श्रीनारद उवाच कर्मनिष्ठा द्विजाः केचित् तपोनिष्ठा नृपापरे । स्वाध्याये ऽन्ये प्रवचने केचन ज्ञानयोगयोः ॥
śrīnārada uvāca karmaniṣṭhā dvijāḥ kecit taponiṣṭhā nṛpāpare / svādhyāye 'nye pravacane kecana jñānayogayoḥ //
ज्ञाननिष्ठाय देयानि कव्यान्यानन्त्यमिच्छता । दैवे च तदभावे स्यादितरेभ्यो यथार्हतः ॥
jñānaniṣṭhāya deyāni kavyānyānantyamicchatā / daive ca tadabhāve syāditarebhyo yathārhataḥ //
द्वौ दैवे पितृकार्ये त्रीन् एकैकमुभयत्र वा । भोजयेत् सुसमृद्धो ऽपि श्राद्धे कुर्यान् न विस्तरम् ॥
dvau daive pitṛkārye trīn ekaikamubhayatra vā / bhojayet susamṛddho 'pi śrāddhe kuryān na vistaram //
देशकालोचितश्रद्धा द्रव्यपात्रार्हणानि च । सम्यग् भवन्ति नैतानि विस्तरात् स्वजनार्पणात् ॥
deśakālocitaśraddhā dravyapātrārhaṇāni ca / samyag bhavanti naitāni vistarāt svajanārpaṇāt //
देशे काले च सम्प्राप्ते मुन्यन्नं हरिदैवतम् । श्रद्धया विधिवत् पात्रे न्यस्तं कामधुग् अक्षयम् ॥
deśe kāle ca samprāpte munyannaṃ haridaivatam / śraddhayā vidhivat pātre nyastaṃ kāmadhug akṣayam //
देवर्षिपितृभूतेभ्य आत्मने स्वजनाय च । अन्नं संविभजन् पश्येत् सर्वं तत् पुरुषात्मकम् ॥
devarṣipitṛbhūtebhya ātmane svajanāya ca / annaṃ saṃvibhajan paśyet sarvaṃ tat puruṣātmakam //
न दद्यादामिषं श्राद्धे न चाद्याद्धर्मतत्त्ववित् । मुन्यन्नैः स्यात् परा प्रीतिर्यथा न पशुहिंसया ॥
na dadyādāmiṣaṃ śrāddhe na cādyāddharmatattvavit / munyannaiḥ syāt parā prītiryathā na paśuhiṃsayā //
नैतादृशः परो धर्मो नृणां सद्धर्ममिच्छताम् । न्यासो दण्डस्य भूतेषु मनोवाक्कायजस्य यः ॥
naitādṛśaḥ paro dharmo nṛṇāṃ saddharmamicchatām / nyāso daṇḍasya bhūteṣu manovākkāyajasya yaḥ //
एके कर्ममयान् यज्ञान् ज्ञानिनो यज्ञवित्तमाः । आत्मसंयमने ऽनीहा जुह्वति ज्ञानदीपिते ॥
eke karmamayān yajñān jñānino yajñavittamāḥ / ātmasaṃyamane 'nīhā juhvati jñānadīpite //
द्रव्ययज्ञैर्यक्ष्यमाणं दृष्ट्वा भूतानि बिभ्यति । एष माकरुणो हन्यादतज्ज्ञो ह्यसुतृप् ध्रुवम् ॥
dravyayajñairyakṣyamāṇaṃ dṛṣṭvā bhūtāni bibhyati / eṣa mākaruṇo hanyādatajjño hyasutṛp dhruvam //
तस्माद्दैवोपपन्नेन मुन्यन्नेनापि धर्मवित् । सन्तुष्टो ऽहरहः कुर्यान् नित्यनैमित्तिकीः क्रियाः ॥
tasmāddaivopapannena munyannenāpi dharmavit / santuṣṭo 'harahaḥ kuryān nityanaimittikīḥ kriyāḥ //
विधर्मः परधर्मश्च आभास उपमा छलः । अधर्मशाखाः पञ्चेमा धर्मज्ञो ऽधर्मवत् त्यजेत् ॥
vidharmaḥ paradharmaśca ābhāsa upamā chalaḥ / adharmaśākhāḥ pañcemā dharmajño 'dharmavat tyajet //
धर्मबाधो विधर्मः स्यात् परधर्मो ऽन्यचोदितः । उपधर्मस्तु पाखण्डो दम्भो वा शब्दभिच् छलः ॥
dharmabādho vidharmaḥ syāt paradharmo 'nyacoditaḥ / upadharmastu pākhaṇḍo dambho vā śabdabhic chalaḥ //
यस्त्विच्छया कृतः पुम्भिराभासो ह्याश्रमात् पृथक् । स्वभावविहितो धर्मः कस्य नेष्टः प्रशान्तये ॥
yastvicchayā kṛtaḥ pumbhirābhāso hyāśramāt pṛthak / svabhāvavihito dharmaḥ kasya neṣṭaḥ praśāntaye //
धर्मार्थमपि नेहेत यात्रार्थं वाधनो धनम् । अनीहानीहमानस्य महाहेरिव वृत्तिदा ॥
dharmārthamapi neheta yātrārthaṃ vādhano dhanam / anīhānīhamānasya mahāheriva vṛttidā //
सन्तुष्टस्य निरीहस्य स्वात्मारामस्य यत् सुखम् । कुतस्तत् कामलोभेन धावतो ऽर्थेहया दिशः ॥
santuṣṭasya nirīhasya svātmārāmasya yat sukham / kutastat kāmalobhena dhāvato 'rthehayā diśaḥ //
सदा सन्तुष्टमनसः सर्वाः शिवमया दिशः । शर्कराकण्टकादिभ्यो यथोपानत्पदः शिवम् ॥
sadā santuṣṭamanasaḥ sarvāḥ śivamayā diśaḥ / śarkarākaṇṭakādibhyo yathopānatpadaḥ śivam //
सन्तुष्टः केन वा राजन् न वर्तेतापि वारिणा । औपस्थ्यजैह्व्यकार्पण्याद्गृहपालायते जनः ॥
santuṣṭaḥ kena vā rājan na vartetāpi vāriṇā / aupasthyajaihvyakārpaṇyādgṛhapālāyate janaḥ //
असन्तुष्टस्य विप्रस्य तेजो विद्या तपो यशः । स्रवन्तीन्द्रियलौल्येन ज्ञानं चैवावकीर्यते ॥
asantuṣṭasya viprasya tejo vidyā tapo yaśaḥ / sravantīndriyalaulyena jñānaṃ caivāvakīryate //
कामस्यान्तं हि क्षुत्तृड्भ्यां क्रोधस्यैतत् फलोदयात् । जनो याति न लोभस्य जित्वा भुक्त्वा दिशो भुवः ॥
kāmasyāntaṃ hi kṣuttṛḍbhyāṃ krodhasyaitat phalodayāt / jano yāti na lobhasya jitvā bhuktvā diśo bhuvaḥ //
पण्डिता बहवो राजन् बहुज्ञाः संशयच्छिदः । सदसस् पतयो ऽप्येके असन्तोषात् पतन्त्यधः ॥
paṇḍitā bahavo rājan bahujñāḥ saṃśayacchidaḥ / sadasas patayo 'pyeke asantoṣāt patantyadhaḥ //
असङ्कल्पाज् जयेत् कामं क्रोधं कामविवर्जनात् । अर्थानर्थेक्षया लोभं भयं तत्त्वावमर्शनात् ॥
asaṅkalpāj jayet kāmaṃ krodhaṃ kāmavivarjanāt / arthānarthekṣayā lobhaṃ bhayaṃ tattvāvamarśanāt //
आन्वीक्षिक्या शोकमोहौ दम्भं महदुपासया । योगान्तरायान् मौनेन हिंसां कामाद्यनीहया ॥
ānvīkṣikyā śokamohau dambhaṃ mahadupāsayā / yogāntarāyān maunena hiṃsāṃ kāmādyanīhayā //
कृपया भूतजं दुःखं दैवं जह्यात् समाधिना । आत्मजं योगवीर्येण निद्रां सत्त्वनिषेवया ॥
kṛpayā bhūtajaṃ duḥkhaṃ daivaṃ jahyāt samādhinā / ātmajaṃ yogavīryeṇa nidrāṃ sattvaniṣevayā //
रजस्तमश्च सत्त्वेन सत्त्वं चोपशमेन च । एतत् सर्वं गुरौ भक्त्या पुरुषो ह्यञ्जसा जयेत् ॥
rajastamaśca sattvena sattvaṃ copaśamena ca / etat sarvaṃ gurau bhaktyā puruṣo hyañjasā jayet //
यस्य साक्षाद्भगवति ज्ञानदीपप्रदे गुरौ । मर्त्यासद्धीः श्रुतं तस्य सर्वं कुञ्जरशौचवत् ॥
yasya sākṣādbhagavati jñānadīpaprade gurau / martyāsaddhīḥ śrutaṃ tasya sarvaṃ kuñjaraśaucavat //
एष वै भगवान् साक्षात् प्रधानपुरुषेश्वरः । योगेश्वरैर्विमृग्याङ्घ्रिर्लोको यं मन्यते नरम् ॥
eṣa vai bhagavān sākṣāt pradhānapuruṣeśvaraḥ / yogeśvarairvimṛgyāṅghrirloko yaṃ manyate naram //
षड्वर्गसंयमैकान्ताः सर्वा नियमचोदनाः । तदन्ता यदि नो योगान् आवहेयुः श्रमावहाः ॥
ṣaḍvargasaṃyamaikāntāḥ sarvā niyamacodanāḥ / tadantā yadi no yogān āvaheyuḥ śramāvahāḥ //
यथा वार्तादयो ह्यर्था योगस्यार्थं न बिभ्रति । अनर्थाय भवेयुः स्म पूर्तमिष्टं तथासतः ॥
yathā vārtādayo hyarthā yogasyārthaṃ na bibhrati / anarthāya bhaveyuḥ sma pūrtamiṣṭaṃ tathāsataḥ //
यश्चित्तविजये यत्तः स्यान् निःसङ्गो ऽपरिग्रहः । एको विविक्तशरणो भिक्षुर्भैक्ष्यमिताशनः ॥
yaścittavijaye yattaḥ syān niḥsaṅgo 'parigrahaḥ / eko viviktaśaraṇo bhikṣurbhaikṣyamitāśanaḥ //
देशे शुचौ समे राजन् संस्थाप्यासनमात्मनः । स्थिरं सुखं समं तस्मिन्नासीतर्ज्वङ्ग ओमिति ॥
deśe śucau same rājan saṃsthāpyāsanamātmanaḥ / sthiraṃ sukhaṃ samaṃ tasminnāsītarjvaṅga omiti //
प्राणापानौ सन्निरुन्ध्यात् पूरकुम्भकरेचकैः । यावन् मनस्त्यजेत् कामान् स्वनासाग्रनिरीक्षणः ॥
prāṇāpānau sannirundhyāt pūrakumbhakarecakaiḥ / yāvan manastyajet kāmān svanāsāgranirīkṣaṇaḥ //
यतो यतो निःसरति मनः कामहतं भ्रमत् । ततस्तत उपाहृत्य हृदि रुन्ध्याच् छनैर्बुधः ॥
yato yato niḥsarati manaḥ kāmahataṃ bhramat / tatastata upāhṛtya hṛdi rundhyāc chanairbudhaḥ //
एवमभ्यस्यतश्चित्तं कालेनाल्पीयसा यतेः । अनिशं तस्य निर्वाणं यात्यनिन्धनवह्निवत् ॥
evamabhyasyataścittaṃ kālenālpīyasā yateḥ / aniśaṃ tasya nirvāṇaṃ yātyanindhanavahnivat //
कामादिभिरनाविद्धं प्रशान्ताखिलवृत्ति यत् । चित्तं ब्रह्मसुखस्पृष्टं नैवोत्तिष्ठेत कर्हिचित् ॥
kāmādibhiranāviddhaṃ praśāntākhilavṛtti yat / cittaṃ brahmasukhaspṛṣṭaṃ naivottiṣṭheta karhicit //
यः प्रव्रज्य गृहात् पूर्वं त्रिवर्गावपनात् पुनः । यदि सेवेत तान् भिक्षुः स वै वान्ताश्यपत्रपः ॥
yaḥ pravrajya gṛhāt pūrvaṃ trivargāvapanāt punaḥ / yadi seveta tān bhikṣuḥ sa vai vāntāśyapatrapaḥ //
यैः स्वदेहः स्मृतो ऽनात्मा मर्त्यो विट्कृमिभस्मवत् । त एनमात्मसात् कृत्वा श्लाघयन्ति ह्यसत्तमाः ॥
yaiḥ svadehaḥ smṛto 'nātmā martyo viṭkṛmibhasmavat / ta enamātmasāt kṛtvā ślāghayanti hyasattamāḥ //
गृहस्थस्य क्रियात्यागो व्रतत्यागो वटोरपि । तपस्विनो ग्रामसेवा भिक्षोरिन्द्रियलोलता ॥
gṛhasthasya kriyātyāgo vratatyāgo vaṭorapi / tapasvino grāmasevā bhikṣorindriyalolatā //
आश्रमापसदा ह्येते खल्वाश्रमविडम्बनाः । देवमायाविमूढांस्तान् उपेक्षेतानुकम्पया ॥
āśramāpasadā hyete khalvāśramaviḍambanāḥ / devamāyāvimūḍhāṃstān upekṣetānukampayā //
आत्मानं चेद्विजानीयात् परं ज्ञानधुताशयः । किमिच्छन् कस्य वा हेतोर्देहं पुष्णाति लम्पटः ॥
ātmānaṃ cedvijānīyāt paraṃ jñānadhutāśayaḥ / kimicchan kasya vā hetordehaṃ puṣṇāti lampaṭaḥ //
आहुः शरीरं रथमिन्द्रियाणि हयान् अभीषून् मन इन्द्रियेशम् । वर्त्मानि मात्रा धिषणां च सूतं सत्त्वं बृहद्बन्धुरमीशसृष्टम् ॥
āhuḥ śarīraṃ rathamindriyāṇi hayān abhīṣūn mana indriyeśam / vartmāni mātrā dhiṣaṇāṃ ca sūtaṃ sattvaṃ bṛhadbandhuramīśasṛṣṭam //
अक्षं दशप्राणमधर्मधर्मौ चक्रे ऽभिमानं रथिनं च जीवम् । धनुर्हि तस्य प्रणवं पठन्ति शरं तु जीवं परमेव लक्ष्यम् ॥
akṣaṃ daśaprāṇamadharmadharmau cakre 'bhimānaṃ rathinaṃ ca jīvam / dhanurhi tasya praṇavaṃ paṭhanti śaraṃ tu jīvaṃ parameva lakṣyam //
रागो द्वेषश्च लोभश्च शोकमोहौ भयं मदः । मानो ऽवमानो ऽसूया च माया हिंसा च मत्सरः ॥
rāgo dveṣaśca lobhaśca śokamohau bhayaṃ madaḥ / māno 'vamāno 'sūyā ca māyā hiṃsā ca matsaraḥ //
रजः प्रमादः क्षुन्निद्रा शत्रवस्त्वेवमादयः । रजस्तमःप्रकृतयः सत्त्वप्रकृतयः क्वचित् ॥
rajaḥ pramādaḥ kṣunnidrā śatravastvevamādayaḥ / rajastamaḥprakṛtayaḥ sattvaprakṛtayaḥ kvacit //
यावन् नृकायरथमात्मवशोपकल्पं धत्ते गरिष्ठचरणार्चनया निशातम् अम्प्; ज्ञानासिमच्युतबलो दधदस्तशत्रुः स्वानन्दतुष्ट उपशान्त इदं विजह्यात् ॥
yāvan nṛkāyarathamātmavaśopakalpaṃ dhatte gariṣṭhacaraṇārcanayā niśātam amp; jñānāsimacyutabalo dadhadastaśatruḥ svānandatuṣṭa upaśānta idaṃ vijahyāt //
नोचेत् प्रमत्तमसदिन्द्रियवाजिसूता नीत्वोत्पथं विषयदस्युषु निक्षिपन्ति नोचेत् प्रमत्तमसदिन्द्रियवाजिसूता नीत्वोत्पथं विषयदस्युषु निक्षिपन्ति ते दस्यवः सहयसूतममुं तमो ऽन्धे संसारकूप उरुमृत्युभये क्षिपन्ति ॥
nocet pramattamasadindriyavājisūtā nītvotpathaṃ viṣayadasyuṣu nikṣipanti nocet pramattamasadindriyavājisūtā nītvotpathaṃ viṣayadasyuṣu nikṣipanti te dasyavaḥ sahayasūtamamuṃ tamo 'ndhe saṃsārakūpa urumṛtyubhaye kṣipanti //
प्रवृत्तं च निवृत्तं च द्विविधं कर्म वैदिकम् । आवर्तते प्रवृत्तेन निवृत्तेनाश्नुते ऽमृतम् ॥
pravṛttaṃ ca nivṛttaṃ ca dvividhaṃ karma vaidikam / āvartate pravṛttena nivṛttenāśnute 'mṛtam //
हिंस्रं द्रव्यमयं काम्यमग्निहोत्राद्यशान्तिदम् । दर्शश्च पूर्णमासश्च चातुर्मास्यं पशुः सुतः ॥
hiṃsraṃ dravyamayaṃ kāmyamagnihotrādyaśāntidam / darśaśca pūrṇamāsaśca cāturmāsyaṃ paśuḥ sutaḥ //
एतदिष्टं प्रवृत्ताख्यं हुतं प्रहुतमेव च । पूर्तं सुरालयाराम कूपाजीव्यादिलक्षणम् ॥
etadiṣṭaṃ pravṛttākhyaṃ hutaṃ prahutameva ca / pūrtaṃ surālayārāma kūpājīvyādilakṣaṇam //
द्रव्यसूक्ष्मविपाकश्च धूमो रात्रिरपक्षयः । अयनं दक्षिणं सोमो दर्श ओषधिवीरुधः ॥
dravyasūkṣmavipākaśca dhūmo rātrirapakṣayaḥ / ayanaṃ dakṣiṇaṃ somo darśa oṣadhivīrudhaḥ //
अन्नं रेत इति क्ष्मेश पितृयानं पुनर्भवः । एकैकश्येनानुपूर्वं भूत्वा भूत्वेह जायते ॥
annaṃ reta iti kṣmeśa pitṛyānaṃ punarbhavaḥ / ekaikaśyenānupūrvaṃ bhūtvā bhūtveha jāyate //
निषेकादिश्मशानान्तैः संस्कारैः संस्कृतो द्विजः । इन्द्रियेषु क्रियायज्ञान् ज्ञानदीपेषु जुह्वति ॥
niṣekādiśmaśānāntaiḥ saṃskāraiḥ saṃskṛto dvijaḥ / indriyeṣu kriyāyajñān jñānadīpeṣu juhvati //
इन्द्रियाणि मनस्यूर्मौ वाचि वैकारिकं मनः । वाचं वर्णसमाम्नाये तमोंकारे स्वरे न्यसेत् । ओंकारं बिन्दौ नादे तं तं तु प्राणे महत्यमुम् ॥
indriyāṇi manasyūrmau vāci vaikārikaṃ manaḥ / vācaṃ varṇasamāmnāye tamoṃkāre svare nyaset / oṃkāraṃ bindau nāde taṃ taṃ tu prāṇe mahatyamum //
अग्निः सूर्यो दिवा प्राह्णः शुक्लो राकोत्तरं स्वराट् । विश्वो ऽथ तैजसः प्राज्ञस्तुर्य आत्मा समन्वयात् ॥
agniḥ sūryo divā prāhṇaḥ śuklo rākottaraṃ svarāṭ / viśvo 'tha taijasaḥ prājñasturya ātmā samanvayāt //
देवयानमिदं प्राहुर्भूत्वा भूत्वानुपूर्वशः । आत्मयाज्युपशान्तात्मा ह्यात्मस्थो न निवर्तते ॥
devayānamidaṃ prāhurbhūtvā bhūtvānupūrvaśaḥ / ātmayājyupaśāntātmā hyātmastho na nivartate //
य एते पितृदेवानामयने वेदनिर्मिते । शास्त्रेण चक्षुषा वेद जनस्थो ऽपि न मुह्यति ॥
ya ete pitṛdevānāmayane vedanirmite / śāstreṇa cakṣuṣā veda janastho 'pi na muhyati //
आदावन्ते जनानां सद्बहिरन्तः परावरम् । ज्ञानं ज्ञेयं वचो वाच्यं तमो ज्योतिस्त्वयं स्वयम् ॥
ādāvante janānāṃ sadbahirantaḥ parāvaram / jñānaṃ jñeyaṃ vaco vācyaṃ tamo jyotistvayaṃ svayam //
आबाधितो ऽपि ह्याभासो यथा वस्तुतया स्मृतः । दुर्घटत्वादैन्द्रियकं तद्वदर्थविकल्पितम् ॥
ābādhito 'pi hyābhāso yathā vastutayā smṛtaḥ / durghaṭatvādaindriyakaṃ tadvadarthavikalpitam //
क्षित्यादीनामिहार्थानां छाया न कतमापि हि । न सङ्घातो विकारो ऽपि न पृथङ् नान्वितो मृषा ॥
kṣityādīnāmihārthānāṃ chāyā na katamāpi hi / na saṅghāto vikāro 'pi na pṛthaṅ nānvito mṛṣā //
धातवो ऽवयवित्वाच् च तन्मात्रावयवैर्विना । न स्युर्ह्यसत्यवयविन्यसन्नवयवो ऽन्ततः ॥
dhātavo 'vayavitvāc ca tanmātrāvayavairvinā / na syurhyasatyavayavinyasannavayavo 'ntataḥ //
स्यात् सादृश्यभ्रमस्तावद्विकल्पे सति वस्तुनः । जाग्रत्स्वापौ यथा स्वप्ने तथा विधिनिषेधता ॥
syāt sādṛśyabhramastāvadvikalpe sati vastunaḥ / jāgratsvāpau yathā svapne tathā vidhiniṣedhatā //
भावाद्वैतं क्रियाद्वैतं द्रव्याद्वैतं तथात्मनः । वर्तयन् स्वानुभूत्येह त्रीन् स्वप्नान् धुनुते मुनिः ॥
bhāvādvaitaṃ kriyādvaitaṃ dravyādvaitaṃ tathātmanaḥ / vartayan svānubhūtyeha trīn svapnān dhunute muniḥ //
कार्यकारणवस्त्वैक्य दर्शनं पटतन्तुवत् । अवस्तुत्वाद्विकल्पस्य भावाद्वैतं तदुच्यते ॥
kāryakāraṇavastvaikya darśanaṃ paṭatantuvat / avastutvādvikalpasya bhāvādvaitaṃ taducyate //
यद्ब्रह्मणि परे साक्षात् सर्वकर्मसमर्पणम् । मनोवाक्तनुभिः पार्थ क्रियाद्वैतं तदुच्यते ॥
yadbrahmaṇi pare sākṣāt sarvakarmasamarpaṇam / manovāktanubhiḥ pārtha kriyādvaitaṃ taducyate //
आत्मजायासुतादीनामन्येषां सर्वदेहिनाम् । यत् स्वार्थकामयोरैक्यं द्रव्याद्वैतं तदुच्यते ॥
ātmajāyāsutādīnāmanyeṣāṃ sarvadehinām / yat svārthakāmayoraikyaṃ dravyādvaitaṃ taducyate //
यद्यस्य वानिषिद्धं स्याद्येन यत्र यतो नृप । स तेनेहेत कार्याणि नरो नान्यैरनापदि ॥
yadyasya vāniṣiddhaṃ syādyena yatra yato nṛpa / sa teneheta kāryāṇi naro nānyairanāpadi //
एतैरन्यैश्च वेदोक्तैर्वर्तमानः स्वकर्मभिः । गृहे ऽप्यस्य गतिं यायाद्राजंस्तद्भक्तिभाङ् नरः ॥
etairanyaiśca vedoktairvartamānaḥ svakarmabhiḥ / gṛhe 'pyasya gatiṃ yāyādrājaṃstadbhaktibhāṅ naraḥ //
यथा हि यूयं नृपदेव दुस्त्यजाद् आपद्गणादुत्तरतात्मनः प्रभोः । यत्पादपङ्केरुहसेवया भवान् अहारषीन् निर्जितदिग्गजः क्रतून् ॥
yathā hi yūyaṃ nṛpadeva dustyajād āpadgaṇāduttaratātmanaḥ prabhoḥ / yatpādapaṅkeruhasevayā bhavān ahāraṣīn nirjitadiggajaḥ kratūn //
अहं पुराभवं कश्चिद्गन्धर्व उपबर्हणः । नाम्नातीते महाकल्पे गन्धर्वाणां सुसम्मतः ॥
ahaṃ purābhavaṃ kaścidgandharva upabarhaṇaḥ / nāmnātīte mahākalpe gandharvāṇāṃ susammataḥ //
रूपपेशलमाधुर्य सौगन्ध्यप्रियदर्शनः । स्त्रीणां प्रियतमो नित्यं मत्तः स्वपुरलम्पटः ॥
rūpapeśalamādhurya saugandhyapriyadarśanaḥ / strīṇāṃ priyatamo nityaṃ mattaḥ svapuralampaṭaḥ //
एकदा देवसत्रे तु गन्धर्वाप्सरसां गणाः । उपहूता विश्वसृग्भिर्हरिगाथोपगायने ॥
ekadā devasatre tu gandharvāpsarasāṃ gaṇāḥ / upahūtā viśvasṛgbhirharigāthopagāyane //
अहं च गायंस्तद्विद्वान् स्त्रीभिः परिवृतो गतः । ज्ञात्वा विश्वसृजस्तन् मे हेलनं शेपुरोजसा । याहि त्वं शूद्रतामाशु नष्टश्रीः कृतहेलनः ॥
ahaṃ ca gāyaṃstadvidvān strībhiḥ parivṛto gataḥ / jñātvā viśvasṛjastan me helanaṃ śepurojasā / yāhi tvaṃ śūdratāmāśu naṣṭaśrīḥ kṛtahelanaḥ //
तावद्दास्यामहं जज्ञे तत्रापि ब्रह्मवादिनाम् । शुश्रूषयानुषङ्गेण प्राप्तो ऽहं ब्रह्मपुत्रताम् ॥
tāvaddāsyāmahaṃ jajñe tatrāpi brahmavādinām / śuśrūṣayānuṣaṅgeṇa prāpto 'haṃ brahmaputratām //
धर्मस्ते गृहमेधीयो वर्णितः पापनाशनः । गृहस्थो येन पदवीमञ्जसा न्यासिनामियात् ॥
dharmaste gṛhamedhīyo varṇitaḥ pāpanāśanaḥ / gṛhastho yena padavīmañjasā nyāsināmiyāt //
यूयं नृलोके बत भूरिभागा लोकं पुनाना मुनयो ऽभियन्ति । येषां गृहान् आवसतीति साक्षाद् गूढं परं ब्रह्म मनुष्यलिङ्गम् ॥
yūyaṃ nṛloke bata bhūribhāgā lokaṃ punānā munayo 'bhiyanti / yeṣāṃ gṛhān āvasatīti sākṣād gūḍhaṃ paraṃ brahma manuṣyaliṅgam //
स वा अयं ब्रह्म महद्विमृग्य कैवल्यनिर्वाणसुखानुभूतिः । प्रियः सुहृद्वः खलु मातुलेय आत्मार्हणीयो विधिकृद्गुरुश्च ॥
sa vā ayaṃ brahma mahadvimṛgya kaivalyanirvāṇasukhānubhūtiḥ / priyaḥ suhṛdvaḥ khalu mātuleya ātmārhaṇīyo vidhikṛdguruśca //
न यस्य साक्षाद्भवपद्मजादिभी रूपं धिया वस्तुतयोपवर्णितम् । मौनेन भक्त्योपशमेन पूजितः प्रसीदतामेष स सात्वतां पतिः ॥
na yasya sākṣādbhavapadmajādibhī rūpaṃ dhiyā vastutayopavarṇitam / maunena bhaktyopaśamena pūjitaḥ prasīdatāmeṣa sa sātvatāṃ patiḥ //
श्रीशुक उवाच इति देवर्षिणा प्रोक्तं निशम्य भरतर्षभः । पूजयामास सुप्रीतः कृष्णं च प्रेमविह्वलः ॥
śrīśuka uvāca iti devarṣiṇā proktaṃ niśamya bharatarṣabhaḥ / pūjayāmāsa suprītaḥ kṛṣṇaṃ ca premavihvalaḥ //
कृष्णपार्थावुपामन्त्र्य पूजितः प्रययौ मुनिः । श्रुत्वा कृष्णं परं ब्रह्म पार्थः परमविस्मितः ॥
kṛṣṇapārthāvupāmantrya pūjitaḥ prayayau muniḥ / śrutvā kṛṣṇaṃ paraṃ brahma pārthaḥ paramavismitaḥ //
इति दाक्षायिणीनां ते पृथग् वंशा प्रकीर्तिताः । देवासुरमनुष्याद्या लोका यत्र चराचराः ॥
iti dākṣāyiṇīnāṃ te pṛthag vaṃśā prakīrtitāḥ / devāsuramanuṣyādyā lokā yatra carācarāḥ //