श्रीशुक उवाच इति दानवदैतेया नाविन्दन्नमृतं नृप । युक्ताः कर्मणि यत्ताश्च वासुदेवपराङ्मुखाः ॥
śrīśuka uvāca iti dānavadaiteyā nāvindannamṛtaṃ nṛpa / yuktāḥ karmaṇi yattāśca vāsudevaparāṅmukhāḥ //
साधयित्वामृतं राजन् पाययित्वा स्वकान् सुरान् । पश्यतां सर्वभूतानां ययौ गरुडवाहनः ॥
sādhayitvāmṛtaṃ rājan pāyayitvā svakān surān / paśyatāṃ sarvabhūtānāṃ yayau garuḍavāhanaḥ //
सपत्नानां परामृद्धिं दृष्ट्वा ते दितिनन्दनाः । अमृष्यमाणा उत्पेतुर्देवान् प्रत्युद्यतायुधाः ॥
sapatnānāṃ parāmṛddhiṃ dṛṣṭvā te ditinandanāḥ / amṛṣyamāṇā utpeturdevān pratyudyatāyudhāḥ //
ततः सुरगणाः सर्वे सुधया पीतयैधिताः । प्रतिसंयुयुधुः शस्त्रैर्नारायणपदाश्रयाः ॥
tataḥ suragaṇāḥ sarve sudhayā pītayaidhitāḥ / pratisaṃyuyudhuḥ śastrairnārāyaṇapadāśrayāḥ //
तत्र दैवासुरो नाम रणः परमदारुणः । रोधस्य् उदन्वतो राजंस्तुमुलो रोमहर्षणः ॥
tatra daivāsuro nāma raṇaḥ paramadāruṇaḥ / rodhasy udanvato rājaṃstumulo romaharṣaṇaḥ //
तत्रान्योन्यं सपत्नास्ते संरब्धमनसो रणे । समासाद्यासिभिर्बाणैर्निजघ्नुर्विविधायुधैः ॥
tatrānyonyaṃ sapatnāste saṃrabdhamanaso raṇe / samāsādyāsibhirbāṇairnijaghnurvividhāyudhaiḥ //
शङ्खतूर्यमृदङ्गानां भेरीडमरिणां महान् । हस्त्यश्वरथपत्तीनां नदतां निस्वनो ऽभवत् ॥
śaṅkhatūryamṛdaṅgānāṃ bherīḍamariṇāṃ mahān / hastyaśvarathapattīnāṃ nadatāṃ nisvano 'bhavat //
रथिनो रथिभिस्तत्र पत्तिभिः सह पत्तयः । हया हयैरिभाश्चेभैः समसज्जन्त संयुगे ॥
rathino rathibhistatra pattibhiḥ saha pattayaḥ / hayā hayairibhāścebhaiḥ samasajjanta saṃyuge //
उष्ट्रैः केचिदिभैः केचिदपरे युयुधुः खरैः । केचिद्गौरमुखैरृक्षैर्द्वीपिभिर्हरिभिर्भटाः ॥
uṣṭraiḥ kecidibhaiḥ kecidapare yuyudhuḥ kharaiḥ / kecidgauramukhairṛkṣairdvīpibhirharibhirbhaṭāḥ //
गृध्रैः कङ्कैर्बकैरन्ये श्येनभासैस्तिमिङ्गिलैः । शरभैर्महिषैः खड्गैर्गोवृषैर्गवयारुणैः ॥
gṛdhraiḥ kaṅkairbakairanye śyenabhāsaistimiṅgilaiḥ / śarabhairmahiṣaiḥ khaḍgairgovṛṣairgavayāruṇaiḥ //
शिवाभिराखुभिः केचित् कृकलासैः शशैर्नरैः । बस्तैरेके कृष्णसारैर्हंसैरन्ये च सूकरैः ॥
śivābhirākhubhiḥ kecit kṛkalāsaiḥ śaśairnaraiḥ / bastaireke kṛṣṇasārairhaṃsairanye ca sūkaraiḥ //
अन्ये जलस्थलखगैः सत्त्वैर्विकृतविग्रहैः । सेनयोरुभयो राजन् विविशुस्ते ऽग्रतो ऽग्रतः ॥
anye jalasthalakhagaiḥ sattvairvikṛtavigrahaiḥ / senayorubhayo rājan viviśuste 'grato 'grataḥ //
चित्रध्वजपटै राजन्नातपत्रैः सितामलैः । महाधनैर्वज्रदण्डैर्व्यजनैर्बार्हचामरैः ॥
citradhvajapaṭai rājannātapatraiḥ sitāmalaiḥ / mahādhanairvajradaṇḍairvyajanairbārhacāmaraiḥ //
वातोद्धूतोत्तरोष्णीषैरर्चिर्भिर्वर्मभूषणैः । स्फुरद्भिर्विशदैः शस्त्रैः सुतरां सूर्यरश्मिभिः ॥
vātoddhūtottaroṣṇīṣairarcirbhirvarmabhūṣaṇaiḥ / sphuradbhirviśadaiḥ śastraiḥ sutarāṃ sūryaraśmibhiḥ //
देवदानववीराणां ध्वजिन्यौ पाण्डुनन्दन । रेजतुर्वीरमालाभिर्यादसामिव सागरौ ॥
devadānavavīrāṇāṃ dhvajinyau pāṇḍunandana / rejaturvīramālābhiryādasāmiva sāgarau //
वैरोचनो बलिः सङ्ख्ये सो ऽसुराणां चमूपतिः । यानं वैहायसं नाम कामगं मयनिर्मितम् ॥
vairocano baliḥ saṅkhye so 'surāṇāṃ camūpatiḥ / yānaṃ vaihāyasaṃ nāma kāmagaṃ mayanirmitam //
सर्वसाङ्ग्रामिकोपेतं सर्वाश्चर्यमयं प्रभो । अप्रतर्क्यमनिर्देश्यं दृश्यमानमदर्शनम् ॥
sarvasāṅgrāmikopetaṃ sarvāścaryamayaṃ prabho / apratarkyamanirdeśyaṃ dṛśyamānamadarśanam //
आस्थितस्तद्विमानाग्र्यं सर्वानीकाधिपैर्वृतः । बालव्यजनछत्राग्र्यै रेजे चन्द्र इवोदये ॥
āsthitastadvimānāgryaṃ sarvānīkādhipairvṛtaḥ / bālavyajanachatrāgryai reje candra ivodaye //
तस्यासन् सर्वतो यानैर्यूथानां पतयो ऽसुराः । नमुचिः शम्बरो बाणो विप्रचित्तिरयोमुखः ॥
tasyāsan sarvato yānairyūthānāṃ patayo 'surāḥ / namuciḥ śambaro bāṇo vipracittirayomukhaḥ //
द्विमूर्धा कालनाभो ऽथ प्रहेतिर्हेतिरिल्वलः । शकुनिर्भूतसन्तापो वज्रदंष्ट्रो विरोचनः ॥
dvimūrdhā kālanābho 'tha prahetirhetirilvalaḥ / śakunirbhūtasantāpo vajradaṃṣṭro virocanaḥ //
हयग्रीवः शङ्कुशिराः कपिलो मेघदुन्दुभिः । तारकश्चक्रदृक् शुम्भो निशुम्भो जम्भ उत्कलः ॥
hayagrīvaḥ śaṅkuśirāḥ kapilo meghadundubhiḥ / tārakaścakradṛk śumbho niśumbho jambha utkalaḥ //
अरिष्टो ऽरिष्टनेमिश्च मयश्च त्रिपुराधिपः । अन्ये पौलोमकालेया निवातकवचादयः ॥
ariṣṭo 'riṣṭanemiśca mayaśca tripurādhipaḥ / anye paulomakāleyā nivātakavacādayaḥ //
अलब्धभागाः सोमस्य केवलं क्लेशभागिनः । सर्व एते रणमुखे बहुशो निर्जितामराः ॥
alabdhabhāgāḥ somasya kevalaṃ kleśabhāginaḥ / sarva ete raṇamukhe bahuśo nirjitāmarāḥ //
सिंहनादान् विमुञ्चन्तः शङ्खान् दध्मुर्महारवान् । दृष्ट्वा सपत्नान् उत्सिक्तान् बलभित् कुपितो भृशम् ॥
siṃhanādān vimuñcantaḥ śaṅkhān dadhmurmahāravān / dṛṣṭvā sapatnān utsiktān balabhit kupito bhṛśam //
ऐरावतं दिक्करिणमारूढः शुशुभे स्वराट् । यथा स्रवत्प्रस्रवणमुदयाद्रिमहर्पतिः ॥
airāvataṃ dikkariṇamārūḍhaḥ śuśubhe svarāṭ / yathā sravatprasravaṇamudayādrimaharpatiḥ //
तस्यासन् सर्वतो देवा नानावाहध्वजायुधाः । लोकपालाः सहगणैर्वाय्वग्निवरुणादयः ॥
tasyāsan sarvato devā nānāvāhadhvajāyudhāḥ / lokapālāḥ sahagaṇairvāyvagnivaruṇādayaḥ //
ते ऽन्योन्यमभिसंसृत्य क्षिपन्तो मर्मभिर्मिथः । आह्वयन्तो विशन्तो ऽग्रे युयुधुर्द्वन्द्वयोधिनः ॥
te 'nyonyamabhisaṃsṛtya kṣipanto marmabhirmithaḥ / āhvayanto viśanto 'gre yuyudhurdvandvayodhinaḥ //
युयोध बलिरिन्द्रेण तारकेण गुहो ऽस्यत । वरुणो हेतिनायुध्यन् मित्रो राजन् प्रहेतिना ॥
yuyodha balirindreṇa tārakeṇa guho 'syata / varuṇo hetināyudhyan mitro rājan prahetinā //
यमस्तु कालनाभेन विश्वकर्मा मयेन वै । शम्बरो युयुधे त्वष्ट्रा सवित्रा तु विरोचनः ॥
yamastu kālanābhena viśvakarmā mayena vai / śambaro yuyudhe tvaṣṭrā savitrā tu virocanaḥ //
अपराजितेन नमुचिरश्विनौ वृषपर्वणा । सूर्यो बलिसुतैर्देवो बाणज्येष्ठैः शतेन च ॥
aparājitena namuciraśvinau vṛṣaparvaṇā / sūryo balisutairdevo bāṇajyeṣṭhaiḥ śatena ca //
राहुणा च तथा सोमः पुलोम्ना युयुधे ऽनिलः । निशुम्भशुम्भयोर्देवी भद्रकाली तरस्विनी ॥
rāhuṇā ca tathā somaḥ pulomnā yuyudhe 'nilaḥ / niśumbhaśumbhayordevī bhadrakālī tarasvinī //
वृषाकपिस्तु जम्भेन महिषेण विभावसुः । इल्वलः सह वातापिर्ब्रह्मपुत्रैररिन्दम ॥
vṛṣākapistu jambhena mahiṣeṇa vibhāvasuḥ / ilvalaḥ saha vātāpirbrahmaputrairarindama //
कामदेवेन दुर्मर्ष उत्कलो मातृभिः सह । बृहस्पतिश्चोशनसा नरकेण शनैश्चरः ॥
kāmadevena durmarṣa utkalo mātṛbhiḥ saha / bṛhaspatiścośanasā narakeṇa śanaiścaraḥ //
मरुतो निवातकवचैः कालेयैर्वसवो ऽमराः । विश्वेदेवास्तु पौलोमै रुद्राः क्रोधवशैः सह ॥
maruto nivātakavacaiḥ kāleyairvasavo 'marāḥ / viśvedevāstu paulomai rudrāḥ krodhavaśaiḥ saha //
त एवमाजावसुराः सुरेन्द्रा द्वन्द्वेन संहत्य च युध्यमानाः । अन्योन्यमासाद्य निजघ्नुरोजसा जिगीषवस्तीक्ष्णशरासितोमरैः ॥
ta evamājāvasurāḥ surendrā dvandvena saṃhatya ca yudhyamānāḥ / anyonyamāsādya nijaghnurojasā jigīṣavastīkṣṇaśarāsitomaraiḥ //
भुशुण्डिभिश्चक्रगदर्ष्टिपट्टिशैः शक्त्युल्मुकैः प्रासपरश्वधैरपि । निस्त्रिंशभल्लैः परिघैः समुद्गरैः सभिन्दिपालैश्च शिरांसि चिच्छिदुः ॥
bhuśuṇḍibhiścakragadarṣṭipaṭṭiśaiḥ śaktyulmukaiḥ prāsaparaśvadhairapi / nistriṃśabhallaiḥ parighaiḥ samudgaraiḥ sabhindipālaiśca śirāṃsi cicchiduḥ //
गजास्तुरङ्गाः सरथाः पदातयः सारोहवाहा विविधा विखण्डिताः । निकृत्तबाहूरुशिरोधराङ्घ्रयश् छिन्नध्वजेष्वासतनुत्रभूषणाः ॥
gajāsturaṅgāḥ sarathāḥ padātayaḥ sārohavāhā vividhā vikhaṇḍitāḥ / nikṛttabāhūruśirodharāṅghrayaś chinnadhvajeṣvāsatanutrabhūṣaṇāḥ //
तेषां पदाघातरथाङ्गचूर्णिताद् आयोधनादुल्बण उत्थितस्तदा । रेणुर्दिशः खं द्युमणिं च छादयन् न्यवर्ततासृक्स्रुतिभिः परिप्लुतात् ॥
teṣāṃ padāghātarathāṅgacūrṇitād āyodhanādulbaṇa utthitastadā / reṇurdiśaḥ khaṃ dyumaṇiṃ ca chādayan nyavartatāsṛksrutibhiḥ pariplutāt //
शिरोभिरुद्धूतकिरीटकुण्डलैः संरम्भदृग्भिः परिदष्टदच्छदैः । महाभुजैः साभरणैः सहायुधैः सा प्रास्तृता भूः करभोरुभिर्बभौ ॥
śirobhiruddhūtakirīṭakuṇḍalaiḥ saṃrambhadṛgbhiḥ paridaṣṭadacchadaiḥ / mahābhujaiḥ sābharaṇaiḥ sahāyudhaiḥ sā prāstṛtā bhūḥ karabhorubhirbabhau //
कबन्धास्तत्र चोत्पेतुः पतितस्वशिरो ऽक्षिभिः । उद्यतायुधदोर्दण्डैराधावन्तो भटान् मृधे ॥
kabandhāstatra cotpetuḥ patitasvaśiro 'kṣibhiḥ / udyatāyudhadordaṇḍairādhāvanto bhaṭān mṛdhe //
बलिर्महेन्द्रं दशभिस्त्रिभिरैरावतं शरैः । चतुर्भिश्चतुरो वाहान् एकेनारोहमार्च्छयत् ॥
balirmahendraṃ daśabhistribhirairāvataṃ śaraiḥ / caturbhiścaturo vāhān ekenārohamārcchayat //
स तान् आपततः शक्रस्तावद्भिः शीघ्रविक्रमः । चिच्छेद निशितैर्भल्लैरसम्प्राप्तान् हसन्निव ॥
sa tān āpatataḥ śakrastāvadbhiḥ śīghravikramaḥ / ciccheda niśitairbhallairasamprāptān hasanniva //
तस्य कर्मोत्तमं वीक्ष्य दुर्मर्षः शक्तिमाददे । तां ज्वलन्तीं महोल्काभां हस्तस्थामच्छिनद्धरिः ॥
tasya karmottamaṃ vīkṣya durmarṣaḥ śaktimādade / tāṃ jvalantīṃ maholkābhāṃ hastasthāmacchinaddhariḥ //
ततः शूलं ततः प्रासं ततस्तोमरमृष्टयः । यद्यच् छस्त्रं समादद्यात् सर्वं तदच्छिनद्विभुः ॥
tataḥ śūlaṃ tataḥ prāsaṃ tatastomaramṛṣṭayaḥ / yadyac chastraṃ samādadyāt sarvaṃ tadacchinadvibhuḥ //
ससर्जाथासुरीं मायामन्तर्धानगतो ऽसुरः । ततः प्रादुरभूच् छैलः सुरानीकोपरि प्रभो ॥
sasarjāthāsurīṃ māyāmantardhānagato 'suraḥ / tataḥ prādurabhūc chailaḥ surānīkopari prabho //
ततो निपेतुस्तरवो दह्यमाना दवाग्निना । शिलाः सटङ्कशिखराश्चूर्णयन्त्यो द्विषद्बलम् ॥
tato nipetustaravo dahyamānā davāgninā / śilāḥ saṭaṅkaśikharāścūrṇayantyo dviṣadbalam //
महोरगाः समुत्पेतुर्दन्दशूकाः सवृश्चिकाः । सिंहव्याघ्रवराहाश्च मर्दयन्तो महागजाः ॥
mahoragāḥ samutpeturdandaśūkāḥ savṛścikāḥ / siṃhavyāghravarāhāśca mardayanto mahāgajāḥ //
यातुधान्यश्च शतशः शूलहस्ता विवाससः । छिन्धि भिन्धीति वादिन्यस्तथा रक्षोगणाः प्रभो ॥
yātudhānyaśca śataśaḥ śūlahastā vivāsasaḥ / chindhi bhindhīti vādinyastathā rakṣogaṇāḥ prabho //
ततो महाघना व्योम्नि गम्भीरपरुषस्वनाः । अङ्गारान् मुमुचुर्वातैराहताः स्तनयित्नवः ॥
tato mahāghanā vyomni gambhīraparuṣasvanāḥ / aṅgārān mumucurvātairāhatāḥ stanayitnavaḥ //
सृष्टो दैत्येन सुमहान् वह्निः श्वसनसारथिः । सांवर्तक इवात्युग्रो विबुधध्वजिनीमधाक् ॥
sṛṣṭo daityena sumahān vahniḥ śvasanasārathiḥ / sāṃvartaka ivātyugro vibudhadhvajinīmadhāk //
ततः समुद्र उद्वेलः सर्वतः प्रत्यदृश्यत । प्रचण्डवातैरुद्धूत तरङ्गावर्तभीषणः ॥
tataḥ samudra udvelaḥ sarvataḥ pratyadṛśyata / pracaṇḍavātairuddhūta taraṅgāvartabhīṣaṇaḥ //
एवं दैत्यैर्महामायैरलक्ष्यगतिभी रणे । सृज्यमानासु मायासु विषेदुः सुरसैनिकाः ॥
evaṃ daityairmahāmāyairalakṣyagatibhī raṇe / sṛjyamānāsu māyāsu viṣeduḥ surasainikāḥ //
न तत्प्रतिविधिं यत्र विदुरिन्द्रादयो नृप । ध्यातः प्रादुरभूत् तत्र भगवान् विश्वभावनः ॥
na tatpratividhiṃ yatra vidurindrādayo nṛpa / dhyātaḥ prādurabhūt tatra bhagavān viśvabhāvanaḥ //
ततः सुपर्णांसकृताङ्घ्रिपल्लवः पिशङ्गवासा नवकञ्जलोचनः । अदृश्यताष्टायुधबाहुरुल्लसच् छ्रीकौस्तुभानर्घ्यकिरीटकुण्डलः ॥
tataḥ suparṇāṃsakṛtāṅghripallavaḥ piśaṅgavāsā navakañjalocanaḥ / adṛśyatāṣṭāyudhabāhurullasac chrīkaustubhānarghyakirīṭakuṇḍalaḥ //
तस्मिन् प्रविष्टे ऽसुरकूटकर्मजा माया विनेशुर्महिना महीयसः । स्वप्नो यथा हि प्रतिबोध आगते हरिस्मृतिः सर्वविपद्विमोक्षणम् ॥
tasmin praviṣṭe 'surakūṭakarmajā māyā vineśurmahinā mahīyasaḥ / svapno yathā hi pratibodha āgate harismṛtiḥ sarvavipadvimokṣaṇam //
दृष्ट्वा मृधे गरुडवाहमिभारिवाह आविध्य शूलमहिनोदथ कालनेमिः । तल् लीलया गरुडमूर्ध्नि पतद्गृहीत्वा तेनाहनन् नृप सवाहमरिं त्र्यधीशः ॥
dṛṣṭvā mṛdhe garuḍavāhamibhārivāha āvidhya śūlamahinodatha kālanemiḥ / tal līlayā garuḍamūrdhni patadgṛhītvā tenāhanan nṛpa savāhamariṃ tryadhīśaḥ //
माली सुमाल्य् अतिबलौ युधि पेततुर्यच् चक्रेण कृत्तशिरसावथ माल्यवांस्तम् । आहत्य तिग्मगदयाहनदण्डजेन्द्रं तावच् छिरो ऽच्छिनदरेर्नदतो ऽरिणाद्यः ॥
mālī sumāly atibalau yudhi petaturyac cakreṇa kṛttaśirasāvatha mālyavāṃstam / āhatya tigmagadayāhanadaṇḍajendraṃ tāvac chiro 'cchinadarernadato 'riṇādyaḥ //