श्रीबादरायणिरुवाच एवं व्यवसितो बुद्ध्या समाधाय मनो हृदि । जजाप परमं जाप्यं प्राग्जन्मन्य् अनुशिक्षितम् ॥
śrībādarāyaṇiruvāca evaṃ vyavasito buddhyā samādhāya mano hṛdi / jajāpa paramaṃ jāpyaṃ prāgjanmany anuśikṣitam //
श्रीगजेन्द्र उवाच ओं नमो भगवते तस्मै यत एतच् चिदात्मकम् । पुरुषायादिबीजाय परेशायाभिधीमहि ॥
śrīgajendra uvāca oṃ namo bhagavate tasmai yata etac cidātmakam / puruṣāyādibījāya pareśāyābhidhīmahi //
यस्मिन्निदं यतश्चेदं येनेदं य इदं स्वयम् । यो ऽस्मात् परस्माच् च परस्तं प्रपद्ये स्वयम्भुवम् ॥
yasminnidaṃ yataścedaṃ yenedaṃ ya idaṃ svayam / yo 'smāt parasmāc ca parastaṃ prapadye svayambhuvam //
यः स्वात्मनीदं निजमाययार्पितं क्वचिद्विभातं क्व च तत् तिरोहितम् । अविद्धदृक् साक्ष्य् उभयं तदीक्षते स आत्ममूलो ऽवतु मां परात्परः ॥
yaḥ svātmanīdaṃ nijamāyayārpitaṃ kvacidvibhātaṃ kva ca tat tirohitam / aviddhadṛk sākṣy ubhayaṃ tadīkṣate sa ātmamūlo 'vatu māṃ parātparaḥ //
कालेन पञ्चत्वमितेषु कृत्स्नशो लोकेषु पालेषु च सर्वहेतुषु । तमस्तदासीद्गहनं गभीरं यस्तस्य पारे ऽभिविराजते विभुः ॥
kālena pañcatvamiteṣu kṛtsnaśo lokeṣu pāleṣu ca sarvahetuṣu / tamastadāsīdgahanaṃ gabhīraṃ yastasya pāre 'bhivirājate vibhuḥ //
न यस्य देवा ऋषयः पदं विदुर् जन्तुः पुनः को ऽर्हति गन्तुमीरितुम् । यथा नटस्याकृतिभिर्विचेष्टतो दुरत्ययानुक्रमणः स मावतु ॥
na yasya devā ṛṣayaḥ padaṃ vidur jantuḥ punaḥ ko 'rhati gantumīritum / yathā naṭasyākṛtibhirviceṣṭato duratyayānukramaṇaḥ sa māvatu //
दिदृक्षवो यस्य पदं सुमङ्गलं विमुक्तसङ्गा मुनयः सुसाधवः । चरन्त्य् अलोकव्रतमव्रणं वने भूतात्मभूताः सुहृदः स मे गतिः ॥
didṛkṣavo yasya padaṃ sumaṅgalaṃ vimuktasaṅgā munayaḥ susādhavaḥ / caranty alokavratamavraṇaṃ vane bhūtātmabhūtāḥ suhṛdaḥ sa me gatiḥ //
न विद्यते यस्य च जन्म कर्म वा न नामरूपे गुणदोष एव वा । तथापि लोकाप्ययसम्भवाय यः स्वमायया तान्य् अनुकालमृच्छति ॥
na vidyate yasya ca janma karma vā na nāmarūpe guṇadoṣa eva vā / tathāpi lokāpyayasambhavāya yaḥ svamāyayā tāny anukālamṛcchati //
तस्मै नमः परेशाय ब्रह्मणे ऽनन्तशक्तये । अरूपायोरुरूपाय नम आश्चर्यकर्मणे ॥
tasmai namaḥ pareśāya brahmaṇe 'nantaśaktaye / arūpāyorurūpāya nama āścaryakarmaṇe //
नम आत्मप्रदीपाय साक्षिणे परमात्मने । नमो गिरां विदूराय मनसश्चेतसामपि ॥
nama ātmapradīpāya sākṣiṇe paramātmane / namo girāṃ vidūrāya manasaścetasāmapi //
सत्त्वेन प्रतिलभ्याय नैष्कर्म्येण विपश्चिता । नमः कैवल्यनाथाय निर्वाणसुखसंविदे ॥
sattvena pratilabhyāya naiṣkarmyeṇa vipaścitā / namaḥ kaivalyanāthāya nirvāṇasukhasaṃvide //
नमः शान्ताय घोराय मूढाय गुणधर्मिणे । निर्विशेषाय साम्याय नमो ज्ञानघनाय च ॥
namaḥ śāntāya ghorāya mūḍhāya guṇadharmiṇe / nirviśeṣāya sāmyāya namo jñānaghanāya ca //
क्षेत्रज्ञाय नमस्तुभ्यं सर्वाध्यक्षाय साक्षिणे । पुरुषायात्ममूलाय मूलप्रकृतये नमः ॥
kṣetrajñāya namastubhyaṃ sarvādhyakṣāya sākṣiṇe / puruṣāyātmamūlāya mūlaprakṛtaye namaḥ //
सर्वेन्द्रियगुणद्रष्ट्रे सर्वप्रत्ययहेतवे । असता च्छाययोक्ताय सदाभासाय ते नमः ॥
sarvendriyaguṇadraṣṭre sarvapratyayahetave / asatā cchāyayoktāya sadābhāsāya te namaḥ //
नमो नमस्ते ऽखिलकारणाय निष्कारणायाद्भुतकारणाय । सर्वागमाम्नायमहार्णवाय नमो ऽपवर्गाय परायणाय ॥
namo namaste 'khilakāraṇāya niṣkāraṇāyādbhutakāraṇāya / sarvāgamāmnāyamahārṇavāya namo 'pavargāya parāyaṇāya //
गुणारणिच्छन्नचिदुष्मपाय तत्क्षोभविस्फूर्जितमानसाय । नैष्कर्म्यभावेन विवर्जितागम स्वयंप्रकाशाय नमस् करोमि ॥
guṇāraṇicchannaciduṣmapāya tatkṣobhavisphūrjitamānasāya / naiṣkarmyabhāvena vivarjitāgama svayaṃprakāśāya namas karomi //
मादृक् प्रपन्नपशुपाशविमोक्षणाय मुक्ताय भूरिकरुणाय नमो ऽलयाय । स्वांशेन सर्वतनुभृन्मनसि प्रतीत प्रत्यग्दृशे भगवते बृहते नमस्ते ॥
mādṛk prapannapaśupāśavimokṣaṇāya muktāya bhūrikaruṇāya namo 'layāya / svāṃśena sarvatanubhṛnmanasi pratīta pratyagdṛśe bhagavate bṛhate namaste //
आत्मात्मजाप्तगृहवित्तजनेषु सक्तैर् दुष्प्रापणाय गुणसङ्गविवर्जिताय । मुक्तात्मभिः स्वहृदये परिभाविताय ज्ञानात्मने भगवते नम ईश्वराय ॥
ātmātmajāptagṛhavittajaneṣu saktair duṣprāpaṇāya guṇasaṅgavivarjitāya / muktātmabhiḥ svahṛdaye paribhāvitāya jñānātmane bhagavate nama īśvarāya //
यं धर्मकामार्थविमुक्तिकामा भजन्त इष्टां गतिमाप्नुवन्ति । किं चाशिषो रात्य् अपि देहमव्ययं करोतु मे ऽदभ्रदयो विमोक्षणम् ॥
yaṃ dharmakāmārthavimuktikāmā bhajanta iṣṭāṃ gatimāpnuvanti / kiṃ cāśiṣo rāty api dehamavyayaṃ karotu me 'dabhradayo vimokṣaṇam //
एकान्तिनो यस्य न कञ्चनार्थं वाञ्छन्ति ये वै भगवत्प्रपन्नाः । अत्यद्भुतं तच्चरितं सुमङ्गलं गायन्त आनन्दसमुद्रमग्नाः ॥
ekāntino yasya na kañcanārthaṃ vāñchanti ye vai bhagavatprapannāḥ / atyadbhutaṃ taccaritaṃ sumaṅgalaṃ gāyanta ānandasamudramagnāḥ //
तमक्षरं ब्रह्म परं परेशम् अव्यक्तमाध्यात्मिकयोगगम्यम् । अतीन्द्रियं सूक्ष्ममिवातिदूरम् अनन्तमाद्यं परिपूर्णमीडे ॥
tamakṣaraṃ brahma paraṃ pareśam avyaktamādhyātmikayogagamyam / atīndriyaṃ sūkṣmamivātidūram anantamādyaṃ paripūrṇamīḍe //
यस्य ब्रह्मादयो देवा वेदा लोकाश्चराचराः । नामरूपविभेदेन फल्ग्व्या च कलया कृताः ॥
yasya brahmādayo devā vedā lokāścarācarāḥ / nāmarūpavibhedena phalgvyā ca kalayā kṛtāḥ //
यथार्चिषो ऽग्नेः सवितुर्गभस्तयो निर्यान्ति संयान्त्य् असकृत् स्वरोचिषः । तथा यतो ऽयं गुणसम्प्रवाहो बुद्धिर्मनः खानि शरीरसर्गाः ॥
yathārciṣo 'gneḥ saviturgabhastayo niryānti saṃyānty asakṛt svarociṣaḥ / tathā yato 'yaṃ guṇasampravāho buddhirmanaḥ khāni śarīrasargāḥ //
स वै न देवासुरमर्त्यतिर्यङ् न स्त्री न षण्ढो न पुमान् न जन्तुः । नायं गुणः कर्म न सन् न चासन् निषेधशेषो जयतादशेषः ॥
sa vai na devāsuramartyatiryaṅ na strī na ṣaṇḍho na pumān na jantuḥ / nāyaṃ guṇaḥ karma na san na cāsan niṣedhaśeṣo jayatādaśeṣaḥ //
जिजीविषे नाहमिहामुया किम् अन्तर्बहिश्चावृतयेभयोन्या । इच्छामि कालेन न यस्य विप्लवस् तस्यात्मलोकावरणस्य मोक्षम् ॥
jijīviṣe nāhamihāmuyā kim antarbahiścāvṛtayebhayonyā / icchāmi kālena na yasya viplavas tasyātmalokāvaraṇasya mokṣam //
सो ऽहं विश्वसृजं विश्वमविश्वं विश्ववेदसम् । विश्वात्मानमजं ब्रह्म प्रणतो ऽस्मि परं पदम् ॥
so 'haṃ viśvasṛjaṃ viśvamaviśvaṃ viśvavedasam / viśvātmānamajaṃ brahma praṇato 'smi paraṃ padam //
योगरन्धितकर्माणो हृदि योगविभाविते । योगिनो यं प्रपश्यन्ति योगेशं तं नतो ऽस्म्य् अहम् ॥
yogarandhitakarmāṇo hṛdi yogavibhāvite / yogino yaṃ prapaśyanti yogeśaṃ taṃ nato 'smy aham //
नमो नमस्तुभ्यमसह्यवेग शक्तित्रयायाखिलधीगुणाय । प्रपन्नपालाय दुरन्तशक्तये कदिन्द्रियाणामनवाप्यवर्त्मने ॥
namo namastubhyamasahyavega śaktitrayāyākhiladhīguṇāya / prapannapālāya durantaśaktaye kadindriyāṇāmanavāpyavartmane //
नायं वेद स्वमात्मानं यच्छक्त्याहंधिया हतम् । तं दुरत्ययमाहात्म्यं भगवन्तमितो ऽस्म्य् अहम् ॥
nāyaṃ veda svamātmānaṃ yacchaktyāhaṃdhiyā hatam / taṃ duratyayamāhātmyaṃ bhagavantamito 'smy aham //
श्रीशुक उवाच एवं गजेन्द्रमुपवर्णितनिर्विशेषं ब्रह्मादयो विविधलिङ्गभिदाभिमानाः एवं गजेन्द्रमुपवर्णितनिर्विशेषं ब्रह्मादयो विविधलिङ्गभिदाभिमानाः नैते यदोपससृपुर्निखिलात्मकत्वात् तत्राखिलामरमयो हरिराविरासीत् ॥
śrīśuka uvāca evaṃ gajendramupavarṇitanirviśeṣaṃ brahmādayo vividhaliṅgabhidābhimānāḥ evaṃ gajendramupavarṇitanirviśeṣaṃ brahmādayo vividhaliṅgabhidābhimānāḥ naite yadopasasṛpurnikhilātmakatvāt tatrākhilāmaramayo harirāvirāsīt //
तं तद्वदार्तमुपलभ्य जगन्निवासः स्तोत्रं निशम्य दिविजैः सह संस्तुवद्भिः तं तद्वदार्तमुपलभ्य जगन्निवासः स्तोत्रं निशम्य दिविजैः सह संस्तुवद्भिः छन्दोमयेन गरुडेन समुह्यमानश् चक्रायुधो ऽभ्यगमदाशु यतो गजेन्द्रः ॥
taṃ tadvadārtamupalabhya jagannivāsaḥ stotraṃ niśamya divijaiḥ saha saṃstuvadbhiḥ taṃ tadvadārtamupalabhya jagannivāsaḥ stotraṃ niśamya divijaiḥ saha saṃstuvadbhiḥ chandomayena garuḍena samuhyamānaś cakrāyudho 'bhyagamadāśu yato gajendraḥ //
सो ऽन्तःसरस्य् उरुबलेन गृहीत आर्तो दृष्ट्वा गरुत्मति हरिं ख उपात्तचक्रम् सो ऽन्तःसरस्य् उरुबलेन गृहीत आर्तो दृष्ट्वा गरुत्मति हरिं ख उपात्तचक्रम् उत्क्षिप्य साम्बुजकरं गिरमाह कृच्छ्रान् नारायणाखिलगुरो भगवन् नमस्ते ॥
so 'ntaḥsarasy urubalena gṛhīta ārto dṛṣṭvā garutmati hariṃ kha upāttacakram so 'ntaḥsarasy urubalena gṛhīta ārto dṛṣṭvā garutmati hariṃ kha upāttacakram utkṣipya sāmbujakaraṃ giramāha kṛcchrān nārāyaṇākhilaguro bhagavan namaste //
तं वीक्ष्य पीडितमजः सहसावतीर्य सग्राहमाशु सरसः कृपयोज्जहार तं वीक्ष्य पीडितमजः सहसावतीर्य सग्राहमाशु सरसः कृपयोज्जहार ग्राहाद्विपाटितमुखादरिणा गजेन्द्रं संपश्यतां हरिरमूमुचदुच्छ्रियाणाम् ॥
taṃ vīkṣya pīḍitamajaḥ sahasāvatīrya sagrāhamāśu sarasaḥ kṛpayojjahāra taṃ vīkṣya pīḍitamajaḥ sahasāvatīrya sagrāhamāśu sarasaḥ kṛpayojjahāra grāhādvipāṭitamukhādariṇā gajendraṃ saṃpaśyatāṃ hariramūmucaducchriyāṇām //