श्रीशुक उवाच हरितो रोहितसुतश्चम्पस्तस्माद्विनिर्मिता । चम्पापुरी सुदेवो ऽतो विजयो यस्य चात्मजः ॥
śrīśuka uvāca harito rohitasutaścampastasmādvinirmitā / campāpurī sudevo 'to vijayo yasya cātmajaḥ //
भरुकस्तत्सुतस्तस्माद्वृकस्तस्यापि बाहुकः । सो ऽरिभिर्हृतभू राजा सभार्यो वनमाविशत् ॥
bharukastatsutastasmādvṛkastasyāpi bāhukaḥ / so 'ribhirhṛtabhū rājā sabhāryo vanamāviśat //
वृद्धं तं पञ्चतां प्राप्तं महिष्यनुमरिष्यती । और्वेण जानतात्मानं प्रजावन्तं निवारिता ॥
vṛddhaṃ taṃ pañcatāṃ prāptaṃ mahiṣyanumariṣyatī / aurveṇa jānatātmānaṃ prajāvantaṃ nivāritā //
आज्ञायास्यै सपत्नीभिर्गरो दत्तो ऽन्धसा सह । सह तेनैव सञ्जातः सगराख्यो महायशाः ॥
ājñāyāsyai sapatnībhirgaro datto 'ndhasā saha / saha tenaiva sañjātaḥ sagarākhyo mahāyaśāḥ //
सगरश्चक्रवर्त्यासीत् सागरो यत्सुतैः कृतः । यस्तालजङ्घान् यवनाञ् छकान् हैहयबर्बरान् ॥
sagaraścakravartyāsīt sāgaro yatsutaiḥ kṛtaḥ / yastālajaṅghān yavanāñ chakān haihayabarbarān //
नावधीद्गुरुवाक्येन चक्रे विकृतवेषिणः । मुण्डान् छ्मश्रुधरान् कांश्चिन् मुक्तकेशार्धमुण्डितान् ॥
nāvadhīdguruvākyena cakre vikṛtaveṣiṇaḥ / muṇḍān chmaśrudharān kāṃścin muktakeśārdhamuṇḍitān //
अनन्तर्वाससः कांश्चिदबहिर्वाससो ऽपरान् । सो ऽश्वमेधैरयजत सर्ववेदसुरात्मकम् ॥
anantarvāsasaḥ kāṃścidabahirvāsaso 'parān / so 'śvamedhairayajata sarvavedasurātmakam //
और्वोपदिष्टयोगेन हरिमात्मानमीश्वरम् । तस्योत्सृष्टं पशुं यज्ञे जहाराश्वं पुरन्दरः ॥
aurvopadiṣṭayogena harimātmānamīśvaram / tasyotsṛṣṭaṃ paśuṃ yajñe jahārāśvaṃ purandaraḥ //
सुमत्यास्तनया दृप्ताः पितुरादेशकारिणः । हयमन्वेषमाणास्ते समन्तान् न्यखनन् महीम् ॥
sumatyāstanayā dṛptāḥ piturādeśakāriṇaḥ / hayamanveṣamāṇāste samantān nyakhanan mahīm //
प्रागुदीच्यां दिशि हयं ददृशुः कपिलान्तिके । एष वाजिहरश्चौर आस्ते मीलितलोचनः ॥
prāgudīcyāṃ diśi hayaṃ dadṛśuḥ kapilāntike / eṣa vājiharaścaura āste mīlitalocanaḥ //
हन्यतां हन्यतां पाप इति षष्टिसहस्रिणः । उदायुधा अभिययुरुन्मिमेष तदा मुनिः ॥
hanyatāṃ hanyatāṃ pāpa iti ṣaṣṭisahasriṇaḥ / udāyudhā abhiyayurunmimeṣa tadā muniḥ //
स्वशरीराग्निना तावन् महेन्द्रहृतचेतसः । महद्व्यतिक्रमहता भस्मसादभवन् क्षणात् ॥
svaśarīrāgninā tāvan mahendrahṛtacetasaḥ / mahadvyatikramahatā bhasmasādabhavan kṣaṇāt //
न साधुवादो मुनिकोपभर्जिता नृपेन्द्रपुत्रा इति सत्त्वधामनि । कथं तमो रोषमयं विभाव्यते जगत्पवित्रात्मनि खे रजो भुवः ॥
na sādhuvādo munikopabharjitā nṛpendraputrā iti sattvadhāmani / kathaṃ tamo roṣamayaṃ vibhāvyate jagatpavitrātmani khe rajo bhuvaḥ //
यस्येरिता साङ्ख्यमयी दृढेह नौर् यया मुमुक्षुस्तरते दुरत्ययम् । भवार्णवं मृत्युपथं विपश्चितः परात्मभूतस्य कथं पृथङ्मतिः ॥
yasyeritā sāṅkhyamayī dṛḍheha naur yayā mumukṣustarate duratyayam / bhavārṇavaṃ mṛtyupathaṃ vipaścitaḥ parātmabhūtasya kathaṃ pṛthaṅmatiḥ //
यो ऽसमञ्जस इत्युक्तः स केशिन्या नृपात्मजः । तस्य पुत्रो ऽंशुमान् नाम पितामहहिते रतः ॥
yo 'samañjasa ityuktaḥ sa keśinyā nṛpātmajaḥ / tasya putro 'ṃśumān nāma pitāmahahite rataḥ //
असमञ्जस आत्मानं दर्शयन्नसमञ्जसम् । जातिस्मरः पुरा सङ्गाद्योगी योगाद्विचालितः ॥
asamañjasa ātmānaṃ darśayannasamañjasam / jātismaraḥ purā saṅgādyogī yogādvicālitaḥ //
आचरन् गर्हितं लोके ज्ञातीनां कर्म विप्रियम् । सरय्वां क्रीडतो बालान् प्रास्यदुद्वेजयन् जनम् ॥
ācaran garhitaṃ loke jñātīnāṃ karma vipriyam / sarayvāṃ krīḍato bālān prāsyadudvejayan janam //
एवं वृत्तः परित्यक्तः पित्रा स्नेहमपोह्य वै । योगैश्वर्येण बालांस्तान् दर्शयित्वा ततो ययौ ॥
evaṃ vṛttaḥ parityaktaḥ pitrā snehamapohya vai / yogaiśvaryeṇa bālāṃstān darśayitvā tato yayau //
अयोध्यावासिनः सर्वे बालकान् पुनरागतान् । दृष्ट्वा विसिस्मिरे राजन् राजा चाप्यन्वतप्यत ॥
ayodhyāvāsinaḥ sarve bālakān punarāgatān / dṛṣṭvā visismire rājan rājā cāpyanvatapyata //
अंशुमांश्चोदितो राज्ञा तुरगान्वेषणे ययौ । पितृव्यखातानुपथं भस्मान्ति ददृशे हयम् ॥
aṃśumāṃścodito rājñā turagānveṣaṇe yayau / pitṛvyakhātānupathaṃ bhasmānti dadṛśe hayam //
तत्रासीनं मुनिं वीक्ष्य कपिलाख्यमधोक्षजम् । अस्तौत् समाहितमनाः प्राञ्जलिः प्रणतो महान् ॥
tatrāsīnaṃ muniṃ vīkṣya kapilākhyamadhokṣajam / astaut samāhitamanāḥ prāñjaliḥ praṇato mahān //
अंशुमान् उवाच न पश्यति त्वां परमात्मनो ऽजनो न बुध्यते ऽद्यापि समाधियुक्तिभिः । कुतो ऽपरे तस्य मनःशरीरधी विसर्गसृष्टा वयमप्रकाशाः ॥
aṃśumān uvāca na paśyati tvāṃ paramātmano 'jano na budhyate 'dyāpi samādhiyuktibhiḥ / kuto 'pare tasya manaḥśarīradhī visargasṛṣṭā vayamaprakāśāḥ //
ये देहभाजस्त्रिगुणप्रधाना गुणान् विपश्यन्त्युत वा तमश्च । यन्मायया मोहितचेतसस्त्वां विदुः स्वसंस्थं न बहिःप्रकाशाः ॥
ye dehabhājastriguṇapradhānā guṇān vipaśyantyuta vā tamaśca / yanmāyayā mohitacetasastvāṃ viduḥ svasaṃsthaṃ na bahiḥprakāśāḥ //
तं त्वां अहं ज्ञानघनं स्वभाव प्रध्वस्तमायागुणभेदमोहैः । सनन्दनाद्यैर्मुनिभिर्विभाव्यं कथं विमूढः परिभावयामि ॥
taṃ tvāṃ ahaṃ jñānaghanaṃ svabhāva pradhvastamāyāguṇabhedamohaiḥ / sanandanādyairmunibhirvibhāvyaṃ kathaṃ vimūḍhaḥ paribhāvayāmi //
प्रशान्त मायागुणकर्मलिङ्गम् अनामरूपं सदसद्विमुक्तम् । ज्ञानोपदेशाय गृहीतदेहं नमामहे त्वां पुरुषं पुराणम् ॥
praśānta māyāguṇakarmaliṅgam anāmarūpaṃ sadasadvimuktam / jñānopadeśāya gṛhītadehaṃ namāmahe tvāṃ puruṣaṃ purāṇam //
त्वन्मायारचिते लोके वस्तुबुद्ध्या गृहादिषु । भ्रमन्ति कामलोभेर्ष्या मोहविभ्रान्तचेतसः ॥
tvanmāyāracite loke vastubuddhyā gṛhādiṣu / bhramanti kāmalobherṣyā mohavibhrāntacetasaḥ //
अद्य नः सर्वभूतात्मन् कामकर्मेन्द्रियाशयः । मोहपाशो दृढश्छिन्नो भगवंस्तव दर्शनात् ॥
adya naḥ sarvabhūtātman kāmakarmendriyāśayaḥ / mohapāśo dṛḍhaśchinno bhagavaṃstava darśanāt //
श्रीशुक उवाच इत्थं गीतानुभावस्तं भगवान् कपिलो मुनिः । अंशुमन्तमुवाचेदमनुग्राह्य धिया नृप ॥
śrīśuka uvāca itthaṃ gītānubhāvastaṃ bhagavān kapilo muniḥ / aṃśumantamuvācedamanugrāhya dhiyā nṛpa //
श्रीभगवान् उवाच अश्वो ऽयं नीयतां वत्स पितामहपशुस्तव । इमे च पितरो दग्धा गङ्गाम्भो ऽर्हन्ति नेतरत् ॥
śrībhagavān uvāca aśvo 'yaṃ nīyatāṃ vatsa pitāmahapaśustava / ime ca pitaro dagdhā gaṅgāmbho 'rhanti netarat //
तं परिक्रम्य शिरसा प्रसाद्य हयमानयत् । सगरस्तेन पशुना यज्ञशेषं समापयत् ॥
taṃ parikramya śirasā prasādya hayamānayat / sagarastena paśunā yajñaśeṣaṃ samāpayat //
राज्यमंशुमते न्यस्य निःस्पृहो मुक्तबन्धनः । और्वोपदिष्टमार्गेण लेभे गतिमनुत्तमाम् ॥
rājyamaṃśumate nyasya niḥspṛho muktabandhanaḥ / aurvopadiṣṭamārgeṇa lebhe gatimanuttamām //