श्री-शुक उवाच तथानुगृह्य भगवान् गोपीनां स गुरुर् गतिः । युधिष्ठिरम् अथापृच्छत् सर्वांश् च सुहृदो ऽव्ययम् ॥
śrī-śuka uvāca tathānugṛhya bhagavān gopīnāṃ sa gurur gatiḥ / yudhiṣṭhiram athāpṛcchat sarvāṃś ca suhṛdo 'vyayam //
त एवं लोक-नाथेन परिपृष्टाः सु-सत्-कृताः । प्रत्यूचुर् हृष्ट-मनसस् तत्-पादेक्षा-हतांहसः ॥
ta evaṃ loka-nāthena paripṛṣṭāḥ su-sat-kṛtāḥ / pratyūcur hṛṣṭa-manasas tat-pādekṣā-hatāṃhasaḥ //
कुतो ऽशिवं त्वच्-चरणाम्बुजासवं महन्-मनस्तो मुख-निःसृतं क्वचित् । पिबन्ति ये कर्ण-पुटैर् अलं प्रभो देहं-भृतां देह-कृद्-अस्मृति-च्छिदम् ॥
kuto 'śivaṃ tvac-caraṇāmbujāsavaṃ mahan-manasto mukha-niḥsṛtaṃ kvacit / pibanti ye karṇa-puṭair alaṃ prabho dehaṃ-bhṛtāṃ deha-kṛd-asmṛti-cchidam //
हि त्वात्म धाम-विधुतात्म-कृत-त्र्य्-अवस्थाम् आनन्द-सम्प्लवम् अखण्डम् अकुण्ठ-बोधम् अम्प्; कालोपसृष्ट-निगमावन आत्त-योग- मायाकृतिं परमहंस-गतिं नताः स्म ॥
hi tvātma dhāma-vidhutātma-kṛta-try-avasthām ānanda-samplavam akhaṇḍam akuṇṭha-bodham amp; kālopasṛṣṭa-nigamāvana ātta-yoga- māyākṛtiṃ paramahaṃsa-gatiṃ natāḥ sma //
श्री-ऋषिर् उवाच इत्य् उत्तमः-श्लोक-शिखा-मणिं जनेष्व् अभिष्टुवत्स्व् अन्धक-कौरव-स्त्रियः इत्य् उत्तमः-श्लोक-शिखा-मणिं जनेष्व् अभिष्टुवत्स्व् अन्धक-कौरव-स्त्रियः समेत्य गोविन्द-कथा मिथो ऽगृनंस् त्रि-लोक-गीताः शृणु वर्णयामि ते ॥
śrī-ṛṣir uvāca ity uttamaḥ-śloka-śikhā-maṇiṃ janeṣv abhiṣṭuvatsv andhaka-kaurava-striyaḥ ity uttamaḥ-śloka-śikhā-maṇiṃ janeṣv abhiṣṭuvatsv andhaka-kaurava-striyaḥ sametya govinda-kathā mitho 'gṛnaṃs tri-loka-gītāḥ śṛṇu varṇayāmi te //
श्री-द्रौपद्य् उवाच हे वैदर्भ्य् अच्युतो भद्रे हे जाम्बवति कौशले । हे सत्यभामे कालिन्दि शैब्ये रोहिणि लक्ष्मणे ॥
śrī-draupady uvāca he vaidarbhy acyuto bhadre he jāmbavati kauśale / he satyabhāme kālindi śaibye rohiṇi lakṣmaṇe //
हे कृष्ण-पत्न्य एतन् नो ब्रूते वो भगवान् स्वयम् । उपयेमे यथा लोकम् अनुकुर्वन् स्व-मायया ॥
he kṛṣṇa-patnya etan no brūte vo bhagavān svayam / upayeme yathā lokam anukurvan sva-māyayā //
श्री-रुक्मिण्य् उवाच चैद्याय मार्पयितुम् उद्यत-कार्मुकेषु राजस्व् अजेय-भट-शेखरिताङ्घ्रि-रेणुः चैद्याय मार्पयितुम् उद्यत-कार्मुकेषु राजस्व् अजेय-भट-शेखरिताङ्घ्रि-रेणुः निन्ये मृगेन्द्र इव भागम् अजावि-यूथात् तच्-छ्री-निकेत-चरणो ऽस्तु ममार्चनाय ॥
śrī-rukmiṇy uvāca caidyāya mārpayitum udyata-kārmukeṣu rājasv ajeya-bhaṭa-śekharitāṅghri-reṇuḥ caidyāya mārpayitum udyata-kārmukeṣu rājasv ajeya-bhaṭa-śekharitāṅghri-reṇuḥ ninye mṛgendra iva bhāgam ajāvi-yūthāt tac-chrī-niketa-caraṇo 'stu mamārcanāya //
श्री-सत्यभामोवाच यो मे सनाभि-वध-तप्त-हृदा ततेन लिप्ताभिशापम् अपमार्ष्टुम् उपाजहार यो मे सनाभि-वध-तप्त-हृदा ततेन लिप्ताभिशापम् अपमार्ष्टुम् उपाजहार जित्वर्क्ष-राजम् अथ रत्नम् अदात् स तेन भीतः पितादिशत मां प्रभवे ऽपि दत्ताम् ॥
śrī-satyabhāmovāca yo me sanābhi-vadha-tapta-hṛdā tatena liptābhiśāpam apamārṣṭum upājahāra yo me sanābhi-vadha-tapta-hṛdā tatena liptābhiśāpam apamārṣṭum upājahāra jitvarkṣa-rājam atha ratnam adāt sa tena bhītaḥ pitādiśata māṃ prabhave 'pi dattām //
श्री-जाम्बवत्य् उवाच प्राज्ञाय देह-कृद् अमुं निज-नाथ-दैवं सीता-पतिं त्रि-नवहान्य् अमुनाभ्ययुध्यत् प्राज्ञाय देह-कृद् अमुं निज-नाथ-दैवं सीता-पतिं त्रि-नवहान्य् अमुनाभ्ययुध्यत् ज्ञात्वा परीक्षित उपाहरद् अर्हणं मां पादौ प्रगृह्य मणिनाहम् अमुष्य दासी ॥
śrī-jāmbavaty uvāca prājñāya deha-kṛd amuṃ nija-nātha-daivaṃ sītā-patiṃ tri-navahāny amunābhyayudhyat prājñāya deha-kṛd amuṃ nija-nātha-daivaṃ sītā-patiṃ tri-navahāny amunābhyayudhyat jñātvā parīkṣita upāharad arhaṇaṃ māṃ pādau pragṛhya maṇināham amuṣya dāsī //
श्री-कालिन्द्य् उवाच तपश् चरन्तीम् आज्ञाय स्व-पाद-स्पर्शनाशया । सख्योपेत्याग्रहीत् पाणिं यो ऽहं तद्-गृह-मार्जनी ॥
śrī-kālindy uvāca tapaś carantīm ājñāya sva-pāda-sparśanāśayā / sakhyopetyāgrahīt pāṇiṃ yo 'haṃ tad-gṛha-mārjanī //
श्री-मित्रविन्दोवाच यो मां स्वयं-वर उपेत्य विजित्य भू-पान् निन्ये श्व-यूथ-गं इवात्म-बलिं द्विपारिः यो मां स्वयं-वर उपेत्य विजित्य भू-पान् निन्ये श्व-यूथ-गं इवात्म-बलिं द्विपारिः भ्रातॄंश् च मे ऽपकुरुतः स्व-पुरं श्रियौकस् तस्यास्तु मे ऽनु-भवम् अङ्घ्र्य्-अवनेजनत्वम् ॥
śrī-mitravindovāca yo māṃ svayaṃ-vara upetya vijitya bhū-pān ninye śva-yūtha-gaṃ ivātma-baliṃ dvipāriḥ yo māṃ svayaṃ-vara upetya vijitya bhū-pān ninye śva-yūtha-gaṃ ivātma-baliṃ dvipāriḥ bhrātṝṃś ca me 'pakurutaḥ sva-puraṃ śriyaukas tasyāstu me 'nu-bhavam aṅghry-avanejanatvam //
श्री-सत्योवाच सप्तोक्षणो ऽति-बल-वीर्य-सु-तीक्ष्ण-शृङ्गान् पित्रा कृतान् क्षितिप-वीर्य-परीक्षणाय सप्तोक्षणो ऽति-बल-वीर्य-सु-तीक्ष्ण-शृङ्गान् पित्रा कृतान् क्षितिप-वीर्य-परीक्षणाय तान् वीर-दुर्मद-हनस् तरसा निगृह्य क्रीडन् बबन्ध ह यथा शिशवो ऽज-तोकान् ॥
śrī-satyovāca saptokṣaṇo 'ti-bala-vīrya-su-tīkṣṇa-śṛṅgān pitrā kṛtān kṣitipa-vīrya-parīkṣaṇāya saptokṣaṇo 'ti-bala-vīrya-su-tīkṣṇa-śṛṅgān pitrā kṛtān kṣitipa-vīrya-parīkṣaṇāya tān vīra-durmada-hanas tarasā nigṛhya krīḍan babandha ha yathā śiśavo 'ja-tokān //
य इत्थं वीर्य-शुल्कां मां दासीभिश् चतुर्-अन्गिणीम् य इत्थं वीर्य-शुल्कां मां दासीभिश् चतुर्-अन्गिणीम् पथि निर्जित्य राजन्यान् निन्ये तद्-दास्यम् अस्तु मे ॥
ya itthaṃ vīrya-śulkāṃ māṃ dāsībhiś catur-angiṇīm ya itthaṃ vīrya-śulkāṃ māṃ dāsībhiś catur-angiṇīm pathi nirjitya rājanyān ninye tad-dāsyam astu me //
श्री-भद्रोवाच पिता मे मातुलेयाय स्वयम् आहूय दत्तवान् । कृष्णे कृष्णाय तच्-चित्ताम् अक्षौहिण्या सखी-जनैः ॥
śrī-bhadrovāca pitā me mātuleyāya svayam āhūya dattavān / kṛṣṇe kṛṣṇāya tac-cittām akṣauhiṇyā sakhī-janaiḥ //
अस्य मे पाद-संस्पर्शो भवेज् जन्मनि जन्मनि । कर्मभिर् भ्राम्यमाणाया येन तच् छ्रेय आत्मनः ॥
asya me pāda-saṃsparśo bhavej janmani janmani / karmabhir bhrāmyamāṇāyā yena tac chreya ātmanaḥ //
श्री-लक्ष्मणोवाच ममापि राज्ञ्य् अच्युत-जन्म-कर्म श्रुत्वा मुहुर् नारद-गीतम् आस ह । चित्तं मुकुन्दे किल पद्म-हस्तया वृतः सु-सम्मृश्य विहाय लोक-पान् ॥
śrī-lakṣmaṇovāca mamāpi rājñy acyuta-janma-karma śrutvā muhur nārada-gītam āsa ha / cittaṃ mukunde kila padma-hastayā vṛtaḥ su-sammṛśya vihāya loka-pān //
ज्ञात्वा मम मतं साध्वि पिता दुहितृ-वत्सलः । बृहत्सेन इति ख्यातस् तत्रोपायम् अचीकरत् ॥
jñātvā mama mataṃ sādhvi pitā duhitṛ-vatsalaḥ / bṛhatsena iti khyātas tatropāyam acīkarat //
यथा स्वयं-वरे राज्ञि मत्स्यः पार्थेप्सया कृतः । अयं तु बहिर् आच्छन्नो दृश्यते स जले परम् ॥
yathā svayaṃ-vare rājñi matsyaḥ pārthepsayā kṛtaḥ / ayaṃ tu bahir ācchanno dṛśyate sa jale param //
श्रुत्वैतत् सर्वतो भू-पा आययुर् मत्-पितुः पुरम् । सर्वास्त्र-शस्त्र-तत्त्व-ज्ञाः सोपाध्यायाः सहस्रशः ॥
śrutvaitat sarvato bhū-pā āyayur mat-pituḥ puram / sarvāstra-śastra-tattva-jñāḥ sopādhyāyāḥ sahasraśaḥ //
पित्रा सम्पूजिताः सर्वे यथा-वीर्यं यथा-वयः । आददुः स-शरं चापं वेद्धुं पर्षदि मद्-धियः ॥
pitrā sampūjitāḥ sarve yathā-vīryaṃ yathā-vayaḥ / ādaduḥ sa-śaraṃ cāpaṃ veddhuṃ parṣadi mad-dhiyaḥ //
आदाय व्यसृजन् केचित् सज्यं कर्तुम् अनीश्वराः । आ-कोष्ठं ज्यां समुत्कृष्य पेतुर् एके ऽमुनाहताः ॥
ādāya vyasṛjan kecit sajyaṃ kartum anīśvarāḥ / ā-koṣṭhaṃ jyāṃ samutkṛṣya petur eke 'munāhatāḥ //
सज्यं कृत्वापरे वीरा मागधाम्बष्ठ-चेदिपाः । भीमो दुर्योधनः कर्णो नाविदंस् तद्-अवस्थितिम् ॥
sajyaṃ kṛtvāpare vīrā māgadhāmbaṣṭha-cedipāḥ / bhīmo duryodhanaḥ karṇo nāvidaṃs tad-avasthitim //
मत्स्याभासं जले वीक्ष्य ज्ञात्वा च तद्-अवस्थितिम् । पार्थो यत्तो ऽसृजद् बाणं नाच्छिनत् पस्पृशे परम् ॥
matsyābhāsaṃ jale vīkṣya jñātvā ca tad-avasthitim / pārtho yatto 'sṛjad bāṇaṃ nācchinat paspṛśe param //
राजन्येषु निवृत्तेषु भग्न-मानेषु मानिषु । भगवान् धनुर् आदाय सज्यं कृत्वाथ लीलया ॥
rājanyeṣu nivṛtteṣu bhagna-māneṣu māniṣu / bhagavān dhanur ādāya sajyaṃ kṛtvātha līlayā //
तस्मिन् सन्धाय विशिखं मत्स्यं वीक्ष्य सकृज् जले । छित्त्वेषुणापातयत् तं सूर्ये चाभिजिति स्थिते ॥
tasmin sandhāya viśikhaṃ matsyaṃ vīkṣya sakṛj jale / chittveṣuṇāpātayat taṃ sūrye cābhijiti sthite //
दिवि दुन्दुभयो नेदुर् जय-शब्द-युता भुवि । देवाश् च कुसुमासारान् मुमुचुर् हर्ष-विह्वलाः ॥
divi dundubhayo nedur jaya-śabda-yutā bhuvi / devāś ca kusumāsārān mumucur harṣa-vihvalāḥ //
तद् रङ्गम् आविशम् अहं कल-नूपुराभ्यां पद्भ्यां प्रगृह्य कनकोइज्वल-रत्न-मालाम् अम्प्; नूत्ने निवीय परिधाय च कौशिकाग्र्ये स-व्रीड-हास-वदना कवरी-धृत-स्रक् ॥
tad raṅgam āviśam ahaṃ kala-nūpurābhyāṃ padbhyāṃ pragṛhya kanakoijvala-ratna-mālām amp; nūtne nivīya paridhāya ca kauśikāgrye sa-vrīḍa-hāsa-vadanā kavarī-dhṛta-srak //
उन्नीय वक्त्रम् उरु-कुन्तल-कुण्डल-त्विड्- गण्ड-स्थलं शिशिर-हास-कटाक्ष-मोक्षैः उन्नीय वक्त्रम् उरु-कुन्तल-कुण्डल-त्विड्- गण्ड-स्थलं शिशिर-हास-कटाक्ष-मोक्षैः राज्ञो निरीक्ष्य परितः शनकैर् मुरारेर् अंसे ऽनुरक्त-हृदया निदधे स्व-मालाम् ॥
unnīya vaktram uru-kuntala-kuṇḍala-tviḍ- gaṇḍa-sthalaṃ śiśira-hāsa-kaṭākṣa-mokṣaiḥ unnīya vaktram uru-kuntala-kuṇḍala-tviḍ- gaṇḍa-sthalaṃ śiśira-hāsa-kaṭākṣa-mokṣaiḥ rājño nirīkṣya paritaḥ śanakair murārer aṃse 'nurakta-hṛdayā nidadhe sva-mālām //
तावन् मृदङ्ग-पटहाः शङ्ख-भेर्य्-आनकादयः । निनेदुर् नट-नर्तक्यो ननृतुर् गायका जगुः ॥
tāvan mṛdaṅga-paṭahāḥ śaṅkha-bhery-ānakādayaḥ / ninedur naṭa-nartakyo nanṛtur gāyakā jaguḥ //
एवं वृते भगवति मयेशे नृप-यूथपाः । न सेहिरे याज्ञसेनि स्पर्धन्तो हृच्-छयातुराः ॥
evaṃ vṛte bhagavati mayeśe nṛpa-yūthapāḥ / na sehire yājñaseni spardhanto hṛc-chayāturāḥ //
मां तावद् रथम् आरोप्य हय-रत्न-चतुष्टयम् । शार्ङ्गम् उद्यम्य सन्नद्धस् तस्थाव् आजौ चतुर्-भुजः ॥
māṃ tāvad ratham āropya haya-ratna-catuṣṭayam / śārṅgam udyamya sannaddhas tasthāv ājau catur-bhujaḥ //
दारुकश् चोदयाम् आस काञ्चनोपस्करं रथम् । मिषतां भू-भुजां राज्ञि मृगाणां मृग-राड् इव ॥
dārukaś codayām āsa kāñcanopaskaraṃ ratham / miṣatāṃ bhū-bhujāṃ rājñi mṛgāṇāṃ mṛga-rāḍ iva //
ते ऽन्वसज्जन्त राजन्या निषेद्धुं पथि केचन । संयत्ता उद्धृतेष्व्-आसा ग्राम-सिंहा यथा हरिम् ॥
te 'nvasajjanta rājanyā niṣeddhuṃ pathi kecana / saṃyattā uddhṛteṣv-āsā grāma-siṃhā yathā harim //
ते शार्ङ्ग-च्युत-बाणौघैः कृत्त-बाह्व्-अङ्घ्रि-कन्धराः । निपेतुः प्रधने केचिद् एके सन्त्यज्य दुद्रुवुः ॥
te śārṅga-cyuta-bāṇaughaiḥ kṛtta-bāhv-aṅghri-kandharāḥ / nipetuḥ pradhane kecid eke santyajya dudruvuḥ //
ततः पुरीं यदु-पतिर् अत्य्-अलङ्कृतां रवि-च्छद-ध्वज-पट-चित्र-तोरणाम् अम्प्; कुशस्थलीं दिवि भुवि चाभिसंस्तुतां समाविशत् तरणिर् इव स्व-केतनम् ॥
tataḥ purīṃ yadu-patir aty-alaṅkṛtāṃ ravi-cchada-dhvaja-paṭa-citra-toraṇām amp; kuśasthalīṃ divi bhuvi cābhisaṃstutāṃ samāviśat taraṇir iva sva-ketanam //
पिता मे पूजयाम् आस सुहृत्-सम्बन्धि-बान्धवान् । महार्ह-वासो-ऽलङ्कारैः शय्यासन-परिच्छदैः ॥
pitā me pūjayām āsa suhṛt-sambandhi-bāndhavān / mahārha-vāso-'laṅkāraiḥ śayyāsana-paricchadaiḥ //
दासीभिः सर्व-सम्पद्भिर् भटेभ-रथ-वाजिभिः । आयुधानि महार्हाणि ददौ पूर्णस्य भक्तितः ॥
dāsībhiḥ sarva-sampadbhir bhaṭebha-ratha-vājibhiḥ / āyudhāni mahārhāṇi dadau pūrṇasya bhaktitaḥ //
आत्मारामस्य तस्येमा वयं वै गृह-दासिकाः । सर्व-सङ्ग-निवृत्त्याद्धा तपसा च बभूविम ॥
ātmārāmasya tasyemā vayaṃ vai gṛha-dāsikāḥ / sarva-saṅga-nivṛttyāddhā tapasā ca babhūvima //
महिष्य ऊचुः भौमं निहत्य स-गणं युधि तेन रुद्धा ज्ञात्वाथ नः क्षिति-जये जित-राज-कन्याः भौमं निहत्य स-गणं युधि तेन रुद्धा ज्ञात्वाथ नः क्षिति-जये जित-राज-कन्याः निर्मुच्य संसृति-विमोक्षम् अनुस्मरन्तीः पादाम्बुजं परिणिनाय य आप्त-कामः ॥
mahiṣya ūcuḥ bhaumaṃ nihatya sa-gaṇaṃ yudhi tena ruddhā jñātvātha naḥ kṣiti-jaye jita-rāja-kanyāḥ bhaumaṃ nihatya sa-gaṇaṃ yudhi tena ruddhā jñātvātha naḥ kṣiti-jaye jita-rāja-kanyāḥ nirmucya saṃsṛti-vimokṣam anusmarantīḥ pādāmbujaṃ pariṇināya ya āpta-kāmaḥ //
न वयं साध्वि साम्राज्यं स्वाराज्यं भौज्यम् अप्य् उत । वैराज्यं पारमेष्ठ्यं च आनन्त्यं वा हरेः पदम् ॥
na vayaṃ sādhvi sāmrājyaṃ svārājyaṃ bhaujyam apy uta / vairājyaṃ pārameṣṭhyaṃ ca ānantyaṃ vā hareḥ padam //
कामयामह एतस्य श्रीमत्-पाद-रजः श्रियः । कुच-कुङ्कुम-गन्धाढ्यं मूर्ध्ना वोढुं गदा-भृतः ॥
kāmayāmaha etasya śrīmat-pāda-rajaḥ śriyaḥ / kuca-kuṅkuma-gandhāḍhyaṃ mūrdhnā voḍhuṃ gadā-bhṛtaḥ //
व्रज-स्त्रियो यद् वाञ्छन्ति पुलिन्द्यस् तृण-वीरुधः । गावश् चारयतो गोपाः पद-स्पर्शं महात्मनः ॥
vraja-striyo yad vāñchanti pulindyas tṛṇa-vīrudhaḥ / gāvaś cārayato gopāḥ pada-sparśaṃ mahātmanaḥ //