श्री-शुक उवाच ततः पर्वण्य् उपावृत्ते प्रचण्डः पांशु-वर्षणः । भीमो वायुर् अभूद् राजन् पूय-गन्धस् तु सर्वशः ॥
śrī-śuka uvāca tataḥ parvaṇy upāvṛtte pracaṇḍaḥ pāṃśu-varṣaṇaḥ / bhīmo vāyur abhūd rājan pūya-gandhas tu sarvaśaḥ //
ततो ऽमेध्य-मयं वर्षं बल्वलेन विनिर्मितम् । अभवद् यज्ञ-शालायां सो ऽन्वदृश्यत शूल-धृक् ॥
tato 'medhya-mayaṃ varṣaṃ balvalena vinirmitam / abhavad yajña-śālāyāṃ so 'nvadṛśyata śūla-dhṛk //
तं विलोक्य बृहत्-कायं भिन्नाञ्जन-चयोपमम् । तप्त-ताम्र-शिखा-श्मश्रुं दंष्ट्रोग्र-भ्रु-कुटी-मुखम् ॥
taṃ vilokya bṛhat-kāyaṃ bhinnāñjana-cayopamam / tapta-tāmra-śikhā-śmaśruṃ daṃṣṭrogra-bhru-kuṭī-mukham //
सस्मार मूषलं रामः पर-सैन्य-विदारणम् । हलं च दैत्य-दमनं ते तूर्णम् उपतस्थतुः ॥
sasmāra mūṣalaṃ rāmaḥ para-sainya-vidāraṇam / halaṃ ca daitya-damanaṃ te tūrṇam upatasthatuḥ //
तम् आकृष्य हलाग्रेण बल्वलं गगने-चरम् । मूषलेनाहनत् क्रुद्धो मूर्ध्नि ब्रह्म-द्रुहं बलः ॥
tam ākṛṣya halāgreṇa balvalaṃ gagane-caram / mūṣalenāhanat kruddho mūrdhni brahma-druhaṃ balaḥ //
सो ऽपतद् भुवि निर्भिन्न- ललाटो ऽसृक् समुत्सृजन् । मुञ्चन्न् आर्त-स्वरं शैलो यथा वज्र-हतो ऽरुणः ॥
so 'patad bhuvi nirbhinna- lalāṭo 'sṛk samutsṛjan / muñcann ārta-svaraṃ śailo yathā vajra-hato 'ruṇaḥ //
संस्तुत्य मुनयो रामं प्रयुज्यावितथाशिषः । अभ्यषिञ्चन् महा-भागा वृत्र-घ्नं विबुधा यथा ॥
saṃstutya munayo rāmaṃ prayujyāvitathāśiṣaḥ / abhyaṣiñcan mahā-bhāgā vṛtra-ghnaṃ vibudhā yathā //
वैजयन्तीं ददुर् मालां श्री-धामाम्लान-पङ्कजां । रामाय वाससी दिव्ये दिव्यान्य् आभरणानि च ॥
vaijayantīṃ dadur mālāṃ śrī-dhāmāmlāna-paṅkajāṃ / rāmāya vāsasī divye divyāny ābharaṇāni ca //
अथ तैर् अभ्यनुज्ञातः कौशिकीम् एत्य ब्राह्मणैः । स्नात्वा सरोवरम् अगाद् यतः सरयूर् आस्रवत् ॥
atha tair abhyanujñātaḥ kauśikīm etya brāhmaṇaiḥ / snātvā sarovaram agād yataḥ sarayūr āsravat //
अनु-स्रोतेन सरयूं प्रयागम् उपगम्य सः । स्नात्वा सन्तर्प्य देवादीन् जगाम पुलहाश्रमम् ॥
anu-srotena sarayūṃ prayāgam upagamya saḥ / snātvā santarpya devādīn jagāma pulahāśramam //
गोमतीं गण्डकीं स्नात्वा विपाशां शोण आप्लुतः । गयां गत्वा पितॄन् इष्ट्वा गङ्गा-सागर-सङ्गमे ॥
gomatīṃ gaṇḍakīṃ snātvā vipāśāṃ śoṇa āplutaḥ / gayāṃ gatvā pitṝn iṣṭvā gaṅgā-sāgara-saṅgame //
उपस्पृश्य महेन्द्राद्रौ रामं दृष्ट्वाभिवाद्य च । सप्त-गोदावरीं वेणां पम्पां भीमरथीं ततः ॥
upaspṛśya mahendrādrau rāmaṃ dṛṣṭvābhivādya ca / sapta-godāvarīṃ veṇāṃ pampāṃ bhīmarathīṃ tataḥ //
स्कन्दं दृष्ट्वा ययौ रामः श्री-शैलं गिरिशालयम् । द्रविडेषु महा-पुण्यं दृष्ट्वाद्रिं वेङ्कटं प्रभुः ॥
skandaṃ dṛṣṭvā yayau rāmaḥ śrī-śailaṃ giriśālayam / draviḍeṣu mahā-puṇyaṃ dṛṣṭvādriṃ veṅkaṭaṃ prabhuḥ //
काम-कोष्णीं पुरीं काञ्चीं कावेरीं च सरिद्-वराम् । श्री-रन्गाख्यं महा-पुण्यं यत्र सन्निहितो हरिः ॥
kāma-koṣṇīṃ purīṃ kāñcīṃ kāverīṃ ca sarid-varām / śrī-rangākhyaṃ mahā-puṇyaṃ yatra sannihito hariḥ //
ऋषभाद्रिं हरेः क्षेत्रं दक्षिणां मथुरां तथा । सामुद्रं सेतुम् अगमत् महा-पातक-नाशनम् ॥
ṛṣabhādriṃ hareḥ kṣetraṃ dakṣiṇāṃ mathurāṃ tathā / sāmudraṃ setum agamat mahā-pātaka-nāśanam //
तत्रायुतम् अदाद् धेनूर् ब्राह्मणेभ्यो हलायुधः । कृतमालां ताम्रपर्णीं मलयं च कुलाचलम् ॥
tatrāyutam adād dhenūr brāhmaṇebhyo halāyudhaḥ / kṛtamālāṃ tāmraparṇīṃ malayaṃ ca kulācalam //
तत्रागस्त्यं समासीनं नमस्कृत्याभिवाद्य च । योजितस् तेन चाशीर्भिर् अनुज्ञातो गतो ऽर्णवम् । दक्षिणं तत्र कन्याख्यां दुर्गां देवीं ददर्श सः ॥
tatrāgastyaṃ samāsīnaṃ namaskṛtyābhivādya ca / yojitas tena cāśīrbhir anujñāto gato 'rṇavam / dakṣiṇaṃ tatra kanyākhyāṃ durgāṃ devīṃ dadarśa saḥ //
ततः फाल्गुनम् आसाद्य पञ्चाप्सरसम् उत्तमम् । विष्णुः सन्निहितो यत्र स्नात्वास्पर्शद् गवायुतम् ॥
tataḥ phālgunam āsādya pañcāpsarasam uttamam / viṣṇuḥ sannihito yatra snātvāsparśad gavāyutam //
ततो ऽभिव्रज्य भगवान् केरलांस् तु त्रिगर्तकान् । गोकर्णाख्यं शिव-क्षेत्रं सान्निध्यं यत्र धूर्जटेः ॥
tato 'bhivrajya bhagavān keralāṃs tu trigartakān / gokarṇākhyaṃ śiva-kṣetraṃ sānnidhyaṃ yatra dhūrjaṭeḥ //
आर्यां द्वैपायनीं दृष्ट्वा शूर्पारकम् अगाद् बलः । तापीं पयोष्णीं निर्विन्ध्याम् उपस्पृश्याथ दण्डकम् ॥
āryāṃ dvaipāyanīṃ dṛṣṭvā śūrpārakam agād balaḥ / tāpīṃ payoṣṇīṃ nirvindhyām upaspṛśyātha daṇḍakam //
प्रविश्य रेवाम् अगमद् यत्र माहिष्मती पुरी । मनु-तीर्थम् उपस्पृश्य प्रभासं पुनर् आगमत् ॥
praviśya revām agamad yatra māhiṣmatī purī / manu-tīrtham upaspṛśya prabhāsaṃ punar āgamat //
श्रुत्वा द्विजैः कथ्यमानं कुरु-पाण्डव-संयुगे । सर्व-राजन्य-निधनं भारं मेने हृतं भुवः ॥
śrutvā dvijaiḥ kathyamānaṃ kuru-pāṇḍava-saṃyuge / sarva-rājanya-nidhanaṃ bhāraṃ mene hṛtaṃ bhuvaḥ //
स भीम-दुर्योधनयोर् गदाभ्यां युध्यतोर् मृधे । वारयिष्यन् विनशनं जगाम यदु-नन्दनः ॥
sa bhīma-duryodhanayor gadābhyāṃ yudhyator mṛdhe / vārayiṣyan vinaśanaṃ jagāma yadu-nandanaḥ //
युधिष्ठिरस् तु तं दृष्ट्वा यमौ कृष्णार्जुनाव् अपि । अभिवाद्याभवंस् तुष्णीं किं विवक्षुर् इहागतः ॥
yudhiṣṭhiras tu taṃ dṛṣṭvā yamau kṛṣṇārjunāv api / abhivādyābhavaṃs tuṣṇīṃ kiṃ vivakṣur ihāgataḥ //
गदा-पाणी उभौ दृष्ट्वा संरब्धौ विजयैषिणौ । मण्डलानि विचित्राणि चरन्ताव् इदम् अब्रवीत् ॥
gadā-pāṇī ubhau dṛṣṭvā saṃrabdhau vijayaiṣiṇau / maṇḍalāni vicitrāṇi carantāv idam abravīt //
युवां तुल्य-बलौ वीरौ हे राजन् हे वृकोदर । एकं प्राणाधिकं मन्ये उतैकं शिक्षयाधिकम् ॥
yuvāṃ tulya-balau vīrau he rājan he vṛkodara / ekaṃ prāṇādhikaṃ manye utaikaṃ śikṣayādhikam //
तस्माद् एकतरस्येह युवयोः सम-वीर्ययोः । न लक्ष्यते जयो ऽन्यो वा विरमत्व् अफलो रणः ॥
tasmād ekatarasyeha yuvayoḥ sama-vīryayoḥ / na lakṣyate jayo 'nyo vā viramatv aphalo raṇaḥ //
न तद्-वाक्यं जगृहतुर् बद्ध-वैरौ नृपार्थवत् । अनुस्मरन्ताव् अन्योन्यं दुरुक्तं दुष्कृतानि च ॥
na tad-vākyaṃ jagṛhatur baddha-vairau nṛpārthavat / anusmarantāv anyonyaṃ duruktaṃ duṣkṛtāni ca //
दिष्टं तद् अनुमन्वानो रामो द्वारवतीं ययौ । उग्रसेनादिभिः प्रीतैर् ज्ञातिभिः समुपागतः ॥
diṣṭaṃ tad anumanvāno rāmo dvāravatīṃ yayau / ugrasenādibhiḥ prītair jñātibhiḥ samupāgataḥ //
तं पुनर् नैमिषं प्राप्तम् ऋषयो ऽयाजयन् मुदा । क्रत्व्-अङ्गं क्रतुभिः सर्वैर् निवृत्ताखिल-विग्रहम् ॥
taṃ punar naimiṣaṃ prāptam ṛṣayo 'yājayan mudā / kratv-aṅgaṃ kratubhiḥ sarvair nivṛttākhila-vigraham //
तेभ्यो विशुद्धं विज्ञानं भगवान् व्यतरद् विभुः । येनैवात्मन्य् अदो विश्वम् आत्मानं विश्व-गं विदुः ॥
tebhyo viśuddhaṃ vijñānaṃ bhagavān vyatarad vibhuḥ / yenaivātmany ado viśvam ātmānaṃ viśva-gaṃ viduḥ //
स्व-पत्यावभृथ-स्नातो ज्ञाति-बन्धु-सुहृद्-वृतः । रेजे स्व-ज्योत्स्नयेवेन्दुः सु-वासाः सुष्ठ्व् अलङ्कृतः ॥
sva-patyāvabhṛtha-snāto jñāti-bandhu-suhṛd-vṛtaḥ / reje sva-jyotsnayevenduḥ su-vāsāḥ suṣṭhv alaṅkṛtaḥ //
ईदृग्-विधान्य् असङ्ख्यानि बलस्य बल-शालिनः । अनन्तस्याप्रमेयस्य माया-मर्त्यस्य सन्ति हि ॥
īdṛg-vidhāny asaṅkhyāni balasya bala-śālinaḥ / anantasyāprameyasya māyā-martyasya santi hi //
यो ऽनुस्मरेत रामस्य कर्माण्य् अद्भुत-कर्मणः । सायं प्रातर् अनन्तस्य विष्णोः स दयितो भवेत् ॥
yo 'nusmareta rāmasya karmāṇy adbhuta-karmaṇaḥ / sāyaṃ prātar anantasya viṣṇoḥ sa dayito bhavet //