मैत्रेय उवाच पितृभ्यां प्रस्थिते साध्वी पतिम् इङ्गित-कोविदा । नित्यं पर्यचरत् प्रीत्या भवानीव भवं प्रभुम् ॥
maitreya uvāca pitṛbhyāṃ prasthite sādhvī patim iṅgita-kovidā / nityaṃ paryacarat prītyā bhavānīva bhavaṃ prabhum //
विश्रम्भेणात्म-शौचेन गौरवेण दमेन च । शुश्रूषया सौहृदेन वाचा मधुरया च भोः ॥
viśrambheṇātma-śaucena gauraveṇa damena ca / śuśrūṣayā sauhṛdena vācā madhurayā ca bhoḥ //
विसृज्य कामं दम्भं च द्वेषं लोभम् अघं मदम् । अप्रमत्तोद्यता नित्यं तेजीयांसम् अतोषयत् ॥
visṛjya kāmaṃ dambhaṃ ca dveṣaṃ lobham aghaṃ madam / apramattodyatā nityaṃ tejīyāṃsam atoṣayat //
स वै देवर्षि-वर्यस् तां मानवीं समनुव्रताम् । दैवाद् गरीयसः पत्युर् आशासानां महाशिषः ॥
sa vai devarṣi-varyas tāṃ mānavīṃ samanuvratām / daivād garīyasaḥ patyur āśāsānāṃ mahāśiṣaḥ //
कालेन भूयसा क्षामां कर्शितां व्रत-चर्यया । प्रेम-गद्गदया वाचा पीडितः कृपयाब्रवीत् ॥
kālena bhūyasā kṣāmāṃ karśitāṃ vrata-caryayā / prema-gadgadayā vācā pīḍitaḥ kṛpayābravīt //
कर्दम उवाच तुष्टो ऽहम् अद्य तव मानवि मानदायाः शुश्रूषया परमया परया च भक्त्या तुष्टो ऽहम् अद्य तव मानवि मानदायाः शुश्रूषया परमया परया च भक्त्या यो देहिनाम् अयम् अतीव सुहृत् स देहो नावेक्षितः समुचितः क्षपितुं मद्-अर्थे ॥
kardama uvāca tuṣṭo 'ham adya tava mānavi mānadāyāḥ śuśrūṣayā paramayā parayā ca bhaktyā tuṣṭo 'ham adya tava mānavi mānadāyāḥ śuśrūṣayā paramayā parayā ca bhaktyā yo dehinām ayam atīva suhṛt sa deho nāvekṣitaḥ samucitaḥ kṣapituṃ mad-arthe //
ये मे स्व-धर्म-निरतस्य तपः-समाधि- विद्यात्म-योग-विजिता भगवत्-प्रसादाः ये मे स्व-धर्म-निरतस्य तपः-समाधि- विद्यात्म-योग-विजिता भगवत्-प्रसादाः तान् एव ते मद्-अनुसेवनयावरुद्धान् दृष्टिं प्रपश्य वितराम्य् अभयान् अशोकान् ॥
ye me sva-dharma-niratasya tapaḥ-samādhi- vidyātma-yoga-vijitā bhagavat-prasādāḥ ye me sva-dharma-niratasya tapaḥ-samādhi- vidyātma-yoga-vijitā bhagavat-prasādāḥ tān eva te mad-anusevanayāvaruddhān dṛṣṭiṃ prapaśya vitarāmy abhayān aśokān //
अन्ये पुनर् भगवतो भ्रुव उद्विजृम्भ- विभ्रंशितार्थ-रचनाः किम् उरुक्रमस्य अन्ये पुनर् भगवतो भ्रुव उद्विजृम्भ- विभ्रंशितार्थ-रचनाः किम् उरुक्रमस्य सिद्धासि भुङ्क्ष्व विभवान् निज-धर्म-दोहान् दिव्यान् नरैर् दुरधिगान् नृप-विक्रियाभिः ॥
anye punar bhagavato bhruva udvijṛmbha- vibhraṃśitārtha-racanāḥ kim urukramasya anye punar bhagavato bhruva udvijṛmbha- vibhraṃśitārtha-racanāḥ kim urukramasya siddhāsi bhuṅkṣva vibhavān nija-dharma-dohān divyān narair duradhigān nṛpa-vikriyābhiḥ //
एवं ब्रुवाणम् अबलाखिल-योगमाया- विद्या-विचक्षणम् अवेक्ष्य गताधिर् आसीत् एवं ब्रुवाणम् अबलाखिल-योगमाया- विद्या-विचक्षणम् अवेक्ष्य गताधिर् आसीत् सम्प्रश्रय-प्रणय-विह्वलया गिरेषद्- व्रीडावलोक-विलसद्-धसिताननाह ॥
evaṃ bruvāṇam abalākhila-yogamāyā- vidyā-vicakṣaṇam avekṣya gatādhir āsīt evaṃ bruvāṇam abalākhila-yogamāyā- vidyā-vicakṣaṇam avekṣya gatādhir āsīt sampraśraya-praṇaya-vihvalayā gireṣad- vrīḍāvaloka-vilasad-dhasitānanāha //
देवहूतिर् उवाच राद्धं बत द्विज-वृषैतद् अमोघ-योग- मायाधिपे त्वयि विभो तद् अवैमि भर्तः राद्धं बत द्विज-वृषैतद् अमोघ-योग- मायाधिपे त्वयि विभो तद् अवैमि भर्तः यस् ते ऽभ्यधायि समयः सकृद् अङ्ग-सङ्गो भूयाद् गरीयसि गुणः प्रसवः सतीनाम् ॥
devahūtir uvāca rāddhaṃ bata dvija-vṛṣaitad amogha-yoga- māyādhipe tvayi vibho tad avaimi bhartaḥ rāddhaṃ bata dvija-vṛṣaitad amogha-yoga- māyādhipe tvayi vibho tad avaimi bhartaḥ yas te 'bhyadhāyi samayaḥ sakṛd aṅga-saṅgo bhūyād garīyasi guṇaḥ prasavaḥ satīnām //
तत्रेति-कृत्यम् उपशिक्ष यथोपदेशं येनैष मे कर्शितो ऽतिरिरंसयात्मा तत्रेति-कृत्यम् उपशिक्ष यथोपदेशं येनैष मे कर्शितो ऽतिरिरंसयात्मा सिद्ध्येत ते कृत-मनोभव-धर्षिताया दीनस् तद् ईश भवनं सदृशं विचक्ष्व ॥
tatreti-kṛtyam upaśikṣa yathopadeśaṃ yenaiṣa me karśito 'tiriraṃsayātmā tatreti-kṛtyam upaśikṣa yathopadeśaṃ yenaiṣa me karśito 'tiriraṃsayātmā siddhyeta te kṛta-manobhava-dharṣitāyā dīnas tad īśa bhavanaṃ sadṛśaṃ vicakṣva //
मैत्रेय उवाच प्रियायाः प्रियम् अन्विच्छन् कर्दमो योगम् आस्थितः । विमानं काम-गं क्षत्तस् तर्ह्य् एवाविरचीकरत् ॥
maitreya uvāca priyāyāḥ priyam anvicchan kardamo yogam āsthitaḥ / vimānaṃ kāma-gaṃ kṣattas tarhy evāviracīkarat //
सर्व-काम-दुघं दिव्यं सर्व-रत्न-समन्वितम् । सर्वर्द्ध्य्-उपचयोदर्कं मणि-स्तम्भैर् उपस्कृतम् ॥
sarva-kāma-dughaṃ divyaṃ sarva-ratna-samanvitam / sarvarddhy-upacayodarkaṃ maṇi-stambhair upaskṛtam //
दिव्योपकरणोपेतं सर्व-काल-सुखावहम् । पट्टिकाभिः पताकाभिर् विचित्राभिर् अलङ्कृतम् ॥
divyopakaraṇopetaṃ sarva-kāla-sukhāvaham / paṭṭikābhiḥ patākābhir vicitrābhir alaṅkṛtam //
स्रग्भिर् विचित्र-माल्याभिर् मञ्जु-शिञ्जत्-षड्-अङ्घ्रिभिः । दुकूल-क्षौम-कौशेयैर् नाना-वस्त्रैर् विराजितम् ॥
sragbhir vicitra-mālyābhir mañju-śiñjat-ṣaḍ-aṅghribhiḥ / dukūla-kṣauma-kauśeyair nānā-vastrair virājitam //
उपर्य् उपरि विन्यस्त- निलयेषु पृथक् पृथक् । क्षिप्तैः कशिपुभिः कान्तं पर्यङ्क-व्यजनासनैः ॥
upary upari vinyasta- nilayeṣu pṛthak pṛthak / kṣiptaiḥ kaśipubhiḥ kāntaṃ paryaṅka-vyajanāsanaiḥ //
तत्र तत्र विनिक्षिप्त- नाना-शिल्पोपशोभितम् । महा-मरकत-स्थल्या जुष्टं विद्रुम-वेदिभिः ॥
tatra tatra vinikṣipta- nānā-śilpopaśobhitam / mahā-marakata-sthalyā juṣṭaṃ vidruma-vedibhiḥ //
द्वाःसु विद्रुम-देहल्या भातं वज्र-कपाटवत् । शिखरेष्व् इन्द्रनीलेषु हेम-कुम्भैर् अधिश्रितम् ॥
dvāḥsu vidruma-dehalyā bhātaṃ vajra-kapāṭavat / śikhareṣv indranīleṣu hema-kumbhair adhiśritam //
चक्षुष्मत् पद्मरागाग्र्यैर् वज्र-भित्तिषु निर्मितैः । जुष्टं विचित्र-वैतानैर् महार्हैर् हेम-तोरणैः ॥
cakṣuṣmat padmarāgāgryair vajra-bhittiṣu nirmitaiḥ / juṣṭaṃ vicitra-vaitānair mahārhair hema-toraṇaiḥ //
हंस-पारावत-व्रातैस् तत्र तत्र निकूजितम् । कृत्रिमान् मन्यमानैः स्वान् अधिरुह्याधिरुह्य च ॥
haṃsa-pārāvata-vrātais tatra tatra nikūjitam / kṛtrimān manyamānaiḥ svān adhiruhyādhiruhya ca //
विहार-स्थान-विश्राम- संवेश-प्राङ्गणाजिरैः । यथोपजोषं रचितैर् विस्मापनम् इवात्मनः ॥
vihāra-sthāna-viśrāma- saṃveśa-prāṅgaṇājiraiḥ / yathopajoṣaṃ racitair vismāpanam ivātmanaḥ //
ईदृग् गृहं तत् पश्यन्तीं नातिप्रीतेन चेतसा । सर्व-भूताशयाभिज्ञः प्रावोचत् कर्दमः स्वयम् ॥
īdṛg gṛhaṃ tat paśyantīṃ nātiprītena cetasā / sarva-bhūtāśayābhijñaḥ prāvocat kardamaḥ svayam //
निमज्ज्यास्मिन् ह्रदे भीरु विमानम् इदम् आरुह । इदं शुक्ल-कृतं तीर्थम् आशिषां यापकं नृणाम् ॥
nimajjyāsmin hrade bhīru vimānam idam āruha / idaṃ śukla-kṛtaṃ tīrtham āśiṣāṃ yāpakaṃ nṛṇām //
सा तद् भर्तुः समादाय वचः कुवलयेक्षणा । सरजं बिभ्रती वासो वेणी-भूतांश् च मूर्धजान् ॥
sā tad bhartuḥ samādāya vacaḥ kuvalayekṣaṇā / sarajaṃ bibhratī vāso veṇī-bhūtāṃś ca mūrdhajān //
अङ्गं च मल-पङ्केन सञ्छन्नं शबल-स्तनम् । आविवेश सरस्वत्याः सरः शिव-जलाशयम् ॥
aṅgaṃ ca mala-paṅkena sañchannaṃ śabala-stanam / āviveśa sarasvatyāḥ saraḥ śiva-jalāśayam //
सान्तः सरसि वेश्म-स्थाः शतानि दश कन्यकाः । सर्वाः किशोर-वयसो ददर्शोत्पल-गन्धयः ॥
sāntaḥ sarasi veśma-sthāḥ śatāni daśa kanyakāḥ / sarvāḥ kiśora-vayaso dadarśotpala-gandhayaḥ //
तां दृष्ट्वा सहसोत्थाय प्रोचुः प्राञ्जलयः स्त्रियः । वयं कर्म-करीस् तुभ्यं शाधि नः करवाम किम् ॥
tāṃ dṛṣṭvā sahasotthāya procuḥ prāñjalayaḥ striyaḥ / vayaṃ karma-karīs tubhyaṃ śādhi naḥ karavāma kim //
स्नानेन तां महार्हेण स्नापयित्वा मनस्विनीम् । दुकूले निर्मले नूत्ने ददुर् अस्यै च मानदाः ॥
snānena tāṃ mahārheṇa snāpayitvā manasvinīm / dukūle nirmale nūtne dadur asyai ca mānadāḥ //
भूषणानि परार्ध्यानि वरीयांसि द्युमन्ति च । अन्नं सर्व-गुणोपेतं पानं चैवामृतासवम् ॥
bhūṣaṇāni parārdhyāni varīyāṃsi dyumanti ca / annaṃ sarva-guṇopetaṃ pānaṃ caivāmṛtāsavam //
अथादर्शे स्वम् आत्मानं स्रग्विणं विरजाम्बरम् । विरजं कृत-स्वस्त्ययनं कन्याभिर् बहु-मानितम् ॥
athādarśe svam ātmānaṃ sragviṇaṃ virajāmbaram / virajaṃ kṛta-svastyayanaṃ kanyābhir bahu-mānitam //
स्नातं कृत-शिरः-स्नानं सर्वाभरण-भूषितम् । निष्क-ग्रीवं वलयिनं कूजत्-काञ्चन-नूपुरम् ॥
snātaṃ kṛta-śiraḥ-snānaṃ sarvābharaṇa-bhūṣitam / niṣka-grīvaṃ valayinaṃ kūjat-kāñcana-nūpuram //
श्रोण्योर् अध्यस्तया काञ्च्या काञ्चन्या बहु-रत्नया । हारेण च महार्हेण रुचकेन च भूषितम् ॥
śroṇyor adhyastayā kāñcyā kāñcanyā bahu-ratnayā / hāreṇa ca mahārheṇa rucakena ca bhūṣitam //
सुदता सुभ्रुवा श्लक्ष्ण- स्निग्धापाङ्गेन चक्षुषा । पद्म-कोश-स्पृधा नीलैर् अलकैश् च लसन्-मुखम् ॥
sudatā subhruvā ślakṣṇa- snigdhāpāṅgena cakṣuṣā / padma-kośa-spṛdhā nīlair alakaiś ca lasan-mukham //
यदा सस्मार ऋषभम् ऋषीणां दयितं पतिम् । तत्र चास्ते सह स्त्रीभिर् यत्रास्ते स प्रजापतिः ॥
yadā sasmāra ṛṣabham ṛṣīṇāṃ dayitaṃ patim / tatra cāste saha strībhir yatrāste sa prajāpatiḥ //
भर्तुः पुरस्ताद् आत्मानं स्त्री-सहस्र-वृतं तदा । निशाम्य तद्-योग-गतिं संशयं प्रत्यपद्यत ॥
bhartuḥ purastād ātmānaṃ strī-sahasra-vṛtaṃ tadā / niśāmya tad-yoga-gatiṃ saṃśayaṃ pratyapadyata //
स तां कृत-मल-स्नानां विभ्राजन्तीम् अपूर्ववत् । आत्मनो बिभ्रतीं रूपं संवीत-रुचिर-स्तनीम् ॥
sa tāṃ kṛta-mala-snānāṃ vibhrājantīm apūrvavat / ātmano bibhratīṃ rūpaṃ saṃvīta-rucira-stanīm //
विद्याधरी-सहस्रेण सेव्यमानां सुवाससम् । जात-भावो विमानं तद् आरोहयद् अमित्र-हन् ॥
vidyādharī-sahasreṇa sevyamānāṃ suvāsasam / jāta-bhāvo vimānaṃ tad ārohayad amitra-han //
तस्मिन्न् अलुप्त-महिमा प्रिययानुरक्तो विद्याधरीभिर् उपचीर्ण-वपुर् विमाने अम्प्; बभ्राज उत्कच-कुमुद्-गणवान् अपीच्यस् ताराभिर् आवृत इवोडु-पतिर् नभः-स्थः ॥
tasminn alupta-mahimā priyayānurakto vidyādharībhir upacīrṇa-vapur vimāne amp; babhrāja utkaca-kumud-gaṇavān apīcyas tārābhir āvṛta ivoḍu-patir nabhaḥ-sthaḥ //
तेनाष्ट-लोकप-विहार-कुलाचलेन्द्र- द्रोणीष्व् अनङ्ग-सख-मारुत-सौभगासु तेनाष्ट-लोकप-विहार-कुलाचलेन्द्र- द्रोणीष्व् अनङ्ग-सख-मारुत-सौभगासु सिद्धैर् नुतो द्युधुनि-पात-शिव-स्वनासु रेमे चिरं धनदवल्-ललना-वरूथी ॥
tenāṣṭa-lokapa-vihāra-kulācalendra- droṇīṣv anaṅga-sakha-māruta-saubhagāsu tenāṣṭa-lokapa-vihāra-kulācalendra- droṇīṣv anaṅga-sakha-māruta-saubhagāsu siddhair nuto dyudhuni-pāta-śiva-svanāsu reme ciraṃ dhanadaval-lalanā-varūthī //
वैश्रम्भके सुरसने नन्दने पुष्पभद्रके । मानसे चैत्ररथ्ये च स रेमे रामया रतः ॥
vaiśrambhake surasane nandane puṣpabhadrake / mānase caitrarathye ca sa reme rāmayā rataḥ //
भ्राजिष्णुना विमानेन काम-गेन महीयसा । वैमानिकान् अत्यशेत चरल् लोकान् यथानिलः ॥
bhrājiṣṇunā vimānena kāma-gena mahīyasā / vaimānikān atyaśeta caral lokān yathānilaḥ //
किं दुरापादनं तेषां पुंसाम् उद्दाम-चेतसाम् । यैर् आश्रितस् तीर्थ-पदश् चरणो व्यसनात्ययः ॥
kiṃ durāpādanaṃ teṣāṃ puṃsām uddāma-cetasām / yair āśritas tīrtha-padaś caraṇo vyasanātyayaḥ //
प्रेक्षयित्वा भुवो गोलं पत्न्यै यावान् स्व-संस्थया । बह्व्-आश्चर्यं महा-योगी स्वाश्रमाय न्यवर्तत ॥
prekṣayitvā bhuvo golaṃ patnyai yāvān sva-saṃsthayā / bahv-āścaryaṃ mahā-yogī svāśramāya nyavartata //
विभज्य नवधात्मानं मानवीं सुरतोत्सुकाम् । रामां निरमयन् रेमे वर्ष-पूगान् मुहूर्तवत् ॥
vibhajya navadhātmānaṃ mānavīṃ suratotsukām / rāmāṃ niramayan reme varṣa-pūgān muhūrtavat //
तस्मिन् विमान उत्कृष्टां शय्यां रति-करीं श्रिता । न चाबुध्यत तं कालं पत्यापीच्येन सङ्गता ॥
tasmin vimāna utkṛṣṭāṃ śayyāṃ rati-karīṃ śritā / na cābudhyata taṃ kālaṃ patyāpīcyena saṅgatā //
एवं योगानुभावेन दम्-पत्यो रममाणयोः । शतं व्यतीयुः शरदः काम-लालसयोर् मनाक् ॥
evaṃ yogānubhāvena dam-patyo ramamāṇayoḥ / śataṃ vyatīyuḥ śaradaḥ kāma-lālasayor manāk //
तस्याम् आधत्त रेतस् तां भावयन्न् आत्मनात्म-वित् । नोधा विधाय रूपं स्वं सर्व-सङ्कल्प-विद् विभुः ॥
tasyām ādhatta retas tāṃ bhāvayann ātmanātma-vit / nodhā vidhāya rūpaṃ svaṃ sarva-saṅkalpa-vid vibhuḥ //
अतः सा सुषुवे सद्यो देवहूतिः स्त्रियः प्रजाः । सर्वास् ताश् चारु-सर्वाङ्ग्यो लोहितोत्पल-गन्धयः ॥
ataḥ sā suṣuve sadyo devahūtiḥ striyaḥ prajāḥ / sarvās tāś cāru-sarvāṅgyo lohitotpala-gandhayaḥ //
पतिं सा प्रव्रजिष्यन्तं तदालक्ष्योशती बहिः । स्मयमाना विक्लवेन हृदयेन विदूयता ॥
patiṃ sā pravrajiṣyantaṃ tadālakṣyośatī bahiḥ / smayamānā viklavena hṛdayena vidūyatā //
लिखन्त्य् अधो-मुखी भूमिं पदा नख-मणि-श्रिया । उवाच ललितां वाचं निरुध्याश्रु-कलां शनैः ॥
likhanty adho-mukhī bhūmiṃ padā nakha-maṇi-śriyā / uvāca lalitāṃ vācaṃ nirudhyāśru-kalāṃ śanaiḥ //
देवहूतिर् उवाच सर्वं तद् भगवान् मह्यम् उपोवाह प्रतिश्रुतम् । अथापि मे प्रपन्नाया अभयं दातुम् अर्हसि ॥
devahūtir uvāca sarvaṃ tad bhagavān mahyam upovāha pratiśrutam / athāpi me prapannāyā abhayaṃ dātum arhasi //
ब्रह्मन् दुहितृभिस् तुभ्यं विमृग्याः पतयः समाः । कश्चित् स्यान् मे विशोकाय त्वयि प्रव्रजिते वनम् ॥
brahman duhitṛbhis tubhyaṃ vimṛgyāḥ patayaḥ samāḥ / kaścit syān me viśokāya tvayi pravrajite vanam //
एतावतालं कालेन व्यतिक्रान्तेन मे प्रभो । इन्द्रियार्थ-प्रसङ्गेन परित्यक्त-परात्मनः ॥
etāvatālaṃ kālena vyatikrāntena me prabho / indriyārtha-prasaṅgena parityakta-parātmanaḥ //
इन्द्रियार्थेषु सज्जन्त्या प्रसङ्गस् त्वयि मे कृतः । अजानन्त्या परं भावं तथाप्य् अस्त्व् अभयाय मे ॥
indriyārtheṣu sajjantyā prasaṅgas tvayi me kṛtaḥ / ajānantyā paraṃ bhāvaṃ tathāpy astv abhayāya me //
सङ्गो यः संसृतेर् हेतुर् असत्सु विहितो ऽधिया । स एव साधुषु कृतो निःसङ्गत्वाय कल्पते ॥
saṅgo yaḥ saṃsṛter hetur asatsu vihito 'dhiyā / sa eva sādhuṣu kṛto niḥsaṅgatvāya kalpate //
नेह यत् कर्म धर्माय न विरागाय कल्पते । न तीर्थ-पद-सेवायै जीवन्न् अपि मृतो हि सः ॥
neha yat karma dharmāya na virāgāya kalpate / na tīrtha-pada-sevāyai jīvann api mṛto hi saḥ //
साहं भगवतो नूनं वञ्चिता मायया दृढम् । यत् त्वां विमुक्तिदं प्राप्य न मुमुक्षेय बन्धनात् ॥
sāhaṃ bhagavato nūnaṃ vañcitā māyayā dṛḍham / yat tvāṃ vimuktidaṃ prāpya na mumukṣeya bandhanāt //