मैत्रेय उवाच तद् एवम् आकर्ण्य जलेश-भाषितं महा-मनास् तद् विगणय्य दुर्मदः । हरेर् विदित्वा गतिम् अङ्ग नारदाद् रसातलं निर्विविशे त्वरान्वितः ॥
maitreya uvāca tad evam ākarṇya jaleśa-bhāṣitaṃ mahā-manās tad vigaṇayya durmadaḥ / harer viditvā gatim aṅga nāradād rasātalaṃ nirviviśe tvarānvitaḥ //
ददर्श तत्राभिजितं धरा-धरं प्रोन्नीयमानावनिम् अग्र-दंष्ट्रया । मुष्णन्तम् अक्ष्णा स्व-रुचो ऽरुण-श्रिया जहास चाहो वन-गोचरो मृगः ॥
dadarśa tatrābhijitaṃ dharā-dharaṃ pronnīyamānāvanim agra-daṃṣṭrayā / muṣṇantam akṣṇā sva-ruco 'ruṇa-śriyā jahāsa cāho vana-gocaro mṛgaḥ //
आहैनम् एह्य् अज्ञ महीं विमुञ्च नो रसौकसां विश्व-सृजेयम् अर्पिता । न स्वस्ति यास्यस्य् अनया ममेक्षतः सुराधमासादित-सूकराकृते ॥
āhainam ehy ajña mahīṃ vimuñca no rasaukasāṃ viśva-sṛjeyam arpitā / na svasti yāsyasy anayā mamekṣataḥ surādhamāsādita-sūkarākṛte //
त्वं नः सपत्नैर् अभवाय किं भृतो यो मायया हन्त्य् असुरान् परोक्ष-जित् । त्वां योगमाया-बलम् अल्प-पौरुषं संस्थाप्य मूढ प्रमृजे सुहृच्-छुचः ॥
tvaṃ naḥ sapatnair abhavāya kiṃ bhṛto yo māyayā hanty asurān parokṣa-jit / tvāṃ yogamāyā-balam alpa-pauruṣaṃ saṃsthāpya mūḍha pramṛje suhṛc-chucaḥ //
त्वयि संस्थिते गदया शीर्ण-शीर्षण्य् अस्मद्-भुज-च्युतया ये च तुभ्यम् । बलिं हरन्त्य् ऋषयो ये च देवाः स्वयं सर्वे न भविष्यन्त्य् अमूलाः ॥
tvayi saṃsthite gadayā śīrṇa-śīrṣaṇy asmad-bhuja-cyutayā ye ca tubhyam / baliṃ haranty ṛṣayo ye ca devāḥ svayaṃ sarve na bhaviṣyanty amūlāḥ //
स तुद्यमानो ऽरि-दुरुक्त-तोमरैर् दंष्ट्राग्र-गां गाम् उपलक्ष्य भीताम् । तोदं मृषन् निरगाद् अम्बु-मध्याद् ग्राहाहतः स-करेणुर् यथेभः ॥
sa tudyamāno 'ri-durukta-tomarair daṃṣṭrāgra-gāṃ gām upalakṣya bhītām / todaṃ mṛṣan niragād ambu-madhyād grāhāhataḥ sa-kareṇur yathebhaḥ //
तं निःसरन्तं सलिलाद् अनुद्रुतो हिरण्य-केशो द्विरदं यथा झषः । कराल-दंष्ट्रो ऽशनि-निस्वनो ऽब्रवीद् गत-ह्रियां किं त्व् असतां विगर्हितम् ॥
taṃ niḥsarantaṃ salilād anudruto hiraṇya-keśo dviradaṃ yathā jhaṣaḥ / karāla-daṃṣṭro 'śani-nisvano 'bravīd gata-hriyāṃ kiṃ tv asatāṃ vigarhitam //
स गाम् उदस्तात् सलिलस्य गोचरे विन्यस्य तस्याम् अदधात् स्व-सत्त्वम् । अभिष्टुतो विश्व-सृजा प्रसूनैर् आपूर्यमाणो विबुधैः पश्यतो ऽरेः ॥
sa gām udastāt salilasya gocare vinyasya tasyām adadhāt sva-sattvam / abhiṣṭuto viśva-sṛjā prasūnair āpūryamāṇo vibudhaiḥ paśyato 'reḥ //
परानुषक्तं तपनीयोपकल्पं महा-गदं काञ्चन-चित्र-दंशम् । मर्माण्य् अभीक्ष्णं प्रतुदन्तं दुरुक्तैः प्रचण्ड-मन्युः प्रहसंस् तं बभाषे ॥
parānuṣaktaṃ tapanīyopakalpaṃ mahā-gadaṃ kāñcana-citra-daṃśam / marmāṇy abhīkṣṇaṃ pratudantaṃ duruktaiḥ pracaṇḍa-manyuḥ prahasaṃs taṃ babhāṣe //
श्री-भगवान् उवाच सत्यं वयं भो वन-गोचरा मृगा युष्मद्-विधान् मृगये ग्राम-सिंहान् । न मृत्यु-पाशैः प्रतिमुक्तस्य वीरा विकत्थनं तव गृह्णन्त्य् अभद्र ॥
śrī-bhagavān uvāca satyaṃ vayaṃ bho vana-gocarā mṛgā yuṣmad-vidhān mṛgaye grāma-siṃhān / na mṛtyu-pāśaiḥ pratimuktasya vīrā vikatthanaṃ tava gṛhṇanty abhadra //
एते वयं न्यास-हरा रसौकसां गत-ह्रियो गदया द्रावितास् ते । तिष्ठामहे ऽथापि कथञ्चिद् आजौ स्थेयं क्व यामो बलिनोत्पाद्य वैरम् ॥
ete vayaṃ nyāsa-harā rasaukasāṃ gata-hriyo gadayā drāvitās te / tiṣṭhāmahe 'thāpi kathañcid ājau stheyaṃ kva yāmo balinotpādya vairam //
त्वं पद्-रथानां किल यूथपाधिपो घटस्व नो ऽस्वस्तय आश्व् अनूहः । संस्थाप्य चास्मान् प्रमृजाश्रु स्वकानां यः स्वां प्रतिज्ञां नातिपिपर्त्य् असभ्यः ॥
tvaṃ pad-rathānāṃ kila yūthapādhipo ghaṭasva no 'svastaya āśv anūhaḥ / saṃsthāpya cāsmān pramṛjāśru svakānāṃ yaḥ svāṃ pratijñāṃ nātipiparty asabhyaḥ //
मैत्रेय उवाच सो ऽधिक्षिप्तो भगवता प्रलब्धश् च रुषा भृशम् । आजहारोल्बणं क्रोधं क्रीड्यमानो ऽहि-राड् इव ॥
maitreya uvāca so 'dhikṣipto bhagavatā pralabdhaś ca ruṣā bhṛśam / ājahārolbaṇaṃ krodhaṃ krīḍyamāno 'hi-rāḍ iva //
सृजन्न् अमर्षितः श्वासान् मन्यु-प्रचलितेन्द्रियः । आसाद्य तरसा दैत्यो गदया न्यहनद् धरिम् ॥
sṛjann amarṣitaḥ śvāsān manyu-pracalitendriyaḥ / āsādya tarasā daityo gadayā nyahanad dharim //
भगवांस् तु गदा-वेगं विसृष्टं रिपुणोरसि । अवञ्चयत् तिरश्चीनो योगारूढ इवान्तकम् ॥
bhagavāṃs tu gadā-vegaṃ visṛṣṭaṃ ripuṇorasi / avañcayat tiraścīno yogārūḍha ivāntakam //
पुनर् गदां स्वाम् आदाय भ्रामयन्तम् अभीक्ष्णशः । अभ्यधावद् धरिः क्रुद्धः संरम्भाद् दष्ट-दच्छदम् ॥
punar gadāṃ svām ādāya bhrāmayantam abhīkṣṇaśaḥ / abhyadhāvad dhariḥ kruddhaḥ saṃrambhād daṣṭa-dacchadam //
ततश् च गदयारातिं दक्षिणस्यां भ्रुवि प्रभुः । आजघ्ने स तु तां सौम्य गदया कोविदो ऽहनत् ॥
tataś ca gadayārātiṃ dakṣiṇasyāṃ bhruvi prabhuḥ / ājaghne sa tu tāṃ saumya gadayā kovido 'hanat //
एवं गदाभ्यां गुर्वीभ्यां हर्यक्षो हरिर् एव च । जिगीषया सुसंरब्धाव् अन्योन्यम् अभिजघ्नतुः ॥
evaṃ gadābhyāṃ gurvībhyāṃ haryakṣo harir eva ca / jigīṣayā susaṃrabdhāv anyonyam abhijaghnatuḥ //
तयोः स्पृधोस् तिग्म-गदाहताङ्गयोः क्षतास्रव-घ्राण-विवृद्ध-मन्य्वोः । विचित्र-मार्गांश् चरतोर् जिगीषया व्यभाद् इलायाम् इव शुष्मिणोर् मृधः ॥
tayoḥ spṛdhos tigma-gadāhatāṅgayoḥ kṣatāsrava-ghrāṇa-vivṛddha-manyvoḥ / vicitra-mārgāṃś carator jigīṣayā vyabhād ilāyām iva śuṣmiṇor mṛdhaḥ //
दैत्यस्य यज्ञावयवस्य माया- गृहीत-वाराह-तनोर् महात्मनः । कौरव्य मह्यां द्विषतोर् विमर्दनं दिदृक्षुर् आगाद् ऋषिभिर् वृतः स्वराट् ॥
daityasya yajñāvayavasya māyā- gṛhīta-vārāha-tanor mahātmanaḥ / kauravya mahyāṃ dviṣator vimardanaṃ didṛkṣur āgād ṛṣibhir vṛtaḥ svarāṭ //
आसन्न-शौण्डीरम् अपेत-साध्वसं कृत-प्रतीकारम् अहार्य-विक्रमम् । विलक्ष्य दैत्यं भगवान् सहस्र-णीर् जगाद नारायणम् आदि-सूकरम् ॥
āsanna-śauṇḍīram apeta-sādhvasaṃ kṛta-pratīkāram ahārya-vikramam / vilakṣya daityaṃ bhagavān sahasra-ṇīr jagāda nārāyaṇam ādi-sūkaram //
ब्रह्मोवाच एष ते देव देवानाम् अङ्घ्रि-मूलम् उपेयुषाम् । विप्राणां सौरभेयीणां भूतानाम् अप्य् अनागसाम् ॥
brahmovāca eṣa te deva devānām aṅghri-mūlam upeyuṣām / viprāṇāṃ saurabheyīṇāṃ bhūtānām apy anāgasām //
आगस्-कृद् भय-कृद् दुष्कृद् अस्मद्-राद्ध-वरो ऽसुरः । अन्वेषन्न् अप्रतिरथो लोकान् अटति कण्टकः ॥
āgas-kṛd bhaya-kṛd duṣkṛd asmad-rāddha-varo 'suraḥ / anveṣann apratiratho lokān aṭati kaṇṭakaḥ //
मैनं मायाविनं दृप्तं निरङ्कुशम् असत्तमम् । आक्रीड बालवद् देव यथाशीविषम् उत्थितम् ॥
mainaṃ māyāvinaṃ dṛptaṃ niraṅkuśam asattamam / ākrīḍa bālavad deva yathāśīviṣam utthitam //
न यावद् एष वर्धेत स्वां वेलां प्राप्य दारुणः । स्वां देव मायाम् आस्थाय तावज् जह्य् अघम् अच्युत ॥
na yāvad eṣa vardheta svāṃ velāṃ prāpya dāruṇaḥ / svāṃ deva māyām āsthāya tāvaj jahy agham acyuta //
एषा घोरतमा सन्ध्या लोक-च्छम्बट्-करी प्रभो । उपसर्पति सर्वात्मन् सुराणां जयम् आवह ॥
eṣā ghoratamā sandhyā loka-cchambaṭ-karī prabho / upasarpati sarvātman surāṇāṃ jayam āvaha //
अधुनैषो ऽभिजिन् नाम योगो मौहूर्तिको ह्य् अगात् । शिवाय नस् त्वं सुहृदाम् आशु निस्तर दुस्तरम् ॥
adhunaiṣo 'bhijin nāma yogo mauhūrtiko hy agāt / śivāya nas tvaṃ suhṛdām āśu nistara dustaram //
दिष्ट्या त्वां विहितं मृत्युम् अयम् आसादितः स्वयम् । विक्रम्यैनं मृधे हत्वा लोकान् आधेहि शर्मणि ॥
diṣṭyā tvāṃ vihitaṃ mṛtyum ayam āsāditaḥ svayam / vikramyainaṃ mṛdhe hatvā lokān ādhehi śarmaṇi //