शौनक उवाच हत्वा स्वरिक्थस्पृध आततायिनो युधिष्ठिरो धर्मभृतां वरिष्ठः । सहानुजैः प्रत्यवरुद्धभोजनः कथं प्रवृत्तः किम् अकारषीत् ततः ॥
śaunaka uvāca hatvā svarikthaspṛdha ātatāyino yudhiṣṭhiro dharmabhṛtāṃ variṣṭhaḥ / sahānujaiḥ pratyavaruddhabhojanaḥ kathaṃ pravṛttaḥ kim akāraṣīt tataḥ //
सूत उवाच वंशं कुरोर्वंशदवाग्निनिर्हृतं संरोहयित्वा भवभावनो हरिः । निवेशयित्वा निजराज्य ईश्वरो युधिष्ठिरं प्रीतमना बभूव ह ॥
sūta uvāca vaṃśaṃ kurorvaṃśadavāgninirhṛtaṃ saṃrohayitvā bhavabhāvano hariḥ / niveśayitvā nijarājya īśvaro yudhiṣṭhiraṃ prītamanā babhūva ha //
निशम्य भीष्मोक्तम् अथाच्युतोक्तं प्रवृत्तविज्ञानविधूतविभ्रमः । शशास गाम् इन्द्र इवाजिताश्रयः परिध्युपान्ताम् अनुजानुवर्तितः ॥
niśamya bhīṣmoktam athācyutoktaṃ pravṛttavijñānavidhūtavibhramaḥ / śaśāsa gām indra ivājitāśrayaḥ paridhyupāntām anujānuvartitaḥ //
कामं ववर्ष पर्जन्यः सर्वकामदुघा मही । सिषिचुः स्म व्रजान् गावः पयसोधस्वतीर्मुदा ॥
kāmaṃ vavarṣa parjanyaḥ sarvakāmadughā mahī / siṣicuḥ sma vrajān gāvaḥ payasodhasvatīrmudā //
नद्यः समुद्रा गिरयः सवनस्पतिवीरुधः । फलन्त्योषधयः सर्वाः कामम् अन्वृतु तस्य वै ॥
nadyaḥ samudrā girayaḥ savanaspativīrudhaḥ / phalantyoṣadhayaḥ sarvāḥ kāmam anvṛtu tasya vai //
नाधयो व्याधयः क्लेशा दैवभूतात्महेतवः । अजातशत्रावभवन् जन्तूनां राज्ञि कर्हिचित् ॥
nādhayo vyādhayaḥ kleśā daivabhūtātmahetavaḥ / ajātaśatrāvabhavan jantūnāṃ rājñi karhicit //
उषित्वा हास्तिनपुरे मासान् कतिपयान् हरिः । सुहृदां च विशोकाय स्वसुश्च प्रियकाम्यया ॥
uṣitvā hāstinapure māsān katipayān hariḥ / suhṛdāṃ ca viśokāya svasuśca priyakāmyayā //
आमन्त्र्य चाभ्यनुज्ञातः परिष्वज्याभिवाद्य तम् । आरुरोह रथं कैश्चित् परिष्वक्तो ऽभिवादितः ॥
āmantrya cābhyanujñātaḥ pariṣvajyābhivādya tam / āruroha rathaṃ kaiścit pariṣvakto 'bhivāditaḥ //
सुभद्रा द्रौपदी कुन्ती विराटतनया तथा । गान्धारी धृतराष्ट्रश्च युयुत्सुर्गौतमो यमौ ॥
subhadrā draupadī kuntī virāṭatanayā tathā / gāndhārī dhṛtarāṣṭraśca yuyutsurgautamo yamau //
वृकोदरश्च धौम्यश्च स्त्रियो मत्स्यसुतादयः । न सेहिरे विमुह्यन्तो विरहं शार्ङ्गधन्वनः ॥
vṛkodaraśca dhaumyaśca striyo matsyasutādayaḥ / na sehire vimuhyanto virahaṃ śārṅgadhanvanaḥ //
सत्सङ्गान् मुक्तदुःसङ्गो हातुं नोत्सहते बुधः । कीर्त्यमानं यशो यस्य सकृदाकर्ण्य रोचनम् ॥
satsaṅgān muktaduḥsaṅgo hātuṃ notsahate budhaḥ / kīrtyamānaṃ yaśo yasya sakṛdākarṇya rocanam //
तस्मिन् न्यस्तधियः पार्थाः सहेरन् विरहं कथम् । दर्शनस्पर्शसंलाप शयनासनभोजनैः ॥
tasmin nyastadhiyaḥ pārthāḥ saheran virahaṃ katham / darśanasparśasaṃlāpa śayanāsanabhojanaiḥ //
सर्वे ते ऽनिमिषैरक्षैस्तम् अनु द्रुतचेतसः । वीक्षन्तः स्नेहसम्बद्धा विचेलुस्तत्र तत्र ह ॥
sarve te 'nimiṣairakṣaistam anu drutacetasaḥ / vīkṣantaḥ snehasambaddhā vicelustatra tatra ha //
न्यरुन्धन्न् उद्गलद्बाष्पम् औत्कण्ठ्याद्देवकीसुते । निर्यात्यगारान् नो ऽभद्रम् इति स्याद्बान्धवस्त्रियः ॥
nyarundhann udgaladbāṣpam autkaṇṭhyāddevakīsute / niryātyagārān no 'bhadram iti syādbāndhavastriyaḥ //
मृदङ्गशङ्खभेर्यश्च वीणापणवगोमुखाः । धुन्धुर्यानकघण्टाद्या नेदुर्दुन्दुभयस्तथा ॥
mṛdaṅgaśaṅkhabheryaśca vīṇāpaṇavagomukhāḥ / dhundhuryānakaghaṇṭādyā nedurdundubhayastathā //
प्रासादशिखरारूढाः कुरुनार्यो दिदृक्षया । ववृषुः कुसुमैः कृष्णं प्रेमव्रीडास्मितेक्षणाः ॥
prāsādaśikharārūḍhāḥ kurunāryo didṛkṣayā / vavṛṣuḥ kusumaiḥ kṛṣṇaṃ premavrīḍāsmitekṣaṇāḥ //
सितातपत्रं जग्राह मुक्तादामविभूषितम् । रत्नदण्डं गुडाकेशः प्रियः प्रियतमस्य ह ॥
sitātapatraṃ jagrāha muktādāmavibhūṣitam / ratnadaṇḍaṃ guḍākeśaḥ priyaḥ priyatamasya ha //
उद्धवः सात्यकिश्चैव व्यजने परमाद्भुते । विकीर्यमाणः कुसुमै रेजे मधुपतिः पथि ॥
uddhavaḥ sātyakiścaiva vyajane paramādbhute / vikīryamāṇaḥ kusumai reje madhupatiḥ pathi //
अश्रूयन्ताशिषः सत्यास्तत्र तत्र द्विजेरिताः । नानुरूपानुरूपाश्च निर्गुणस्य गुणात्मनः ॥
aśrūyantāśiṣaḥ satyāstatra tatra dvijeritāḥ / nānurūpānurūpāśca nirguṇasya guṇātmanaḥ //
अन्योन्यम् आसीत् सञ्जल्प उत्तमश्लोकचेतसाम् । कौरवेन्द्रपुरस्त्रीणां सर्वश्रुतिमनोहरः ॥
anyonyam āsīt sañjalpa uttamaślokacetasām / kauravendrapurastrīṇāṃ sarvaśrutimanoharaḥ //
स वै किलायं पुरुषः पुरातनो य एक आसीदविशेष आत्मनि । अग्रे गुणेभ्यो जगदात्मनीश्वरे निमीलितात्मन् निशि सुप्तशक्तिषु ॥
sa vai kilāyaṃ puruṣaḥ purātano ya eka āsīdaviśeṣa ātmani / agre guṇebhyo jagadātmanīśvare nimīlitātman niśi suptaśaktiṣu //
स एव भूयो निजवीर्यचोदितां स्वजीवमायां प्रकृतिं सिसृक्षतीम् । अनामरूपात्मनि रूपनामनी विधित्समानो ऽनुससार शास्त्रकृत् ॥
sa eva bhūyo nijavīryacoditāṃ svajīvamāyāṃ prakṛtiṃ sisṛkṣatīm / anāmarūpātmani rūpanāmanī vidhitsamāno 'nusasāra śāstrakṛt //
स वा अयं यत् पदम् अत्र सूरयो जितेन्द्रिया निर्जितमातरिश्वनः । पश्यन्ति भक्त्युत्कलितामलात्मना नन्वेष सत्त्वं परिमार्ष्टुम् अर्हति ॥
sa vā ayaṃ yat padam atra sūrayo jitendriyā nirjitamātariśvanaḥ / paśyanti bhaktyutkalitāmalātmanā nanveṣa sattvaṃ parimārṣṭum arhati //
स वा अयं सख्यनुगीतसत्कथो वेदेषु गुह्येषु च गुह्यवादिभिः । य एक ईशो जगदात्मलीलया सृजत्यवत्यत्ति न तत्र सज्जते ॥
sa vā ayaṃ sakhyanugītasatkatho vedeṣu guhyeṣu ca guhyavādibhiḥ / ya eka īśo jagadātmalīlayā sṛjatyavatyatti na tatra sajjate //
यदा ह्यधर्मेण तमोधियो नृपा जीवन्ति तत्रैष हि सत्त्वतः किल । धत्ते भगं सत्यम् ऋतं दयां यशो भवाय रूपाणि दधद्युगे युगे ॥
yadā hyadharmeṇa tamodhiyo nṛpā jīvanti tatraiṣa hi sattvataḥ kila / dhatte bhagaṃ satyam ṛtaṃ dayāṃ yaśo bhavāya rūpāṇi dadhadyuge yuge //
अहो अलं श्लाघ्यतमं यदोः कुलम् अहो अलं पुण्यतमं मधोर्वनम् । यदेष पुंसाम् ऋषभः श्रियः पतिः स्वजन्मना चङ्क्रमणेन चाञ्चति ॥
aho alaṃ ślāghyatamaṃ yadoḥ kulam aho alaṃ puṇyatamaṃ madhorvanam / yadeṣa puṃsām ṛṣabhaḥ śriyaḥ patiḥ svajanmanā caṅkramaṇena cāñcati //
अहो बत स्वर्यशसस्तिरस्करी कुशस्थली पुण्ययशस्करी भुवः । पश्यन्ति नित्यं यदनुग्रहेषितं स्मितावलोकं स्वपतिं स्म यत्प्रजाः ॥
aho bata svaryaśasastiraskarī kuśasthalī puṇyayaśaskarī bhuvaḥ / paśyanti nityaṃ yadanugraheṣitaṃ smitāvalokaṃ svapatiṃ sma yatprajāḥ //
नूनं व्रतस्नानहुतादिनेश्वरः समर्चितो ह्यस्य गृहीतपाणिभिः । पिबन्ति याः सख्यधरामृतं मुहुर् व्रजस्त्रियः सम्मुमुहुर्यदाशयाः ॥
nūnaṃ vratasnānahutādineśvaraḥ samarcito hyasya gṛhītapāṇibhiḥ / pibanti yāḥ sakhyadharāmṛtaṃ muhur vrajastriyaḥ sammumuhuryadāśayāḥ //
या वीर्यशुल्केन हृताः स्वयंवरे प्रमथ्य चैद्यप्रमुखान् हि शुष्मिणः । प्रद्युम्नसाम्बाम्बसुतादयो ऽपरा याश्चाहृता भौमवधे सहस्रशः ॥
yā vīryaśulkena hṛtāḥ svayaṃvare pramathya caidyapramukhān hi śuṣmiṇaḥ / pradyumnasāmbāmbasutādayo 'parā yāścāhṛtā bhaumavadhe sahasraśaḥ //
एताः परं स्त्रीत्वम् अपास्तपेशलं निरस्तशौचं बत साधु कुर्वते । यासां गृहात् पुष्करलोचनः पतिर् न जात्वपैत्याहृतिभिर्हृदि स्पृशन् ॥
etāḥ paraṃ strītvam apāstapeśalaṃ nirastaśaucaṃ bata sādhu kurvate / yāsāṃ gṛhāt puṣkaralocanaḥ patir na jātvapaityāhṛtibhirhṛdi spṛśan //
एवंविधा गदन्तीनां स गिरः पुरयोषिताम् । निरीक्षणेनाभिनन्दन् सस्मितेन ययौ हरिः ॥
evaṃvidhā gadantīnāṃ sa giraḥ purayoṣitām / nirīkṣaṇenābhinandan sasmitena yayau hariḥ //
अजातशत्रुः पृतनां गोपीथाय मधुद्विषः । परेभ्यः शङ्कितः स्नेहात् प्रायुङ्क्त चतुरङ्गिणीम् ॥
ajātaśatruḥ pṛtanāṃ gopīthāya madhudviṣaḥ / parebhyaḥ śaṅkitaḥ snehāt prāyuṅkta caturaṅgiṇīm //
अथ दूरागतान् शौरिः कौरवान् विरहातुरान् । सन्निवर्त्य दृढं स्निग्धान् प्रायात् स्वनगरीं प्रियैः ॥
atha dūrāgatān śauriḥ kauravān virahāturān / sannivartya dṛḍhaṃ snigdhān prāyāt svanagarīṃ priyaiḥ //
कुरुजाङ्गलपाञ्चालान् शूरसेनान् सयामुनान् । ब्रह्मावर्तं कुरुक्षेत्रं मत्स्यान् सारस्वतान् अथ ॥
kurujāṅgalapāñcālān śūrasenān sayāmunān / brahmāvartaṃ kurukṣetraṃ matsyān sārasvatān atha //
मरुधन्वम् अतिक्रम्य सौवीराभीरयोः परान् । आनर्तान् भार्गवोपागाच् छ्रान्तवाहो मनाग् विभुः ॥
marudhanvam atikramya sauvīrābhīrayoḥ parān / ānartān bhārgavopāgāc chrāntavāho manāg vibhuḥ //
तत्र तत्र ह तत्रत्यैर्हरिः प्रत्युद्यतार्हणः । सायं भेजे दिशं पश्चाद्गविष्ठो गां गतस्तदा ॥
tatra tatra ha tatratyairhariḥ pratyudyatārhaṇaḥ / sāyaṃ bheje diśaṃ paścādgaviṣṭho gāṃ gatastadā //