श्री-शुक उवाच नन्दः पथि वचः शौरेर् न मृषेति विचिन्तयन् । हरिं जगाम शरणम् उत्पातागम-शङ्कितः ॥
śrī-śuka uvāca nandaḥ pathi vacaḥ śaurer na mṛṣeti vicintayan / hariṃ jagāma śaraṇam utpātāgama-śaṅkitaḥ //
कंसेन प्रहिता घोरा पूतना बाल-घातिनी । शिशूंश् चचार निघ्नन्ती पुर-ग्राम-व्रजादिषु ॥
kaṃsena prahitā ghorā pūtanā bāla-ghātinī / śiśūṃś cacāra nighnantī pura-grāma-vrajādiṣu //
न यत्र श्रवणादीनि रक्षो-घ्नानि स्व-कर्मसु । कुर्वन्ति सात्वतां भर्तुर् यातुधान्यश् च तत्र हि ॥
na yatra śravaṇādīni rakṣo-ghnāni sva-karmasu / kurvanti sātvatāṃ bhartur yātudhānyaś ca tatra hi //
सा खे-चर्य् एकदोत्पत्य पूतना नन्द-गोकुलम् । योषित्वा माययात्मानं प्राविशत् काम-चारिणी ॥
sā khe-cary ekadotpatya pūtanā nanda-gokulam / yoṣitvā māyayātmānaṃ prāviśat kāma-cāriṇī //
तां केश-बन्ध-व्यतिषक्त-मल्लिकां बृहन्-नितम्ब-स्तन-कृच्छ्र-मध्यमाम् अम्प्; सुवाससं कल्पित-कर्ण-भूषण- त्विषोल्लसत्-कुन्तल-मण्डिताननाम् ॥
tāṃ keśa-bandha-vyatiṣakta-mallikāṃ bṛhan-nitamba-stana-kṛcchra-madhyamām amp; suvāsasaṃ kalpita-karṇa-bhūṣaṇa- tviṣollasat-kuntala-maṇḍitānanām //
वल्गु-स्मितापाङ्ग-विसर्ग-वीक्षितैर् मनो हरन्तीं वनितां व्रजौकसाम् वल्गु-स्मितापाङ्ग-विसर्ग-वीक्षितैर् मनो हरन्तीं वनितां व्रजौकसाम् अमंसताम्भोज-करेण रूपिणीं गोप्यः श्रियं द्रष्टुम् इवागतां पतिम् ॥
valgu-smitāpāṅga-visarga-vīkṣitair mano harantīṃ vanitāṃ vrajaukasām valgu-smitāpāṅga-visarga-vīkṣitair mano harantīṃ vanitāṃ vrajaukasām amaṃsatāmbhoja-kareṇa rūpiṇīṃ gopyaḥ śriyaṃ draṣṭum ivāgatāṃ patim //
बाल-ग्रहस् तत्र विचिन्वती शिशून् यदृच्छया नन्द-गृहे ऽसद्-अन्तकम् । बालं प्रतिच्छन्न-निजोरु-तेजसं ददर्श तल्पे ऽग्निम् इवाहितं भसि ॥
bāla-grahas tatra vicinvatī śiśūn yadṛcchayā nanda-gṛhe 'sad-antakam / bālaṃ praticchanna-nijoru-tejasaṃ dadarśa talpe 'gnim ivāhitaṃ bhasi //
विबुध्य तां बालक-मारिका-ग्रहं चराचरात्मा स निमीलितेक्षणः । अनन्तम् आरोपयद् अङ्कम् अन्तकं यथोरगं सुप्तम् अबुद्धि-रज्जु-धीः ॥
vibudhya tāṃ bālaka-mārikā-grahaṃ carācarātmā sa nimīlitekṣaṇaḥ / anantam āropayad aṅkam antakaṃ yathoragaṃ suptam abuddhi-rajju-dhīḥ //
तां तीक्ष्ण-चित्ताम् अतिवाम-चेष्टितां वीक्ष्यान्तरा कोष-परिच्छदासिवत् । वर-स्त्रियं तत्-प्रभया च धर्षिते निरीक्ष्यमाणे जननी ह्य् अतिष्ठताम् ॥
tāṃ tīkṣṇa-cittām ativāma-ceṣṭitāṃ vīkṣyāntarā koṣa-paricchadāsivat / vara-striyaṃ tat-prabhayā ca dharṣite nirīkṣyamāṇe jananī hy atiṣṭhatām //
तस्मिन् स्तनं दुर्जर-वीर्यम् उल्बणं घोराङ्कम् आदाय शिशोर् ददाव् अथ अम्प्; गाढं कराभ्यां भगवान् प्रपीड्य तत्- प्राणैः समं रोष-समन्वितो ऽपिबत् ॥
tasmin stanaṃ durjara-vīryam ulbaṇaṃ ghorāṅkam ādāya śiśor dadāv atha amp; gāḍhaṃ karābhyāṃ bhagavān prapīḍya tat- prāṇaiḥ samaṃ roṣa-samanvito 'pibat //
सा मुञ्च मुञ्चालम् इति प्रभाषिणी निष्पीड्यमानाखिल-जीव-मर्मणि । विवृत्य नेत्रे चरणौ भुजौ मुहुः प्रस्विन्न-गात्रा क्षिपती रुरोद ह ॥
sā muñca muñcālam iti prabhāṣiṇī niṣpīḍyamānākhila-jīva-marmaṇi / vivṛtya netre caraṇau bhujau muhuḥ prasvinna-gātrā kṣipatī ruroda ha //
तस्याः स्वनेनातिगभीर-रंहसा साद्रिर् मही द्यौश् च चचाल स-ग्रहा । रसा दिशश् च प्रतिनेदिरे जनाः पेतुः क्षितौ वज्र-निपात-शङ्कया ॥
tasyāḥ svanenātigabhīra-raṃhasā sādrir mahī dyauś ca cacāla sa-grahā / rasā diśaś ca pratinedire janāḥ petuḥ kṣitau vajra-nipāta-śaṅkayā //
निशा-चरीत्थं व्यथित-स्तना व्यसुर् व्यादाय केशांश् चरणौ भुजाव् अपि अम्प्; प्रसार्य गोष्ठे निज-रूपम् आस्थिता वज्राहतो वृत्र इवापतन् नृप ॥
niśā-carītthaṃ vyathita-stanā vyasur vyādāya keśāṃś caraṇau bhujāv api amp; prasārya goṣṭhe nija-rūpam āsthitā vajrāhato vṛtra ivāpatan nṛpa //
पतमानो ऽपि तद्-देहस् त्रि-गव्यूत्य्-अन्तर-द्रुमान् । चूर्णयाम् आस राजेन्द्र महद् आसीत् तद् अद्भुतम् ॥
patamāno 'pi tad-dehas tri-gavyūty-antara-drumān / cūrṇayām āsa rājendra mahad āsīt tad adbhutam //
ईषा-मात्रोग्र-दंष्ट्रास्यं गिरि-कन्दर-नासिकम् । गण्ड-शैल-स्तनं रौद्रं प्रकीर्णारुण-मूर्धजम् ॥
īṣā-mātrogra-daṃṣṭrāsyaṃ giri-kandara-nāsikam / gaṇḍa-śaila-stanaṃ raudraṃ prakīrṇāruṇa-mūrdhajam //
अन्ध-कूप-गभीराक्षं पुलिनारोह-भीषणम् । बद्ध-सेतु-भुजोर्व्-अङ्घ्रि शून्य-तोय-ह्रदोदरम् ॥
andha-kūpa-gabhīrākṣaṃ pulināroha-bhīṣaṇam / baddha-setu-bhujorv-aṅghri śūnya-toya-hradodaram //
सन्तत्रसुः स्म तद् वीक्ष्य गोपा गोप्यः कलेवरम् । पूर्वं तु तन्-निःस्वनित- भिन्न-हृत्-कर्ण-मस्तकाः ॥
santatrasuḥ sma tad vīkṣya gopā gopyaḥ kalevaram / pūrvaṃ tu tan-niḥsvanita- bhinna-hṛt-karṇa-mastakāḥ //
बालं च तस्या उरसि क्रीडन्तम् अकुतोभयम् । गोप्यस् तूर्णं समभ्येत्य जगृहुर् जात-सम्भ्रमाः ॥
bālaṃ ca tasyā urasi krīḍantam akutobhayam / gopyas tūrṇaṃ samabhyetya jagṛhur jāta-sambhramāḥ //
यशोदा-रोहिणीभ्यां ताः समं बालस्य सर्वतः । रक्षां विदधिरे सम्यग् गो-पुच्छ-भ्रमणादिभिः ॥
yaśodā-rohiṇībhyāṃ tāḥ samaṃ bālasya sarvataḥ / rakṣāṃ vidadhire samyag go-puccha-bhramaṇādibhiḥ //
गो-मूत्रेण स्नापयित्वा पुनर् गो-रजसार्भकम् । रक्षां चक्रुश् च शकृता द्वादशाङ्गेषु नामभिः ॥
go-mūtreṇa snāpayitvā punar go-rajasārbhakam / rakṣāṃ cakruś ca śakṛtā dvādaśāṅgeṣu nāmabhiḥ //
गोप्यः संस्पृष्ट-सलिला अङ्गेषु करयोः पृथक् । न्यस्यात्मन्य् अथ बालस्य बीज-न्यासम् अकुर्वत ॥
gopyaḥ saṃspṛṣṭa-salilā aṅgeṣu karayoḥ pṛthak / nyasyātmany atha bālasya bīja-nyāsam akurvata //
अव्याद् अजो ऽङ्घ्रि मणिमांस् तव जान्व् अथोरू यज्ञो ऽच्युतः कटि-तटं जठरं हयास्यः अम्प्; हृत् केशवस् त्वद्-उर ईश इनस् तु कण्ठं विष्णुर् भुजं मुखम् उरुक्रम ईश्वरः कम् ॥
avyād ajo 'ṅghri maṇimāṃs tava jānv athorū yajño 'cyutaḥ kaṭi-taṭaṃ jaṭharaṃ hayāsyaḥ amp; hṛt keśavas tvad-ura īśa inas tu kaṇṭhaṃ viṣṇur bhujaṃ mukham urukrama īśvaraḥ kam //
चक्र्य् अग्रतः सह-गदो हरिर् अस्तु पश्चात् त्वत्-पार्श्वयोर् धनुर्-असी मधु-हाजनश् च चक्र्य् अग्रतः सह-गदो हरिर् अस्तु पश्चात् त्वत्-पार्श्वयोर् धनुर्-असी मधु-हाजनश् च कोणेषु शङ्ख उरुगाय उपर्य् उपेन्द्रस् तार्क्ष्यः क्षितौ हलधरः पुरुषः समन्तात् ॥
cakry agrataḥ saha-gado harir astu paścāt tvat-pārśvayor dhanur-asī madhu-hājanaś ca cakry agrataḥ saha-gado harir astu paścāt tvat-pārśvayor dhanur-asī madhu-hājanaś ca koṇeṣu śaṅkha urugāya upary upendras tārkṣyaḥ kṣitau haladharaḥ puruṣaḥ samantāt //
इन्द्रियाणि हृषीकेशः प्राणान् नारायणो ऽवतु । श्वेतद्वीप-पतिश् चित्तं मनो योगेश्वरो ऽवतु ॥
indriyāṇi hṛṣīkeśaḥ prāṇān nārāyaṇo 'vatu / śvetadvīpa-patiś cittaṃ mano yogeśvaro 'vatu //
पृश्निगर्भस् तु ते बुद्धिम् आत्मानं भगवान् परः । क्रीडन्तं पातु गोविन्दः शयानं पातु माधवः ॥
pṛśnigarbhas tu te buddhim ātmānaṃ bhagavān paraḥ / krīḍantaṃ pātu govindaḥ śayānaṃ pātu mādhavaḥ //
व्रजन्तम् अव्याद् वैकुण्ठ आसीनं त्वां श्रियः पतिः । भुञ्जानं यज्ञभुक् पातु सर्व-ग्रह-भयङ्करः ॥
vrajantam avyād vaikuṇṭha āsīnaṃ tvāṃ śriyaḥ patiḥ / bhuñjānaṃ yajñabhuk pātu sarva-graha-bhayaṅkaraḥ //
डाकिन्यो यातुधान्यश् च कुष्माण्डा ये ऽर्भक-ग्रहाः । भूत-प्रेत-पिशाचाश् च यक्ष-रक्षो-विनायकाः ॥
ḍākinyo yātudhānyaś ca kuṣmāṇḍā ye 'rbhaka-grahāḥ / bhūta-preta-piśācāś ca yakṣa-rakṣo-vināyakāḥ //
कोटरा रेवती ज्येष्ठा पूतना मातृकादयः । उन्मादा ये ह्य् अपस्मारा देह-प्राणेन्द्रिय-द्रुहः ॥
koṭarā revatī jyeṣṭhā pūtanā mātṛkādayaḥ / unmādā ye hy apasmārā deha-prāṇendriya-druhaḥ //
स्वप्न-दृष्टा महोत्पाता वृद्धा बाल-ग्रहाश् च ये । सर्वे नश्यन्तु ते विष्णोर् नाम-ग्रहण-भीरवः ॥
svapna-dṛṣṭā mahotpātā vṛddhā bāla-grahāś ca ye / sarve naśyantu te viṣṇor nāma-grahaṇa-bhīravaḥ //
श्री-शुक उवाच इति प्रणय-बद्धाभिर् गोपीभिः कृत-रक्षणम् । पाययित्वा स्तनं माता सन्न्यवेशयद् आत्मजम् ॥
śrī-śuka uvāca iti praṇaya-baddhābhir gopībhiḥ kṛta-rakṣaṇam / pāyayitvā stanaṃ mātā sannyaveśayad ātmajam //
तावन् नन्दादयो गोपा मथुराया व्रजं गताः । विलोक्य पूतना-देहं बभूवुर् अतिविस्मिताः ॥
tāvan nandādayo gopā mathurāyā vrajaṃ gatāḥ / vilokya pūtanā-dehaṃ babhūvur ativismitāḥ //
नूनं बतर्षिः सञ्जातो योगेशो वा समास सः । स एव दृष्टो ह्य् उत्पातो यद् आहानकदुन्दुभिः ॥
nūnaṃ batarṣiḥ sañjāto yogeśo vā samāsa saḥ / sa eva dṛṣṭo hy utpāto yad āhānakadundubhiḥ //
कलेवरं परशुभिश् छित्त्वा तत् ते व्रजौकसः । दूरे क्षिप्त्वावयवशो न्यदहन् काष्ठ-वेष्टितम् ॥
kalevaraṃ paraśubhiś chittvā tat te vrajaukasaḥ / dūre kṣiptvāvayavaśo nyadahan kāṣṭha-veṣṭitam //
दह्यमानस्य देहस्य धूमश् चागुरु-सौरभः । उत्थितः कृष्ण-निर्भुक्त- सपद्य् आहत-पाप्मनः ॥
dahyamānasya dehasya dhūmaś cāguru-saurabhaḥ / utthitaḥ kṛṣṇa-nirbhukta- sapady āhata-pāpmanaḥ //
पूतना लोक-बाल-घ्नी राक्षसी रुधिराशना । जिघांसयापि हरये स्तनं दत्त्वाप सद्-गतिम् ॥
pūtanā loka-bāla-ghnī rākṣasī rudhirāśanā / jighāṃsayāpi haraye stanaṃ dattvāpa sad-gatim //
किं पुनः श्रद्धया भक्त्या कृष्णाय परमात्मने । यच्छन् प्रियतमं किं नु रक्तास् तन्-मातरो यथा ॥
kiṃ punaḥ śraddhayā bhaktyā kṛṣṇāya paramātmane / yacchan priyatamaṃ kiṃ nu raktās tan-mātaro yathā //
पद्भ्यां भक्त-हृदि-स्थाभ्यां वन्द्याभ्यां लोक-वन्दितैः । अङ्गं यस्याः समाक्रम्य भगवान् अपि तत्-स्तनम् ॥
padbhyāṃ bhakta-hṛdi-sthābhyāṃ vandyābhyāṃ loka-vanditaiḥ / aṅgaṃ yasyāḥ samākramya bhagavān api tat-stanam //
यातुधान्य् अपि सा स्वर्गम् अवाप जननी-गतिम् । कृष्ण-भुक्त-स्तन-क्षीराः किम् उ गावो ऽनुमातरः ॥
yātudhāny api sā svargam avāpa jananī-gatim / kṛṣṇa-bhukta-stana-kṣīrāḥ kim u gāvo 'numātaraḥ //
पयांसि यासाम् अपिबत् पुत्र-स्नेह-स्नुतान्य् अलम् । भगवान् देवकी-पुत्रः कैवल्याद्य्-अखिल-प्रदः ॥
payāṃsi yāsām apibat putra-sneha-snutāny alam / bhagavān devakī-putraḥ kaivalyādy-akhila-pradaḥ //
तासाम् अविरतं कृष्णे कुर्वतीनां सुतेक्षणम् । न पुनः कल्पते राजन् संसारो ऽज्ञान-सम्भवः ॥
tāsām avirataṃ kṛṣṇe kurvatīnāṃ sutekṣaṇam / na punaḥ kalpate rājan saṃsāro 'jñāna-sambhavaḥ //
कट-धूमस्य सौरभ्यम् अवघ्राय व्रजौकसः । किम् इदं कुत एवेति वदन्तो व्रजम् आययुः ॥
kaṭa-dhūmasya saurabhyam avaghrāya vrajaukasaḥ / kim idaṃ kuta eveti vadanto vrajam āyayuḥ //
ते तत्र वर्णितं गोपैः पूतनागमनादिकम् । श्रुत्वा तन्-निधनं स्वस्ति शिशोश् चासन् सुविस्मिताः ॥
te tatra varṇitaṃ gopaiḥ pūtanāgamanādikam / śrutvā tan-nidhanaṃ svasti śiśoś cāsan suvismitāḥ //
नन्दः स्व-पुत्रम् आदाय प्रेत्यागतम् उदार-धीः । मूर्ध्न्य् उपाघ्राय परमां मुदं लेभे कुरूद्वह ॥
nandaḥ sva-putram ādāya pretyāgatam udāra-dhīḥ / mūrdhny upāghrāya paramāṃ mudaṃ lebhe kurūdvaha //
य एतत् पूतना-मोक्षं कृष्णस्यार्भकम् अद्भुतम् । शृणुयाच् छ्रद्धया मर्त्यो गोविन्दे लभते रतिम् ॥
ya etat pūtanā-mokṣaṃ kṛṣṇasyārbhakam adbhutam / śṛṇuyāc chraddhayā martyo govinde labhate ratim //