श्रीशुक उवाच एवम् एतन् निगदितं पृष्टवान् यद्भवान् मम । नृणां यन् म्रियमाणानां मनुष्येषु मनीषिणाम् ॥
śrīśuka uvāca evam etan nigaditaṃ pṛṣṭavān yadbhavān mama / nṛṇāṃ yan mriyamāṇānāṃ manuṣyeṣu manīṣiṇām //
ब्रह्मवर्चसकामस्तु यजेत ब्रह्मणः पतिम् । इन्द्रम् इन्द्रियकामस्तु प्रजाकामः प्रजापतीन् ॥
brahmavarcasakāmastu yajeta brahmaṇaḥ patim / indram indriyakāmastu prajākāmaḥ prajāpatīn //
देवीं मायां तु श्रीकामस्तेजस्कामो विभावसुम् । वसुकामो वसून् रुद्रान् वीर्यकामो ऽथ वीर्यवान् ॥
devīṃ māyāṃ tu śrīkāmastejaskāmo vibhāvasum / vasukāmo vasūn rudrān vīryakāmo 'tha vīryavān //
अन्नाद्यकामस्त्वदितिं स्वर्गकामो ऽदितेः सुतान् । विश्वान् देवान् राज्यकामः साध्यान् संसाधको विशाम् ॥
annādyakāmastvaditiṃ svargakāmo 'diteḥ sutān / viśvān devān rājyakāmaḥ sādhyān saṃsādhako viśām //
आयुष्कामो ऽश्विनौ देवौ पुष्टिकाम इलां यजेत् । प्रतिष्ठाकामः पुरुषो रोदसी लोकमातरौ ॥
āyuṣkāmo 'śvinau devau puṣṭikāma ilāṃ yajet / pratiṣṭhākāmaḥ puruṣo rodasī lokamātarau //
रूपाभिकामो गन्धर्वान् स्त्रीकामो ऽप्सर उर्वशीम् । आधिपत्यकामः सर्वेषां यजेत परमेष्ठिनम् ॥
rūpābhikāmo gandharvān strīkāmo 'psara urvaśīm / ādhipatyakāmaḥ sarveṣāṃ yajeta parameṣṭhinam //
यज्ञं यजेद्यशस्कामः कोशकामः प्रचेतसम् । विद्याकामस्तु गिरिशं दाम्पत्यार्थ उमां सतीम् ॥
yajñaṃ yajedyaśaskāmaḥ kośakāmaḥ pracetasam / vidyākāmastu giriśaṃ dāmpatyārtha umāṃ satīm //
धर्मार्थ उत्तमश्लोकं तन्तुः तन्वन् पित्न् यजेत् । रक्षाकामः पुण्यजनान् ओजस्कामो मरुद्गणान् ॥
dharmārtha uttamaślokaṃ tantuḥ tanvan pitn yajet / rakṣākāmaḥ puṇyajanān ojaskāmo marudgaṇān //
राज्यकामो मनून् देवान् निरृतिं त्वभिचरन् यजेत् । कामकामो यजेत् सोमम् अकामः पुरुषं परम् ॥
rājyakāmo manūn devān nirṛtiṃ tvabhicaran yajet / kāmakāmo yajet somam akāmaḥ puruṣaṃ param //
अकामः सर्वकामो वा मोक्षकाम उदारधीः । तीव्रेण भक्तियोगेन यजेत पुरुषं परम् ॥
akāmaḥ sarvakāmo vā mokṣakāma udāradhīḥ / tīvreṇa bhaktiyogena yajeta puruṣaṃ param //
एतावान् एव यजताम् इह निःश्रेयसोदयः । भगवत्यचलो भावो यद्भागवतसङ्गतः ॥
etāvān eva yajatām iha niḥśreyasodayaḥ / bhagavatyacalo bhāvo yadbhāgavatasaṅgataḥ //
ज्ञानं यदाप्रतिनिवृत्तगुणोर्मिचक्रम् आत्मप्रसाद उत यत्र गुणेष्वसङ्गः अम्प्; कैवल्यसम्मतपथस्त्वथ भक्तियोगः को निर्वृतो हरिकथासु रतिं न कुर्यात् ॥
jñānaṃ yadāpratinivṛttaguṇormicakram ātmaprasāda uta yatra guṇeṣvasaṅgaḥ amp; kaivalyasammatapathastvatha bhaktiyogaḥ ko nirvṛto harikathāsu ratiṃ na kuryāt //
शौनक उवाच इत्यभिव्याहृतं राजा निशम्य भरतर्षभः । किम् अन्यत् पृष्टवान् भूयो वैयासकिम् ऋषिं कविम् ॥
śaunaka uvāca ityabhivyāhṛtaṃ rājā niśamya bharatarṣabhaḥ / kim anyat pṛṣṭavān bhūyo vaiyāsakim ṛṣiṃ kavim //
एतच् छुश्रूषतां विद्वन् सूत नो ऽर्हसि भाषितुम् । कथा हरिकथोदर्काः सतां स्युः सदसि ध्रुवम् ॥
etac chuśrūṣatāṃ vidvan sūta no 'rhasi bhāṣitum / kathā harikathodarkāḥ satāṃ syuḥ sadasi dhruvam //
स वै भागवतो राजा पाण्डवेयो महारथः । बालक्रीडनकैः क्रीडन् कृष्णक्रीडां य आददे ॥
sa vai bhāgavato rājā pāṇḍaveyo mahārathaḥ / bālakrīḍanakaiḥ krīḍan kṛṣṇakrīḍāṃ ya ādade //
वैयासकिश्च भगवान् वासुदेवपरायणः । उरुगायगुणोदाराः सतां स्युर्हि समागमे ॥
vaiyāsakiśca bhagavān vāsudevaparāyaṇaḥ / urugāyaguṇodārāḥ satāṃ syurhi samāgame //
आयुर्हरति वै पुंसाम् उद्यन्न् अस्तं च यन्न् असौ । तस्यर्ते यत्क्षणो नीत उत्तमश्लोकवार्तया ॥
āyurharati vai puṃsām udyann astaṃ ca yann asau / tasyarte yatkṣaṇo nīta uttamaślokavārtayā //
तरवः किं न जीवन्ति भस्त्राः किं न श्वसन्त्युत । न खादन्ति न मेहन्ति किं ग्रामे पशवो ऽपरे ॥
taravaḥ kiṃ na jīvanti bhastrāḥ kiṃ na śvasantyuta / na khādanti na mehanti kiṃ grāme paśavo 'pare //
श्वविड्वराहोष्ट्रखरैः संस्तुतः पुरुषः पशुः । न यत्कर्णपथोपेतो जातु नाम गदाग्रजः ॥
śvaviḍvarāhoṣṭrakharaiḥ saṃstutaḥ puruṣaḥ paśuḥ / na yatkarṇapathopeto jātu nāma gadāgrajaḥ //
बिले बतोरुक्रमविक्रमान् ये न शृण्वतः कर्णपुटे नरस्य । जिह्वासती दार्दुरिकेव सूत न चोपगायत्युरुगायगाथाः ॥
bile batorukramavikramān ye na śṛṇvataḥ karṇapuṭe narasya / jihvāsatī dārdurikeva sūta na copagāyatyurugāyagāthāḥ //
भारः परं पट्टकिरीटजुष्टम् अप्युत्तमाङ्गं न नमेन् मुकुन्दम् । शावौ करौ नो कुरुते सपर्यां हरेर्लसत्काञ्चनकङ्कणौ वा ॥
bhāraḥ paraṃ paṭṭakirīṭajuṣṭam apyuttamāṅgaṃ na namen mukundam / śāvau karau no kurute saparyāṃ harerlasatkāñcanakaṅkaṇau vā //
बर्हायिते ते नयने नराणां लिङ्गानि विष्णोर्न निरीक्षतो ये । पादौ नृणां तौ द्रुमजन्मभाजौ क्षेत्राणि नानुव्रजतो हरेर्यौ ॥
barhāyite te nayane narāṇāṃ liṅgāni viṣṇorna nirīkṣato ye / pādau nṛṇāṃ tau drumajanmabhājau kṣetrāṇi nānuvrajato hareryau //
जीवञ् छवो भागवताङ्घ्रिरेणुं न जातु मर्त्यो ऽभिलभेत यस्तु । श्रीविष्णुपद्या मनुजस्तुलस्याः श्वसञ् छवो यस्तु न वेद गन्धम् ॥
jīvañ chavo bhāgavatāṅghrireṇuṃ na jātu martyo 'bhilabheta yastu / śrīviṣṇupadyā manujastulasyāḥ śvasañ chavo yastu na veda gandham //
तदश्मसारं हृदयं बतेदं यद्गृह्यमाणैर्हरिनामधेयैः । न विक्रियेताथ यदा विकारो नेत्रे जलं गात्ररुहेषु हर्षः ॥
tadaśmasāraṃ hṛdayaṃ batedaṃ yadgṛhyamāṇairharināmadheyaiḥ / na vikriyetātha yadā vikāro netre jalaṃ gātraruheṣu harṣaḥ //
अथाभिधेह्यङ्ग मनोऽनुकूलं प्रभाषसे भागवतप्रधानः । यदाह वैयासकिरात्मविद्या विशारदो नृपतिं साधु पृष्टः ॥
athābhidhehyaṅga mano'nukūlaṃ prabhāṣase bhāgavatapradhānaḥ / yadāha vaiyāsakirātmavidyā viśārado nṛpatiṃ sādhu pṛṣṭaḥ //