Source appendix 1

ब्रह्मा भूत्व जगत्सृष्टौ नरसिंहः प्रवर्तते

brahmā bhūtva jagatsṛṣṭau narasiṃhaḥ pravartate

तथा ते कथयिष्यामि भरद्वाज निबोध मे

tathā te kathayiṣyāmi bharadvāja nibodha me

नारायणाख्यो भगवान् ब्रह्मा लोकपितामहः

nārāyaṇākhyo bhagavān brahmā lokapitāmahaḥ

उत्पन्नः प्रोह्यते प्रियप्रियामरोपचारतः

utpannaḥ prohyate priyapriyāmaropacārataḥ

निजेन तस्य मानेन आयुर्वर्षशतं स्मृतं

nijena tasya mānena āyurvarṣaśataṃ smṛtaṃ

कालश् च विष्णुर्यस्तेन तस्यायुः परिगण्यते

kālaś ca viṣṇuryastena tasyāyuḥ parigaṇyate

अन्येषाञ्चैव भूतानां चराणामचराश् च ये

anyeṣāñcaiva bhūtānāṃ carāṇāmacarāś ca ye

भूमिमृत्सागरादीनामशेषाणाञ्च सत्तम

bhūmimṛtsāgarādīnāmaśeṣāṇāñca sattama

अष्टादश निमेषाश् च काष्ठैका परिकीर्तिता

aṣṭādaśa nimeṣāś ca kāṣṭhaikā parikīrtitā

काष्ठास्त्रिंशत् कलास्त्रिंशत् कला ज्ञेया मुहूर्तकं

kāṣṭhāstriṃśat kalāstriṃśat kalā jñeyā muhūrtakaṃ

तावत् संख्यैर् अहोरात्रं मुहूर्तैर् मानुषं स्मृतं

tāvat saṃkhyair ahorātraṃ muhūrtair mānuṣaṃ smṛtaṃ

अहोरात्राणि तावन्ति मासः पक्षद्वयात्मकः

ahorātrāṇi tāvanti māsaḥ pakṣadvayātmakaḥ

तैः षडभिरयनं मासैर् द्वे ऽयने दक्षिणोत्तरे

taiḥ ṣaḍabhirayanaṃ māsair dve 'yane dakṣiṇottare

अयनं दक्षिणं रात्रिर्देवानामुत्तरं दिनं

ayanaṃ dakṣiṇaṃ rātrirdevānāmuttaraṃ dinaṃ

अयनद्वयञ्च वर्षञ्च मर्त्यानां परिकीर्तितं

ayanadvayañca varṣañca martyānāṃ parikīrtitaṃ

नृणां मासः पितॄणान्तु अहोरात्रमुदाहृतं

nṛṇāṃ māsaḥ pitṝṇāntu ahorātramudāhṛtaṃ

वस्वादीनामहोरात्रं मानुषो वत्सरः स्मृतः

vasvādīnāmahorātraṃ mānuṣo vatsaraḥ smṛtaḥ

दिव्यैर् वर्षसहस्रैस्तु कृतत्रेतादिसंज्ञितं

divyair varṣasahasraistu kṛtatretādisaṃjñitaṃ

चतुर्दर्शद्वादशभिस्तद्विभागं निबोध मे

caturdarśadvādaśabhistadvibhāgaṃ nibodha me

चत्वारि त्रीणि द्वे चैकं कृतादिषु यथाक्रमं

catvāri trīṇi dve caikaṃ kṛtādiṣu yathākramaṃ

दिव्याब्दानां सहस्राणि युगेष्वाहुः पुराविदः

divyābdānāṃ sahasrāṇi yugeṣvāhuḥ purāvidaḥ

तत्प्रमाणैः शतैः सन्ध्या पूर्वा तत्राभिधीयते

tatpramāṇaiḥ śataiḥ sandhyā pūrvā tatrābhidhīyate

सन्ध्यांशकश् च तत्तुल्यो युगस्यानन्तरो हि सः

sandhyāṃśakaś ca tattulyo yugasyānantaro hi saḥ

सन्ध्यासन्ध्यांशयोर्मध्ये यः कालो वर्तते द्विज

sandhyāsandhyāṃśayormadhye yaḥ kālo vartate dvija

युगाख्यं स तु विज्ञेयः कृतत्रे तादिसंज्ञितं

yugākhyaṃ sa tu vijñeyaḥ kṛtatre tādisaṃjñitaṃ

कृतं त्रेता द्वापरञ्च कलिश्चेति चतुयुगं

kṛtaṃ tretā dvāparañca kaliśceti catuyugaṃ

प्रोच्यते तत् सहस्रञ्च ब्रह्मणो दिवसं द्विज

procyate tat sahasrañca brahmaṇo divasaṃ dvija

ब्रह्मणो दिवसे ब्रह्मन्मनवश् च चतुर्दश

brahmaṇo divase brahmanmanavaś ca caturdaśa

भवन्ति प्रतिमानञ्च तेषां कालकृतं शुभं

bhavanti pratimānañca teṣāṃ kālakṛtaṃ śubhaṃ

सप्तर्षयः सुराः शक्रो मनुस्तत्सूनवो नृपाः

saptarṣayaḥ surāḥ śakro manustatsūnavo nṛpāḥ

एककाले हि सृज्यन्ते संक्रियन्ते च पूर्ववत्

ekakāle hi sṛjyante saṃkriyante ca pūrvavat

चतुर्युगानां सङ्ख्याता साह्येकान्तेकसप्तती

caturyugānāṃ saṅkhyātā sāhyekāntekasaptatī

मन्वन्तरं मनोः कालः शक्रादीनामपि द्विज

manvantaraṃ manoḥ kālaḥ śakrādīnāmapi dvija

अष्ठौ शतसहस्राणि दिव्यया सङ्ख्यया सूत

aṣṭhau śatasahasrāṇi divyayā saṅkhyayā sūta

एकपञ्चाशत्तथान्यानि सप्त चान्यानि वै मुने

ekapañcāśattathānyāni sapta cānyāni vai mune

विंशतिश् च सहस्राणि कालोयं साधिकः स्मृतः

viṃśatiś ca sahasrāṇi kāloyaṃ sādhikaḥ smṛtaḥ

ब्राह्ममेवमहर्ज्ञेयमेतदेवानुकीर्तितं

brāhmamevamaharjñeyametadevānukīrtitaṃ

एतस्मिन् वै स मनसा सृष्ट्वा देवांस् तथा पितॄन्

etasmin vai sa manasā sṛṣṭvā devāṃs tathā pitṝn

गन्धर्वान् दानवान् यक्षान् राक्षसान् गुह्यकांस् तथा

gandharvān dānavān yakṣān rākṣasān guhyakāṃs tathā

ऋषीन् विद्याधरांश् चैव मनुष्यांश् च पशूंस् तथा

ṛṣīn vidyādharāṃś caiva manuṣyāṃś ca paśūṃs tathā

पक्षिणः स्थावरांश् चैव पिपीलिकभुजङ्गमान्

pakṣiṇaḥ sthāvarāṃś caiva pipīlikabhujaṅgamān

चातुर्वर्ण्यं तथा सृष्टं नियुज्याधरकर्मणि

cāturvarṇyaṃ tathā sṛṣṭaṃ niyujyādharakarmaṇi

पुनर्दिनान्ते त्रैलोक्यमपसंहृत्य स प्रभुः

punardinānte trailokyamapasaṃhṛtya sa prabhuḥ

शेते सो ऽनन्तशयने तावतीं रात्रिमव्ययः

śete so 'nantaśayane tāvatīṃ rātrimavyayaḥ

तस्यान्ते ऽभून्महाकल्पः पाद्म इत्य् अभिविश्रुतः

tasyānte 'bhūnmahākalpaḥ pādma ity abhiviśrutaḥ

तस्मिन्मत्स्यावतारो ऽभून्मन्थनार्थं महोदधेः

tasminmatsyāvatāro 'bhūnmanthanārthaṃ mahodadheḥ

तद्वद्वराहकल्पश् च तृतीयः परिकल्पितः

tadvadvarāhakalpaś ca tṛtīyaḥ parikalpitaḥ

तत्र विष्णुः स्वयं वाराहं वपुरास्थितः

tatra viṣṇuḥ svayaṃ vārāhaṃ vapurāsthitaḥ

सकलास्तथेशः

sakalāstatheśaḥ

नैमित्तिकाख्ये प्रलये समस्तं हृत्वावशेते हरिरादिदेवः

naimittikākhye pralaye samastaṃ hṛtvāvaśete harirādidevaḥ