अथ अष्टषष्टितमो ऽध्यायः
atha aṣṭaṣaṣṭitamo 'dhyāyaḥ
यात्रोत्सवविधिकथनं
yātrotsavavidhikathanaṃ
भगवानुवाच
bhagavānuvāca
वक्ष्ये विधिं चोत्सवस्य स्थापिते तु सुरे चरेत्
vakṣye vidhiṃ cotsavasya sthāpite tu sure caret
तस्मिन्नब्दे चैकरात्रं त्रिरात्रञ्चाष्टरात्रकं
tasminnabde caikarātraṃ trirātrañcāṣṭarātrakaṃ
उत्सवेन विना यस्मात् स्थापनं निष्फलं भवेत्
utsavena vinā yasmāt sthāpanaṃ niṣphalaṃ bhavet
अयने विषुवे चापि शयनोपवने गृहे
ayane viṣuve cāpi śayanopavane gṛhe
कारकस्यानुकूले वा यात्रान्देवस्य कारयेत्
kārakasyānukūle vā yātrāndevasya kārayet
मङ्गलाङ्कुररोपैस्तु गीतनृत्यादिवाद्यकैः
maṅgalāṅkuraropaistu gītanṛtyādivādyakaiḥ
शरावघटिकापालीस्त्वङ्कुरारोहणे हिताः
śarāvaghaṭikāpālīstvaṅkurārohaṇe hitāḥ
यवाञ्छालींस्तिलान् मुद्गान् गोधूमान् सितसर्षपान्
yavāñchālīṃstilān mudgān godhūmān sitasarṣapān
कुलत्थमाषनिष्पावान् क्षालयित्वा तु वापयेत्
kulatthamāṣaniṣpāvān kṣālayitvā tu vāpayet
पूर्वादौ च बलिं दद्यात् भ्रमन् दीपैः पुरं निशि
pūrvādau ca baliṃ dadyāt bhraman dīpaiḥ puraṃ niśi
इन्द्रादेः कुमुदादेश् च सर्वभूतेभ्य एव च
indrādeḥ kumudādeś ca sarvabhūtebhya eva ca
अनुगच्छन्ति ते तत्र प्रतिरूपधराः पुनः
anugacchanti te tatra pratirūpadharāḥ punaḥ
पदे पदे ऽश्वमेधस्य फलं तेषां न संशयः
pade pade 'śvamedhasya phalaṃ teṣāṃ na saṃśayaḥ
आगत्य देवतागारं देवं विज्ञापयेद् गुरुः
āgatya devatāgāraṃ devaṃ vijñāpayed guruḥ
तीर्थयात्रा तु या देव श्वः कर्तव्या सुरोत्तम
tīrthayātrā tu yā deva śvaḥ kartavyā surottama
तस्यारम्भमनुज्ञातुमर्हसे देव सर्वथा
tasyārambhamanujñātumarhase deva sarvathā
देवमेवन्तु विज्ञाप्य ततः कर्म समारभेत्
devamevantu vijñāpya tataḥ karma samārabhet
प्ररोहघटिकाभ्यान्तु वेदिकां भूषितां व्रजेत्
prarohaghaṭikābhyāntu vedikāṃ bhūṣitāṃ vrajet
चतुःस्तम्भान्तु तन्मध्ये स्वस्तिके प्रतिमां न्यसेत्
catuḥstambhāntu tanmadhye svastike pratimāṃ nyaset
काम्यार्थां लेख्यचित्रेषु स्थाप्य तत्राधिवासयेत्
kāmyārthāṃ lekhyacitreṣu sthāpya tatrādhivāsayet
वैष्णवैः सह कुर्वीत घृताभ्यङ्गन्तु मूलतः
vaiṣṇavaiḥ saha kurvīta ghṛtābhyaṅgantu mūlataḥ
घृतधाराभिषेकं वा सकलां शर्वरीं बुधः
ghṛtadhārābhiṣekaṃ vā sakalāṃ śarvarīṃ budhaḥ
दर्पणं दर्श्य नीराजं गीतवाद्यैश् च मङ्गलं
darpaṇaṃ darśya nīrājaṃ gītavādyaiś ca maṅgalaṃ
व्यजनं पूजनं दीपं गन्धपुष्पादिभिर्यजेत्
vyajanaṃ pūjanaṃ dīpaṃ gandhapuṣpādibhiryajet
हरिद्रामुद्गकाश्मीरशुक्लचूर्णादि मूर्ध्नि
haridrāmudgakāśmīraśuklacūrṇādi mūrdhni
प्रतिमायाश् च भक्तानां सर्वतीर्थफलं धृते
pratimāyāś ca bhaktānāṃ sarvatīrthaphalaṃ dhṛte
स्नापयित्वा समभ्यर्च्य यात्राविम्बं रथे स्थितं
snāpayitvā samabhyarcya yātrāvimbaṃ rathe sthitaṃ
नयेद्गुरुर् नदीर्नादैश्छत्राद्यै राष्ट्रपालिकाः
nayedgurur nadīrnādaiśchatrādyai rāṣṭrapālikāḥ
निम्नगायोजनादर्वाक् तत्र वेदीन्तु कारयेत्
nimnagāyojanādarvāk tatra vedīntu kārayet
वाहनादवतार्यैनं तस्यां वेद्यान्निवेशयेत्
vāhanādavatāryainaṃ tasyāṃ vedyānniveśayet
चरुं वै श्रपयेत् तत्र पायसं होमयेत्ततः
caruṃ vai śrapayet tatra pāyasaṃ homayettataḥ
अब्लिङ्गैः वैदिकैर् मन्त्रैस्तीर्थानावाहयेत्ततः
abliṅgaiḥ vaidikair mantraistīrthānāvāhayettataḥ
आपो हिष्ठोपनिषदैः पूजयेदर्घ्यमुख्यकैः
āpo hiṣṭhopaniṣadaiḥ pūjayedarghyamukhyakaiḥ
पुनर्देवं समादाय तोये कृत्वाघमर्षणं
punardevaṃ samādāya toye kṛtvāghamarṣaṇaṃ
स्नायान्महाजनैर् विप्रैर् वेद्यामुत्तार्य तं न्यसेत्
snāyānmahājanair viprair vedyāmuttārya taṃ nyaset
पूजयित्वा तदह्ना च प्रासादं तु नयेत्ततः
pūjayitvā tadahnā ca prāsādaṃ tu nayettataḥ
पूजयेत् पावकस्थन्तु गुरुः स्याद्भुक्तिमुक्तिकृत्
pūjayet pāvakasthantu guruḥ syādbhuktimuktikṛt
इत्य् आदिमहापुराणे आग्नेये देवयात्रोत्सवकथनं नाम अष्टषष्टितमो ऽध्यायः ॥
ity ādimahāpurāṇe āgneye devayātrotsavakathanaṃ nāma aṣṭaṣaṣṭitamo 'dhyāyaḥ ||
