श्री-बादरायणिर् उवाच एकदोपवनं राजन् जग्मुर् यदु-कुमारकाः । विहर्तुं साम्ब-प्रद्युम्न चारु-भानु-गदादयः ॥
śrī-bādarāyaṇir uvāca ekadopavanaṃ rājan jagmur yadu-kumārakāḥ / vihartuṃ sāmba-pradyumna cāru-bhānu-gadādayaḥ //
क्रीडित्वा सु-चिरं तत्र विचिन्वन्तः पिपासिताः । जलं निरुदके कूपे ददृशुः सत्त्वम् अद्भुतम् ॥
krīḍitvā su-ciraṃ tatra vicinvantaḥ pipāsitāḥ / jalaṃ nirudake kūpe dadṛśuḥ sattvam adbhutam //
कृकलासं गिरि-निभं वीक्ष्य विस्मित-मानसाः । तस्य चोद्धरणे यत्नं चक्रुस् ते कृपयान्विताः ॥
kṛkalāsaṃ giri-nibhaṃ vīkṣya vismita-mānasāḥ / tasya coddharaṇe yatnaṃ cakrus te kṛpayānvitāḥ //
चर्म-जैस् तान्तवैः पाशैर् बद्ध्वा पतितम् अर्भकाः । नाशक्नुरन् समुद्धर्तुं कृष्णायाचख्युर् उत्सुकाः ॥
carma-jais tāntavaiḥ pāśair baddhvā patitam arbhakāḥ / nāśaknuran samuddhartuṃ kṛṣṇāyācakhyur utsukāḥ //
तत्रागत्यारविन्दाक्षो भगवान् विश्व-भावनः । वीक्ष्योज्जहार वामेन तं करेण स लीलया ॥
tatrāgatyāravindākṣo bhagavān viśva-bhāvanaḥ / vīkṣyojjahāra vāmena taṃ kareṇa sa līlayā //
स उत्तमः-श्लोक-कराभिमृष्टो विहाय सद्यः कृकलास-रूपम् । सन्तप्त-चामीकर-चारु-वर्णः स्वर्ग्य् अद्भुतालङ्करणाम्बर-स्रक् ॥
sa uttamaḥ-śloka-karābhimṛṣṭo vihāya sadyaḥ kṛkalāsa-rūpam / santapta-cāmīkara-cāru-varṇaḥ svargy adbhutālaṅkaraṇāmbara-srak //
पप्रच्छ विद्वान् अपि तन्-निदानं जनेषु विख्यापयितुं मुकुन्दः । कस् त्वं महा-भाग वरेण्य-रूपो देवोत्तमं त्वां गणयामि नूनम् ॥
papraccha vidvān api tan-nidānaṃ janeṣu vikhyāpayituṃ mukundaḥ / kas tvaṃ mahā-bhāga vareṇya-rūpo devottamaṃ tvāṃ gaṇayāmi nūnam //
दशाम् इमां वा कतमेन कर्मणा सम्प्रापितो ऽस्य् अतद्-अर्हः सु-भद्र । आत्मानम् आख्याहि विवित्सतां नो यन् मन्यसे नः क्षमम् अत्र वक्तुम् ॥
daśām imāṃ vā katamena karmaṇā samprāpito 'sy atad-arhaḥ su-bhadra / ātmānam ākhyāhi vivitsatāṃ no yan manyase naḥ kṣamam atra vaktum //
श्री-शुक उवाच इति स्म राजा सम्पृष्टः कृष्णेनानन्त-मूर्तिना । माधवं प्रणिपत्याह किरीटेनार्क-वर्चसा ॥
śrī-śuka uvāca iti sma rājā sampṛṣṭaḥ kṛṣṇenānanta-mūrtinā / mādhavaṃ praṇipatyāha kirīṭenārka-varcasā //
नृग उवाच नृगो नाम नरेन्द्रो ऽहम् इक्ष्वाकु-तनयः प्रभो । दानिष्व् आख्यायमानेषु यदि ते कर्णम् अस्पृशम् ॥
nṛga uvāca nṛgo nāma narendro 'ham ikṣvāku-tanayaḥ prabho / dāniṣv ākhyāyamāneṣu yadi te karṇam aspṛśam //
किं नु ते ऽविदितं नाथ सर्व-भूतात्म-साक्षिणः । कालेनाव्याहत-दृशो वक्ष्ये ऽथापि तवाज्ञया ॥
kiṃ nu te 'viditaṃ nātha sarva-bhūtātma-sākṣiṇaḥ / kālenāvyāhata-dṛśo vakṣye 'thāpi tavājñayā //
यावत्यः सिकता भूमेर् यावत्यो दिवि तारकाः । यावत्यो वर्ष-धाराश् च तावतीर् अददं स्म गाः ॥
yāvatyaḥ sikatā bhūmer yāvatyo divi tārakāḥ / yāvatyo varṣa-dhārāś ca tāvatīr adadaṃ sma gāḥ //
पयस्विनीस् तरुणीः शील-रूप- गुणोपपन्नाः कपिला हेम-सृङ्गीः । न्यायार्जिता रूप्य-खुराः स-वत्सा दुकूल-मालाभरणा ददाव् अहम् ॥
payasvinīs taruṇīḥ śīla-rūpa- guṇopapannāḥ kapilā hema-sṛṅgīḥ / nyāyārjitā rūpya-khurāḥ sa-vatsā dukūla-mālābharaṇā dadāv aham //
स्व्-अलङ्कृतेभ्यो गुण-शीलवद्भ्यः सीदत्-कुटुम्बेभ्य ऋत-व्रतेभ्यः । तपः-श्रुत-ब्रह्म-वदान्य-सद्भ्यः प्रादां युवभ्यो द्विज-पुङ्गवेभ्यः ॥
sv-alaṅkṛtebhyo guṇa-śīlavadbhyaḥ sīdat-kuṭumbebhya ṛta-vratebhyaḥ / tapaḥ-śruta-brahma-vadānya-sadbhyaḥ prādāṃ yuvabhyo dvija-puṅgavebhyaḥ //
गो-भू-हिरण्यायतनाश्व-हस्तिनः कन्याः स-दासीस् तिल-रूप्य-शय्याः । वासांसि रत्नानि परिच्छदान् रथान् इष्टं च यज्ञैश् चरितं च पूर्तम् ॥
go-bhū-hiraṇyāyatanāśva-hastinaḥ kanyāḥ sa-dāsīs tila-rūpya-śayyāḥ / vāsāṃsi ratnāni paricchadān rathān iṣṭaṃ ca yajñaiś caritaṃ ca pūrtam //
कस्यचिद् द्विज-मुख्यस्य भ्रष्टा गौर् मम गो-धने । सम्पृक्ताविदुषा सा च मया दत्ता द्विजातये ॥
kasyacid dvija-mukhyasya bhraṣṭā gaur mama go-dhane / sampṛktāviduṣā sā ca mayā dattā dvijātaye //
तां नीयमानां तत्-स्वामी दृष्ट्रोवाच ममेति तम् । ममेति परिग्राह्य् आह नृगो मे दत्तवान् इति ॥
tāṃ nīyamānāṃ tat-svāmī dṛṣṭrovāca mameti tam / mameti parigrāhy āha nṛgo me dattavān iti //
विप्रौ विवदमानौ माम् ऊचतुः स्वार्थ-साधकौ । भवान् दातापहर्तेति तच् छ्रुत्वा मे ऽभवद् भ्रमः ॥
viprau vivadamānau mām ūcatuḥ svārtha-sādhakau / bhavān dātāpaharteti tac chrutvā me 'bhavad bhramaḥ //
अनुनीताव् उभौ विप्रौ धर्म-कृच्छ्र-गतेन वै । गवां लक्षं प्रकृष्टानां दास्याम्य् एषा प्रदीयताम् ॥
anunītāv ubhau viprau dharma-kṛcchra-gatena vai / gavāṃ lakṣaṃ prakṛṣṭānāṃ dāsyāmy eṣā pradīyatām //
भवन्ताव् अनुगृह्णीतां किङ्करस्याविजानतः । समुद्धरतं मां कृच्छ्रात् पतन्तं निरये ऽशुचौ ॥
bhavantāv anugṛhṇītāṃ kiṅkarasyāvijānataḥ / samuddharataṃ māṃ kṛcchrāt patantaṃ niraye 'śucau //
नाहं प्रतीच्छे वै राजन्न् इत्य् उक्त्वा स्वाम्य् अपाक्रमत् । नान्यद् गवाम् अप्य् अयुतम् इच्छामीत्य् अपरो ययौ ॥
nāhaṃ pratīcche vai rājann ity uktvā svāmy apākramat / nānyad gavām apy ayutam icchāmīty aparo yayau //
एतस्मिन्न् अन्तरे यामैर् दूतैर् नीतो यम-क्षयम् । यमेन पृष्टस् तत्राहं देव-देव जगत्-पते ॥
etasminn antare yāmair dūtair nīto yama-kṣayam / yamena pṛṣṭas tatrāhaṃ deva-deva jagat-pate //
पूर्वं त्वम् अशुभं भुङ्क्ष उताहो नृपते शुभम् । नान्तं दानस्य धर्मस्य पश्ये लोकस्य भास्वतः ॥
pūrvaṃ tvam aśubhaṃ bhuṅkṣa utāho nṛpate śubham / nāntaṃ dānasya dharmasya paśye lokasya bhāsvataḥ //
पूर्वं देवाशुभं भुञ्ज इति प्राह पतेति सः । तावद् अद्राक्षम् आत्मानं कृकलासं पतन् प्रभो ॥
pūrvaṃ devāśubhaṃ bhuñja iti prāha pateti saḥ / tāvad adrākṣam ātmānaṃ kṛkalāsaṃ patan prabho //
ब्रह्मण्यस्य वदान्यस्य तव दासस्य केशव । स्मृतिर् नाद्यापि विध्वस्ता भवत्-सन्दर्शनार्थिनः ॥
brahmaṇyasya vadānyasya tava dāsasya keśava / smṛtir nādyāpi vidhvastā bhavat-sandarśanārthinaḥ //
स त्वं कथं मम विभो ऽक्षि-पथः परात्मा योगेश्वरः श्रुति-दृशामल-हृद्-विभाव्यः अम्प्; साक्षाद् अधोक्षज उरु-व्यसनान्ध-बुद्धेः स्यान् मे ऽनुदृश्य इह यस्य भवापवर्गः ॥
sa tvaṃ kathaṃ mama vibho 'kṣi-pathaḥ parātmā yogeśvaraḥ śruti-dṛśāmala-hṛd-vibhāvyaḥ amp; sākṣād adhokṣaja uru-vyasanāndha-buddheḥ syān me 'nudṛśya iha yasya bhavāpavargaḥ //
देव-देव जगन्-नाथ गोविन्द पुरुषोत्तम । नारायण हृषीकेश पुण्य-श्लोकाच्युताव्यय ॥
deva-deva jagan-nātha govinda puruṣottama / nārāyaṇa hṛṣīkeśa puṇya-ślokācyutāvyaya //
अनुजानीहि मां कृष्ण यान्तं देव-गतिं प्रभो । यत्र क्वापि सतश् चेतो भूयान् मे त्वत्-पदास्पदम् ॥
anujānīhi māṃ kṛṣṇa yāntaṃ deva-gatiṃ prabho / yatra kvāpi sataś ceto bhūyān me tvat-padāspadam //
नमस् ते सर्व-भावाय ब्रह्मणे ऽनन्त-शक्तये । कृष्णाय वासुदेवाय योगानां पतये नमः ॥
namas te sarva-bhāvāya brahmaṇe 'nanta-śaktaye / kṛṣṇāya vāsudevāya yogānāṃ pataye namaḥ //
इत्य् उक्त्वा तं परिक्रम्य पादौ स्पृष्ट्वा स्व-मौलिना । अनुज्ञातो विमानाग्र्यम् आरुहत् पश्यतां नृणाम् ॥
ity uktvā taṃ parikramya pādau spṛṣṭvā sva-maulinā / anujñāto vimānāgryam āruhat paśyatāṃ nṛṇām //
कृष्णः परिजनं प्राह भगवान् देवकी-सुतः । ब्रह्मण्य-देवो धर्मात्मा राजन्यान् अनुशिक्षयन् ॥
kṛṣṇaḥ parijanaṃ prāha bhagavān devakī-sutaḥ / brahmaṇya-devo dharmātmā rājanyān anuśikṣayan //
दुर्जरं बत ब्रह्म-स्वं भुक्तम् अग्नेर् मनाग् अपि । तेजीयसो ऽपि किम् उत राज्ञां ईश्वर-मानिनाम् ॥
durjaraṃ bata brahma-svaṃ bhuktam agner manāg api / tejīyaso 'pi kim uta rājñāṃ īśvara-māninām //
नाहं हालाहलं मन्ये विषं यस्य प्रतिक्रिया । ब्रह्म-स्वं हि विषं प्रोक्तं नास्य प्रतिविधिर् भुवि ॥
nāhaṃ hālāhalaṃ manye viṣaṃ yasya pratikriyā / brahma-svaṃ hi viṣaṃ proktaṃ nāsya pratividhir bhuvi //
हिनस्ति विषम् अत्तारं वह्निर् अद्भिः प्रशाम्यति । कुलं स-मूलं दहति ब्रह्म-स्वारणि-पावकः ॥
hinasti viṣam attāraṃ vahnir adbhiḥ praśāmyati / kulaṃ sa-mūlaṃ dahati brahma-svāraṇi-pāvakaḥ //
ब्रह्म-स्वं दुरनुज्ञातं भुक्तं हन्ति त्रि-पूरुषम् । प्रसह्य तु बलाद् भुक्तं दश पूर्वान् दशापरान् ॥
brahma-svaṃ duranujñātaṃ bhuktaṃ hanti tri-pūruṣam / prasahya tu balād bhuktaṃ daśa pūrvān daśāparān //
राजानो राज-लक्ष्म्यान्धा नात्म-पातं विचक्षते । निरयं ये ऽभिमन्यन्ते ब्रह्म-स्वं साधु बालिशाः ॥
rājāno rāja-lakṣmyāndhā nātma-pātaṃ vicakṣate / nirayaṃ ye 'bhimanyante brahma-svaṃ sādhu bāliśāḥ //
गृह्णन्ति यावतः पांशून् क्रन्दताम् अश्रु-बिन्दवः । विप्राणां हृत-वृत्तीनाम् वदान्यानां कुटुम्बिनाम् ॥
gṛhṇanti yāvataḥ pāṃśūn krandatām aśru-bindavaḥ / viprāṇāṃ hṛta-vṛttīnām vadānyānāṃ kuṭumbinām //
राजानो राज-कुल्याश् च तावतो ऽब्दान् निरङ्कुशाः । कुम्भी-पाकेषु पच्यन्ते ब्रह्म-दायापहारिणः ॥
rājāno rāja-kulyāś ca tāvato 'bdān niraṅkuśāḥ / kumbhī-pākeṣu pacyante brahma-dāyāpahāriṇaḥ //
स्व-दत्तां पर-दत्तां वा ब्रह्म-वृत्तिं हरेच् च यः । षष्टि-वर्ष-सहस्राणि विष्ठायां जायते कृमिः ॥
sva-dattāṃ para-dattāṃ vā brahma-vṛttiṃ harec ca yaḥ / ṣaṣṭi-varṣa-sahasrāṇi viṣṭhāyāṃ jāyate kṛmiḥ //
न मे ब्रह्म-धनं भूयाद् यद् गृध्वाल्पायुषो नराः । पराजिताश् च्युता राज्याद् भवन्त्य् उद्वेजिनो ऽहयः ॥
na me brahma-dhanaṃ bhūyād yad gṛdhvālpāyuṣo narāḥ / parājitāś cyutā rājyād bhavanty udvejino 'hayaḥ //
विप्रं कृतागसम् अपि नैव द्रुह्यत मामकाः । घ्नन्तं बहु शपन्तं वा नमस्-कुरुत नित्यशः ॥
vipraṃ kṛtāgasam api naiva druhyata māmakāḥ / ghnantaṃ bahu śapantaṃ vā namas-kuruta nityaśaḥ //
यथाहं प्रणमे विप्रान् अनुकालं समाहितः । तथा नमत यूयं च यो ऽन्यथा मे स दण्ड-भाक् ॥
yathāhaṃ praṇame viprān anukālaṃ samāhitaḥ / tathā namata yūyaṃ ca yo 'nyathā me sa daṇḍa-bhāk //
ब्राह्मणार्थो ह्य् अपहृतो हर्तारं पातयत्य् अधः । अजानन्तम् अपि ह्य् एनं नृगं ब्राह्मण-गौर् इव ॥
brāhmaṇārtho hy apahṛto hartāraṃ pātayaty adhaḥ / ajānantam api hy enaṃ nṛgaṃ brāhmaṇa-gaur iva //
एवं विश्राव्य भगवान् मुकुन्दो द्वारकौकसः । पावनः सर्व-लोकानां विवेश निज-मन्दिरम् ॥
evaṃ viśrāvya bhagavān mukundo dvārakaukasaḥ / pāvanaḥ sarva-lokānāṃ viveśa nija-mandiram //