श्री-शुक उवाच स उपस्पृश्य सलिलं दंशितो धृत-कार्मुकः । नय मां द्युमतः पार्श्वं वीरस्येत्य् आह सारथिम् ॥
śrī-śuka uvāca sa upaspṛśya salilaṃ daṃśito dhṛta-kārmukaḥ / naya māṃ dyumataḥ pārśvaṃ vīrasyety āha sārathim //
विधमन्तं स्व-सैन्यानि द्युमन्तं रुक्मिणी-सुतः । प्रतिहत्य प्रत्यविध्यान् नाराचैर् अष्टभिः स्मयन् ॥
vidhamantaṃ sva-sainyāni dyumantaṃ rukmiṇī-sutaḥ / pratihatya pratyavidhyān nārācair aṣṭabhiḥ smayan //
चतुर्भिश् चतुरो वाहान् सूतम् एकेन चाहनत् । द्वाभ्यं धनुश् च केतुं च शरेणान्येन वै शिरः ॥
caturbhiś caturo vāhān sūtam ekena cāhanat / dvābhyaṃ dhanuś ca ketuṃ ca śareṇānyena vai śiraḥ //
गद-सात्यकि-साम्बाद्या जघ्नुः सौभ-पतेर् बलम् । पेतुः समुद्रे सौभेयाः सर्वे सञ्छिन्न-कन्धराः ॥
gada-sātyaki-sāmbādyā jaghnuḥ saubha-pater balam / petuḥ samudre saubheyāḥ sarve sañchinna-kandharāḥ //
एवं यदूनां शाल्वानां निघ्नताम् इतरेतरम् । युद्धं त्रि-नव-रात्रं तद् अभूत् तुमुलम् उल्बणम् ॥
evaṃ yadūnāṃ śālvānāṃ nighnatām itaretaram / yuddhaṃ tri-nava-rātraṃ tad abhūt tumulam ulbaṇam //
इन्द्रप्रस्थं गतः कृष्ण आहूतो धर्म-सूनुना । राजसूये ऽथ निवृत्ते शिशुपाले च संस्थिते ॥
indraprasthaṃ gataḥ kṛṣṇa āhūto dharma-sūnunā / rājasūye 'tha nivṛtte śiśupāle ca saṃsthite //
कुरु-वृद्धान् अनुज्ञाप्य मुनींश् च स-सुतां पृथाम् । निमित्तान्य् अति-घोराणि पश्यन् द्वारवतीं ययौ ॥
kuru-vṛddhān anujñāpya munīṃś ca sa-sutāṃ pṛthām / nimittāny ati-ghorāṇi paśyan dvāravatīṃ yayau //
आह चाहम् इहायात आर्य-मिश्राभिसङ्गतः । राजन्याश् चैद्य-पक्षीया नूनं हन्युः पुरीं मम ॥
āha cāham ihāyāta ārya-miśrābhisaṅgataḥ / rājanyāś caidya-pakṣīyā nūnaṃ hanyuḥ purīṃ mama //
वीक्ष्य तत् कदनं स्वानां निरूप्य पुर-रक्षणम् । सौभं च शाल्व-राजं च दारुकं प्राह केशवः ॥
vīkṣya tat kadanaṃ svānāṃ nirūpya pura-rakṣaṇam / saubhaṃ ca śālva-rājaṃ ca dārukaṃ prāha keśavaḥ //
रथं प्रापय मे सूत शाल्वस्यान्तिकम् आशु वै । सम्भ्रमस् ते न कर्तव्यो मायावी सौभ-राड् अयम् ॥
rathaṃ prāpaya me sūta śālvasyāntikam āśu vai / sambhramas te na kartavyo māyāvī saubha-rāḍ ayam //
इत्य् उक्तश् चोदयाम् आस रथम् आस्थाय दारुकः । विशन्तं ददृशुः सर्वे स्वे परे चारुणानुजम् ॥
ity uktaś codayām āsa ratham āsthāya dārukaḥ / viśantaṃ dadṛśuḥ sarve sve pare cāruṇānujam //
शाल्वश् च कृष्णम् आलोक्य हत-प्राय-बलेश्वरः । प्राहरत् कृष्ण-सूतय शक्तिं भीम-रवां मृधे ॥
śālvaś ca kṛṣṇam ālokya hata-prāya-baleśvaraḥ / prāharat kṛṣṇa-sūtaya śaktiṃ bhīma-ravāṃ mṛdhe //
ताम् आपतन्तीं नभसि महोल्काम् इव रंहसा । भासयन्तीं दिशः शौरिः सायकैः शतधाच्छिनत् ॥
tām āpatantīṃ nabhasi maholkām iva raṃhasā / bhāsayantīṃ diśaḥ śauriḥ sāyakaiḥ śatadhācchinat //
तं च षोडशभिर् विद्ध्वा बानैः सौभं च खे भ्रमत् । अविध्यच् छर-सन्दोहैः खं सूर्य इव रश्मिभिः ॥
taṃ ca ṣoḍaśabhir viddhvā bānaiḥ saubhaṃ ca khe bhramat / avidhyac chara-sandohaiḥ khaṃ sūrya iva raśmibhiḥ //
शाल्वः शौरेस् तु दोः सव्यं स-शार्ङ्गं शार्ङ्ग-धन्वनः । बिभेद न्यपतद् धस्ताच् छार्ङ्गम् आसीत् तद् अद्भुतम् ॥
śālvaḥ śaures tu doḥ savyaṃ sa-śārṅgaṃ śārṅga-dhanvanaḥ / bibheda nyapatad dhastāc chārṅgam āsīt tad adbhutam //
हाहा-कारो महान् आसीद् भूतानां तत्र पश्यताम् । निनद्य सौभ-राड् उच्चैर् इदम् आह जनार्दनम् ॥
hāhā-kāro mahān āsīd bhūtānāṃ tatra paśyatām / ninadya saubha-rāḍ uccair idam āha janārdanam //
यत् त्वया मूढ नः सख्युर् भ्रातुर् भार्या हृतेक्षताम् । प्रमत्तः स सभा-मध्ये त्वया व्यापादितः सखा ॥
yat tvayā mūḍha naḥ sakhyur bhrātur bhāryā hṛtekṣatām / pramattaḥ sa sabhā-madhye tvayā vyāpāditaḥ sakhā //
तं त्वाद्य निशितैर् बाणैर् अपराजित-मानिनम् । नयाम्य् अपुनर्-आवृत्तिं यदि तिष्ठेर् ममाग्रतः ॥
taṃ tvādya niśitair bāṇair aparājita-māninam / nayāmy apunar-āvṛttiṃ yadi tiṣṭher mamāgrataḥ //
श्री-भगवान् उवाच वृथा त्वं कत्थसे मन्द न पश्यस्य् अन्तिके ऽन्तकम् । पौरुसं दर्शयन्ति स्म शूरा न बहु-भाषिणः ॥
śrī-bhagavān uvāca vṛthā tvaṃ katthase manda na paśyasy antike 'ntakam / paurusaṃ darśayanti sma śūrā na bahu-bhāṣiṇaḥ //
इत्य् उक्त्वा भगवाञ् छाल्वं गदया भीम-वेगया । तताड जत्रौ संरब्धः स चकम्पे वमन्न् असृक् ॥
ity uktvā bhagavāñ chālvaṃ gadayā bhīma-vegayā / tatāḍa jatrau saṃrabdhaḥ sa cakampe vamann asṛk //
गदायां सन्निवृत्तायां शाल्वस् त्व् अन्तरधीयत । ततो मुहूर्त आगत्य पुरुषः शिरसाच्युतम् । देवक्या प्रहितो ऽस्मीति नत्वा प्राह वचो रुदन् ॥
gadāyāṃ sannivṛttāyāṃ śālvas tv antaradhīyata / tato muhūrta āgatya puruṣaḥ śirasācyutam / devakyā prahito 'smīti natvā prāha vaco rudan //
कृष्ण कृष्ण महा-बाहो पिता ते पितृ-वत्सल । बद्ध्वापनीतः शाल्वेन सौनिकेन यथा पशुः ॥
kṛṣṇa kṛṣṇa mahā-bāho pitā te pitṛ-vatsala / baddhvāpanītaḥ śālvena saunikena yathā paśuḥ //
निशम्य विप्रियं कृष्णो मानुसीं प्रकृतिं गतः । विमनस्को घृणी स्नेहाद् बभाषे प्राकृतो यथा ॥
niśamya vipriyaṃ kṛṣṇo mānusīṃ prakṛtiṃ gataḥ / vimanasko ghṛṇī snehād babhāṣe prākṛto yathā //
कथं रामम् असम्भ्रान्तं जित्वाजेयं सुरासुरैः । शाल्वेनाल्पीयसा नीतः पिता मे बलवान् विधिः ॥
kathaṃ rāmam asambhrāntaṃ jitvājeyaṃ surāsuraiḥ / śālvenālpīyasā nītaḥ pitā me balavān vidhiḥ //
इति ब्रुवाणे गोविन्दे सौभ-राट् प्रत्युपस्थितः । वसुदेवम् इवानीय कृष्णं चेदम् उवाच सः ॥
iti bruvāṇe govinde saubha-rāṭ pratyupasthitaḥ / vasudevam ivānīya kṛṣṇaṃ cedam uvāca saḥ //
एष ते जनिता तातो यद्-अर्थम् इह जीवसि । वधिष्ये वीक्षतस् ते ऽमुम् ईशश् चेत् पाहि बालिश ॥
eṣa te janitā tāto yad-artham iha jīvasi / vadhiṣye vīkṣatas te 'mum īśaś cet pāhi bāliśa //
एवं निर्भर्त्स्य मायावी खड्गेनानकदुन्दुभेः । उत्कृत्य शिर आदाय ख-स्थं सौभं समाविशत् ॥
evaṃ nirbhartsya māyāvī khaḍgenānakadundubheḥ / utkṛtya śira ādāya kha-sthaṃ saubhaṃ samāviśat //
ततो मुहूर्तं प्रकृताव् उपप्लुतः स्व-बोध आस्ते स्व-जनानुषङ्गतः । महानुभावस् तद् अबुध्यद् आसुरीं मायां स शाल्व-प्रसृतां मयोदिताम् ॥
tato muhūrtaṃ prakṛtāv upaplutaḥ sva-bodha āste sva-janānuṣaṅgataḥ / mahānubhāvas tad abudhyad āsurīṃ māyāṃ sa śālva-prasṛtāṃ mayoditām //
न तत्र दूतं न पितुः कलेवरं प्रबुद्ध आजौ समपश्यद् अच्युतः । स्वाप्नं यथा चाम्बर-चारिणं रिपुं सौभ-स्थम् आलोक्य निहन्तुम् उद्यतः ॥
na tatra dūtaṃ na pituḥ kalevaraṃ prabuddha ājau samapaśyad acyutaḥ / svāpnaṃ yathā cāmbara-cāriṇaṃ ripuṃ saubha-stham ālokya nihantum udyataḥ //
एवं वदन्ति राजर्षे ऋषयः के च नान्विताः । यत् स्व-वाचो विरुध्येत नूनं ते न स्मरन्त्य् उत ॥
evaṃ vadanti rājarṣe ṛṣayaḥ ke ca nānvitāḥ / yat sva-vāco virudhyeta nūnaṃ te na smaranty uta //
क्व शोक-मोहौ स्नेहो वा भयं वा ये ऽज्ञ-सम्भवाः । क्व चाखण्डित-विज्ञान- ज्ञानैश्वर्यस् त्व् अखण्डितः ॥
kva śoka-mohau sneho vā bhayaṃ vā ye 'jña-sambhavāḥ / kva cākhaṇḍita-vijñāna- jñānaiśvaryas tv akhaṇḍitaḥ //
यत्-पाद-सेवोर्जितयात्म-विद्यया हिन्वन्त्य् अनाद्यात्म-विपर्यय-ग्रहम् । लभन्त आत्मीयम् अनन्तम् ऐश्वरं कुतो नु मोहः परमस्य सद्-गतेः ॥
yat-pāda-sevorjitayātma-vidyayā hinvanty anādyātma-viparyaya-graham / labhanta ātmīyam anantam aiśvaraṃ kuto nu mohaḥ paramasya sad-gateḥ //
तं शस्त्र-पूगैः प्रहरन्तम् ओजसा शाल्वं शरैः शौरिर् अमोघ-विक्रमः अम्प्; विद्ध्वाच्छिनद् वर्म धनुः शिरो-मणिं सौभं च शत्रोर् गदया रुरोज ह ॥
taṃ śastra-pūgaiḥ praharantam ojasā śālvaṃ śaraiḥ śaurir amogha-vikramaḥ amp; viddhvācchinad varma dhanuḥ śiro-maṇiṃ saubhaṃ ca śatror gadayā ruroja ha //
तत् कृष्ण-हस्तेरितया विचूर्णितं पपात तोये गदया सहस्रधा । विसृज्य तद् भू-तलम् आस्थितो गदाम् उद्यम्य शाल्वो ऽच्युतम् अभ्यगाद् द्रुतम् ॥
tat kṛṣṇa-hasteritayā vicūrṇitaṃ papāta toye gadayā sahasradhā / visṛjya tad bhū-talam āsthito gadām udyamya śālvo 'cyutam abhyagād drutam //
आधावतः स-गदं तस्य बाहुं भल्लेन छित्त्वाथ रथाङ्गम् अद्भुतम् । वधाय शाल्वस्य लयार्क-सन्निभं बिभ्रद् बभौ सार्क इवोदयाचलः ॥
ādhāvataḥ sa-gadaṃ tasya bāhuṃ bhallena chittvātha rathāṅgam adbhutam / vadhāya śālvasya layārka-sannibhaṃ bibhrad babhau sārka ivodayācalaḥ //
जहार तेनैव शिरः स-कुण्डलं किरीट-युक्तं पुरु-मायिनो हरिः । वज्रेण वृत्रस्य यथा पुरन्दरो बभूव हाहेति वचस् तदा नृणाम् ॥
jahāra tenaiva śiraḥ sa-kuṇḍalaṃ kirīṭa-yuktaṃ puru-māyino hariḥ / vajreṇa vṛtrasya yathā purandaro babhūva hāheti vacas tadā nṛṇām //
तस्मिन् निपतिते पापे सौभे च गदया हते । नेदुर् दुन्दुभयो राजन् दिवि देव-गणेरिताः । सखीनाम् अपचितिं कुर्वन् दन्तवक्रो रुषाभ्यगात् ॥
tasmin nipatite pāpe saubhe ca gadayā hate / nedur dundubhayo rājan divi deva-gaṇeritāḥ / sakhīnām apacitiṃ kurvan dantavakro ruṣābhyagāt //