श्री-शुक उवाच तस्य मूल-देशे त्रिंशद्-योजन-सहस्रान्तर आस्ते या वै कला भगवतस् तामसी समाख्यातानन्त इति सात्वतीया द्रष्टृ-दृश्ययोः सङ्कर्षणम् अहम् इत्य् अभिमान-लक्षणं यं सङ्कर्षणम् इत्य् आचक्षते ॥
śrī-śuka uvāca tasya mūla-deśe triṃśad-yojana-sahasrāntara āste yā vai kalā bhagavatas tāmasī samākhyātānanta iti sātvatīyā draṣṭṛ-dṛśyayoḥ saṅkarṣaṇam aham ity abhimāna-lakṣaṇaṃ yaṃ saṅkarṣaṇam ity ācakṣate //
यस्येदं क्षिति-मण्डलं भगवतो ऽनन्त-मूर्तेः सहस्र-शिरस एकस्मिन्न् एव शीर्षणि ध्रियमाणं सिद्धार्थ इव लक्ष्यते ॥
yasyedaṃ kṣiti-maṇḍalaṃ bhagavato 'nanta-mūrteḥ sahasra-śirasa ekasminn eva śīrṣaṇi dhriyamāṇaṃ siddhārtha iva lakṣyate //
यस्य ह वा इदं कालेनोपसञ्जिहीर्षतो ऽमर्ष-विरचित-रुचिर-भ्रमद्-भ्रुवोर् अन्तरेण साङ्कर्षणो नाम रुद्र एकादश-व्यूहस् त्र्य्-अक्षस् त्रि-शिखं शूलम् उत्तम्भयन्न् उदतिष्ठत् ॥
yasya ha vā idaṃ kālenopasañjihīrṣato 'marṣa-viracita-rucira-bhramad-bhruvor antareṇa sāṅkarṣaṇo nāma rudra ekādaśa-vyūhas try-akṣas tri-śikhaṃ śūlam uttambhayann udatiṣṭhat //
यस्याङ्घ्रि-कमल-युगलारुण-विशद-नख-मणि-षण्ड-मण्डलेष्व् अहि-पतयः सह सात्वतर्षभैर् एकान्त-भक्ति-योगेनावनमन्तः स्व-वदनानि परिस्फुरत्-कुण्डल-प्रभा-मण्डित-गण्ड-स्थलान्य् अति-मनोहराणि प्रमुदित-मनसः खलु विलोकयन्ति ॥
yasyāṅghri-kamala-yugalāruṇa-viśada-nakha-maṇi-ṣaṇḍa-maṇḍaleṣv ahi-patayaḥ saha sātvatarṣabhair ekānta-bhakti-yogenāvanamantaḥ sva-vadanāni parisphurat-kuṇḍala-prabhā-maṇḍita-gaṇḍa-sthalāny ati-manoharāṇi pramudita-manasaḥ khalu vilokayanti //
यस्यैव हि नाग-राज-कुमार्य आशिष आशासानाश् चार्व्-अङ्ग-वलय-विलसित-विशद-विपुल-धवल-सुभग-रुचिर-भुज-रजत-स्तम्भेष्व् अगुरु-चन्दन-कुङ्कुम-पङ्कानुलेपेनावलिम्पमानास् तद्-अभिमर्शनोन्मथित-हृदय-मकर-ध्वजावेश-रुचिर-ललित-स्मितास् तद्-अनुरागमद-मुदित-मद-विघूर्णितारुण-करुणावलोक-नयन-वदनारविन्दं सव्रीडं किल विलोकयन्ति ॥
yasyaiva hi nāga-rāja-kumārya āśiṣa āśāsānāś cārv-aṅga-valaya-vilasita-viśada-vipula-dhavala-subhaga-rucira-bhuja-rajata-stambheṣv aguru-candana-kuṅkuma-paṅkānulepenāvalimpamānās tad-abhimarśanonmathita-hṛdaya-makara-dhvajāveśa-rucira-lalita-smitās tad-anurāgamada-mudita-mada-vighūrṇitāruṇa-karuṇāvaloka-nayana-vadanāravindaṃ savrīḍaṃ kila vilokayanti //
स एव भगवान् अनन्तो ऽनन्त-गुणार्णव आदि-देव उपसंहृतामर्ष-रोष-वेगो लोकानां स्वस्तय आस्ते ॥
sa eva bhagavān ananto 'nanta-guṇārṇava ādi-deva upasaṃhṛtāmarṣa-roṣa-vego lokānāṃ svastaya āste //
ध्यायमानः सुरासुरोरग-सिद्ध-गन्धर्व-विद्याधर-मुनि-गणैर् अनवरत-मद-मुदित-विकृत-विह्वल-लोचनः सुललित-मुखरिकामृतेनाप्यायमानः स्व-पार्षद-विबुध-यूथ-पतीन् अपरिम्लान-राग-नव-तुलसिकामोद-मध्व्-आसवेन माद्यन् मधुकर-व्रात-मधुर-गीत-श्रियं वैजयन्तीं स्वां वनमालां नील-वासा एक-कुण्डलो हल-ककुदि कृत-सुभग-सुन्दर-भुजो भगवान् महेन्द्रो वारणेन्द्र इव काञ्चनीं कक्षाम् उदार-लीलो बिभर्ति ॥
dhyāyamānaḥ surāsuroraga-siddha-gandharva-vidyādhara-muni-gaṇair anavarata-mada-mudita-vikṛta-vihvala-locanaḥ sulalita-mukharikāmṛtenāpyāyamānaḥ sva-pārṣada-vibudha-yūtha-patīn aparimlāna-rāga-nava-tulasikāmoda-madhv-āsavena mādyan madhukara-vrāta-madhura-gīta-śriyaṃ vaijayantīṃ svāṃ vanamālāṃ nīla-vāsā eka-kuṇḍalo hala-kakudi kṛta-subhaga-sundara-bhujo bhagavān mahendro vāraṇendra iva kāñcanīṃ kakṣām udāra-līlo bibharti //
य एष एवम् अनुश्रुतो ध्यायमानो मुमुक्षूणाम् अनादि-काल-कर्म-वासना-ग्रथितम् अविद्यामयं हृदय-ग्रन्थिं सत्त्व-रजस्-तमोमयम् अन्तर्-हृदयं गत आशु निर्भिनत्ति तस्यानुभावान् भगवान् स्वायम्भुवो नारदः सह तुम्बुरुणा सभायां ब्रह्मणः संश्लोकयाम् आस ॥
ya eṣa evam anuśruto dhyāyamāno mumukṣūṇām anādi-kāla-karma-vāsanā-grathitam avidyāmayaṃ hṛdaya-granthiṃ sattva-rajas-tamomayam antar-hṛdayaṃ gata āśu nirbhinatti tasyānubhāvān bhagavān svāyambhuvo nāradaḥ saha tumburuṇā sabhāyāṃ brahmaṇaḥ saṃślokayām āsa //
उत्पत्ति-स्थिति-लय-हेतवो ऽस्य कल्पाः सत्त्वाद्याः प्रकृति-गुणा यद्-ईक्षयासन् उत्पत्ति-स्थिति-लय-हेतवो ऽस्य कल्पाः सत्त्वाद्याः प्रकृति-गुणा यद्-ईक्षयासन् यद्-रूपं ध्रुवम् अकृतं यद् एकम् आत्मन् नानाधात् कथम् उ ह वेद तस्य वर्त्म ॥
utpatti-sthiti-laya-hetavo 'sya kalpāḥ sattvādyāḥ prakṛti-guṇā yad-īkṣayāsan utpatti-sthiti-laya-hetavo 'sya kalpāḥ sattvādyāḥ prakṛti-guṇā yad-īkṣayāsan yad-rūpaṃ dhruvam akṛtaṃ yad ekam ātman nānādhāt katham u ha veda tasya vartma //
मूर्तिं नः पुरु-कृपया बभार सत्त्वं संशुद्धं सद्-असद् इदं विभाति तत्र मूर्तिं नः पुरु-कृपया बभार सत्त्वं संशुद्धं सद्-असद् इदं विभाति तत्र यल्-लीलां मृग-पतिर् आददे ऽनवद्याम् आदातुं स्वजन-मनांस्य् उदार-वीर्यः ॥
mūrtiṃ naḥ puru-kṛpayā babhāra sattvaṃ saṃśuddhaṃ sad-asad idaṃ vibhāti tatra mūrtiṃ naḥ puru-kṛpayā babhāra sattvaṃ saṃśuddhaṃ sad-asad idaṃ vibhāti tatra yal-līlāṃ mṛga-patir ādade 'navadyām ādātuṃ svajana-manāṃsy udāra-vīryaḥ //
यन्-नाम श्रुतम् अनुकीर्तयेद् अकस्माद् आर्तो वा यदि पतितः प्रलम्भनाद् वा यन्-नाम श्रुतम् अनुकीर्तयेद् अकस्माद् आर्तो वा यदि पतितः प्रलम्भनाद् वा हन्त्य् अंहः सपदि नृणाम् अशेषम् अन्यं कं शेषाद् भगवत आश्रयेन् मुमुक्षुः ॥
yan-nāma śrutam anukīrtayed akasmād ārto vā yadi patitaḥ pralambhanād vā yan-nāma śrutam anukīrtayed akasmād ārto vā yadi patitaḥ pralambhanād vā hanty aṃhaḥ sapadi nṛṇām aśeṣam anyaṃ kaṃ śeṣād bhagavata āśrayen mumukṣuḥ //
मूर्धन्य् अर्पितम् अणुवत् सहस्र-मूर्ध्नो भू-गोलं सगिरि-सरित्-समुद्र-सत्त्वम् मूर्धन्य् अर्पितम् अणुवत् सहस्र-मूर्ध्नो भू-गोलं सगिरि-सरित्-समुद्र-सत्त्वम् आनन्त्याद् अनिमित-विक्रमस्य भूम्नः को वीर्याण्य् अधि गणयेत् सहस्र-जिह्वः ॥
mūrdhany arpitam aṇuvat sahasra-mūrdhno bhū-golaṃ sagiri-sarit-samudra-sattvam mūrdhany arpitam aṇuvat sahasra-mūrdhno bhū-golaṃ sagiri-sarit-samudra-sattvam ānantyād animita-vikramasya bhūmnaḥ ko vīryāṇy adhi gaṇayet sahasra-jihvaḥ //
एवम्-प्रभावो भगवान् अनन्तो दुरन्त-वीर्योरु-गुणानुभावः एवम्-प्रभावो भगवान् अनन्तो दुरन्त-वीर्योरु-गुणानुभावः मूले रसायाः स्थित आत्म-तन्त्रो यो लीलया क्ष्मां स्थितये बिभर्ति ॥
evam-prabhāvo bhagavān ananto duranta-vīryoru-guṇānubhāvaḥ evam-prabhāvo bhagavān ananto duranta-vīryoru-guṇānubhāvaḥ mūle rasāyāḥ sthita ātma-tantro yo līlayā kṣmāṃ sthitaye bibharti //
एता ह्य् एवेह नृभिर् उपगन्तव्या गतयो यथा-कर्म-विनिर्मिता यथोपदेशम् अनुवर्णिताः कामान् कामयमानैः ॥
etā hy eveha nṛbhir upagantavyā gatayo yathā-karma-vinirmitā yathopadeśam anuvarṇitāḥ kāmān kāmayamānaiḥ //
एतावतीर् हि राजन् पुंसः प्रवृत्ति-लक्षणस्य धर्मस्य विपाक-गतय उच्चावचा विसदृशा यथा-प्रश्नं व्याचख्ये किम् अन्यत् कथयाम इति ॥
etāvatīr hi rājan puṃsaḥ pravṛtti-lakṣaṇasya dharmasya vipāka-gataya uccāvacā visadṛśā yathā-praśnaṃ vyācakhye kim anyat kathayāma iti //