उत्पन्नाः पितृकन्यायां विरजायां महौजसः नहुषस्य तु दायादाः षड् इन्द्रोपमतेजसः ॥
utpannāḥ pitṛkanyāyāṃ virajāyāṃ mahaujasaḥ nahuṣasya tu dāyādāḥ ṣaḍ indropamatejasaḥ //
यतिर् ययातिः संयातिर् आयातिः पार्श्वको ऽभवत् यतिर् ज्येष्ठस् तु तेषां वै ययातिस् तु ततः परम् ॥
yatir yayātiḥ saṃyātir āyātiḥ pārśvako 'bhavat yatir jyeṣṭhas tu teṣāṃ vai yayātis tu tataḥ param //
ककुत्स्थकन्यां गां नाम लेभे परमधार्मिकः यतिस् तु मोक्षम् आस्थाय ब्रह्मभूतो ऽभवन् मुनिः ॥
kakutsthakanyāṃ gāṃ nāma lebhe paramadhārmikaḥ yatis tu mokṣam āsthāya brahmabhūto 'bhavan muniḥ //
तेषां ययातिः पञ्चानां विजित्य वसुधाम् इमाम् देवयानीम् उशनसः सुतां भार्याम् अवाप सः ॥
teṣāṃ yayātiḥ pañcānāṃ vijitya vasudhām imām devayānīm uśanasaḥ sutāṃ bhāryām avāpa saḥ //
शर्मिष्ठाम् आसुरीं चैव तनयां वृषपर्वणः यदुं च तुर्वसुं चैव देवयानी व्यजायत ॥
śarmiṣṭhām āsurīṃ caiva tanayāṃ vṛṣaparvaṇaḥ yaduṃ ca turvasuṃ caiva devayānī vyajāyata //
द्रुह्यं चानुं च पुरुं च शर्मिष्ठा वार्षपर्वणी तस्मै शक्रो ददौ प्रीतो रथं परमभास्वरम् ॥
druhyaṃ cānuṃ ca puruṃ ca śarmiṣṭhā vārṣaparvaṇī tasmai śakro dadau prīto rathaṃ paramabhāsvaram //
अङ्गदं काञ्चनं दिव्यं दिव्यैः परमवाजिभिः युक्तं मनोजवैः शुभ्रैर् येन कार्यं समुद्वहन् ॥
aṅgadaṃ kāñcanaṃ divyaṃ divyaiḥ paramavājibhiḥ yuktaṃ manojavaiḥ śubhrair yena kāryaṃ samudvahan //
स तेन रथमुख्येन षड्रात्रेणाजयन् महीम् ययातिर् युधि दुर्धर्षस् तथा देवान् सदानवान् ॥
sa tena rathamukhyena ṣaḍrātreṇājayan mahīm yayātir yudhi durdharṣas tathā devān sadānavān //
सरथः कौरवाणां तु सर्वेषाम् अभवत् तदा संवर्तवसुनाम्नस् तु कौरवाज् जनमेजयात् ॥
sarathaḥ kauravāṇāṃ tu sarveṣām abhavat tadā saṃvartavasunāmnas tu kauravāj janamejayāt //
कुरोः पुत्रस्य राजेन्द्रराज्ञः पारीक्षितस्य ह जगाम स रथो नाशं शापाद् गर्गस्य धीमतः ॥
kuroḥ putrasya rājendrarājñaḥ pārīkṣitasya ha jagāma sa ratho nāśaṃ śāpād gargasya dhīmataḥ //
गर्गस्य हि सुतं बालं स राजा जनमेजयः कालेन हिंसयाम् आस ब्रह्महत्याम् अवाप सः ॥
gargasya hi sutaṃ bālaṃ sa rājā janamejayaḥ kālena hiṃsayām āsa brahmahatyām avāpa saḥ //
स लोहगन्धी राजर्षिः परिधावन्न् इतस् ततः पौरजानपदैस् त्यक्तो न लेभे शर्म कर्हिचित् ॥
sa lohagandhī rājarṣiḥ paridhāvann itas tataḥ paurajānapadais tyakto na lebhe śarma karhicit //
ततः स दुःखसंतप्तो नालभत् संविदं क्वचित् विप्रेन्द्रं शौनकं राजा शरणं प्रत्यपद्यत ॥
tataḥ sa duḥkhasaṃtapto nālabhat saṃvidaṃ kvacit viprendraṃ śaunakaṃ rājā śaraṇaṃ pratyapadyata //
याजयाम् आस च ज्ञानी शौनको जनमेजयम् अश्वमेधेन राजानं पावनार्थं द्विजोत्तमाः ॥
yājayām āsa ca jñānī śaunako janamejayam aśvamedhena rājānaṃ pāvanārthaṃ dvijottamāḥ //
स लोहगन्धो व्यनशत् तस्यावभृथम् एत्य च स च दिव्यरथो राज्ञो वशश् चेदिपतेस् तदा ॥
sa lohagandho vyanaśat tasyāvabhṛtham etya ca sa ca divyaratho rājño vaśaś cedipates tadā //
दत्तः शक्रेण तुष्टेन लेभे तस्माद् बृहद्रथः बृहद्रथात् क्रमेणैव गतो बार्हद्रथं नृपम् ॥
dattaḥ śakreṇa tuṣṭena lebhe tasmād bṛhadrathaḥ bṛhadrathāt krameṇaiva gato bārhadrathaṃ nṛpam //
ततो हत्वा जरासंधं भीमस् तं रथम् उत्तमम् प्रददौ वासुदेवाय प्रीत्या कौरवनन्दनः ॥
tato hatvā jarāsaṃdhaṃ bhīmas taṃ ratham uttamam pradadau vāsudevāya prītyā kauravanandanaḥ //
सप्तद्वीपां ययातिस् तु जित्वा पृथ्वीं ससागराम् विभज्य पञ्चधा राज्यं पुत्राणां नाहुषस् तदा ॥
saptadvīpāṃ yayātis tu jitvā pṛthvīṃ sasāgarām vibhajya pañcadhā rājyaṃ putrāṇāṃ nāhuṣas tadā //
ययातिर् दिशि पूर्वस्यां यदुं ज्येष्ठं न्ययोजयत् मध्ये पुरुं च राजानम् अभ्यषिञ्चत् स नाहुषः ॥
yayātir diśi pūrvasyāṃ yaduṃ jyeṣṭhaṃ nyayojayat madhye puruṃ ca rājānam abhyaṣiñcat sa nāhuṣaḥ //
दिशि दक्षिणपूर्वस्यां तुर्वसुं मतिमान् नृपः तैर् इयं पृथिवी सर्वा सप्तद्वीपा सपत्तना ॥
diśi dakṣiṇapūrvasyāṃ turvasuṃ matimān nṛpaḥ tair iyaṃ pṛthivī sarvā saptadvīpā sapattanā //
यथाप्रदेशम् अद्यापि धर्मेण प्रतिपाल्यते प्रजास् तेषां पुरस्तात् तु वक्ष्यामि मुनिसत्तमाः ॥
yathāpradeśam adyāpi dharmeṇa pratipālyate prajās teṣāṃ purastāt tu vakṣyāmi munisattamāḥ //
धनुर् न्यस्य पृषत्कांश् च पञ्चभिः पुरुषर्षभैः जरावान् अभवद् राजा भारम् आवेश्य बन्धुषु ॥
dhanur nyasya pṛṣatkāṃś ca pañcabhiḥ puruṣarṣabhaiḥ jarāvān abhavad rājā bhāram āveśya bandhuṣu //
निक्षिप्तशस्त्रः पृथिवीं चचार पृथिवीपतिः प्रीतिमान् अभवद् राजा ययातिर् अपराजितः ॥
nikṣiptaśastraḥ pṛthivīṃ cacāra pṛthivīpatiḥ prītimān abhavad rājā yayātir aparājitaḥ //
एवं विभज्य पृथिवीं ययातिर् यदुम् अब्रवीत् जरां मे प्रतिगृह्णीष्व पुत्र कृत्यान्तरेण वै ॥
evaṃ vibhajya pṛthivīṃ yayātir yadum abravīt jarāṃ me pratigṛhṇīṣva putra kṛtyāntareṇa vai //
तरुणस् तव रूपेण चरेयं पृथिवीम् इमाम् जरां त्वयि समाधाय तं यदुः प्रत्युवाच ह ॥
taruṇas tava rūpeṇa careyaṃ pṛthivīm imām jarāṃ tvayi samādhāya taṃ yaduḥ pratyuvāca ha //
अनिर्दिष्टा मया भिक्षा ब्राह्मणस्य प्रतिश्रुता अनपाकृत्य तां राजन् न ग्रहीष्यामि ते जराम् ॥
anirdiṣṭā mayā bhikṣā brāhmaṇasya pratiśrutā anapākṛtya tāṃ rājan na grahīṣyāmi te jarām //
जरायां बहवो दोषाः पानभोजनकारिताः तस्माज् जरां न ते राजन् ग्रहीतुम् अहम् उत्सहे ॥
jarāyāṃ bahavo doṣāḥ pānabhojanakāritāḥ tasmāj jarāṃ na te rājan grahītum aham utsahe //
सन्ति ते बहवः पुत्रा मत्तः प्रियतरा नृप प्रतिग्रहीतुं धर्मज्ञ पुत्रम् अन्यं वृणीष्व वै ॥
santi te bahavaḥ putrā mattaḥ priyatarā nṛpa pratigrahītuṃ dharmajña putram anyaṃ vṛṇīṣva vai //
स एवम् उक्तो यदुना राजा कोपसमन्वितः उवाच वदतां श्रेष्ठो ययातिर् गर्हयन् सुतम् ॥
sa evam ukto yadunā rājā kopasamanvitaḥ uvāca vadatāṃ śreṣṭho yayātir garhayan sutam //
क आश्रमस् तवान्यो ऽस्ति को वा धर्मो विधीयते माम् अनादृत्य दुर्बुद्धे यद् अहं तव देशिकः ॥
ka āśramas tavānyo 'sti ko vā dharmo vidhīyate mām anādṛtya durbuddhe yad ahaṃ tava deśikaḥ //
एवम् उक्त्वा यदुं विप्राः शशापैनं स मन्युमान् अराज्या ते प्रजा मूढ भवित्रीति न संशयः ॥
evam uktvā yaduṃ viprāḥ śaśāpainaṃ sa manyumān arājyā te prajā mūḍha bhavitrīti na saṃśayaḥ //
द्रुह्यं च तुर्वसुं चैवाप्य् अनुं च द्विजसत्तमाः एवम् एवाब्रवीद् राजा प्रत्याख्यातश् च तैर् अपि ॥
druhyaṃ ca turvasuṃ caivāpy anuṃ ca dvijasattamāḥ evam evābravīd rājā pratyākhyātaś ca tair api //
शशाप तान् अतिक्रुद्धो ययातिर् अपराजितः यथावत् कथितं सर्वं मयास्य द्विजसत्तमाः ॥
śaśāpa tān atikruddho yayātir aparājitaḥ yathāvat kathitaṃ sarvaṃ mayāsya dvijasattamāḥ //
एवं शप्त्वा सुतान् सर्वांश् चतुरः पुरुपूर्वजान् तद् एव वचनं राजा पुरुम् अप्य् आह भो द्विजाः ॥
evaṃ śaptvā sutān sarvāṃś caturaḥ purupūrvajān tad eva vacanaṃ rājā purum apy āha bho dvijāḥ //
तरुणस् तव रूपेण चरेयं पृथिवीम् इमाम् जरां त्वयि समाधाय त्वं पुरो यदि मन्यसे ॥
taruṇas tava rūpeṇa careyaṃ pṛthivīm imām jarāṃ tvayi samādhāya tvaṃ puro yadi manyase //
स जरां प्रतिजग्राह पितुः पुरुः प्रतापवान् ययातिर् अपि रूपेण पुरोः पर्यचरन् महीम् ॥
sa jarāṃ pratijagrāha pituḥ puruḥ pratāpavān yayātir api rūpeṇa puroḥ paryacaran mahīm //
स मार्गमाणः कामानाम् अन्तं नृपतिसत्तमः विश्वाच्या सहितो रेमे वने चैत्ररथे प्रभुः ॥
sa mārgamāṇaḥ kāmānām antaṃ nṛpatisattamaḥ viśvācyā sahito reme vane caitrarathe prabhuḥ //
यदा च तृप्तः कामेषु भोगेषु च नराधिपः तदा पुरोः सकाशाद् वै स्वां जरां प्रत्यपद्यत ॥
yadā ca tṛptaḥ kāmeṣu bhogeṣu ca narādhipaḥ tadā puroḥ sakāśād vai svāṃ jarāṃ pratyapadyata //
यत्र गाथा मुनिश्रेष्ठा गीताः किल ययातिना याभिः प्रत्याहरेत् कामान् सर्वशो ऽङ्गानि कूर्मवत् ॥
yatra gāthā muniśreṣṭhā gītāḥ kila yayātinā yābhiḥ pratyāharet kāmān sarvaśo 'ṅgāni kūrmavat //
न जातु कामः कामानाम् उपभोगेन शाम्यति हविषा कृष्णवर्त्मेव भूय एवाभिवर्धते ॥
na jātu kāmaḥ kāmānām upabhogena śāmyati haviṣā kṛṣṇavartmeva bhūya evābhivardhate //
यत् पृथिव्यां व्रीहियवं हिरण्यं पशवः स्त्रियः नालम् एकस्य तत् सर्वम् इति कृत्वा न मुह्यति ॥
yat pṛthivyāṃ vrīhiyavaṃ hiraṇyaṃ paśavaḥ striyaḥ nālam ekasya tat sarvam iti kṛtvā na muhyati //
यदा भावं न कुरुते सर्वभूतेषु पापकम् कर्मणा मनसा वाचा ब्रह्म संपद्यते तदा ॥
yadā bhāvaṃ na kurute sarvabhūteṣu pāpakam karmaṇā manasā vācā brahma saṃpadyate tadā //
यदा तेभ्यो न बिभेति यदा चास्मान् न बिभ्यति यदा नेच्छति न द्वेष्टि ब्रह्म संपद्यते तदा ॥
yadā tebhyo na bibheti yadā cāsmān na bibhyati yadā necchati na dveṣṭi brahma saṃpadyate tadā //
या दुस्त्यजा दुर्मतिभिर् या न जीर्यति जीर्यतः यो ऽसौ प्राणान्तिको रोगस् तां तृष्णां त्यजतः सुखम् ॥
yā dustyajā durmatibhir yā na jīryati jīryataḥ yo 'sau prāṇāntiko rogas tāṃ tṛṣṇāṃ tyajataḥ sukham //
जीर्यन्ति जीर्यतः केशा दन्ता जीर्यन्ति जीर्यतः धनाशा जीविताशा च जीर्यतो ऽपि न जीर्यति ॥
jīryanti jīryataḥ keśā dantā jīryanti jīryataḥ dhanāśā jīvitāśā ca jīryato 'pi na jīryati //
यच् च कामसुखं लोके यच् च दिव्यं महत् सुखम् तृष्णाक्षयसुखस्यैते नार्हन्ति षोडशीं कलाम् ॥
yac ca kāmasukhaṃ loke yac ca divyaṃ mahat sukham tṛṣṇākṣayasukhasyaite nārhanti ṣoḍaśīṃ kalām //
एवम् उक्त्वा स राजर्षिः सदारः प्राविशद् वनम् कालेन महता चायं चचार विपुलं तपः ॥
evam uktvā sa rājarṣiḥ sadāraḥ prāviśad vanam kālena mahatā cāyaṃ cacāra vipulaṃ tapaḥ //
भृगुतुङ्गे गतिं प्राप तपसो ऽन्ते महायशाः अनश्नन् देहम् उत्सृज्य सदारः स्वर्गम् आप्तवान् ॥
bhṛgutuṅge gatiṃ prāpa tapaso 'nte mahāyaśāḥ anaśnan deham utsṛjya sadāraḥ svargam āptavān //
तस्य वंशे मुनिश्रेष्ठाः पञ्च राजर्षिसत्तमाः यैर् व्याप्ता पृथिवी सर्वा सूर्यस्येव गभस्तिभिः ॥
tasya vaṃśe muniśreṣṭhāḥ pañca rājarṣisattamāḥ yair vyāptā pṛthivī sarvā sūryasyeva gabhastibhiḥ //
यदोस् तु वंशं वक्ष्यामि शृणुध्वं राजसत्कृतम् यत्र नारायणो जज्ञे हरिर् वृष्णिकुलोद्वहः ॥
yados tu vaṃśaṃ vakṣyāmi śṛṇudhvaṃ rājasatkṛtam yatra nārāyaṇo jajñe harir vṛṣṇikulodvahaḥ //
सुस्थः प्रजावान् आयुष्मान् कीर्तिमांश् च भवेन् नरः ययातिचरितं नित्यम् इदं शृण्वन् द्विजोत्तमाः ॥
susthaḥ prajāvān āyuṣmān kīrtimāṃś ca bhaven naraḥ yayāticaritaṃ nityam idaṃ śṛṇvan dvijottamāḥ //