अथ षण्णवतितमो ऽध्यायः
atha ṣaṇṇavatitamo 'dhyāyaḥ
अधिवासनविधिः
adhivāsanavidhiḥ
ईश्वर उवाच
īśvara uvāca
स्नात्वा नित्यद्वयं कृत्वा प्रणवार्घकरो गुरुः
snātvā nityadvayaṃ kṛtvā praṇavārghakaro guruḥ
सहायैर् मूर्तिपैर् विप्रैः सह गच्छेन्मखालयं
sahāyair mūrtipair vipraiḥ saha gacchenmakhālayaṃ
क्षान्त्यादितोरणांस्तत्र पूर्ववत् पूजयेत् क्रमात्
kṣāntyāditoraṇāṃstatra pūrvavat pūjayet kramāt
प्रदक्षिणक्रमादेषां शाखायां द्वारपालकान्
pradakṣiṇakramādeṣāṃ śākhāyāṃ dvārapālakān
प्राचि नन्दिमहाकालौ याम्ये भृङ्गिविनायकौ
prāci nandimahākālau yāmye bhṛṅgivināyakau
वारुणे वृषभस्कन्दौ देवीचण्डौ ततोत्तरे
vāruṇe vṛṣabhaskandau devīcaṇḍau tatottare
तच्छाखामूलदेशस्थौ प्रशान्तशिशिरौ घटौ
tacchākhāmūladeśasthau praśāntaśiśirau ghaṭau
पर्जन्याशोकनामानौ भूतं सञ्जीवनामृतौ
parjanyāśokanāmānau bhūtaṃ sañjīvanāmṛtau
धनदश्रीप्रदौ द्वौ द्वौ पूजयेदनुपूर्वशः
dhanadaśrīpradau dvau dvau pūjayedanupūrvaśaḥ
स्वनामभिश् चतुर्थ्यन्तैः प्रणवादिनमोन्तगैः
svanāmabhiś caturthyantaiḥ praṇavādinamontagaiḥ
लोकग्रहवसुद्वाःस्थस्रवन्तीनां द्वयं द्वयं
lokagrahavasudvāḥsthasravantīnāṃ dvayaṃ dvayaṃ
:न् 1 नित्यक्रियां कृत्वेति ङ्.
:n 1 nityakriyāṃ kṛtveti ṅ.
2 प्रणवार्घ्यकरो मुनिरिति ग.. । पुनरर्घ्यकरो मुनिरिति ङ..
2 praṇavārghyakaro muniriti ga.. / punararghyakaro muniriti ṅa..
3 सहायैर् ऋत्विग्विप्रैश्चेति ख.. , घ.. च । सहायैर् भूपतिविप्रैर् इति ज..
3 sahāyair ṛtvigvipraiśceti kha.. , gha.. ca / sahāyair bhūpativiprair iti ja..
4 भृङ्गविनायकाविति छ..
4 bhṛṅgavināyakāviti cha..
5 वृषोत्तरे इति ग.. , घ.. , ङ.. च
5 vṛṣottare iti ga.. , gha.. , ṅa.. ca
6 भूतसञ्जीवनासुतौ इति छ.. । भूतसञ्जीवनामृतौ इति ख.. , ज.. च
6 bhūtasañjīvanāsutau iti cha.. / bhūtasañjīvanāmṛtau iti kha.. , ja.. ca
7 धनदद्विपदौ इति ख.. । धनदौ द्विपदौ इति घ.. । धनदश्चापदौ इति ज..
7 dhanadadvipadau iti kha.. / dhanadau dvipadau iti gha.. / dhanadaścāpadau iti ja..
8 पूजयेदथ पूर्वश इति ग..
8 pūjayedatha pūrvaśa iti ga..
9 लोकग्रहवसुद्वाःस्थहस्तादीनामिति ग.. :प् 310
9 lokagrahavasudvāḥsthahastādīnāmiti ga.. :p 310
भानुत्रयं युगं वेदो लक्ष्मीर्गणपतिस् तथा
bhānutrayaṃ yugaṃ vedo lakṣmīrgaṇapatis tathā
इति देवामखागारे तिष्ठन्ति प्रतितोरणं
iti devāmakhāgāre tiṣṭhanti pratitoraṇaṃ
विघ्नसङ्घापनोदाय क्रतोः संरक्षणाय च
vighnasaṅghāpanodāya kratoḥ saṃrakṣaṇāya ca
वज्रं शक्तिं तथा दण्डं खड्गं पाशं ध्वजंगदां
vajraṃ śaktiṃ tathā daṇḍaṃ khaḍgaṃ pāśaṃ dhvajaṃgadāṃ
त्रिशूलं चक्रमम्भोजम्पताकास्वर्चयेत् क्रमात्
triśūlaṃ cakramambhojampatākāsvarcayet kramāt
ओं ह्रूं फट् नमः । ओं ह्रूं फट् द्वाःस्थशक्तये ह्रूं फट् नमः इत्य् आदिमन्त्रैः
oṃ hrūṃ phaṭ namaḥ / oṃ hrūṃ phaṭ dvāḥsthaśaktaye hrūṃ phaṭ namaḥ ity ādimantraiḥ
कुमुदः कुमुदाक्षश् च पुण्डरीकोथ वामनः
kumudaḥ kumudākṣaś ca puṇḍarīkotha vāmanaḥ
शङ्कुकर्णः सर्वनेत्रः सुमुखः सुप्रतिष्ठितः
śaṅkukarṇaḥ sarvanetraḥ sumukhaḥ supratiṣṭhitaḥ
ध्वजाष्टदेवताः पूज्याः पूर्वादौ भूतकोटिभिः
dhvajāṣṭadevatāḥ pūjyāḥ pūrvādau bhūtakoṭibhiḥ
ओं कौं कुमुदाय नम इत्य् आदिमन्त्रैः
oṃ kauṃ kumudāya nama ity ādimantraiḥ
हेतुकं त्रिपुरघ्नञ्च शक्त्याख्यं यमजिह्वकं
hetukaṃ tripuraghnañca śaktyākhyaṃ yamajihvakaṃ
कालं करालिनं षष्ठमेकाङ्घ्रिम्भीममष्टकं
kālaṃ karālinaṃ ṣaṣṭhamekāṅghrimbhīmamaṣṭakaṃ
तथैव पूजयेद् दिक्षु क्षेत्रपालाननुक्रमात्
tathaiva pūjayed dikṣu kṣetrapālānanukramāt
बलिभिः कुसुमैर् धूपैः सन्तुष्टान् परिभावयेत्
balibhiḥ kusumair dhūpaiḥ santuṣṭān paribhāvayet
कम्बलास्तृतेषु वर्णेषु वंशस्थूणास्वनुक्रमात्
kambalāstṛteṣu varṇeṣu vaṃśasthūṇāsvanukramāt
पञ्च क्षित्यादितत्त्वानि सद्योजातादिभिर्यजेत्
pañca kṣityāditattvāni sadyojātādibhiryajet
सदाशिवपदव्यापि मण्डपं धाम शाङ्करं
sadāśivapadavyāpi maṇḍapaṃ dhāma śāṅkaraṃ
पताकाशक्तिसंयुक्तं तत्त्वदृष्ट्यावलोकयेत्
patākāśaktisaṃyuktaṃ tattvadṛṣṭyāvalokayet
दिव्यान्तरिक्षभूमिष्ठविघ्नानुत्सार्य पूर्ववत्
divyāntarikṣabhūmiṣṭhavighnānutsārya pūrvavat
प्रविशेत् पश्चिमद्वारा शेषद्वाराणि दर्शयेत्
praviśet paścimadvārā śeṣadvārāṇi darśayet
प्रदक्षिणक्रमाद्गत्वा निविष्टोवेदिदक्षिणे
pradakṣiṇakramādgatvā niviṣṭovedidakṣiṇe
उत्तराभिमुखः कुर्याद् भूतशुद्धिं यथा पुरा
uttarābhimukhaḥ kuryād bhūtaśuddhiṃ yathā purā
अन्तर्यागं विशेषार्घ्यं मन्त्रद्रव्यादिशोधनं
antaryāgaṃ viśeṣārghyaṃ mantradravyādiśodhanaṃ
कुर्वीत आत्मनः पूजां पञ्चगव्यादि पूर्ववत्
kurvīta ātmanaḥ pūjāṃ pañcagavyādi pūrvavat
साधारङ्कलसन्तस्मिन् विन्यसेत्तदनन्तरं
sādhāraṅkalasantasmin vinyasettadanantaraṃ
विशेषाच्छिवतत्त्वाय तत्त्वत्रयमनुक्रमात्
viśeṣācchivatattvāya tattvatrayamanukramāt
ललाटस्कन्धपादान्तं शिवविद्यात्मकं परं
lalāṭaskandhapādāntaṃ śivavidyātmakaṃ paraṃ
रुद्रनारायणब्रह्मदैवतं निजसञ्चरैः
rudranārāyaṇabrahmadaivataṃ nijasañcaraiḥ
ओं हं हां
oṃ haṃ hāṃ
मूर्तीस्तदीश्वरांस्तत्र पूर्ववद्विनिवेशयेत्
mūrtīstadīśvarāṃstatra pūrvavadviniveśayet
तद्व्यापकं शिवं साङ्गं शिवहस्तञ्च मूर्धनि
tadvyāpakaṃ śivaṃ sāṅgaṃ śivahastañca mūrdhani
ब्रह्मरन्ध्रप्रविष्टेन तेजसा वाह्यसान्तरं
brahmarandhrapraviṣṭena tejasā vāhyasāntaraṃ
तमःपटलमाधूय प्रद्योतितदिगन्तरं
tamaḥpaṭalamādhūya pradyotitadigantaraṃ
आत्मानं मूर्तिपैः सार्धं स्रग्वस्त्रकुसुमादिभिः
ātmānaṃ mūrtipaiḥ sārdhaṃ sragvastrakusumādibhiḥ
भूषयित्वा शिवोस्मीति ध्यात्वा बोघासिमुद्धरेत्
bhūṣayitvā śivosmīti dhyātvā boghāsimuddharet
चतुष्पदान्तसंस्कारैः संस्कुर्यान्मखमण्डपं
catuṣpadāntasaṃskāraiḥ saṃskuryānmakhamaṇḍapaṃ
विक्षिप्य विकिरादीनि कुशकूर्चोपसंहरेत्
vikṣipya vikirādīni kuśakūrcopasaṃharet
आसनीकृत्य वर्धन्यां वास्त्वादीन् पूर्ववद्यजेत्
āsanīkṛtya vardhanyāṃ vāstvādīn pūrvavadyajet
शिवकुम्भास्त्रवर्धन्यौ पूजयेच्च स्थिरासने
śivakumbhāstravardhanyau pūjayecca sthirāsane
स्वदिक्षु कलशारूढांल्लोकपालाननुक्रमात्
svadikṣu kalaśārūḍhāṃllokapālānanukramāt
वाहायुधादिसंयुक्तान् पूजयेद्विधिना यथा
vāhāyudhādisaṃyuktān pūjayedvidhinā yathā
ऐरावतगजारूढं स्वर्णवर्णं किरीटिनं
airāvatagajārūḍhaṃ svarṇavarṇaṃ kirīṭinaṃ
सहस्रनयनं शक्रं वज्रपाणिं विभावयेत्
sahasranayanaṃ śakraṃ vajrapāṇiṃ vibhāvayet
सप्तार्चिषं च विभ्राणमक्षमालां कमण्डलुं
saptārciṣaṃ ca vibhrāṇamakṣamālāṃ kamaṇḍaluṃ
ज्वालामालाकुलं रक्तं शक्तिहस्तमजासनं
jvālāmālākulaṃ raktaṃ śaktihastamajāsanaṃ
महिषस्थं दण्डहस्तं यमं कालानलं स्मरेत्
mahiṣasthaṃ daṇḍahastaṃ yamaṃ kālānalaṃ smaret
रक्तनेत्रं स्वरारूढं खड्गहस्तञ्च नैरृतं
raktanetraṃ svarārūḍhaṃ khaḍgahastañca nairṛtaṃ
वरुणं मकरे श्वेतं नागपाशधरं स्मरेत्
varuṇaṃ makare śvetaṃ nāgapāśadharaṃ smaret
वायुं च हरिणे नीलं कुवेरं मेघसंस्थितं
vāyuṃ ca hariṇe nīlaṃ kuveraṃ meghasaṃsthitaṃ
त्रिशूलिनं वृषे चेशं कूर्मेनन्तन्तु चक्रिणं
triśūlinaṃ vṛṣe ceśaṃ kūrmenantantu cakriṇaṃ
ब्राह्माणं हंसगं ध्यायेच्चतुर्वक्त्रं चतुर्भुजं
brāhmāṇaṃ haṃsagaṃ dhyāyeccaturvaktraṃ caturbhujaṃ
स्तम्भमूलेषु कुम्भेषु वेद्यां धर्मादिकान् यजेत्
stambhamūleṣu kumbheṣu vedyāṃ dharmādikān yajet
दिक्षु कुम्भेष्वनन्तादीन् पूजयन्त्यपि केचन
dikṣu kumbheṣvanantādīn pūjayantyapi kecana
शिवाज्ञां श्रावयेत् कुम्भं भ्रामयेदात्मपृष्ठगं
śivājñāṃ śrāvayet kumbhaṃ bhrāmayedātmapṛṣṭhagaṃ
पूर्ववत् स्थापयेदादौ कुम्भं तदनु वर्धनीं
pūrvavat sthāpayedādau kumbhaṃ tadanu vardhanīṃ
शिवं स्थिरासनं कुम्भे शस्त्रार्थञ्च ध्रुवासनं
śivaṃ sthirāsanaṃ kumbhe śastrārthañca dhruvāsanaṃ
पूजयित्वा यथापूर्वं स्पृशेदुद्भवमुद्रया
pūjayitvā yathāpūrvaṃ spṛśedudbhavamudrayā
निजयागं जगन्नाथ रक्ष भक्तानुकम्पया
nijayāgaṃ jagannātha rakṣa bhaktānukampayā
एभिः संश्राव्य रक्षार्थं कुम्भे खड्गं निवेशयेत्
ebhiḥ saṃśrāvya rakṣārthaṃ kumbhe khaḍgaṃ niveśayet
दीक्षास्थापनयोः कुम्भे स्थण्डिले मण्डले ऽथवा
dīkṣāsthāpanayoḥ kumbhe sthaṇḍile maṇḍale 'thavā
मण्डलेभ्यर्च्य देवेशं व्रजेद्वै कुण्डसन्निधौ
maṇḍalebhyarcya deveśaṃ vrajedvai kuṇḍasannidhau
कुण्डनाभिं पुरस्कृत्य निनिष्ठा मूर्तिधारिणः
kuṇḍanābhiṃ puraskṛtya niniṣṭhā mūrtidhāriṇaḥ
गुरोरादेशतः कुर्युर् निजकुण्डेषु संस्कृतिं
gurorādeśataḥ kuryur nijakuṇḍeṣu saṃskṛtiṃ
जपेयुर्जापिनः सङ्ख्यं मन्त्रमन्ये तु संहितां
japeyurjāpinaḥ saṅkhyaṃ mantramanye tu saṃhitāṃ
पठेयुर्ब्राह्मणाः शान्तिं स्वशाखावेदपारगाः
paṭheyurbrāhmaṇāḥ śāntiṃ svaśākhāvedapāragāḥ
श्रीसूक्तं पावमानीश् च मैत्रकञ्च वृषाकपिं
śrīsūktaṃ pāvamānīś ca maitrakañca vṛṣākapiṃ
ऋग्वेदी सर्वदिग्भागे सर्वमेतत् समुच्चरेत्
ṛgvedī sarvadigbhāge sarvametat samuccaret
देवव्रतन्तु भारुण्डं ज्येष्ठसाम रथन्तरं
devavratantu bhāruṇḍaṃ jyeṣṭhasāma rathantaraṃ
पुरुषं गीतिमेतानि सामवेदी तु दक्षिणे
puruṣaṃ gītimetāni sāmavedī tu dakṣiṇe
रुद्रं पुरुषसूक्तञ्च श्लोकाध्यायं विशेषतः
rudraṃ puruṣasūktañca ślokādhyāyaṃ viśeṣataḥ
ब्राह्मणञ्च यजुर्वेदी पश्चिमायां समुच्चरेत्
brāhmaṇañca yajurvedī paścimāyāṃ samuccaret
नीलरुद्रं तथाथर्वी सूक्ष्मासूक्ष्मन्तथैव च
nīlarudraṃ tathātharvī sūkṣmāsūkṣmantathaiva ca
उत्तरे ऽथर्वशीर्षञ्च तत्परस्तु समुद्धरेत्
uttare 'tharvaśīrṣañca tatparastu samuddharet
आचार्यश्चाग्निमुत्पाद्य प्रतिकुण्डं प्रदापयेत्
ācāryaścāgnimutpādya pratikuṇḍaṃ pradāpayet
वह्नेः पूर्वादिकान् भागान् पूर्वकुण्डादितः क्रमात्
vahneḥ pūrvādikān bhāgān pūrvakuṇḍāditaḥ kramāt
धूपदीपचरूणाञ्च ददीताग्निं समुद्धरेत्
dhūpadīpacarūṇāñca dadītāgniṃ samuddharet
पूर्ववच्छिवमभ्यर्च्य शिवाग्नौ मन्त्रतर्पणं
pūrvavacchivamabhyarcya śivāgnau mantratarpaṇaṃ
देशकालादिसम्पत्तौ दुर् निमित्तप्रशान्तये
deśakālādisampattau dur nimittapraśāntaye
होमङ्कृत्वा तु मन्त्रज्ञः पूर्णां दत्त्वा शुभावहां
homaṅkṛtvā tu mantrajñaḥ pūrṇāṃ dattvā śubhāvahāṃ
पूर्ववच्चरुकं कृत्वा प्रतिकुण्डं निवेदयेत्
pūrvavaccarukaṃ kṛtvā pratikuṇḍaṃ nivedayet
यजमानालङ्कृतास्तु व्रजेयुः स्नानमण्डपं
yajamānālaṅkṛtāstu vrajeyuḥ snānamaṇḍapaṃ
भद्रपीठे निधायेशं ताडयित्वावगुण्ठयेत्
bhadrapīṭhe nidhāyeśaṃ tāḍayitvāvaguṇṭhayet
स्नापयेत् पूजयित्वा तु मृदा काषायवारिणा
snāpayet pūjayitvā tu mṛdā kāṣāyavāriṇā
गोमूत्रैर् गोमयेनापि वारिणा चान्तरान्तरा
gomūtrair gomayenāpi vāriṇā cāntarāntarā
भस्मना गन्धतोयेन फडन्तास्त्रेण वारिणा
bhasmanā gandhatoyena phaḍantāstreṇa vāriṇā
देशिको मूर्तिपैः सार्धं कृत्वा कारणशोधनं
deśiko mūrtipaiḥ sārdhaṃ kṛtvā kāraṇaśodhanaṃ
धर्मजप्तेन सञ्छाट्य पीतवर्णेन वाससा
dharmajaptena sañchāṭya pītavarṇena vāsasā
सम्पूज्य सितपुष्पैश् च नयेदुत्तरवेदिकां
sampūjya sitapuṣpaiś ca nayeduttaravedikāṃ
तत्र दत्तासनायाञ्च शय्यायां सन्निवेश्य च
tatra dattāsanāyāñca śayyāyāṃ sanniveśya ca
कुङ्कुमालिप्तसूत्रेण विभज्य गुरुरालिखेत्
kuṅkumāliptasūtreṇa vibhajya gururālikhet
शलाकया सुवर्णस्य अक्षिणी शस्त्रकर्मणा
śalākayā suvarṇasya akṣiṇī śastrakarmaṇā
अञ्जयेल्लक्ष्मकृत् पश्चाच्छास्त्रदृष्टेन कर्मणा
añjayellakṣmakṛt paścācchāstradṛṣṭena karmaṇā
कृतकर्मा च शस्त्रेण लक्ष्मी शिल्पी समुत्क्षिपेत्
kṛtakarmā ca śastreṇa lakṣmī śilpī samutkṣipet
त्र्यंशादर्धोथ पादार्धादर्धाया
tryaṃśādardhotha pādārdhādardhāyā
अर्धयोथवा
ardhayothavā
सर्वकामप्रसिद्ध्यर्थं शुभं लक्ष्मावतारणं
sarvakāmaprasiddhyarthaṃ śubhaṃ lakṣmāvatāraṇaṃ
लिङ्गदीर्घविकारांशे त्रिभक्तं भागवर्णनात्
liṅgadīrghavikārāṃśe tribhaktaṃ bhāgavarṇanāt
विस्तारो लक्ष्म देहस्य भवेल्लिङ्गस्य सर्वतः
vistāro lakṣma dehasya bhavelliṅgasya sarvataḥ
यवस्य नवभक्तस्य भागैर् अष्टाभिरावृता
yavasya navabhaktasya bhāgair aṣṭābhirāvṛtā
हस्तिके लक्ष्मरेखा च गाम्भीर्याद् विस्तरादपि
hastike lakṣmarekhā ca gāmbhīryād vistarādapi
एवमष्टांशवृद्ध्या तु लिङ्गे सार्धकरादिके
evamaṣṭāṃśavṛddhyā tu liṅge sārdhakarādike
भवेदष्टयवा पृथ्वी गम्भीरात्र च हास्तिके
bhavedaṣṭayavā pṛthvī gambhīrātra ca hāstike
एवमष्टांश वृद्ध्या तु लिङ्गे सार्धकरादिके
evamaṣṭāṃśa vṛddhyā tu liṅge sārdhakarādike
भवेदष्टयवा पृथ्वी गम्भीरान्नवहास्तिके
bhavedaṣṭayavā pṛthvī gambhīrānnavahāstike
शाम्भवेषु च लिङ्गेषु पादवृद्धेषु सर्वतः
śāmbhaveṣu ca liṅgeṣu pādavṛddheṣu sarvataḥ
लक्ष्म देहस्य विष्कम्भो भवेद्वै यववर्धनात्
lakṣma dehasya viṣkambho bhavedvai yavavardhanāt
गम्भीरत्वष्टयुवाभ्यां रेखापि त्र्यंशवृद्धितः
gambhīratvaṣṭayuvābhyāṃ rekhāpi tryaṃśavṛddhitaḥ
सर्वेषु च भवेत् सूक्ष्मां लिङ्गमस्तकमस्तकं
sarveṣu ca bhavet sūkṣmāṃ liṅgamastakamastakaṃ
लक्ष्मक्षेत्रेष्टधाभक्ते मूर्ध्निभागद्वये शुभे
lakṣmakṣetreṣṭadhābhakte mūrdhnibhāgadvaye śubhe
षड्भागपरिवर्तनमुक्त्वा भागद्वयन्त्वधः
ṣaḍbhāgaparivartanamuktvā bhāgadvayantvadhaḥ
रेखात्रयेण सम्बद्धं कारयेत् पृष्टदेशगं
rekhātrayeṇa sambaddhaṃ kārayet pṛṣṭadeśagaṃ
रत्नजे लक्षणोद्धारो यवौ हेमसमुद्भवे
ratnaje lakṣaṇoddhāro yavau hemasamudbhave
स्वरूपं लक्षणन्तेषां प्रभा रत्नेषु निर्मला
svarūpaṃ lakṣaṇanteṣāṃ prabhā ratneṣu nirmalā
नयनोन्मीलनं वक्त्रे सान्निध्याय च लक्ष्म तत्
nayanonmīlanaṃ vaktre sānnidhyāya ca lakṣma tat
लक्ष्मणोद्धाररेखाञ्च घृतेन मधुना तथा
lakṣmaṇoddhārarekhāñca ghṛtena madhunā tathā
मृत्युञ्जयेन सम्पूज्य शिल्पिदोषनिवृत्तये
mṛtyuñjayena sampūjya śilpidoṣanivṛttaye
अर्चयेच्च ततो लिङ्गं स्नापयित्वा मृदादिभिः
arcayecca tato liṅgaṃ snāpayitvā mṛdādibhiḥ
शिल्पिनन्तोषयित्वा तु दद्याद्गां गुरवे ततः
śilpinantoṣayitvā tu dadyādgāṃ gurave tataḥ
लिङ्गं धूपादिभिः प्राच्यं गायेयुर्भर्तृगास्त्रयः
liṅgaṃ dhūpādibhiḥ prācyaṃ gāyeyurbhartṛgāstrayaḥ
सव्येन चापसव्येन सूत्रेणाथ कुशेन वा
savyena cāpasavyena sūtreṇātha kuśena vā
स्मृत्वा च रोचनं दत्वा कुर्यान्निर्मञ्जनादिकं
smṛtvā ca rocanaṃ datvā kuryānnirmañjanādikaṃ
गुडलवणधान्याकदानेन विसृजेच्च ताः
guḍalavaṇadhānyākadānena visṛjecca tāḥ
गुरुमूर्तिधरैः सार्धं हृदा वा प्रणवेन वा
gurumūrtidharaiḥ sārdhaṃ hṛdā vā praṇavena vā
मृत्स्नागोमयगोमूत्रभस्मभिः सलिलान्तरं
mṛtsnāgomayagomūtrabhasmabhiḥ salilāntaraṃ
स्नापयेत् पञ्चगव्येन पञ्चामृतपुरःसरं
snāpayet pañcagavyena pañcāmṛtapuraḥsaraṃ
विरूक्षणं कषायैश् च सर्वौषधिजलेन वा
virūkṣaṇaṃ kaṣāyaiś ca sarvauṣadhijalena vā
शुभ्रपुष्पफलस्वर्णरत्नशृङ्गयवोदकैः
śubhrapuṣpaphalasvarṇaratnaśṛṅgayavodakaiḥ
तथा धारासहस्रेण दिव्यौषधिजलेन च
tathā dhārāsahasreṇa divyauṣadhijalena ca
तीर्थोदकेन गाङ्गेन चन्दनेन च वारिणा
tīrthodakena gāṅgena candanena ca vāriṇā
क्षीरार्णवादिभिः कुम्भैः शिवकुम्भजलेन च
kṣīrārṇavādibhiḥ kumbhaiḥ śivakumbhajalena ca
विरूक्षणं विलेपञ्च सुगन्धैश् चन्दनादिभिः
virūkṣaṇaṃ vilepañca sugandhaiś candanādibhiḥ
सम्पूज्य ब्रह्मभिः पुष्पैर् वर्मणा रक्तचीवरैः
sampūjya brahmabhiḥ puṣpair varmaṇā raktacīvaraiḥ
रक्तरूपेण नीराज्य रक्षातिलकपूर्वकं
raktarūpeṇa nīrājya rakṣātilakapūrvakaṃ
घृतौषधैर् जलदुग्धैश् च कुशाद्यैर् अर्घ्यसूचितैः
ghṛtauṣadhair jaladugdhaiś ca kuśādyair arghyasūcitaiḥ
द्रव्यैः स्तुत्यादिभिस्तुष्टमर्चयेत् पुरुषाणुना
dravyaiḥ stutyādibhistuṣṭamarcayet puruṣāṇunā
समाचम्य हृदा देवं ब्रूयादुत्थीयतां प्रभो
samācamya hṛdā devaṃ brūyādutthīyatāṃ prabho
देवं ब्रह्मरथेनैव क्षिप्रं द्रव्याणि तन्नयेत्
devaṃ brahmarathenaiva kṣipraṃ dravyāṇi tannayet
मण्डपे पश्चिमद्वारे शय्यायां विनिवेशयेत्
maṇḍape paścimadvāre śayyāyāṃ viniveśayet
शक्त्यादिशक्तिपर्यन्ते विन्यसेदासने शुभे
śaktyādiśaktiparyante vinyasedāsane śubhe
पश्चिमे पिण्डिकान्तस्य न्यसेद्ब्रह्मशलान्तदा
paścime piṇḍikāntasya nyasedbrahmaśalāntadā
शस्त्रमस्त्र शतालब्धनिद्राकुम्भध्रुवासनं
śastramastra śatālabdhanidrākumbhadhruvāsanaṃ
प्रकल्प्य शिवकोणे च दत्वार्घ्यं हृदयेन तु
prakalpya śivakoṇe ca datvārghyaṃ hṛdayena tu
उत्थाप्योक्तासने लिङ्गं शिरसा पूर्वमस्तकं
utthāpyoktāsane liṅgaṃ śirasā pūrvamastakaṃ
समारोप्य न्यसेत्तस्मिन् सृष्ट्या धर्मादिवन्दनं
samāropya nyasettasmin sṛṣṭyā dharmādivandanaṃ
दद्याद्धूपञ्च सम्पूज्य तथा वासांसि वर्मणा
dadyāddhūpañca sampūjya tathā vāsāṃsi varmaṇā
गृहोपकृतिनैवेद्यं हृदा दद्यात् स्वशक्तितः
gṛhopakṛtinaivedyaṃ hṛdā dadyāt svaśaktitaḥ
घृतक्षौद्रयुतं पात्रमभ्यङ्गाय पदान्तिके
ghṛtakṣaudrayutaṃ pātramabhyaṅgāya padāntike
देशिकश् च स्थितस्तत्र षट्त्रिंशत्तत्त्वसञ्चयं
deśikaś ca sthitastatra ṣaṭtriṃśattattvasañcayaṃ
शक्त्यादिभूमिपर्यन्तं स्वतत्त्वाधिपसंयुतं
śaktyādibhūmiparyantaṃ svatattvādhipasaṃyutaṃ
विन्यस्य पुष्पमालाभिस्त्रिखण्डं परिकल्पयेत्
vinyasya puṣpamālābhistrikhaṇḍaṃ parikalpayet
मायापदेशशक्त्यन्तन्तुर्याशाष्टांशवर्तुलं
māyāpadeśaśaktyantanturyāśāṣṭāṃśavartulaṃ
तत्रात्मतत्त्वविद्याख्यं शिवं सृष्टिक्रमण तु
tatrātmatattvavidyākhyaṃ śivaṃ sṛṣṭikramaṇa tu
एकशः प्रतिभागेषु ब्रह्मविष्णुहराधिपान्
ekaśaḥ pratibhāgeṣu brahmaviṣṇuharādhipān
विन्यस्य मूर्तिमूर्तीशान् पूर्वादिक्रमतो यथा
vinyasya mūrtimūrtīśān pūrvādikramato yathā
क्ष्मावह्निर्यजमानार्कजलवायुनिशाकरान्
kṣmāvahniryajamānārkajalavāyuniśākarān
आकाशमूर्तिरूपांस्तान् न्यसेत्तदधिनायकान्
ākāśamūrtirūpāṃstān nyasettadadhināyakān
सर्वं पशुपतिं चोग्रं रुद्रं भवमखेश्वरं
sarvaṃ paśupatiṃ cograṃ rudraṃ bhavamakheśvaraṃ
महादेवञ्च भीमञ्च मन्त्रास्तद्वाचका इमे
mahādevañca bhīmañca mantrāstadvācakā ime
लवशषचयसाश् च हकारश् च त्रिमात्रिकः
lavaśaṣacayasāś ca hakāraś ca trimātrikaḥ
प्रणवो हृदयार्णुर्वा मूलमन्त्रो ऽथवा क्वचित्
praṇavo hṛdayārṇurvā mūlamantro 'thavā kvacit
पञ्चकुण्डात्मके यागे मूर्तीः पञ्चाथवा न्यसेत्
pañcakuṇḍātmake yāge mūrtīḥ pañcāthavā nyaset
पृथिवीजलतेजांसि वायुमाकाशमेव च
pṛthivījalatejāṃsi vāyumākāśameva ca
क्रमात्तदधिपान् पञ्च ब्रह्माणं धरणोधरं
kramāttadadhipān pañca brahmāṇaṃ dharaṇodharaṃ
रुद्रमीशं सदाख्यञ्च सृष्टिन्यायेन मन्त्रवित्
rudramīśaṃ sadākhyañca sṛṣṭinyāyena mantravit
मुमुक्षोर्वा निवृत्ताद्याः अजाताद्यास्तदीश्वराः
mumukṣorvā nivṛttādyāḥ ajātādyāstadīśvarāḥ
त्रितत्त्वं वाथ सर्वत्र न्यसेद्व्याप्त्यात्मकारणं
tritattvaṃ vātha sarvatra nyasedvyāptyātmakāraṇaṃ
शुद्धे चात्मनि विद्येशा अशुद्धे लोकनायकाः
śuddhe cātmani vidyeśā aśuddhe lokanāyakāḥ
द्रष्टव्या मूर्तिपाश् चैव भोगिनी मन्त्रनायकाः
draṣṭavyā mūrtipāś caiva bhoginī mantranāyakāḥ
पञ्चविंशत्तथैवाष्टपञ्चत्रीणि यथाक्रमं
pañcaviṃśattathaivāṣṭapañcatrīṇi yathākramaṃ
एषान्तत्त्वं तदीशानामिन्द्रादीनां ततो यथा
eṣāntattvaṃ tadīśānāmindrādīnāṃ tato yathā
ओं हां शक्तितत्त्वाय नम इत्य् आदि । ओं हां शक्तितत्त्वाधिपाय नम इत्य् आदि । ओं हां क्ष्मामूर्तये
oṃ hāṃ śaktitattvāya nama ity ādi / oṃ hāṃ śaktitattvādhipāya nama ity ādi / oṃ hāṃ kṣmāmūrtaye
नमः । ओं हां क्ष्मामूर्त्यधीशाय
namaḥ / oṃ hāṃ kṣmāmūrtyadhīśāya
शिवाय नम इत्य् आदि । ओं हां पृथिवीमूर्तये नमः । ओं हां मूर्त्यधिपाय ब्रह्मणे नम इत्य् आदि । ओं हां शिवतत्त्वाधिपाय रुद्राय नम इत्य् आदि
śivāya nama ity ādi / oṃ hāṃ pṛthivīmūrtaye namaḥ / oṃ hāṃ mūrtyadhipāya brahmaṇe nama ity ādi / oṃ hāṃ śivatattvādhipāya rudrāya nama ity ādi
नाभिकन्दात्समुच्चार्य घण्टानादविसर्पणं
nābhikandātsamuccārya ghaṇṭānādavisarpaṇaṃ
ब्रह्मादिकारणत्यागाद् द्वादशान्तसमाश्रितं
brahmādikāraṇatyāgād dvādaśāntasamāśritaṃ
मन्त्रञ्च मनसा भिन्नं प्राप्तानन्दरसोपमं
mantrañca manasā bhinnaṃ prāptānandarasopamaṃ
द्वादशान्तात्समानीय निष्कलं व्यापकं शिवं
dvādaśāntātsamānīya niṣkalaṃ vyāpakaṃ śivaṃ
अष्टत्रिंशत्कलोपेतं सहस्रकिरणोज्ज्वलं
aṣṭatriṃśatkalopetaṃ sahasrakiraṇojjvalaṃ
सर्वशक्तिमयं साङ्गं ध्यात्वा लिङ्गे निवेशयेत्
sarvaśaktimayaṃ sāṅgaṃ dhyātvā liṅge niveśayet
जीवन्यासो भवेदेवं लिङ्गे सर्वार्थसाधकः
jīvanyāso bhavedevaṃ liṅge sarvārthasādhakaḥ
पिण्डिकादिषु तु न्यासः प्रोच्यते साम्प्रतं यथा
piṇḍikādiṣu tu nyāsaḥ procyate sāmprataṃ yathā
पिण्डिकाञ्च कृतस्नानां विलिप्ताञ्चन्दनादिभिः
piṇḍikāñca kṛtasnānāṃ viliptāñcandanādibhiḥ
सद्वस्त्रैश् च समाच्छाद्य रन्ध्रे च भगलक्षणे
sadvastraiś ca samācchādya randhre ca bhagalakṣaṇe
पञ्चरत्नादिसंयुक्तां लिङ्गस्योत्तरतः स्थितां
pañcaratnādisaṃyuktāṃ liṅgasyottarataḥ sthitāṃ
लिङ्गवत्कृतविन्यासां विधिवत्सम्प्रपूजयेत्
liṅgavatkṛtavinyāsāṃ vidhivatsamprapūjayet
कृतस्नानादिकान्तत्र लिङ्गमूले शिलां न्यसेत्
kṛtasnānādikāntatra liṅgamūle śilāṃ nyaset
कृतस्नानादिसंस्कारं शक्त्यन्तं वृषभं तथा
kṛtasnānādisaṃskāraṃ śaktyantaṃ vṛṣabhaṃ tathā
प्रणवपूर्वं हुं पूं ह्रीं मध्यादन्यतमेन च
praṇavapūrvaṃ huṃ pūṃ hrīṃ madhyādanyatamena ca
क्रियाशक्तियुतां पिण्डीं शिलामाधररूपिणीं
kriyāśaktiyutāṃ piṇḍīṃ śilāmādhararūpiṇīṃ
भस्मदर्भतिलैः कुर्यात् प्राकारत्रितयन्ततः
bhasmadarbhatilaiḥ kuryāt prākāratritayantataḥ
रक्षायै लोकपालांश् च सायुधान्याजयेद्वहिः
rakṣāyai lokapālāṃś ca sāyudhānyājayedvahiḥ
ओं हूं ह्रं क्रियाशक्तये नमः । ओं हूं ह्रां हः महागौरी रुद्रदयिते स्वाहेति च पिण्डिकायां । ओं हां आधारशक्तये नमः । ओं हां वृषभाय नमः
oṃ hūṃ hraṃ kriyāśaktaye namaḥ / oṃ hūṃ hrāṃ haḥ mahāgaurī rudradayite svāheti ca piṇḍikāyāṃ / oṃ hāṃ ādhāraśaktaye namaḥ / oṃ hāṃ vṛṣabhāya namaḥ
धारिकां दीप्तिमत्युग्रा ज्योत्स्ना चैता बलोत्कटाः
dhārikāṃ dīptimatyugrā jyotsnā caitā balotkaṭāḥ
तथा धात्री विधात्री च न्यसेद्वा पञ्चनायिकाः
tathā dhātrī vidhātrī ca nyasedvā pañcanāyikāḥ
वामा ज्येष्ठा क्रिया ज्ञाना बेधा तिस्रीथवा न्यसेत्
vāmā jyeṣṭhā kriyā jñānā bedhā tisrīthavā nyaset
क्रियाज्ञाना तथेच्छा च पूर्ववच्छान्तिमूर्तिषु
kriyājñānā tathecchā ca pūrvavacchāntimūrtiṣu
तमो मोहा क्षमी निष्ठा मृत्युर्मायाभवज्वराः
tamo mohā kṣamī niṣṭhā mṛtyurmāyābhavajvarāḥ
पञ्च चाथ महामोहा घोरा च त्रितयज्वरा
pañca cātha mahāmohā ghorā ca tritayajvarā
तिस्रोथवा क्रियाज्ञाना तथा बाधाधिनायिका
tisrothavā kriyājñānā tathā bādhādhināyikā
आत्मादित्रिषु तत्त्वेषु तीव्रमूर्तिषु विन्यसेत्
ātmāditriṣu tattveṣu tīvramūrtiṣu vinyaset
अत्रापि पिण्डिका ब्रह्मशिलादिषु यथाविधि
atrāpi piṇḍikā brahmaśilādiṣu yathāvidhi
गौर्यादिसंवरैर् एव पूर्ववत् सर्वमाचरेत्
gauryādisaṃvarair eva pūrvavat sarvamācaret
एवं विधाय विन्यासं गत्वा कुण्डान्तिकं ततः
evaṃ vidhāya vinyāsaṃ gatvā kuṇḍāntikaṃ tataḥ
कुण्डमध्ये महेशानं मेखलासु महेश्वरं
kuṇḍamadhye maheśānaṃ mekhalāsu maheśvaraṃ
क्रियाशक्तिं तथान्यासु नादमोष्ठे च विन्यसेत्
kriyāśaktiṃ tathānyāsu nādamoṣṭhe ca vinyaset
घटं स्थण्डिलवह्नीशैः नाडीसन्धानकन्ततः
ghaṭaṃ sthaṇḍilavahnīśaiḥ nāḍīsandhānakantataḥ
पद्मतन्तुसमां शक्तिमुद्वातेन समुद्यतां
padmatantusamāṃ śaktimudvātena samudyatāṃ
विशन्ती सूर्यमार्गेण निःसरन्तीं समुद्गतां
viśantī sūryamārgeṇa niḥsarantīṃ samudgatāṃ
पुनश् च शून्यमार्गेण विशतीं स्वस्य चिन्तयेत्
punaś ca śūnyamārgeṇa viśatīṃ svasya cintayet
एवं सर्वत्र सन्धेयं मूर्तिपैश् च परस्परं
evaṃ sarvatra sandheyaṃ mūrtipaiś ca parasparaṃ
सम्पूज्य धारिकां शक्तिं कुण्डे सन्तर्प्य च क्रमात्
sampūjya dhārikāṃ śaktiṃ kuṇḍe santarpya ca kramāt
तत्त्वतत्त्वेश्वरा मुर्तीर्मूर्तीर्शांश् च घृतादिभिः
tattvatattveśvarā murtīrmūrtīrśāṃś ca ghṛtādibhiḥ
सम्पूज्य तर्पयित्वा तु सन्निधौ संहिताणुभिः
sampūjya tarpayitvā tu sannidhau saṃhitāṇubhiḥ
शतं सहस्रमर्धं वा पूर्णया सह होमयेत्
śataṃ sahasramardhaṃ vā pūrṇayā saha homayet
तत्त्वतत्त्वेश्वरा मूर्तिर्मूर्तीशांश् च करेणुकान्
tattvatattveśvarā mūrtirmūrtīśāṃś ca kareṇukān
तथा सन्तर्प्य सान्निध्ये जुहुयुर्मूर्तिपा अपि
tathā santarpya sānnidhye juhuyurmūrtipā api
ततो ब्रह्मभिरङ्गैश् च द्रव्यकालानुरोधतः
tato brahmabhiraṅgaiś ca dravyakālānurodhataḥ
सन्तर्प्य शक्तिं कुम्भाम्भःप्रोक्षिते कुशमूलतः
santarpya śaktiṃ kumbhāmbhaḥprokṣite kuśamūlataḥ
लिङ्गमूलं च संस्पृश्य जपेयुर्होमसङ्ख्यया
liṅgamūlaṃ ca saṃspṛśya japeyurhomasaṅkhyayā
सन्निधानं हृदा कुर्युर्वर्मणा चावगुण्ठनं
sannidhānaṃ hṛdā kuryurvarmaṇā cāvaguṇṭhanaṃ
एवं संशोध्य ब्रह्मादि विष्ण्वन्तादि विशुद्धये
evaṃ saṃśodhya brahmādi viṣṇvantādi viśuddhaye
विधाय पूर्ववत्सर्वं होमसङ्ख्याजपादिकम्
vidhāya pūrvavatsarvaṃ homasaṅkhyājapādikam
कुशमध्याग्रयोगेन लिङ्गमध्याग्रकं स्पृशेत्
kuśamadhyāgrayogena liṅgamadhyāgrakaṃ spṛśet
यथा यथा च सन्धानं तदिदानीमिहोच्यते
yathā yathā ca sandhānaṃ tadidānīmihocyate
ओं हां हं ओं ओं ओं एं ओं भूं भूं वाह्यमूर्तये नमः
oṃ hāṃ haṃ oṃ oṃ oṃ eṃ oṃ bhūṃ bhūṃ vāhyamūrtaye namaḥ
ओ हां वां आं ओं आं षां ओं भूं भूं वा वह्निमूर्तये नमः
o hāṃ vāṃ āṃ oṃ āṃ ṣāṃ oṃ bhūṃ bhūṃ vā vahnimūrtaye namaḥ
एवञ्च यजमानादिमूर्तिभिरभिसन्धेयं
evañca yajamānādimūrtibhirabhisandheyaṃ
पञ्चमूर्त्यात्मकेप्येवं सन्धानं हृदयादिभिः
pañcamūrtyātmakepyevaṃ sandhānaṃ hṛdayādibhiḥ
मूलेन स्वीयवीजैर् वा ज्ञेयन्तत्त्वत्रयात्मके
mūlena svīyavījair vā jñeyantattvatrayātmake
शिलापिण्डो वृषेष्वेवं पूर्णाछिन्नं सुसंवरैः
śilāpiṇḍo vṛṣeṣvevaṃ pūrṇāchinnaṃ susaṃvaraiḥ
भागाभागविशुद्ध्यर्थं होमं कुर्याच्छतादिकं
bhāgābhāgaviśuddhyarthaṃ homaṃ kuryācchatādikaṃ
न्यूनादिदोषमोषाय शिवेनाष्टाधिकं शतं
nyūnādidoṣamoṣāya śivenāṣṭādhikaṃ śataṃ
हुत्वाथ यत् कृतं कर्म शिवश्रोत्रे निवेदयेत्
hutvātha yat kṛtaṃ karma śivaśrotre nivedayet
एतत्समन्वितं कर्म त्वच्छक्तौ च मया प्रभो
etatsamanvitaṃ karma tvacchaktau ca mayā prabho
ओं नमः भगवते रुद्राय रुद्र नमोस्तु ते
oṃ namaḥ bhagavate rudrāya rudra namostu te
विधिपूर्णमपूर्णं वा स्वशक्त्यापूर्य गृह्यतां
vidhipūrṇamapūrṇaṃ vā svaśaktyāpūrya gṛhyatāṃ
ओं ह्रीं शाङ्करि पूरय स्वाहा इति पिण्डिकायां
oṃ hrīṃ śāṅkari pūraya svāhā iti piṇḍikāyāṃ
अथ लिङ्गे न्यसेज् ज्ञानी क्रियाख्यं पीठविग्रहे
atha liṅge nyasej jñānī kriyākhyaṃ pīṭhavigrahe
आधाररूपिणीं शक्तिं न्यसेद् ब्रह्मशिलोपरि
ādhārarūpiṇīṃ śaktiṃ nyased brahmaśilopari
निबध्य सप्तरात्रं वा पञ्चरात्रं त्रिरात्रकं
nibadhya saptarātraṃ vā pañcarātraṃ trirātrakaṃ
एकरात्रमथो वापि यद्वा सद्योधिवासनं
ekarātramatho vāpi yadvā sadyodhivāsanaṃ
विनाधिवासनं यागः कृतो ऽपि फलप्रदः
vinādhivāsanaṃ yāgaḥ kṛto 'pi phalapradaḥ
स्वमन्त्रैः प्रत्यहं देयमाहुतीनां शतं शतं
svamantraiḥ pratyahaṃ deyamāhutīnāṃ śataṃ śataṃ
शिवकुम्भादिपूजाञ्च दिग्बिलञ्च निवेदयेत्
śivakumbhādipūjāñca digbilañca nivedayet
गुर्वादिसहितो वासो रात्रौ नियमपूर्वकम्
gurvādisahito vāso rātrau niyamapūrvakam
अधिवासः स वसतेवधेर्भावः समीरितः
adhivāsaḥ sa vasatevadherbhāvaḥ samīritaḥ
इत्य् आग्नेये महापुराणे अधिवासनविधिर्नाम षण्णवतितमो ऽध्यायः
ity āgneye mahāpurāṇe adhivāsanavidhirnāma ṣaṇṇavatitamo 'dhyāyaḥ