श्री-शुक उवाच अयुते द्वे शतान्य् अष्टौ निरुद्धा युधि निर्जिताः । ते निर्गता गिरिद्रोण्यां मलिना मल-वाससः ॥
śrī-śuka uvāca ayute dve śatāny aṣṭau niruddhā yudhi nirjitāḥ / te nirgatā giridroṇyāṃ malinā mala-vāsasaḥ //
क्षुत्-क्षामाः शुष्क-वदनाः संरोध-परिकर्शिताः । ददृशुस् ते घन-श्यामं पीत-कौशेय-वाससम् ॥
kṣut-kṣāmāḥ śuṣka-vadanāḥ saṃrodha-parikarśitāḥ / dadṛśus te ghana-śyāmaṃ pīta-kauśeya-vāsasam //
श्रीवत्साङ्कं चतुर्-बाहुं पद्म-गर्भारुणेक्षणम् । चारु-प्रसन्न-वदनं स्फुरन्-मकर-कुण्डलम् ॥
śrīvatsāṅkaṃ catur-bāhuṃ padma-garbhāruṇekṣaṇam / cāru-prasanna-vadanaṃ sphuran-makara-kuṇḍalam //
पद्म-हस्तं गदा-शङ्ख रथाङ्गैर् उपलक्षितम् । किरीट-हार-कटक- कटि-सूत्राङ्गदाञ्चितम् ॥
padma-hastaṃ gadā-śaṅkha rathāṅgair upalakṣitam / kirīṭa-hāra-kaṭaka- kaṭi-sūtrāṅgadāñcitam //
भ्राजद्-वर-मणि-ग्रीवं निवीतं वन-मालया । पिबन्त इव चक्षुर्भ्यां लिहन्त इव जिह्वया ॥
bhrājad-vara-maṇi-grīvaṃ nivītaṃ vana-mālayā / pibanta iva cakṣurbhyāṃ lihanta iva jihvayā //
जिघ्रन्त इव नासाभ्यां रम्भन्त इव बाहुभिः । प्रणेमुर् हत-पाप्मानो मूर्धभिः पादयोर् हरेः ॥
jighranta iva nāsābhyāṃ rambhanta iva bāhubhiḥ / praṇemur hata-pāpmāno mūrdhabhiḥ pādayor hareḥ //
कृष्ण-सन्दर्शनाह्लाद ध्वस्त-संरोधन-क्लमाः । प्रशशंसुर् हृषीकेशं गीर्भिः प्राञ्जलयो नृपाः ॥
kṛṣṇa-sandarśanāhlāda dhvasta-saṃrodhana-klamāḥ / praśaśaṃsur hṛṣīkeśaṃ gīrbhiḥ prāñjalayo nṛpāḥ //
राजान ऊचुः नमस् ते देव-देवेश प्रपन्नार्ति-हराव्यय । प्रपन्नान् पाहि नः कृष्ण निर्विण्णान् घोर-संसृतेः ॥
rājāna ūcuḥ namas te deva-deveśa prapannārti-harāvyaya / prapannān pāhi naḥ kṛṣṇa nirviṇṇān ghora-saṃsṛteḥ //
नैनं नाथानुसूयामो मागधं मधुसूदन । अनुग्रहो यद् भवतो राज्ञां राज्य-च्युतिर् विभो ॥
nainaṃ nāthānusūyāmo māgadhaṃ madhusūdana / anugraho yad bhavato rājñāṃ rājya-cyutir vibho //
राज्यैश्वर्य-मदोन्नद्धो न श्रेयो विन्दते नृपः । त्वन्-माया-मोहितो ऽनित्या मन्यते सम्पदो ऽचलाः ॥
rājyaiśvarya-madonnaddho na śreyo vindate nṛpaḥ / tvan-māyā-mohito 'nityā manyate sampado 'calāḥ //
मृग-तृष्णां यथा बाला मन्यन्त उदकाशयम् । एवं वैकारिकीं मायाम् अयुक्ता वस्तु चक्षते ॥
mṛga-tṛṣṇāṃ yathā bālā manyanta udakāśayam / evaṃ vaikārikīṃ māyām ayuktā vastu cakṣate //
वयं पुरा श्री-मद-नष्ट-दृष्टयो जिगीषयास्या इतरेतर-स्पृधः । घ्नन्तः प्रजाः स्वा अति-निर्घृणाः प्रभो मृत्युं पुरस् त्वाविगणय्य दुर्मदाः ॥
vayaṃ purā śrī-mada-naṣṭa-dṛṣṭayo jigīṣayāsyā itaretara-spṛdhaḥ / ghnantaḥ prajāḥ svā ati-nirghṛṇāḥ prabho mṛtyuṃ puras tvāvigaṇayya durmadāḥ //
त एव कृष्णाद्य गभीर-रंहसा दुरन्ते-वीर्येण विचालिताः श्रियः । कालेन तन्वा भवतो ऽनुकम्पया विनष्ट-दर्पाश् चरणौ स्मराम ते ॥
ta eva kṛṣṇādya gabhīra-raṃhasā durante-vīryeṇa vicālitāḥ śriyaḥ / kālena tanvā bhavato 'nukampayā vinaṣṭa-darpāś caraṇau smarāma te //
अथो न राज्यम् मृग-तृष्णि-रूपितं देहेन शश्वत् पतता रुजां भुवा । उपासितव्यं स्पृहयामहे विभो क्रिया-फलं प्रेत्य च कर्ण-रोचनम् ॥
atho na rājyam mṛga-tṛṣṇi-rūpitaṃ dehena śaśvat patatā rujāṃ bhuvā / upāsitavyaṃ spṛhayāmahe vibho kriyā-phalaṃ pretya ca karṇa-rocanam //
तं नः समादिशोपायं येन ते चरणाब्जयोः । स्मृतिर् यथा न विरमेद् अपि संसरताम् इह ॥
taṃ naḥ samādiśopāyaṃ yena te caraṇābjayoḥ / smṛtir yathā na viramed api saṃsaratām iha //
कृष्णाय वासुदेवाय हरये परमात्मने । प्रणत-क्लेश-नाशाय गोविन्दाय नमो नमः ॥
kṛṣṇāya vāsudevāya haraye paramātmane / praṇata-kleśa-nāśāya govindāya namo namaḥ //
श्री-शुक उवाच संस्तूयमानो भगवान् राजभिर् मुक्त-बन्धनैः । तान् आह करुणस् तात शरण्यः श्लक्ष्णया गिरा ॥
śrī-śuka uvāca saṃstūyamāno bhagavān rājabhir mukta-bandhanaiḥ / tān āha karuṇas tāta śaraṇyaḥ ślakṣṇayā girā //
श्री-भगवान् उवाच अद्य प्रभृति वो भूपा मय्य् आत्मन्य् अखिलेश्वरे । सु-दृढा जायते भक्तिर् बाढम् आशंसितं तथा ॥
śrī-bhagavān uvāca adya prabhṛti vo bhūpā mayy ātmany akhileśvare / su-dṛḍhā jāyate bhaktir bāḍham āśaṃsitaṃ tathā //
दिष्ट्या व्यवसितं भूपा भवन्त ऋत-भाषिणः । श्रीय्-ऐश्वर्य-मदोन्नाहं पश्य उन्मादकं नृणाम् ॥
diṣṭyā vyavasitaṃ bhūpā bhavanta ṛta-bhāṣiṇaḥ / śrīy-aiśvarya-madonnāhaṃ paśya unmādakaṃ nṛṇām //
हैहयो नहुषो वेणो रावणो नरको ऽपरे । श्री-मदाद् भ्रंशिताः स्थानाद् देव-दैत्य-नरेश्वराः ॥
haihayo nahuṣo veṇo rāvaṇo narako 'pare / śrī-madād bhraṃśitāḥ sthānād deva-daitya-nareśvarāḥ //
भवन्त एतद् विज्ञाय देहाद्य् उत्पाद्यम् अन्त-वत् । मां यजन्तो ऽध्वरैर् युक्ताः प्रजा धर्मेण रक्ष्यथ ॥
bhavanta etad vijñāya dehādy utpādyam anta-vat / māṃ yajanto 'dhvarair yuktāḥ prajā dharmeṇa rakṣyatha //
सन्तन्वन्तः प्रजा-तन्तून् सुखं दुःखं भवाभवौ । प्राप्तं प्राप्तं च सेवन्तो मच्-चित्ता विचरिष्यथ ॥
santanvantaḥ prajā-tantūn sukhaṃ duḥkhaṃ bhavābhavau / prāptaṃ prāptaṃ ca sevanto mac-cittā vicariṣyatha //
उदासीनाश् च देहादाव् आत्मारामा धृत-व्रताः । मय्य् आवेश्य मनः सम्यङ् माम् अन्ते ब्रह्म यास्यथ ॥
udāsīnāś ca dehādāv ātmārāmā dhṛta-vratāḥ / mayy āveśya manaḥ samyaṅ mām ante brahma yāsyatha //
श्री-शुक उवाच इत्य् आदिश्य नृपान् कृष्णो भगवान् भुवनेश्वरः । तेषां न्ययुङ्क्त पुरुषान् स्त्रियो मज्जन-कर्मणि ॥
śrī-śuka uvāca ity ādiśya nṛpān kṛṣṇo bhagavān bhuvaneśvaraḥ / teṣāṃ nyayuṅkta puruṣān striyo majjana-karmaṇi //
सपर्यां कारयाम् आस सहदेवेन भारत । नरदेवोचितैर् वस्त्रैर् भूषणैः स्रग्-विलेपनैः ॥
saparyāṃ kārayām āsa sahadevena bhārata / naradevocitair vastrair bhūṣaṇaiḥ srag-vilepanaiḥ //
भोजयित्वा वरान्नेन सु-स्नातान् समलङ्कृतान् । भोगैश् च विविधैर् युक्तांस् ताम्बूलाद्यैर् नृपोचितैः ॥
bhojayitvā varānnena su-snātān samalaṅkṛtān / bhogaiś ca vividhair yuktāṃs tāmbūlādyair nṛpocitaiḥ //
ते पूजिता मुकुन्देन राजानो मृष्ट-कुण्डलाः । विरेजुर् मोचिताः क्लेशात् प्रावृड्-अन्ते यथा ग्रहाः ॥
te pūjitā mukundena rājāno mṛṣṭa-kuṇḍalāḥ / virejur mocitāḥ kleśāt prāvṛḍ-ante yathā grahāḥ //
रथान् सद्-अश्वान् आरोप्य मणि-काञ्चन-भूषितान् । प्रीणय्य सुनृतैर् वाक्यैः स्व-देशान् प्रत्ययापयत् ॥
rathān sad-aśvān āropya maṇi-kāñcana-bhūṣitān / prīṇayya sunṛtair vākyaiḥ sva-deśān pratyayāpayat //
त एवं मोचिताः कृच्छ्रात् कृष्णेन सु-महात्मना । ययुस् तम् एव ध्यायन्तः कृतानि च जगत्-पतेः ॥
ta evaṃ mocitāḥ kṛcchrāt kṛṣṇena su-mahātmanā / yayus tam eva dhyāyantaḥ kṛtāni ca jagat-pateḥ //
जगदुः प्रकृतिभ्यस् ते महा-पुरुष-चेष्टितम् । यथान्वशासद् भगवांस् तथा चक्रुर् अतन्द्रिताः ॥
jagaduḥ prakṛtibhyas te mahā-puruṣa-ceṣṭitam / yathānvaśāsad bhagavāṃs tathā cakrur atandritāḥ //
जरासन्धं घातयित्वा भीमसेनेन केशवः । पार्थाभ्यां संयुतः प्रायात् सहदेवेन पूजितः ॥
jarāsandhaṃ ghātayitvā bhīmasenena keśavaḥ / pārthābhyāṃ saṃyutaḥ prāyāt sahadevena pūjitaḥ //
गत्वा ते खाण्डव-प्रस्थं शङ्खान् दध्मुर् जितारयः । हर्षयन्तः स्व-सुहृदो दुर्हृदां चासुखावहाः ॥
gatvā te khāṇḍava-prasthaṃ śaṅkhān dadhmur jitārayaḥ / harṣayantaḥ sva-suhṛdo durhṛdāṃ cāsukhāvahāḥ //
तच् छ्रुत्वा प्रीत-मनस इन्द्रप्रस्थ-निवासिनः । मेनिरे मागधं शान्तं राजा चाप्त-मनोरथः ॥
tac chrutvā prīta-manasa indraprastha-nivāsinaḥ / menire māgadhaṃ śāntaṃ rājā cāpta-manorathaḥ //
अभिवन्द्याथ राजानं भीमार्जुन-जनार्दनाः । सर्वम् आश्रावयां चक्रुर् आत्मना यद् अनुष्ठितम् ॥
abhivandyātha rājānaṃ bhīmārjuna-janārdanāḥ / sarvam āśrāvayāṃ cakrur ātmanā yad anuṣṭhitam //
निशम्य धर्म-राजस् तत् केशवेनानुकम्पितम् । आनन्दाश्रु-कलां मुञ्चन् प्रेम्णा नोवाच किञ्चन ॥
niśamya dharma-rājas tat keśavenānukampitam / ānandāśru-kalāṃ muñcan premṇā novāca kiñcana //