श्री-शुक उवाच इत्य् उदीरितम् आकर्ण्य देवऋषेर् उद्धवो ऽब्रवीत् । सभ्यानां मतम् आज्ञाय कृष्णस्य च महा-मतिः ॥
śrī-śuka uvāca ity udīritam ākarṇya devaṛṣer uddhavo 'bravīt / sabhyānāṃ matam ājñāya kṛṣṇasya ca mahā-matiḥ //
श्री-उद्धव उवाच यद् उक्तम् ऋषिना देव साचिव्यं यक्ष्यतस् त्वया । कार्यं पैतृ-ष्वस्रेयस्य रक्षा च शरणैषिणाम् ॥
śrī-uddhava uvāca yad uktam ṛṣinā deva sācivyaṃ yakṣyatas tvayā / kāryaṃ paitṛ-ṣvasreyasya rakṣā ca śaraṇaiṣiṇām //
यष्टव्यम् राजसूयेन दिक्-चक्र-जयिना विभो । अतो जरा-सुत-जय उभयार्थो मतो मम ॥
yaṣṭavyam rājasūyena dik-cakra-jayinā vibho / ato jarā-suta-jaya ubhayārtho mato mama //
अस्माकं च महान् अर्थो ह्य् एतेनैव भविष्यति । यशश् च तव गोविन्द राज्ञो बद्धान् विमुञ्चतः ॥
asmākaṃ ca mahān artho hy etenaiva bhaviṣyati / yaśaś ca tava govinda rājño baddhān vimuñcataḥ //
स वै दुर्विषहो राजा नागायुत-समो बले । बलिनाम् अपि चान्येषां भीमं सम-बलं विना ॥
sa vai durviṣaho rājā nāgāyuta-samo bale / balinām api cānyeṣāṃ bhīmaṃ sama-balaṃ vinā //
द्वै-रथे स तु जेतव्यो मा शताक्षौहिणी-युतः । ब्राह्मण्यो ऽभ्यर्थितो विप्रैर् न प्रत्याख्याति कर्हिचित् ॥
dvai-rathe sa tu jetavyo mā śatākṣauhiṇī-yutaḥ / brāhmaṇyo 'bhyarthito viprair na pratyākhyāti karhicit //
ब्रह्म-वेष-धरो गत्वा तं भिक्षेत वृकोदरः । हनिष्यति न सन्देहो द्वै-रथे तव सन्निधौ ॥
brahma-veṣa-dharo gatvā taṃ bhikṣeta vṛkodaraḥ / haniṣyati na sandeho dvai-rathe tava sannidhau //
निमित्तं परम् ईशस्य विश्व-सर्ग-निरोधयोः । हिरण्यगर्भः शर्वश् च कालस्यारूपिणस् तव ॥
nimittaṃ param īśasya viśva-sarga-nirodhayoḥ / hiraṇyagarbhaḥ śarvaś ca kālasyārūpiṇas tava //
गायन्ति ते विशद-कर्म गृहेषु देव्यो राज्ञां स्व-शत्रु-वधम् आत्म-विमोक्षणं च अम्प्; गोप्यश् च कुञ्जर-पतेर् जनकात्मजायाः पित्रोश् च लब्ध-शरणा मुनयो वयं च ॥
gāyanti te viśada-karma gṛheṣu devyo rājñāṃ sva-śatru-vadham ātma-vimokṣaṇaṃ ca amp; gopyaś ca kuñjara-pater janakātmajāyāḥ pitroś ca labdha-śaraṇā munayo vayaṃ ca //
जरासन्ध-वधः कृष्ण भूर्य्-अर्थायोपकल्पते । प्रायः पाक-विपाकेन तव चाभिमतः क्रतुः ॥
jarāsandha-vadhaḥ kṛṣṇa bhūry-arthāyopakalpate / prāyaḥ pāka-vipākena tava cābhimataḥ kratuḥ //
श्री-शुक उवाच इत्य् उद्धव-वचो राजन् सर्वतो-भद्रम् अच्युतम् । देवर्षिर् यदु-वृद्धाश् च कृष्णश् च प्रत्यपूजयन् ॥
śrī-śuka uvāca ity uddhava-vaco rājan sarvato-bhadram acyutam / devarṣir yadu-vṛddhāś ca kṛṣṇaś ca pratyapūjayan //
अथादिशत् प्रयाणाय भगवान् देवकी-सुतः । भृत्यान् दारुक-जैत्रादीन् अनुज्ञाप्य गुरून् विभुः ॥
athādiśat prayāṇāya bhagavān devakī-sutaḥ / bhṛtyān dāruka-jaitrādīn anujñāpya gurūn vibhuḥ //
निर्गमय्यावरोधान् स्वान् स-सुतान् स-परिच्छदान् । सङ्कर्षणम् अनुज्ञाप्य यदु-राजं च शत्रु-हन् । सूतोपनीतं स्व-रथम् आरुहद् गरुड-ध्वजम् ॥
nirgamayyāvarodhān svān sa-sutān sa-paricchadān / saṅkarṣaṇam anujñāpya yadu-rājaṃ ca śatru-han / sūtopanītaṃ sva-ratham āruhad garuḍa-dhvajam //
ततो रथ-द्विप-भट-सादि-नायकैः करालया परिवृत आत्म-सेनया अम्प्; मृदङ्ग-भेर्य्-आनक-शङ्ख-गोमुखैः प्रघोष-घोषित-ककुभो निरक्रमत् ॥
tato ratha-dvipa-bhaṭa-sādi-nāyakaiḥ karālayā parivṛta ātma-senayā amp; mṛdaṅga-bhery-ānaka-śaṅkha-gomukhaiḥ praghoṣa-ghoṣita-kakubho nirakramat //
नृ-वाजि-काञ्चन-शिबिकाभिर् अच्युतं सहात्मजाः पतिम् अनु सु-व्रता ययुः । वराम्बराभरण-विलेपन-स्रजः सु-संवृता नृभिर् असि-चर्म-पाणिभिः ॥
nṛ-vāji-kāñcana-śibikābhir acyutaṃ sahātmajāḥ patim anu su-vratā yayuḥ / varāmbarābharaṇa-vilepana-srajaḥ su-saṃvṛtā nṛbhir asi-carma-pāṇibhiḥ //
नरोष्ट्र-गो-महिष-खराश्वतर्य्-अनः करेणुभिः परिजन-वार-योषितः अम्प्; स्व्-अलङ्कृताः कट-कुटि-कम्बलाम्बराद्य्- उपस्करा ययुर् अधियुज्य सर्वतः ॥
naroṣṭra-go-mahiṣa-kharāśvatary-anaḥ kareṇubhiḥ parijana-vāra-yoṣitaḥ amp; sv-alaṅkṛtāḥ kaṭa-kuṭi-kambalāmbarādy- upaskarā yayur adhiyujya sarvataḥ //
बलं बृहद्-ध्वज-पट-छत्र-चामरैर् वरायुधाभरण-किरीट-वर्मभिः बलं बृहद्-ध्वज-पट-छत्र-चामरैर् वरायुधाभरण-किरीट-वर्मभिः दिवांशुभिस् तुमुल-रवं बभौ रवेर् यथार्णवः क्षुभित-तिमिङ्गिलोर्मिभिः ॥
balaṃ bṛhad-dhvaja-paṭa-chatra-cāmarair varāyudhābharaṇa-kirīṭa-varmabhiḥ balaṃ bṛhad-dhvaja-paṭa-chatra-cāmarair varāyudhābharaṇa-kirīṭa-varmabhiḥ divāṃśubhis tumula-ravaṃ babhau raver yathārṇavaḥ kṣubhita-timiṅgilormibhiḥ //
अथो मुनिर् यदु-पतिना सभाजितः प्रणम्य तं हृदि विदधद् विहायसा । निशम्य तद्-व्यवसितम् आहृतार्हणो मुकुन्द-सन्दरशन-निर्वृतेन्द्रियः ॥
atho munir yadu-patinā sabhājitaḥ praṇamya taṃ hṛdi vidadhad vihāyasā / niśamya tad-vyavasitam āhṛtārhaṇo mukunda-sandaraśana-nirvṛtendriyaḥ //
राज-दूतम् उवाचेदं भगवान् प्रीणयन् गिरा । मा भैष्ट दूत भद्रं वो घातयिष्यामि मागधम् ॥
rāja-dūtam uvācedaṃ bhagavān prīṇayan girā / mā bhaiṣṭa dūta bhadraṃ vo ghātayiṣyāmi māgadham //
इत्य् उक्तः प्रस्थितो दूतो यथा-वद् अवदन् नृपान् । ते ऽपि सन्दर्शनं शौरेः प्रत्यैक्षन् यन् मुमुक्षवः ॥
ity uktaḥ prasthito dūto yathā-vad avadan nṛpān / te 'pi sandarśanaṃ śaureḥ pratyaikṣan yan mumukṣavaḥ //
आनर्त-सौवीर-मरूंस् तीर्त्वा विनशनं हरिः । गिरीन् नदीर् अतीयाय पुर-ग्राम-व्रजाकरान् ॥
ānarta-sauvīra-marūṃs tīrtvā vinaśanaṃ hariḥ / girīn nadīr atīyāya pura-grāma-vrajākarān //
ततो दृषद्वतीं तीर्त्वा मुकुन्दो ऽथ सरस्वतीम् । पञ्चालान् अथ मत्स्यांश् च शक्र-प्रस्थम् अथागमत् ॥
tato dṛṣadvatīṃ tīrtvā mukundo 'tha sarasvatīm / pañcālān atha matsyāṃś ca śakra-prastham athāgamat //
तम् उपागतम् आकर्ण्य प्रीतो दुर्दर्शनं नृनाम् । अजात-शत्रुर् निरगात् सोपध्यायः सुहृद्-वृतः ॥
tam upāgatam ākarṇya prīto durdarśanaṃ nṛnām / ajāta-śatrur niragāt sopadhyāyaḥ suhṛd-vṛtaḥ //
गीत-वादित्र-घोषेण ब्रह्म-घोषेण भूयसा । अभ्ययात् स हृषीकेशं प्राणाः प्राणम् इवादृतः ॥
gīta-vāditra-ghoṣeṇa brahma-ghoṣeṇa bhūyasā / abhyayāt sa hṛṣīkeśaṃ prāṇāḥ prāṇam ivādṛtaḥ //
दृष्ट्वा विक्लिन्न-हृदयः कृष्णं स्नेहेन पाण्डवः । चिराद् दृष्टं प्रियतमं सस्वजे ऽथ पुनः पुनः ॥
dṛṣṭvā viklinna-hṛdayaḥ kṛṣṇaṃ snehena pāṇḍavaḥ / cirād dṛṣṭaṃ priyatamaṃ sasvaje 'tha punaḥ punaḥ //
दोर्भ्यां परिष्वज्य रमामलालयं मुकुन्द-गात्रं नृ-पतिर् हताशुभः । लेभे परां निर्वृतिम् अश्रु-लोचनो हृष्यत्-तनुर् विस्मृत-लोक-विभ्रमः ॥
dorbhyāṃ pariṣvajya ramāmalālayaṃ mukunda-gātraṃ nṛ-patir hatāśubhaḥ / lebhe parāṃ nirvṛtim aśru-locano hṛṣyat-tanur vismṛta-loka-vibhramaḥ //
तं मातुलेयं परिरभ्य निर्वृतो भीमः स्मयन् प्रेम-जलाकुलेन्द्रियः । यमौ किरीटी च सुहृत्तमं मुदा प्रवृद्ध-बाष्पाः परिरेभिरे ऽच्युतम् ॥
taṃ mātuleyaṃ parirabhya nirvṛto bhīmaḥ smayan prema-jalākulendriyaḥ / yamau kirīṭī ca suhṛttamaṃ mudā pravṛddha-bāṣpāḥ parirebhire 'cyutam //
अर्जुनेन परिष्वक्तो यमाभ्याम् अभिवादितः । ब्राह्मणेभ्यो नमस्कृत्य वृद्धेभ्यश् च यथार्हतः । मानिनो मानयाम् आस कुरु-सृञ्जय-कैकयान् ॥
arjunena pariṣvakto yamābhyām abhivāditaḥ / brāhmaṇebhyo namaskṛtya vṛddhebhyaś ca yathārhataḥ / mānino mānayām āsa kuru-sṛñjaya-kaikayān //
सूत-मागध-गन्धर्वा वन्दिनश् चोपमन्त्रिणः । मृदङ्ग-शङ्ख-पटह वीणा-पणव-गोमुखैः । ब्राह्मणाश् चारविन्दाक्षं तुष्टुवुर् ननृतुर् जगुः ॥
sūta-māgadha-gandharvā vandinaś copamantriṇaḥ / mṛdaṅga-śaṅkha-paṭaha vīṇā-paṇava-gomukhaiḥ / brāhmaṇāś cāravindākṣaṃ tuṣṭuvur nanṛtur jaguḥ //
एवं सुहृद्भिः पर्यस्तः पुण्य-श्लोक-शिखामणिः । संस्तूयमानो भगवान् विवेशालङ्कृतं पुरम् ॥
evaṃ suhṛdbhiḥ paryastaḥ puṇya-śloka-śikhāmaṇiḥ / saṃstūyamāno bhagavān viveśālaṅkṛtaṃ puram //
संसिक्त-वर्त्म करिणां मद-गन्ध-तोयैश् चित्र-ध्वजैः कनक-तोरण-पूर्ण-कुम्भैः अम्प्; मृष्टात्मभिर् नव-दुकूल-विभूषण-स्रग्- गन्धैर् नृभिर् युवतिभिश् च विराजमानम् ॥
saṃsikta-vartma kariṇāṃ mada-gandha-toyaiś citra-dhvajaiḥ kanaka-toraṇa-pūrṇa-kumbhaiḥ amp; mṛṣṭātmabhir nava-dukūla-vibhūṣaṇa-srag- gandhair nṛbhir yuvatibhiś ca virājamānam //
उद्दीप्त-दीप-बलिभिः प्रति-सद्म जाल निर्यात-धूप-रुचिरं विलसत्-पताकम् उद्दीप्त-दीप-बलिभिः प्रति-सद्म जाल निर्यात-धूप-रुचिरं विलसत्-पताकम् मूर्धन्य-हेम-कलशै रजतोरु-शृङ्गैर् जुष्टं ददर्श भवनैः कुरु-राज-धाम ॥
uddīpta-dīpa-balibhiḥ prati-sadma jāla niryāta-dhūpa-ruciraṃ vilasat-patākam uddīpta-dīpa-balibhiḥ prati-sadma jāla niryāta-dhūpa-ruciraṃ vilasat-patākam mūrdhanya-hema-kalaśai rajatoru-śṛṅgair juṣṭaṃ dadarśa bhavanaiḥ kuru-rāja-dhāma //
प्राप्तं निशम्य नर-लोचन-पान-पात्रम् औत्सुक्य-विश्लथित-केश-दुकूल-बन्धाः प्राप्तं निशम्य नर-लोचन-पान-पात्रम् औत्सुक्य-विश्लथित-केश-दुकूल-बन्धाः सद्यो विसृज्य गृह-कर्म पतींश् च तल्पे द्रष्टुं ययुर् युवतयः स्म नरेन्द्र-मार्गे ॥
prāptaṃ niśamya nara-locana-pāna-pātram autsukya-viślathita-keśa-dukūla-bandhāḥ prāptaṃ niśamya nara-locana-pāna-pātram autsukya-viślathita-keśa-dukūla-bandhāḥ sadyo visṛjya gṛha-karma patīṃś ca talpe draṣṭuṃ yayur yuvatayaḥ sma narendra-mārge //
तस्मिन् सु-सङ्कुल इभाश्व-रथ-द्विपद्भिः कृष्णम् स-भार्यम् उपलभ्य गृहाधिरूढाः तस्मिन् सु-सङ्कुल इभाश्व-रथ-द्विपद्भिः कृष्णम् स-भार्यम् उपलभ्य गृहाधिरूढाः नार्यो विकीर्य कुसुमैर् मनसोपगुह्य सु-स्वागतं विदधुर् उत्स्मय-वीक्षितेन ॥
tasmin su-saṅkula ibhāśva-ratha-dvipadbhiḥ kṛṣṇam sa-bhāryam upalabhya gṛhādhirūḍhāḥ tasmin su-saṅkula ibhāśva-ratha-dvipadbhiḥ kṛṣṇam sa-bhāryam upalabhya gṛhādhirūḍhāḥ nāryo vikīrya kusumair manasopaguhya su-svāgataṃ vidadhur utsmaya-vīkṣitena //
ऊचुः स्त्रियः पथि निरीक्ष्य मुकुन्द-पत्नीस् तारा यथोडुप-सहाः किम् अकार्य् अमूभिः ऊचुः स्त्रियः पथि निरीक्ष्य मुकुन्द-पत्नीस् तारा यथोडुप-सहाः किम् अकार्य् अमूभिः यच् चक्षुषां पुरुष-मौलिर् उदार-हास लीलावलोक-कलयोत्सवम् आतनोति ॥
ūcuḥ striyaḥ pathi nirīkṣya mukunda-patnīs tārā yathoḍupa-sahāḥ kim akāry amūbhiḥ ūcuḥ striyaḥ pathi nirīkṣya mukunda-patnīs tārā yathoḍupa-sahāḥ kim akāry amūbhiḥ yac cakṣuṣāṃ puruṣa-maulir udāra-hāsa līlāvaloka-kalayotsavam ātanoti //
तत्र तत्रोपसङ्गम्य पौरा मङ्गल-पाणयः । चक्रुः सपर्यां कृष्णाय श्रेणी-मुख्या हतैनसः ॥
tatra tatropasaṅgamya paurā maṅgala-pāṇayaḥ / cakruḥ saparyāṃ kṛṣṇāya śreṇī-mukhyā hatainasaḥ //
अन्तः-पुर-जनैः प्रीत्या मुकुन्दः फुल्ल-लोचनैः । स-सम्भ्रमैर् अभ्युपेतः प्राविशद् राज-मन्दिरम् ॥
antaḥ-pura-janaiḥ prītyā mukundaḥ phulla-locanaiḥ / sa-sambhramair abhyupetaḥ prāviśad rāja-mandiram //
पृथा विलोक्य भ्रात्रेयं कृष्णं त्रि-भुवनेश्वरम् । प्रीतात्मोत्थाय पर्यङ्कात् स-स्नुषा परिषस्वजे ॥
pṛthā vilokya bhrātreyaṃ kṛṣṇaṃ tri-bhuvaneśvaram / prītātmotthāya paryaṅkāt sa-snuṣā pariṣasvaje //
गोविन्दं गृहम् आनीय देव-देवेशम् आदृतः । पूजायां नाविदत् कृत्यं प्रमोदोपहतो नृपः ॥
govindaṃ gṛham ānīya deva-deveśam ādṛtaḥ / pūjāyāṃ nāvidat kṛtyaṃ pramodopahato nṛpaḥ //
पितृ-स्वसुर् गुरु-स्त्रीणां कृष्णश् चक्रे ऽभिवादनम् । स्वयं च कृष्णया राजन् भगिन्या चाभिवन्दितः ॥
pitṛ-svasur guru-strīṇāṃ kṛṣṇaś cakre 'bhivādanam / svayaṃ ca kṛṣṇayā rājan bhaginyā cābhivanditaḥ //
श्वशृवा सञ्चोदिता कृष्णा कृष्ण-पत्नीश् च सर्वशः । आनर्च रुक्मिणीं सत्यां भद्रां जाम्बवतीं तथा ॥
śvaśṛvā sañcoditā kṛṣṇā kṛṣṇa-patnīś ca sarvaśaḥ / ānarca rukmiṇīṃ satyāṃ bhadrāṃ jāmbavatīṃ tathā //
कालिन्दीं मित्रविन्दां च शैब्यां नाग्नजितीं सतीम् । अन्याश् चाभ्यागता यास् तु वासः-स्रङ्-मण्डनादिभिः ॥
kālindīṃ mitravindāṃ ca śaibyāṃ nāgnajitīṃ satīm / anyāś cābhyāgatā yās tu vāsaḥ-sraṅ-maṇḍanādibhiḥ //
सुखं निवासयाम् आस धर्म-राजो जनार्दनम् । स-सैन्यं सानुगामत्यं स-भार्यं च नवं नवम् ॥
sukhaṃ nivāsayām āsa dharma-rājo janārdanam / sa-sainyaṃ sānugāmatyaṃ sa-bhāryaṃ ca navaṃ navam //
तर्पयित्वा खाण्डवेन वह्निं फाल्गुन-संयुतः । मोचयित्वा मयं येन राज्ञे दिव्या सभा कृता ॥
tarpayitvā khāṇḍavena vahniṃ phālguna-saṃyutaḥ / mocayitvā mayaṃ yena rājñe divyā sabhā kṛtā //
उवास कतिचिन् मासान् राज्ञः प्रिय-चिकीर्षया । विहरन् रथम् आरुह्य फाल्गुनेन भटैर् वृतः ॥
uvāsa katicin māsān rājñaḥ priya-cikīrṣayā / viharan ratham āruhya phālgunena bhaṭair vṛtaḥ //