मैत्रेय उवाच प्राजापत्यं तु तत् तेजः पर-तेजो-हनं दितिः । दधार वर्षाणि शतं शङ्कमाना सुरार्दनात् ॥
maitreya uvāca prājāpatyaṃ tu tat tejaḥ para-tejo-hanaṃ ditiḥ / dadhāra varṣāṇi śataṃ śaṅkamānā surārdanāt //
लोके तेनाहतालोके लोक-पाला हतौजसः । न्यवेदयन् विश्व-सृजे ध्वान्त-व्यतिकरं दिशाम् ॥
loke tenāhatāloke loka-pālā hataujasaḥ / nyavedayan viśva-sṛje dhvānta-vyatikaraṃ diśām //
देवा ऊचुः तम एतद् विभो वेत्थ संविग्ना यद् वयं भृशम् । न ह्य् अव्यक्तं भगवतः कालेनास्पृष्ट-वर्त्मनः ॥
devā ūcuḥ tama etad vibho vettha saṃvignā yad vayaṃ bhṛśam / na hy avyaktaṃ bhagavataḥ kālenāspṛṣṭa-vartmanaḥ //
देव-देव जगद्-धातर् लोकनाथ-शिखामणे । परेषाम् अपरेषां त्वं भूतानाम् असि भाव-वित् ॥
deva-deva jagad-dhātar lokanātha-śikhāmaṇe / pareṣām apareṣāṃ tvaṃ bhūtānām asi bhāva-vit //
नमो विज्ञान-वीर्याय माययेदम् उपेयुषे । गृहीत-गुण-भेदाय नमस् ते ऽव्यक्त-योनये ॥
namo vijñāna-vīryāya māyayedam upeyuṣe / gṛhīta-guṇa-bhedāya namas te 'vyakta-yonaye //
ये त्वानन्येन भावेन भावयन्त्य् आत्म-भावनम् । आत्मनि प्रोत-भुवनं परं सद्-असद्-आत्मकम् ॥
ye tvānanyena bhāvena bhāvayanty ātma-bhāvanam / ātmani prota-bhuvanaṃ paraṃ sad-asad-ātmakam //
तेषां सुपक्व-योगानां जित-श्वासेन्द्रियात्मनाम् । लब्ध-युष्मत्-प्रसादानां न कुतश्चित् पराभवः ॥
teṣāṃ supakva-yogānāṃ jita-śvāsendriyātmanām / labdha-yuṣmat-prasādānāṃ na kutaścit parābhavaḥ //
यस्य वाचा प्रजाः सर्वा गावस् तन्त्येव यन्त्रिताः । हरन्ति बलिम् आयत्तास् तस्मै मुख्याय ते नमः ॥
yasya vācā prajāḥ sarvā gāvas tantyeva yantritāḥ / haranti balim āyattās tasmai mukhyāya te namaḥ //
स त्वं विधत्स्व शं भूमंस् तमसा लुप्त-कर्मणाम् । अदभ्र-दयया दृष्ट्या आपन्नान् अर्हसीक्षितुम् ॥
sa tvaṃ vidhatsva śaṃ bhūmaṃs tamasā lupta-karmaṇām / adabhra-dayayā dṛṣṭyā āpannān arhasīkṣitum //
एष देव दितेर् गर्भ ओजः काश्यपम् अर्पितम् । दिशस् तिमिरयन् सर्वा वर्धते ऽग्निर् इवैधसि ॥
eṣa deva diter garbha ojaḥ kāśyapam arpitam / diśas timirayan sarvā vardhate 'gnir ivaidhasi //
मैत्रेय उवाच स प्रहस्य महा-बाहो भगवान् शब्द-गोचरः । प्रत्याचष्टात्म-भूर् देवान् प्रीणन् रुचिरया गिरा ॥
maitreya uvāca sa prahasya mahā-bāho bhagavān śabda-gocaraḥ / pratyācaṣṭātma-bhūr devān prīṇan rucirayā girā //
ब्रह्मोवाच मानसा मे सुता युष्मत्- पूर्वजाः सनकादयः । चेरुर् विहायसा लोकाल् लोकेषु विगत-स्पृहाः ॥
brahmovāca mānasā me sutā yuṣmat- pūrvajāḥ sanakādayaḥ / cerur vihāyasā lokāl lokeṣu vigata-spṛhāḥ //
त एकदा भगवतो वैकुण्ठस्यामलात्मनः । ययुर् वैकुण्ठ-निलयं सर्व-लोक-नमस्कृतम् ॥
ta ekadā bhagavato vaikuṇṭhasyāmalātmanaḥ / yayur vaikuṇṭha-nilayaṃ sarva-loka-namaskṛtam //
वसन्ति यत्र पुरुषाः सर्वे वैकुण्ठ-मूर्तयः । ये ऽनिमित्त-निमित्तेन धर्मेणाराधयन् हरिम् ॥
vasanti yatra puruṣāḥ sarve vaikuṇṭha-mūrtayaḥ / ye 'nimitta-nimittena dharmeṇārādhayan harim //
यत्र चाद्यः पुमान् आस्ते भगवान् शब्द-गोचरः । सत्त्वं विष्टभ्य विरजं स्वानां नो मृडयन् वृषः ॥
yatra cādyaḥ pumān āste bhagavān śabda-gocaraḥ / sattvaṃ viṣṭabhya virajaṃ svānāṃ no mṛḍayan vṛṣaḥ //
यत्र नैःश्रेयसं नाम वनं काम-दुघैर् द्रुमैः । सर्वर्तु-श्रीभिर् विभ्राजत् कैवल्यम् इव मूर्तिमत् ॥
yatra naiḥśreyasaṃ nāma vanaṃ kāma-dughair drumaiḥ / sarvartu-śrībhir vibhrājat kaivalyam iva mūrtimat //
वैमानिकाः स-ललनाश् चरितानि शश्वद् गायन्ति यत्र शमल-क्षपणानि भर्तुः अम्प्; अन्तर्-जले ऽनुविकसन्-मधु-माधवीनां गन्धेन खण्डित-धियो ऽप्य् अनिलं क्षिपन्तः ॥
vaimānikāḥ sa-lalanāś caritāni śaśvad gāyanti yatra śamala-kṣapaṇāni bhartuḥ amp; antar-jale 'nuvikasan-madhu-mādhavīnāṃ gandhena khaṇḍita-dhiyo 'py anilaṃ kṣipantaḥ //
पारावतान्यभृत-सारस-चक्रवाक- दात्यूह-हंस-शुक-तित्तिरि-बर्हिणां यः पारावतान्यभृत-सारस-चक्रवाक- दात्यूह-हंस-शुक-तित्तिरि-बर्हिणां यः कोलाहलो विरमते ऽचिर-मात्रम् उच्चैर् भृङ्गाधिपे हरि-कथाम् इव गायमाने ॥
pārāvatānyabhṛta-sārasa-cakravāka- dātyūha-haṃsa-śuka-tittiri-barhiṇāṃ yaḥ pārāvatānyabhṛta-sārasa-cakravāka- dātyūha-haṃsa-śuka-tittiri-barhiṇāṃ yaḥ kolāhalo viramate 'cira-mātram uccair bhṛṅgādhipe hari-kathām iva gāyamāne //
मन्दार-कुन्द-कुरबोत्पल-चम्पकार्ण- पुन्नाग-नाग-बकुलाम्बुज-पारिजाताः मन्दार-कुन्द-कुरबोत्पल-चम्पकार्ण- पुन्नाग-नाग-बकुलाम्बुज-पारिजाताः गन्धे ऽर्चिते तुलसिकाभरणेन तस्या यस्मिंस् तपः सुमनसो बहु मानयन्ति ॥
mandāra-kunda-kurabotpala-campakārṇa- punnāga-nāga-bakulāmbuja-pārijātāḥ mandāra-kunda-kurabotpala-campakārṇa- punnāga-nāga-bakulāmbuja-pārijātāḥ gandhe 'rcite tulasikābharaṇena tasyā yasmiṃs tapaḥ sumanaso bahu mānayanti //
यत् सङ्कुलं हरि-पदानति-मात्र-दृष्टैर् वैदूर्य-मारकत-हेम-मयैर् विमानैः यत् सङ्कुलं हरि-पदानति-मात्र-दृष्टैर् वैदूर्य-मारकत-हेम-मयैर् विमानैः येषां बृहत्-कटि-तटाः स्मित-शोभि-मुख्यः कृष्णात्मनां न रज आदधुर् उत्स्मयाद्यैः ॥
yat saṅkulaṃ hari-padānati-mātra-dṛṣṭair vaidūrya-mārakata-hema-mayair vimānaiḥ yat saṅkulaṃ hari-padānati-mātra-dṛṣṭair vaidūrya-mārakata-hema-mayair vimānaiḥ yeṣāṃ bṛhat-kaṭi-taṭāḥ smita-śobhi-mukhyaḥ kṛṣṇātmanāṃ na raja ādadhur utsmayādyaiḥ //
श्री रूपिणी क्वणयती चरणारविन्दं लीलाम्बुजेन हरि-सद्मनि मुक्त-दोषा श्री रूपिणी क्वणयती चरणारविन्दं लीलाम्बुजेन हरि-सद्मनि मुक्त-दोषा संलक्ष्यते स्फटिक-कुड्य उपेत-हेम्नि सम्मार्जतीव यद्-अनुग्रहणे ऽन्य-यत्नः ॥
śrī rūpiṇī kvaṇayatī caraṇāravindaṃ līlāmbujena hari-sadmani mukta-doṣā śrī rūpiṇī kvaṇayatī caraṇāravindaṃ līlāmbujena hari-sadmani mukta-doṣā saṃlakṣyate sphaṭika-kuḍya upeta-hemni sammārjatīva yad-anugrahaṇe 'nya-yatnaḥ //
वापीषु विद्रुम-तटास्व् अमलामृताप्सु प्रेष्यान्विता निज-वने तुलसीभिर् ईशम् वापीषु विद्रुम-तटास्व् अमलामृताप्सु प्रेष्यान्विता निज-वने तुलसीभिर् ईशम् अभ्यर्चती स्वलकम् उन्नसम् ईक्ष्य वक्त्रम् उच्छेषितं भगवतेत्य् अमताङ्ग यच्-छ्रीः ॥
vāpīṣu vidruma-taṭāsv amalāmṛtāpsu preṣyānvitā nija-vane tulasībhir īśam vāpīṣu vidruma-taṭāsv amalāmṛtāpsu preṣyānvitā nija-vane tulasībhir īśam abhyarcatī svalakam unnasam īkṣya vaktram uccheṣitaṃ bhagavatety amatāṅga yac-chrīḥ //
यन् न व्रजन्त्य् अघ-भिदो रचनानुवादाच् छृण्वन्ति ये ऽन्य-विषयाः कुकथा मति-घ्नीः यन् न व्रजन्त्य् अघ-भिदो रचनानुवादाच् छृण्वन्ति ये ऽन्य-विषयाः कुकथा मति-घ्नीः यास् तु श्रुता हत-भगैर् नृभिर् आत्त-सारास् तांस् तान् क्षिपन्त्य् अशरणेषु तमःसु हन्त ॥
yan na vrajanty agha-bhido racanānuvādāc chṛṇvanti ye 'nya-viṣayāḥ kukathā mati-ghnīḥ yan na vrajanty agha-bhido racanānuvādāc chṛṇvanti ye 'nya-viṣayāḥ kukathā mati-ghnīḥ yās tu śrutā hata-bhagair nṛbhir ātta-sārās tāṃs tān kṣipanty aśaraṇeṣu tamaḥsu hanta //
ये ऽभ्यर्थिताम् अपि च नो नृ-गतिं प्रपन्ना ज्ञानं च तत्त्व-विषयं सह-धर्मं यत्र ये ऽभ्यर्थिताम् अपि च नो नृ-गतिं प्रपन्ना ज्ञानं च तत्त्व-विषयं सह-धर्मं यत्र नाराधनं भगवतो वितरन्त्य् अमुष्य सम्मोहिता विततया बत मायया ते ॥
ye 'bhyarthitām api ca no nṛ-gatiṃ prapannā jñānaṃ ca tattva-viṣayaṃ saha-dharmaṃ yatra ye 'bhyarthitām api ca no nṛ-gatiṃ prapannā jñānaṃ ca tattva-viṣayaṃ saha-dharmaṃ yatra nārādhanaṃ bhagavato vitaranty amuṣya sammohitā vitatayā bata māyayā te //
यच् च व्रजन्त्य् अनिमिषाम् ऋषभानुवृत्त्या दूरे यमा ह्य् उपरि नः स्पृहणीय-शीलाः यच् च व्रजन्त्य् अनिमिषाम् ऋषभानुवृत्त्या दूरे यमा ह्य् उपरि नः स्पृहणीय-शीलाः भर्तुर् मिथः सुयशसः कथनानुराग- वैक्लव्य-बाष्प-कलया पुलकी-कृताङ्गाः ॥
yac ca vrajanty animiṣām ṛṣabhānuvṛttyā dūre yamā hy upari naḥ spṛhaṇīya-śīlāḥ yac ca vrajanty animiṣām ṛṣabhānuvṛttyā dūre yamā hy upari naḥ spṛhaṇīya-śīlāḥ bhartur mithaḥ suyaśasaḥ kathanānurāga- vaiklavya-bāṣpa-kalayā pulakī-kṛtāṅgāḥ //
तद् विश्व-गुर्व्-अधिकृतं भुवनैक-वन्द्यं दिव्यं विचित्र-विबुधाग्र्य-विमान-शोचिः तद् विश्व-गुर्व्-अधिकृतं भुवनैक-वन्द्यं दिव्यं विचित्र-विबुधाग्र्य-विमान-शोचिः आपुः परां मुदम् अपूर्वम् उपेत्य योग- माया-बलेन मुनयस् तद् अथो विकुण्ठम् ॥
tad viśva-gurv-adhikṛtaṃ bhuvanaika-vandyaṃ divyaṃ vicitra-vibudhāgrya-vimāna-śociḥ tad viśva-gurv-adhikṛtaṃ bhuvanaika-vandyaṃ divyaṃ vicitra-vibudhāgrya-vimāna-śociḥ āpuḥ parāṃ mudam apūrvam upetya yoga- māyā-balena munayas tad atho vikuṇṭham //
तस्मिन्न् अतीत्य मुनयः षड् असज्जमानाः कक्षाः समान-वयसाव् अथ सप्तमायाम् तस्मिन्न् अतीत्य मुनयः षड् असज्जमानाः कक्षाः समान-वयसाव् अथ सप्तमायाम् देवाव् अचक्षत गृहीत-गदौ परार्ध्य- केयूर-कुण्डल-किरीट-विटङ्क-वेषौ ॥
tasminn atītya munayaḥ ṣaḍ asajjamānāḥ kakṣāḥ samāna-vayasāv atha saptamāyām tasminn atītya munayaḥ ṣaḍ asajjamānāḥ kakṣāḥ samāna-vayasāv atha saptamāyām devāv acakṣata gṛhīta-gadau parārdhya- keyūra-kuṇḍala-kirīṭa-viṭaṅka-veṣau //
मत्त-द्विरेफ-वनमालिकया निवीतौ विन्यस्तयासित-चतुष्टय-बाहु-मध्ये मत्त-द्विरेफ-वनमालिकया निवीतौ विन्यस्तयासित-चतुष्टय-बाहु-मध्ये वक्त्रं भ्रुवा कुटिलया स्फुट-निर्गमाभ्यां रक्तेक्षणेन च मनाग् रभसं दधानौ ॥
matta-dvirepha-vanamālikayā nivītau vinyastayāsita-catuṣṭaya-bāhu-madhye matta-dvirepha-vanamālikayā nivītau vinyastayāsita-catuṣṭaya-bāhu-madhye vaktraṃ bhruvā kuṭilayā sphuṭa-nirgamābhyāṃ raktekṣaṇena ca manāg rabhasaṃ dadhānau //
द्वार्य् एतयोर् निविविशुर् मिषतोर् अपृष्ट्वा पूर्वा यथा पुरट-वज्र-कपाटिका याः द्वार्य् एतयोर् निविविशुर् मिषतोर् अपृष्ट्वा पूर्वा यथा पुरट-वज्र-कपाटिका याः सर्वत्र ते ऽविषमया मुनयः स्व-दृष्ट्या ये सञ्चरन्त्य् अविहता विगताभिशङ्काः ॥
dvāry etayor niviviśur miṣator apṛṣṭvā pūrvā yathā puraṭa-vajra-kapāṭikā yāḥ dvāry etayor niviviśur miṣator apṛṣṭvā pūrvā yathā puraṭa-vajra-kapāṭikā yāḥ sarvatra te 'viṣamayā munayaḥ sva-dṛṣṭyā ye sañcaranty avihatā vigatābhiśaṅkāḥ //
तान् वीक्ष्य वात-रशनांश् चतुरः कुमारान् वृद्धान् दशार्ध-वयसो विदितात्म-तत्त्वान् तान् वीक्ष्य वात-रशनांश् चतुरः कुमारान् वृद्धान् दशार्ध-वयसो विदितात्म-तत्त्वान् वेत्रेण चास्खलयताम् अतद्-अर्हणांस् तौ तेजो विहस्य भगवत्-प्रतिकूल-शीलौ ॥
tān vīkṣya vāta-raśanāṃś caturaḥ kumārān vṛddhān daśārdha-vayaso viditātma-tattvān tān vīkṣya vāta-raśanāṃś caturaḥ kumārān vṛddhān daśārdha-vayaso viditātma-tattvān vetreṇa cāskhalayatām atad-arhaṇāṃs tau tejo vihasya bhagavat-pratikūla-śīlau //
ताभ्यां मिषत्स्व् अनिमिषेषु निषिध्यमानाः स्वर्हत्तमा ह्य् अपि हरेः प्रतिहार-पाभ्याम् ताभ्यां मिषत्स्व् अनिमिषेषु निषिध्यमानाः स्वर्हत्तमा ह्य् अपि हरेः प्रतिहार-पाभ्याम् ऊचुः सुहृत्तम-दिदृक्षित-भङ्ग ईषत् कामानुजेन सहसा त उपप्लुताक्षाः ॥
tābhyāṃ miṣatsv animiṣeṣu niṣidhyamānāḥ svarhattamā hy api hareḥ pratihāra-pābhyām tābhyāṃ miṣatsv animiṣeṣu niṣidhyamānāḥ svarhattamā hy api hareḥ pratihāra-pābhyām ūcuḥ suhṛttama-didṛkṣita-bhaṅga īṣat kāmānujena sahasā ta upaplutākṣāḥ //
मुनय ऊचुः को वाम् इहैत्य भगवत्-परिचर्ययोच्चैस् तद्-धर्मिणां निवसतां विषमः स्वभावः को वाम् इहैत्य भगवत्-परिचर्ययोच्चैस् तद्-धर्मिणां निवसतां विषमः स्वभावः तस्मिन् प्रशान्त-पुरुषे गत-विग्रहे वां को वात्मवत् कुहकयोः परिशङ्कनीयः ॥
munaya ūcuḥ ko vām ihaitya bhagavat-paricaryayoccais tad-dharmiṇāṃ nivasatāṃ viṣamaḥ svabhāvaḥ ko vām ihaitya bhagavat-paricaryayoccais tad-dharmiṇāṃ nivasatāṃ viṣamaḥ svabhāvaḥ tasmin praśānta-puruṣe gata-vigrahe vāṃ ko vātmavat kuhakayoḥ pariśaṅkanīyaḥ //
न ह्य् अन्तरं भगवतीह समस्त-कुक्षाव् आत्मानम् आत्मनि नभो नभसीव धीराः न ह्य् अन्तरं भगवतीह समस्त-कुक्षाव् आत्मानम् आत्मनि नभो नभसीव धीराः पश्यन्ति यत्र युवयोः सुर-लिङ्गिनोः किं व्युत्पादितं ह्य् उदर-भेदि भयं यतो ऽस्य ॥
na hy antaraṃ bhagavatīha samasta-kukṣāv ātmānam ātmani nabho nabhasīva dhīrāḥ na hy antaraṃ bhagavatīha samasta-kukṣāv ātmānam ātmani nabho nabhasīva dhīrāḥ paśyanti yatra yuvayoḥ sura-liṅginoḥ kiṃ vyutpāditaṃ hy udara-bhedi bhayaṃ yato 'sya //
तद् वाम् अमुष्य परमस्य विकुण्ठ-भर्तुः कर्तुं प्रकृष्टम् इह धीमहि मन्द-धीभ्याम् तद् वाम् अमुष्य परमस्य विकुण्ठ-भर्तुः कर्तुं प्रकृष्टम् इह धीमहि मन्द-धीभ्याम् लोकान् इतो व्रजतम् अन्तर-भाव-दृष्ट्या पापीयसस् त्रय इमे रिपवो ऽस्य यत्र ॥
tad vām amuṣya paramasya vikuṇṭha-bhartuḥ kartuṃ prakṛṣṭam iha dhīmahi manda-dhībhyām tad vām amuṣya paramasya vikuṇṭha-bhartuḥ kartuṃ prakṛṣṭam iha dhīmahi manda-dhībhyām lokān ito vrajatam antara-bhāva-dṛṣṭyā pāpīyasas traya ime ripavo 'sya yatra //
तेषाम् इतीरितम् उभाव् अवधार्य घोरं तं ब्रह्म-दण्डम् अनिवारणम् अस्त्र-पूगैः तेषाम् इतीरितम् उभाव् अवधार्य घोरं तं ब्रह्म-दण्डम् अनिवारणम् अस्त्र-पूगैः सद्यो हरेर् अनुचराव् उरु बिभ्यतस् तत्- पाद-ग्रहाव् अपतताम् अतिकातरेण ॥
teṣām itīritam ubhāv avadhārya ghoraṃ taṃ brahma-daṇḍam anivāraṇam astra-pūgaiḥ teṣām itīritam ubhāv avadhārya ghoraṃ taṃ brahma-daṇḍam anivāraṇam astra-pūgaiḥ sadyo harer anucarāv uru bibhyatas tat- pāda-grahāv apatatām atikātareṇa //
भूयाद् अघोनि भगवद्भिर् अकारि दण्डो यो नौ हरेत सुर-हेलनम् अप्य् अशेषम् भूयाद् अघोनि भगवद्भिर् अकारि दण्डो यो नौ हरेत सुर-हेलनम् अप्य् अशेषम् मा वो ऽनुताप-कलया भगवत्-स्मृति-घ्नो मोहो भवेद् इह तु नौ व्रजतोर् अधो ऽधः ॥
bhūyād aghoni bhagavadbhir akāri daṇḍo yo nau hareta sura-helanam apy aśeṣam bhūyād aghoni bhagavadbhir akāri daṇḍo yo nau hareta sura-helanam apy aśeṣam mā vo 'nutāpa-kalayā bhagavat-smṛti-ghno moho bhaved iha tu nau vrajator adho 'dhaḥ //
एवं तदैव भगवान् अरविन्द-नाभः स्वानां विबुध्य सद्-अतिक्रमम् आर्य-हृद्यः एवं तदैव भगवान् अरविन्द-नाभः स्वानां विबुध्य सद्-अतिक्रमम् आर्य-हृद्यः तस्मिन् ययौ परमहंस-महा-मुनीनाम् अन्वेषणीय-चरणौ चलयन् सह-श्रीः ॥
evaṃ tadaiva bhagavān aravinda-nābhaḥ svānāṃ vibudhya sad-atikramam ārya-hṛdyaḥ evaṃ tadaiva bhagavān aravinda-nābhaḥ svānāṃ vibudhya sad-atikramam ārya-hṛdyaḥ tasmin yayau paramahaṃsa-mahā-munīnām anveṣaṇīya-caraṇau calayan saha-śrīḥ //
तं त्व् आगतं प्रतिहृतौपयिकं स्व-पुम्भिस् ते ऽचक्षताक्ष-विषयं स्व-समाधि-भाग्यम् तं त्व् आगतं प्रतिहृतौपयिकं स्व-पुम्भिस् ते ऽचक्षताक्ष-विषयं स्व-समाधि-भाग्यम् हंस-श्रियोर् व्यजनयोः शिव-वायु-लोलच्- छुभ्रातपत्र-शशि-केसर-शीकराम्बुम् ॥
taṃ tv āgataṃ pratihṛtaupayikaṃ sva-pumbhis te 'cakṣatākṣa-viṣayaṃ sva-samādhi-bhāgyam taṃ tv āgataṃ pratihṛtaupayikaṃ sva-pumbhis te 'cakṣatākṣa-viṣayaṃ sva-samādhi-bhāgyam haṃsa-śriyor vyajanayoḥ śiva-vāyu-lolac- chubhrātapatra-śaśi-kesara-śīkarāmbum //
कृत्स्न-प्रसाद-सुमुखं स्पृहणीय-धाम स्नेहावलोक-कलया हृदि संस्पृशन्तम् कृत्स्न-प्रसाद-सुमुखं स्पृहणीय-धाम स्नेहावलोक-कलया हृदि संस्पृशन्तम् श्यामे पृथाव् उरसि शोभितया श्रिया स्वश्- चूडामणिं सुभगयन्तम् इवात्म-धिष्ण्यम् ॥
kṛtsna-prasāda-sumukhaṃ spṛhaṇīya-dhāma snehāvaloka-kalayā hṛdi saṃspṛśantam kṛtsna-prasāda-sumukhaṃ spṛhaṇīya-dhāma snehāvaloka-kalayā hṛdi saṃspṛśantam śyāme pṛthāv urasi śobhitayā śriyā svaś- cūḍāmaṇiṃ subhagayantam ivātma-dhiṣṇyam //
पीतांशुके पृथु-नितम्बिनि विस्फुरन्त्या काञ्च्यालिभिर् विरुतया वन-मालया च पीतांशुके पृथु-नितम्बिनि विस्फुरन्त्या काञ्च्यालिभिर् विरुतया वन-मालया च वल्गु-प्रकोष्ठ-वलयं विनता-सुतांसे विन्यस्त-हस्तम् इतरेण धुनानम् अब्जम् ॥
pītāṃśuke pṛthu-nitambini visphurantyā kāñcyālibhir virutayā vana-mālayā ca pītāṃśuke pṛthu-nitambini visphurantyā kāñcyālibhir virutayā vana-mālayā ca valgu-prakoṣṭha-valayaṃ vinatā-sutāṃse vinyasta-hastam itareṇa dhunānam abjam //
विद्युत्-क्षिपन्-मकर-कुण्डल-मण्डनार्ह- गण्ड-स्थलोन्नस-मुखं मणिमत्-किरीटम् विद्युत्-क्षिपन्-मकर-कुण्डल-मण्डनार्ह- गण्ड-स्थलोन्नस-मुखं मणिमत्-किरीटम् दोर्-दण्ड-षण्ड-विवरे हरता परार्ध्य- हारेण कन्धर-गतेन च कौस्तुभेन ॥
vidyut-kṣipan-makara-kuṇḍala-maṇḍanārha- gaṇḍa-sthalonnasa-mukhaṃ maṇimat-kirīṭam vidyut-kṣipan-makara-kuṇḍala-maṇḍanārha- gaṇḍa-sthalonnasa-mukhaṃ maṇimat-kirīṭam dor-daṇḍa-ṣaṇḍa-vivare haratā parārdhya- hāreṇa kandhara-gatena ca kaustubhena //
अत्रोपसृष्टम् इति चोत्स्मितम् इन्दिरायाः स्वानां धिया विरचितं बहु-सौष्ठवाढ्यम् अत्रोपसृष्टम् इति चोत्स्मितम् इन्दिरायाः स्वानां धिया विरचितं बहु-सौष्ठवाढ्यम् मह्यं भवस्य भवतां च भजन्तम् अङ्गं नेमुर् निरीक्ष्य न वितृप्त-दृशो मुदा कैः ॥
atropasṛṣṭam iti cotsmitam indirāyāḥ svānāṃ dhiyā viracitaṃ bahu-sauṣṭhavāḍhyam atropasṛṣṭam iti cotsmitam indirāyāḥ svānāṃ dhiyā viracitaṃ bahu-sauṣṭhavāḍhyam mahyaṃ bhavasya bhavatāṃ ca bhajantam aṅgaṃ nemur nirīkṣya na vitṛpta-dṛśo mudā kaiḥ //
तस्यारविन्द-नयनस्य पदारविन्द- किञ्जल्क-मिश्र-तुलसी-मकरन्द-वायुः तस्यारविन्द-नयनस्य पदारविन्द- किञ्जल्क-मिश्र-तुलसी-मकरन्द-वायुः अन्तर्-गतः स्व-विवरेण चकार तेषां सङ्क्षोभम् अक्षर-जुषाम् अपि चित्त-तन्वोः ॥
tasyāravinda-nayanasya padāravinda- kiñjalka-miśra-tulasī-makaranda-vāyuḥ tasyāravinda-nayanasya padāravinda- kiñjalka-miśra-tulasī-makaranda-vāyuḥ antar-gataḥ sva-vivareṇa cakāra teṣāṃ saṅkṣobham akṣara-juṣām api citta-tanvoḥ //
ते वा अमुष्य वदनासित-पद्म-कोशम् उद्वीक्ष्य सुन्दरतराधर-कुन्द-हासम् ते वा अमुष्य वदनासित-पद्म-कोशम् उद्वीक्ष्य सुन्दरतराधर-कुन्द-हासम् लब्धाशिषः पुनर् अवेक्ष्य तदीयम् अङ्घ्रि- द्वन्द्वं नखारुण-मणि-श्रयणं निदध्युः ॥
te vā amuṣya vadanāsita-padma-kośam udvīkṣya sundaratarādhara-kunda-hāsam te vā amuṣya vadanāsita-padma-kośam udvīkṣya sundaratarādhara-kunda-hāsam labdhāśiṣaḥ punar avekṣya tadīyam aṅghri- dvandvaṃ nakhāruṇa-maṇi-śrayaṇaṃ nidadhyuḥ //
पुंसां गतिं मृगयताम् इह योग-मार्गैर् ध्यानास्पदं बहु-मतं नयनाभिरामम् पुंसां गतिं मृगयताम् इह योग-मार्गैर् ध्यानास्पदं बहु-मतं नयनाभिरामम् पौंस्नं वपुर् दर्शयानम् अनन्य-सिद्धैर् औत्पत्तिकैः समगृणन् युतम् अष्ट-भोगैः ॥
puṃsāṃ gatiṃ mṛgayatām iha yoga-mārgair dhyānāspadaṃ bahu-mataṃ nayanābhirāmam puṃsāṃ gatiṃ mṛgayatām iha yoga-mārgair dhyānāspadaṃ bahu-mataṃ nayanābhirāmam pauṃsnaṃ vapur darśayānam ananya-siddhair autpattikaiḥ samagṛṇan yutam aṣṭa-bhogaiḥ //
कुमारा ऊचुः यो ऽन्तर्हितो हृदि गतो ऽपि दुरात्मनां त्वं सो ऽद्यैव नो नयन-मूलम् अनन्त राद्धः यो ऽन्तर्हितो हृदि गतो ऽपि दुरात्मनां त्वं सो ऽद्यैव नो नयन-मूलम् अनन्त राद्धः यर्ह्य् एव कर्ण-विवरेण गुहां गतो नः पित्रानुवर्णित-रहा भवद्-उद्भवेन ॥
kumārā ūcuḥ yo 'ntarhito hṛdi gato 'pi durātmanāṃ tvaṃ so 'dyaiva no nayana-mūlam ananta rāddhaḥ yo 'ntarhito hṛdi gato 'pi durātmanāṃ tvaṃ so 'dyaiva no nayana-mūlam ananta rāddhaḥ yarhy eva karṇa-vivareṇa guhāṃ gato naḥ pitrānuvarṇita-rahā bhavad-udbhavena //
तं त्वां विदाम भगवन् परम् आत्म-तत्त्वं सत्त्वेन सम्प्रति रतिं रचयन्तम् एषाम् तं त्वां विदाम भगवन् परम् आत्म-तत्त्वं सत्त्वेन सम्प्रति रतिं रचयन्तम् एषाम् यत् ते ऽनुताप-विदितैर् दृढ-भक्ति-योगैर् उद्ग्रन्थयो हृदि विदुर् मुनयो विरागाः ॥
taṃ tvāṃ vidāma bhagavan param ātma-tattvaṃ sattvena samprati ratiṃ racayantam eṣām taṃ tvāṃ vidāma bhagavan param ātma-tattvaṃ sattvena samprati ratiṃ racayantam eṣām yat te 'nutāpa-viditair dṛḍha-bhakti-yogair udgranthayo hṛdi vidur munayo virāgāḥ //
नात्यन्तिकं विगणयन्त्य् अपि ते प्रसादं किम्व् अन्यद् अर्पित-भयं भ्रुव उन्नयैस् ते नात्यन्तिकं विगणयन्त्य् अपि ते प्रसादं किम्व् अन्यद् अर्पित-भयं भ्रुव उन्नयैस् ते ये ऽङ्ग त्वद्-अङ्घ्रि-शरणा भवतः कथायाः कीर्तन्य-तीर्थ-यशसः कुशला रस-ज्ञाः ॥
nātyantikaṃ vigaṇayanty api te prasādaṃ kimv anyad arpita-bhayaṃ bhruva unnayais te nātyantikaṃ vigaṇayanty api te prasādaṃ kimv anyad arpita-bhayaṃ bhruva unnayais te ye 'ṅga tvad-aṅghri-śaraṇā bhavataḥ kathāyāḥ kīrtanya-tīrtha-yaśasaḥ kuśalā rasa-jñāḥ //
कामं भवः स्व-वृजिनैर् निरयेषु नः स्ताच् चेतो ऽलिवद् यदि नु ते पदयो रमेत कामं भवः स्व-वृजिनैर् निरयेषु नः स्ताच् चेतो ऽलिवद् यदि नु ते पदयो रमेत वाचश् च नस् तुलसिवद् यदि ते ऽङ्घ्रि-शोभाः पूर्येत ते गुण-गणैर् यदि कर्ण-रन्ध्रः ॥
kāmaṃ bhavaḥ sva-vṛjinair nirayeṣu naḥ stāc ceto 'livad yadi nu te padayo rameta kāmaṃ bhavaḥ sva-vṛjinair nirayeṣu naḥ stāc ceto 'livad yadi nu te padayo rameta vācaś ca nas tulasivad yadi te 'ṅghri-śobhāḥ pūryeta te guṇa-gaṇair yadi karṇa-randhraḥ //
प्रादुश्चकर्थ यद् इदं पुरुहूत रूपं तेनेश निर्वृतिम् अवापुर् अलं दृशो नः प्रादुश्चकर्थ यद् इदं पुरुहूत रूपं तेनेश निर्वृतिम् अवापुर् अलं दृशो नः तस्मा इदं भगवते नम इद् विधेम यो ऽनात्मनां दुरुदयो भगवान् प्रतीतः ॥
prāduścakartha yad idaṃ puruhūta rūpaṃ teneśa nirvṛtim avāpur alaṃ dṛśo naḥ prāduścakartha yad idaṃ puruhūta rūpaṃ teneśa nirvṛtim avāpur alaṃ dṛśo naḥ tasmā idaṃ bhagavate nama id vidhema yo 'nātmanāṃ durudayo bhagavān pratītaḥ //