Chapter 66

समुदायप्रतिष्ठाञ्च वक्ष्ये सा वासुदेववत्

samudāyapratiṣṭhāñca vakṣye sā vāsudevavat

आदित्या वसवो रुद्राः साध्या विश्वे ऽश्विनौ तथा

ādityā vasavo rudrāḥ sādhyā viśve 'śvinau tathā

ऋषयश् च तथा सर्वे वक्ष्ये तेषां विशेषकं

ṛṣayaś ca tathā sarve vakṣye teṣāṃ viśeṣakaṃ

यस्य देवस्य यन्नाम तस्याद्यं गृह्य चाक्षरं

yasya devasya yannāma tasyādyaṃ gṛhya cākṣaraṃ

मात्राभिर्भेदयित्वा तु दीर्घाण्यङ्गानि भेदयेत्

mātrābhirbhedayitvā tu dīrghāṇyaṅgāni bhedayet

प्रथमं कल्पयेद्वीजं सविन्दुं प्रणवं नतिं

prathamaṃ kalpayedvījaṃ savinduṃ praṇavaṃ natiṃ

सर्वेषां मूलमन्त्रेण पूजनं स्थापनं तथा

sarveṣāṃ mūlamantreṇa pūjanaṃ sthāpanaṃ tathā

नियमव्रतकृच्छ्राणां मठसङ्क्रमवेश्मनां

niyamavratakṛcchrāṇāṃ maṭhasaṅkramaveśmanāṃ

मासोपवासं द्वादश्यां इत्य् आदिस्थापनं वदे

māsopavāsaṃ dvādaśyāṃ ity ādisthāpanaṃ vade

शिलां पूर्णघटं कांस्यं सम्भारं स्थापयेत्ततः

śilāṃ pūrṇaghaṭaṃ kāṃsyaṃ sambhāraṃ sthāpayettataḥ

ब्रह्मकूर्चं समाहृत्य श्रपेद् यवमयं चरुं

brahmakūrcaṃ samāhṛtya śraped yavamayaṃ caruṃ

क्षीरेण कपिलायास्तु तद्विष्णोरिति साधकः

kṣīreṇa kapilāyāstu tadviṣṇoriti sādhakaḥ

प्रणवेनाभिघार्यैव दर्व्या सङ्घट्टयेत्ततः

praṇavenābhighāryaiva darvyā saṅghaṭṭayettataḥ

साधयित्वावतार्याथ विष्णुमभ्यर्च्य होमयेत्

sādhayitvāvatāryātha viṣṇumabhyarcya homayet

व्याहृता चैव गायत्र्या तद्विप्रासेति होमयेत्

vyāhṛtā caiva gāyatryā tadviprāseti homayet

विश्वतश् चक्षुर्वेद्यैर् भूरग्नये तथैव च

viśvataś cakṣurvedyair bhūragnaye tathaiva ca

सूर्याय प्रजापतये अन्तरिक्षाय होमयेत्

sūryāya prajāpataye antarikṣāya homayet

द्यौः स्वाहा ब्रह्मणे स्वाहा पृथिवी महाराजकः

dyauḥ svāhā brahmaṇe svāhā pṛthivī mahārājakaḥ

तस्मै सोमञ्च राजानं इन्द्राद्यैर् होममाचरेत्

tasmai somañca rājānaṃ indrādyair homamācaret

एवं हुत्वा चरोर्भागान् दद्याद्दिग्बलिमादरात्

evaṃ hutvā carorbhāgān dadyāddigbalimādarāt

समिधो ऽष्टशतं हुत्वा पालाशांश्चाज्यहोमकं

samidho 'ṣṭaśataṃ hutvā pālāśāṃścājyahomakaṃ

कुर्यात् पुरुषसूक्तेन इरावती तिलाष्टकं

kuryāt puruṣasūktena irāvatī tilāṣṭakaṃ

हुत्वा तु ब्रह्मविष्ण्वीशदेवानामनुयायिनां

hutvā tu brahmaviṣṇvīśadevānāmanuyāyināṃ

ग्रहाणामाहुतीर्हुत्वा लोकेशानामथो पुनः

grahāṇāmāhutīrhutvā lokeśānāmatho punaḥ

पर्वतानां नदीनाञ्च समुद्राणां तथा.अहुतीः

parvatānāṃ nadīnāñca samudrāṇāṃ tathā.ahutīḥ

हुत्वा च व्याहृतीर्दद्द्यात् स्रुवपूर्णाहुतित्रयं

hutvā ca vyāhṛtīrdaddyāt sruvapūrṇāhutitrayaṃ

वौषडन्तेन मन्त्रेण वैष्णवेन पितामह

vauṣaḍantena mantreṇa vaiṣṇavena pitāmaha

पञ्चगव्यं चरुं प्राश्य दत्वाचार्याय दक्षिणां

pañcagavyaṃ caruṃ prāśya datvācāryāya dakṣiṇāṃ

तिलपात्रं हेमयुक्तं सवस्त्रं गामलङ्कृतां

tilapātraṃ hemayuktaṃ savastraṃ gāmalaṅkṛtāṃ

प्रीयतां भगवान् विष्णुरित्युत्सृजेद्व्रतं बुधः

prīyatāṃ bhagavān viṣṇurityutsṛjedvrataṃ budhaḥ

मासोपवासादेरन्यां प्रतिष्ठां वच्मि पूर्णतः

māsopavāsāderanyāṃ pratiṣṭhāṃ vacmi pūrṇataḥ

यज्ञेनातोष्य देवेशं श्रपयेद्वैष्णवं चरुं

yajñenātoṣya deveśaṃ śrapayedvaiṣṇavaṃ caruṃ

तिलतण्डुलनीवारैः श्यामाकैर् अथवा यवैः

tilataṇḍulanīvāraiḥ śyāmākair athavā yavaiḥ

आज्येनाधार्य चोत्तार्य होमयेन्मूर्तिमन्त्रकैः

ājyenādhārya cottārya homayenmūrtimantrakaiḥ

विष्ण्वादीनां मासपानां तदन्ते होमयेत् पुनः

viṣṇvādīnāṃ māsapānāṃ tadante homayet punaḥ

द्वादशाश्वत्थसमिधो होमयेद्घृतसम्प्लुताः

dvādaśāśvatthasamidho homayedghṛtasamplutāḥ

विष्णो रराटमन्त्रेण ततो द्वादश चाहुतीः

viṣṇo rarāṭamantreṇa tato dvādaśa cāhutīḥ

इदं विष्णुरिरावती चरोर्द्वादश आहुतीः

idaṃ viṣṇurirāvatī carordvādaśa āhutīḥ

हुत्वा चाज्याहुतीस्तद्वत्तद्विप्रासेति होमयेत्

hutvā cājyāhutīstadvattadviprāseti homayet

शेषहोमं ततः कृत्वा दद्यात् पूर्णाहुतित्रयं

śeṣahomaṃ tataḥ kṛtvā dadyāt pūrṇāhutitrayaṃ

युञ्जतेत्यनुवाकन्तु जप्त्वा प्राशीत वै चरुं

yuñjatetyanuvākantu japtvā prāśīta vai caruṃ

प्रणवेन स्वशब्दान्ते कृत्वा पात्रे तु पैप्पले

praṇavena svaśabdānte kṛtvā pātre tu paippale

ततो मासाधिपानान्तु विप्रान् द्वादश भोजयेत्

tato māsādhipānāntu viprān dvādaśa bhojayet

त्रयोदश गुरुस्तत्र तेभ्यो दद्यात्त्रयोदश

trayodaśa gurustatra tebhyo dadyāttrayodaśa

कुम्भान् स्वाद्वम्बुसंयुक्तान् सच्छत्रोपानहान्वितान्

kumbhān svādvambusaṃyuktān sacchatropānahānvitān

गावः प्रीतिं समायान्तु प्रचरन्तु प्रहर्षिताः

gāvaḥ prītiṃ samāyāntu pracarantu praharṣitāḥ

इति गोपथमुत्सृज्य यूपं तत्र निवेशयेत्

iti gopathamutsṛjya yūpaṃ tatra niveśayet

दशहस्तं प्रपा.अराममठसङ्क्रमणादिषु

daśahastaṃ prapā.arāmamaṭhasaṅkramaṇādiṣu

गृहे च होममेवन्तु कृत्वा सर्वं यथाविधि

gṛhe ca homamevantu kṛtvā sarvaṃ yathāvidhi

पूर्वोक्तेन विधानेन प्रविशेच्च गृहं गृही

pūrvoktena vidhānena praviśecca gṛhaṃ gṛhī

अनिवारितमन्नाद्यं सर्वेष्वेतेषु कारयेत्

anivāritamannādyaṃ sarveṣveteṣu kārayet

द्विजेभ्यो दक्षिणा देया यथाशक्त्या विचक्षणैः

dvijebhyo dakṣiṇā deyā yathāśaktyā vicakṣaṇaiḥ

आरामं कारयेद्यस्तु नन्दने स चिरं वसेत्

ārāmaṃ kārayedyastu nandane sa ciraṃ vaset

मठप्रदानात् स्वर्लोके शक्रलोके वसेत्ततः

maṭhapradānāt svarloke śakraloke vasettataḥ

प्रपादानाद्वारुणेन सङ्क्रमेण वसेद्दिवि

prapādānādvāruṇena saṅkrameṇa vaseddivi

इष्टकासेतुकारी च गोलोके मार्गकृद्गवां

iṣṭakāsetukārī ca goloke mārgakṛdgavāṃ

नियमव्रतकृद्विष्णुः कृच्छ्रकृत्सर्वपापहा

niyamavratakṛdviṣṇuḥ kṛcchrakṛtsarvapāpahā

गृहं दत्वा वसेत्स्वर्गे यावदाभूतसम्प्लवं

gṛhaṃ datvā vasetsvarge yāvadābhūtasamplavaṃ