप्नोति पुष्कलम् ॥
tad devayajanaṃ prāpya kiṃcid dhutvā hutāśane aśvamedhādiyajñānāṃ phalaṃ prāpnoti puṣkalam //
यः सकृत् तत्र पठति गायत्रीं वेदमातरम् अधीतास् तेन वेदा वै निष्कामो मुक्तिभाजनम् ॥
yaḥ sakṛt tatra paṭhati gāyatrīṃ vedamātaram adhītās tena vedā vai niṣkāmo muktibhājanam //
स्नात्वा तु दक्षिणे कूले शक्तिं देवीं तु भक्तितः पूजयित्वा यथान्यायं सर्वान् कामान् अवाप्नुयात् ॥
snātvā tu dakṣiṇe kūle śaktiṃ devīṃ tu bhaktitaḥ pūjayitvā yathānyāyaṃ sarvān kāmān avāpnuyāt //
ब्रह्मविष्णुमहेशानां शक्तिर् माता त्रयीमयी सर्वान् कामान् अवाप्नोति पुत्रवान् धनवान् भवेत् ॥
brahmaviṣṇumaheśānāṃ śaktir mātā trayīmayī sarvān kāmān avāpnoti putravān dhanavān bhavet //
आदित्यं भक्तितो यस् तु दक्षिणे नियतो नरः स्नात्वा पश्येत तेनेष्टा यज्ञा विविधदक्षिणाः ॥
ādityaṃ bhaktito yas tu dakṣiṇe niyato naraḥ snātvā paśyeta teneṣṭā yajñā vividhadakṣiṇāḥ //
कूले यश् चोत्तरे चैव गङ्गाया दैत्यसूदनम् स्नात्वा पश्येत तं नत्वा तस्य विष्णोः परं पदम् ॥
kūle yaś cottare caiva gaṅgāyā daityasūdanam snātvā paśyeta taṃ natvā tasya viṣṇoḥ paraṃ padam //
यमेश्वरं ततो यस् तु यमतीर्थे तु पूजितम् स्नातः पश्यति युक्तात्मा स करोत्य् अचिरेण हि ॥
yameśvaraṃ tato yas tu yamatīrthe tu pūjitam snātaḥ paśyati yuktātmā sa karoty acireṇa hi //
पितॄणाम् अक्षयं पुण्यं फलदं कीर्तिवर्धनम् तत्र स्नानेन दानेन जपेन स्तवनेन च अपि दुष्कृतकर्माणः पितरो मोक्षम् आप्नुयुः ॥
pitṝṇām akṣayaṃ puṇyaṃ phaladaṃ kīrtivardhanam tatra snānena dānena japena stavanena ca api duṣkṛtakarmāṇaḥ pitaro mokṣam āpnuyuḥ //
इत्याद्य् अष्ट सहस्राणि तीर्थानि त्रीणि नारद तेषु स्नानं च दानं च सर्वम् अक्षयपुण्यदम् ॥
ityādy aṣṭa sahasrāṇi tīrthāni trīṇi nārada teṣu snānaṃ ca dānaṃ ca sarvam akṣayapuṇyadam //
एतेषां स्मरणं पुण्यं नानाजन्माघनाशनम् श्रवणात् पितृभिः सार्धं पठनात् स्वकुलैः सह ॥
eteṣāṃ smaraṇaṃ puṇyaṃ nānājanmāghanāśanam śravaṇāt pitṛbhiḥ sārdhaṃ paṭhanāt svakulaiḥ saha //
तेषाम् अप्य् अतिपापानि नाशं यान्ति ममाज्ञया तत्र स्नानादि यः कृत्वा किंचिद् दत्त्वा यतात्मवान् ॥
teṣām apy atipāpāni nāśaṃ yānti mamājñayā tatra snānādi yaḥ kṛtvā kiṃcid dattvā yatātmavān //
पितॄणां पिण्डदानादि कृत्वा नत्वा सुरान् इमान् धनं धान्यं यशो वीर्यम् आयुर् आरोग्यसंपदः ॥
pitṝṇāṃ piṇḍadānādi kṛtvā natvā surān imān dhanaṃ dhānyaṃ yaśo vīryam āyur ārogyasaṃpadaḥ //
पुत्रान् पौत्रान् प्रियां भार्यां लब्ध्वा चान्यन् मनीषितम् अवियुक्तः प्रीतमना बन्धुभिश् चातिमानितः ॥
putrān pautrān priyāṃ bhāryāṃ labdhvā cānyan manīṣitam aviyuktaḥ prītamanā bandhubhiś cātimānitaḥ //
नरकस्थान् अपि पितॄंस् तारयित्वा कुलानि च पावयित्वा प्रियैर् युक्तो ह्य् अन्ते विष्णुं शिवं स्मरेत् ततो मुक्तिपदं गच्छेद् देवानां वचनं यथा ॥
narakasthān api pitṝṃs tārayitvā kulāni ca pāvayitvā priyair yukto hy ante viṣṇuṃ śivaṃ smaret tato muktipadaṃ gacched devānāṃ vacanaṃ yathā //