श्री-राजोवाच अजात-शत्रोस् तम् दृष्ट्वा राजसूय-महोदयम् । सर्वे मुमुदिरे ब्रह्मन् नृ-देवा ये समागताः ॥
śrī-rājovāca ajāta-śatros tam dṛṣṭvā rājasūya-mahodayam / sarve mumudire brahman nṛ-devā ye samāgatāḥ //
दुर्योधनं वर्जयित्वा राजानः सर्षयः सुराः । इति श्रुतं नो भगवंस् तत्र कारणम् उच्यताम् ॥
duryodhanaṃ varjayitvā rājānaḥ sarṣayaḥ surāḥ / iti śrutaṃ no bhagavaṃs tatra kāraṇam ucyatām //
श्री-बादरायणिर् उवाच पितामहस्य ते यज्ञे राजसूये महात्मनः । बान्धवाः परिचर्यायां तस्यासन् प्रेम-बन्धनाः ॥
śrī-bādarāyaṇir uvāca pitāmahasya te yajñe rājasūye mahātmanaḥ / bāndhavāḥ paricaryāyāṃ tasyāsan prema-bandhanāḥ //
भीमो महानसाध्यक्षो धनाध्यक्षः सुयोधनः । सहदेवस् तु पूजायां नकुलो द्रव्य-साधने ॥
bhīmo mahānasādhyakṣo dhanādhyakṣaḥ suyodhanaḥ / sahadevas tu pūjāyāṃ nakulo dravya-sādhane //
गुरु-शुश्रूषणे जिष्णुः कृष्णः पादावनेजने । परिवेषणे द्रुपद-जा कर्णो दाने महा-मनाः ॥
guru-śuśrūṣaṇe jiṣṇuḥ kṛṣṇaḥ pādāvanejane / pariveṣaṇe drupada-jā karṇo dāne mahā-manāḥ //
युयुधानो विकर्णश् च हार्दिक्यो विदुरादयः । बाह्लीक-पुत्रा भूर्य्-आद्या ये च सन्तर्दनादयः ॥
yuyudhāno vikarṇaś ca hārdikyo vidurādayaḥ / bāhlīka-putrā bhūry-ādyā ye ca santardanādayaḥ //
निरूपिता महा-यज्ञे नाना-कर्मसु ते तदा । प्रवर्तन्ते स्म राजेन्द्र राज्ञः प्रिय-चिकीर्षवः ॥
nirūpitā mahā-yajñe nānā-karmasu te tadā / pravartante sma rājendra rājñaḥ priya-cikīrṣavaḥ //
ऋत्विक्-सदस्य-बहु-वित्सु सुहृत्तमेषु स्व्-इष्टेषु सूनृत-समर्हण-दक्षिणाभिः अम्प्; चैद्ये च सात्वत-पतेश् चरणं प्रविष्टे चक्रुस् ततस् त्व् अवभृथ-स्नपनं द्यु-नद्याम् ॥
ṛtvik-sadasya-bahu-vitsu suhṛttameṣu sv-iṣṭeṣu sūnṛta-samarhaṇa-dakṣiṇābhiḥ amp; caidye ca sātvata-pateś caraṇaṃ praviṣṭe cakrus tatas tv avabhṛtha-snapanaṃ dyu-nadyām //
मृदङ्ग-शङ्ख-पणव- धुन्धुर्य्-आनक-गोमुखाः । वादित्राणि विचित्राणि नेदुर् आवभृथोत्सवे ॥
mṛdaṅga-śaṅkha-paṇava- dhundhury-ānaka-gomukhāḥ / vāditrāṇi vicitrāṇi nedur āvabhṛthotsave //
नार्तक्यो ननृतुर् हृष्टा गायका यूथशो जगुः । वीणा-वेणु-तलोन्नादस् तेषां स दिवम् अस्पृशत् ॥
nārtakyo nanṛtur hṛṣṭā gāyakā yūthaśo jaguḥ / vīṇā-veṇu-talonnādas teṣāṃ sa divam aspṛśat //
चित्र-ध्वज-पताकाग्रैर् इभेन्द्र-स्यन्दनार्वभिः । स्व्-अलङ्कृतैर् भटैर् भूपा निर्ययू रुक्म-मालिनः ॥
citra-dhvaja-patākāgrair ibhendra-syandanārvabhiḥ / sv-alaṅkṛtair bhaṭair bhūpā niryayū rukma-mālinaḥ //
यदु-सृञ्जय-काम्बोज- कुरु-केकय-कोशलाः । कम्पयन्तो भुवं सैन्यैर् ययमान-पुरः-सराः ॥
yadu-sṛñjaya-kāmboja- kuru-kekaya-kośalāḥ / kampayanto bhuvaṃ sainyair yayamāna-puraḥ-sarāḥ //
सदस्यर्त्विग्-द्विज-श्रेष्ठा ब्रह्म-घोषेण भूयसा । देवर्षि-पितृ-गन्धर्वास् तुष्टुवुः पुष्प-वर्षिणः ॥
sadasyartvig-dvija-śreṣṭhā brahma-ghoṣeṇa bhūyasā / devarṣi-pitṛ-gandharvās tuṣṭuvuḥ puṣpa-varṣiṇaḥ //
स्व्-अलण्कृता नरा नार्यो गन्ध-स्रग्-भूषणाम्बरैः । विलिम्पन्त्यो ऽभिसिञ्चन्त्यो विजह्रुर् विविधै रसैः ॥
sv-alaṇkṛtā narā nāryo gandha-srag-bhūṣaṇāmbaraiḥ / vilimpantyo 'bhisiñcantyo vijahrur vividhai rasaiḥ //
तैल-गोरस-गन्धोद- हरिद्रा-सान्द्र-कुङ्कुमैः । पुम्भिर् लिप्ताः प्रलिम्पन्त्यो विजह्रुर् वार-योषितः ॥
taila-gorasa-gandhoda- haridrā-sāndra-kuṅkumaiḥ / pumbhir liptāḥ pralimpantyo vijahrur vāra-yoṣitaḥ //
गुप्ता नृभिर् निरगमन्न् उपलब्धुम् एतद् देव्यो यथा दिवि विमान-वरैर् नृ-देव्यो अम्प्; ता मातुलेय-सखिभिः परिषिच्यमानाः स-व्रीड-हास-विकसद्-वदना विरेजुः ॥
guptā nṛbhir niragamann upalabdhum etad devyo yathā divi vimāna-varair nṛ-devyo amp; tā mātuleya-sakhibhiḥ pariṣicyamānāḥ sa-vrīḍa-hāsa-vikasad-vadanā virejuḥ //
ता देवरान् उत सखीन् सिषिचुर् दृतीभिः क्लिन्नाम्बरा विवृत-गात्र-कुचोरु-मध्याः ता देवरान् उत सखीन् सिषिचुर् दृतीभिः क्लिन्नाम्बरा विवृत-गात्र-कुचोरु-मध्याः औत्सुक्य-मुक्त-कवराच् च्यवमान-माल्याः क्षोभं दधुर् मल-धियां रुचिरैर् विहारैः ॥
tā devarān uta sakhīn siṣicur dṛtībhiḥ klinnāmbarā vivṛta-gātra-kucoru-madhyāḥ tā devarān uta sakhīn siṣicur dṛtībhiḥ klinnāmbarā vivṛta-gātra-kucoru-madhyāḥ autsukya-mukta-kavarāc cyavamāna-mālyāḥ kṣobhaṃ dadhur mala-dhiyāṃ rucirair vihāraiḥ //
स सम्राड् रथम् आरुढः सद्-अश्वं रुक्म-मालिनम् । व्यरोचत स्व-पत्नीभिः क्रियाभिः क्रतु-राड् इव ॥
sa samrāḍ ratham āruḍhaḥ sad-aśvaṃ rukma-mālinam / vyarocata sva-patnībhiḥ kriyābhiḥ kratu-rāḍ iva //
पत्नी-सम्याजावभृथ्यैश् चरित्वा ते तम् ऋत्विजः । आचान्तं स्नापयां चक्रुर् गङ्गायां सह कृष्णया ॥
patnī-samyājāvabhṛthyaiś caritvā te tam ṛtvijaḥ / ācāntaṃ snāpayāṃ cakrur gaṅgāyāṃ saha kṛṣṇayā //
देव-दुन्दुभयो नेदुर् नर-दुन्दुभिभिः समम् । मुमुचुः पुष्प-वर्षाणि देवर्षि-पितृ-मानवाः ॥
deva-dundubhayo nedur nara-dundubhibhiḥ samam / mumucuḥ puṣpa-varṣāṇi devarṣi-pitṛ-mānavāḥ //
सस्नुस् तत्र ततः सर्वे वर्णाश्रम-युता नराः । महा-पातक्य् अपि यतः सद्यो मुच्येत किल्बिषात् ॥
sasnus tatra tataḥ sarve varṇāśrama-yutā narāḥ / mahā-pātaky api yataḥ sadyo mucyeta kilbiṣāt //
अथ राजाहते क्षौमे परिधाय स्व्-अलङ्कृतः । ऋत्विक्-सदस्य-विप्रादीन् आनर्चाभरणाम्बरैः ॥
atha rājāhate kṣaume paridhāya sv-alaṅkṛtaḥ / ṛtvik-sadasya-viprādīn ānarcābharaṇāmbaraiḥ //
बन्धूञ् ज्ञातीन् नृपान् मित्र- सुहृदो ऽन्यांश् च सर्वशः । अभीक्ष्नं पूजयाम् आस नारायण-परो नृपः ॥
bandhūñ jñātīn nṛpān mitra- suhṛdo 'nyāṃś ca sarvaśaḥ / abhīkṣnaṃ pūjayām āsa nārāyaṇa-paro nṛpaḥ //
सर्वे जनाः सुर-रुचो मणि-कुण्डल-स्रग्- उष्णीष-कञ्चुक-दुकूल-महार्घ्य-हाराः अम्प्; नार्यश् च कुण्डल-युगालक-वृन्द-जुष्ट- वक्त्र-श्रियः कनक-मेखलया विरेजुः ॥
sarve janāḥ sura-ruco maṇi-kuṇḍala-srag- uṣṇīṣa-kañcuka-dukūla-mahārghya-hārāḥ amp; nāryaś ca kuṇḍala-yugālaka-vṛnda-juṣṭa- vaktra-śriyaḥ kanaka-mekhalayā virejuḥ //
अथर्त्विजो महा-शीलाः सदस्या ब्रह्म-वादिनः । ब्रह्म-क्षत्रिय-विट्-शुद्रा- राजानो ये समागताः ॥
athartvijo mahā-śīlāḥ sadasyā brahma-vādinaḥ / brahma-kṣatriya-viṭ-śudrā- rājāno ye samāgatāḥ //
देवर्षि-पितृ-भूतानि लोक-पालाः सहानुगाः । पूजितास् तम् अनुज्ञाप्य स्व-धामानि ययुर् नृप ॥
devarṣi-pitṛ-bhūtāni loka-pālāḥ sahānugāḥ / pūjitās tam anujñāpya sva-dhāmāni yayur nṛpa //
हरि-दासस्य राजर्षे राजसूय-महोदयम् । नैवातृप्यन् प्रशंसन्तः पिबन् मर्त्यो ऽमृतं यथा ॥
hari-dāsasya rājarṣe rājasūya-mahodayam / naivātṛpyan praśaṃsantaḥ piban martyo 'mṛtaṃ yathā //
ततो युधिष्ठिरो राजा सुहृत्-सम्बन्धि-बान्धवान् । प्रेम्णा निवारयाम् आस कृष्णं च त्याग-कातरः ॥
tato yudhiṣṭhiro rājā suhṛt-sambandhi-bāndhavān / premṇā nivārayām āsa kṛṣṇaṃ ca tyāga-kātaraḥ //
भगवान् अपि तत्राङ्ग न्यावात्सीत् तत्-प्रियं-करः । प्रस्थाप्य यदु-वीरांश् च साम्बादींश् च कुशस्थलीम् ॥
bhagavān api tatrāṅga nyāvātsīt tat-priyaṃ-karaḥ / prasthāpya yadu-vīrāṃś ca sāmbādīṃś ca kuśasthalīm //
इत्थं राजा धर्म-सुतो मनोरथ-महार्णवम् । सु-दुस्तरं समुत्तीर्य कृष्णेनासीद् गत-ज्वरः ॥
itthaṃ rājā dharma-suto manoratha-mahārṇavam / su-dustaraṃ samuttīrya kṛṣṇenāsīd gata-jvaraḥ //
एकदान्तः-पुरे तस्य वीक्ष्य दुर्योधनः श्रियम् । अतप्यद् राजसूयस्य महित्वं चाच्युतात्मनः ॥
ekadāntaḥ-pure tasya vīkṣya duryodhanaḥ śriyam / atapyad rājasūyasya mahitvaṃ cācyutātmanaḥ //
यस्मिंस् नरेन्द्र-दितिजेन्द्र-सुरेन्द्र-लक्ष्मीर् नाना विभान्ति किल विश्व-सृजोपकॢप्ताः अम्प्; ताभिः पतीन् द्रुपद-राज-सुतोपतस्थे यस्यां विषक्त-हृदयः कुरु-राड् अतप्यत् ॥
yasmiṃs narendra-ditijendra-surendra-lakṣmīr nānā vibhānti kila viśva-sṛjopakḷptāḥ amp; tābhiḥ patīn drupada-rāja-sutopatasthe yasyāṃ viṣakta-hṛdayaḥ kuru-rāḍ atapyat //
यस्मिन् तदा मधु-पतेर् महिषी-सहस्रं श्रोणी-भरेण शनकैः क्वणद्-अङ्घ्रि-शोभम् यस्मिन् तदा मधु-पतेर् महिषी-सहस्रं श्रोणी-भरेण शनकैः क्वणद्-अङ्घ्रि-शोभम् मध्ये सु-चारु कुच-कुङ्कुम-शोण-हारं श्रीमन्-मुखं प्रचल-कुण्डल-कुन्तलाढ्यम् ॥
yasmin tadā madhu-pater mahiṣī-sahasraṃ śroṇī-bhareṇa śanakaiḥ kvaṇad-aṅghri-śobham yasmin tadā madhu-pater mahiṣī-sahasraṃ śroṇī-bhareṇa śanakaiḥ kvaṇad-aṅghri-śobham madhye su-cāru kuca-kuṅkuma-śoṇa-hāraṃ śrīman-mukhaṃ pracala-kuṇḍala-kuntalāḍhyam //
सभायां मय-कॢप्तायां क्वापि धर्म-सुतो ऽधिराट् । वृतो ऽनुगैर् बन्धुभिश् च कृष्णेनापि स्व-चक्षुषा ॥
sabhāyāṃ maya-kḷptāyāṃ kvāpi dharma-suto 'dhirāṭ / vṛto 'nugair bandhubhiś ca kṛṣṇenāpi sva-cakṣuṣā //
आसीनः काञ्चने साक्षाद् आसने मघवान् इव । पारमेष्ठ्य-श्रीया जुष्टः स्तूयमानश् च वन्दिभिः ॥
āsīnaḥ kāñcane sākṣād āsane maghavān iva / pārameṣṭhya-śrīyā juṣṭaḥ stūyamānaś ca vandibhiḥ //
तत्र दुर्योधनो मानी परीतो भ्रातृभिर् नृप । किरीट-माली न्यविशद् असि-हस्तः क्षिपन् रुषा ॥
tatra duryodhano mānī parīto bhrātṛbhir nṛpa / kirīṭa-mālī nyaviśad asi-hastaḥ kṣipan ruṣā //
स्थले ऽभ्यगृह्णाद् वस्त्रान्तं जलं मत्वा स्थले ऽपतत् । जले च स्थल-वद् भ्रान्त्या मय-माया-विमोहितः ॥
sthale 'bhyagṛhṇād vastrāntaṃ jalaṃ matvā sthale 'patat / jale ca sthala-vad bhrāntyā maya-māyā-vimohitaḥ //
जहास भीमस् तं दृष्ट्वा स्त्रियो नृपतयो परे । निवार्यमाणा अप्य् अङ्ग राज्ञा कृष्णानुमोदिताः ॥
jahāsa bhīmas taṃ dṛṣṭvā striyo nṛpatayo pare / nivāryamāṇā apy aṅga rājñā kṛṣṇānumoditāḥ //
स व्रीडितो ऽवग्-वदनो रुषा ज्वलन् निष्क्रम्य तूष्णीं प्रययौ गजाह्वयम् । हा-हेति शब्दः सु-महान् अभूत् सताम् अजात-शत्रुर् विमना इवाभवत् । बभूव तूष्णीं भगवान् भुवो भरं समुज्जिहीर्षुर् भ्रमति स्म यद्-दृशा ॥
sa vrīḍito 'vag-vadano ruṣā jvalan niṣkramya tūṣṇīṃ prayayau gajāhvayam / hā-heti śabdaḥ su-mahān abhūt satām ajāta-śatrur vimanā ivābhavat / babhūva tūṣṇīṃ bhagavān bhuvo bharaṃ samujjihīrṣur bhramati sma yad-dṛśā //
एतत् ते ऽभिहितं राजन् यत् पृष्टो ऽहम् इह त्वया । सुयोधनस्य दौरात्म्यं राजसूये महा-क्रतौ ॥
etat te 'bhihitaṃ rājan yat pṛṣṭo 'ham iha tvayā / suyodhanasya daurātmyaṃ rājasūye mahā-kratau //