Chapter 58

ऐशान्यां जनयेत् कुण्डं गुरुर्वह्निञ्च वैष्णवं

aiśānyāṃ janayet kuṇḍaṃ gururvahniñca vaiṣṇavaṃ

गायत्र्यष्टशतं हुत्वा सम्पातविधिना घटान्

gāyatryaṣṭaśataṃ hutvā sampātavidhinā ghaṭān

प्रोक्षयेत् कारुशालायां शिल्पिभिर्मूर्तिपैर् व्रजेत्

prokṣayet kāruśālāyāṃ śilpibhirmūrtipair vrajet

तूर्यशब्दैः कौतुकञ्च बन्धयेद्दक्षिणे करे

tūryaśabdaiḥ kautukañca bandhayeddakṣiṇe kare

विष्णवे शिपिविष्टेति ऊर्णासूत्रेण सर्षपैः

viṣṇave śipiviṣṭeti ūrṇāsūtreṇa sarṣapaiḥ

पट्टवस्त्रेण कर्तव्यं देशिकस्यापि कौतुकं

paṭṭavastreṇa kartavyaṃ deśikasyāpi kautukaṃ

मण्डपे प्रतिमां स्थाप्य सवस्त्रां पूजितान् स्तुवन्

maṇḍape pratimāṃ sthāpya savastrāṃ pūjitān stuvan

नमस्तेर्च्ये सुरेशानि प्रणीते विश्वकर्मणा

namastercye sureśāni praṇīte viśvakarmaṇā

प्रभाविताशेषजगद्धात्रि तुभ्यं नमो नमः

prabhāvitāśeṣajagaddhātri tubhyaṃ namo namaḥ

त्वयि सम्पूजयामीशे नारायणमनामयं

tvayi sampūjayāmīśe nārāyaṇamanāmayaṃ

रहिता शिल्पिदोषैस्त्वमृद्धियुक्ता सदा भव

rahitā śilpidoṣaistvamṛddhiyuktā sadā bhava

एवं विज्ञाप्य प्रतिमां नयेत्तां स्नानमण्डपं

evaṃ vijñāpya pratimāṃ nayettāṃ snānamaṇḍapaṃ

शिल्पिनन्तोषयेद्द्रव्यैर् गुरवे गां प्रदापयेत्

śilpinantoṣayeddravyair gurave gāṃ pradāpayet

चित्रं देवेति मन्त्रेण नेत्रे चोन्मीलयेत्ततः

citraṃ deveti mantreṇa netre conmīlayettataḥ

अग्निर्ज्योतीति दृष्टिञ्च दद्याद्वै भद्रपीठके

agnirjyotīti dṛṣṭiñca dadyādvai bhadrapīṭhake

ततः शुक्लानि पुष्पाणि घृतं सिद्धार्थकं तथा

tataḥ śuklāni puṣpāṇi ghṛtaṃ siddhārthakaṃ tathā

दूर्वां कुशाग्रं देवस्य दद्याच्छिरसि देशिकः

dūrvāṃ kuśāgraṃ devasya dadyācchirasi deśikaḥ

मधुवातेति मन्त्रेण नेत्रे चाभ्यञ्जयेद्गुरुः

madhuvāteti mantreṇa netre cābhyañjayedguruḥ

हिरण्यगर्भमन्त्रेण इमं मेति च कीर्तयेत्

hiraṇyagarbhamantreṇa imaṃ meti ca kīrtayet

घृतेनाभ्यञ्जयेत् पश्चात् पठन् घृतवतीं पुनः

ghṛtenābhyañjayet paścāt paṭhan ghṛtavatīṃ punaḥ

मसूरपिष्टे नोद्वर्त्य अतो देवेति कीर्तयन्

masūrapiṣṭe nodvartya ato deveti kīrtayan

क्षालयेदुष्णतोयेन सप्त ते ऽग्रेति देशिकः

kṣālayeduṣṇatoyena sapta te 'greti deśikaḥ

द्रुपदादिवेत्यनुलिम्पेदापो हि ष्ठेति सेचयेत्

drupadādivetyanulimpedāpo hi ṣṭheti secayet

नदीजैस्तीर्थजैः स्नानं पावमानीति रत्नजैः

nadījaistīrthajaiḥ snānaṃ pāvamānīti ratnajaiḥ

समुद्रं गच्छ चन्दनैस्तीर्थमृत्कलशेन च

samudraṃ gaccha candanaistīrthamṛtkalaśena ca

शन्नो देवीः स्नापयेच्च गायत्र्याप्युष्णवारिणा

śanno devīḥ snāpayecca gāyatryāpyuṣṇavāriṇā

पञ्चमृद्धिर्हिरण्येति स्नापयेत्परमेश्वरं

pañcamṛddhirhiraṇyeti snāpayetparameśvaraṃ

सिकताद्भिरिर्मं मेति वल्मीकोदघटेन च

sikatādbhirirmaṃ meti valmīkodaghaṭena ca

तद्विष्णोरिति ओषध्यद्भिर्या ओषधीति मन्त्रतः

tadviṣṇoriti oṣadhyadbhiryā oṣadhīti mantrataḥ

यज्ञायज्ञेति काषायैः पञ्चभिर्गव्यकैस्ततः

yajñāyajñeti kāṣāyaiḥ pañcabhirgavyakaistataḥ

पयः पृथिव्यां मन्त्रेण याः फलिनी फलाम्बुभिः

payaḥ pṛthivyāṃ mantreṇa yāḥ phalinī phalāmbubhiḥ

विश्वतश् चक्षुः सौम्येन पूर्वेण कलसेन च

viśvataś cakṣuḥ saumyena pūrveṇa kalasena ca

सोमं राजानमित्येवं विष्णो रराटं दक्षतः

somaṃ rājānamityevaṃ viṣṇo rarāṭaṃ dakṣataḥ

हंसः शुचिः पश्चिमेन कुर्यादुद्वर्तनं हरेः

haṃsaḥ śuciḥ paścimena kuryādudvartanaṃ hareḥ

मूर्धानन्दिवमन्त्रेण धात्रीं मांसीं च के ददेत्

mūrdhānandivamantreṇa dhātrīṃ māṃsīṃ ca ke dadet

मानस्तोकेति मन्त्रेण गन्धद्वारेति गन्धकैः

mānastoketi mantreṇa gandhadvāreti gandhakaiḥ

इदमापेति च घटैर् एताशीतिपदस्थितैः

idamāpeti ca ghaṭair etāśītipadasthitaiḥ

एह्येहि भगवन् विष्णो लोकानुग्राहकारक

ehyehi bhagavan viṣṇo lokānugrāhakāraka

यज्ञभागं गृहाणेमं वासुदेव नमोस्तु ते

yajñabhāgaṃ gṛhāṇemaṃ vāsudeva namostu te

अनेनावाह्य देवेशं कुर्यात् कौतुकमोचनं

anenāvāhya deveśaṃ kuryāt kautukamocanaṃ

मुञ्चामि त्वेति सूक्तेन देशिकस्यापि मोचयेत्

muñcāmi tveti sūktena deśikasyāpi mocayet

हिरण्मयेन पाद्यं दद्यादतो देवेति चार्घ्यकं

hiraṇmayena pādyaṃ dadyādato deveti cārghyakaṃ

मधुवाता मधुपर्कं मयि गृह्णामि चाचमेत्

madhuvātā madhuparkaṃ mayi gṛhṇāmi cācamet

अक्षन्नमीमदन्तेति किरेद्दर्वाक्षतं बुधः

akṣannamīmadanteti kireddarvākṣataṃ budhaḥ

काण्डान्निर्मञ्छनं कुर्याद्गन्धं गन्धवतीति च

kāṇḍānnirmañchanaṃ kuryādgandhaṃ gandhavatīti ca

उन्नयामीति माल्यञ्च इदं विष्णुः पवित्रकं

unnayāmīti mālyañca idaṃ viṣṇuḥ pavitrakaṃ

वृहस्पते वस्त्रयुग्मं वेदाहमित्युत्तरीयकं

vṛhaspate vastrayugmaṃ vedāhamityuttarīyakaṃ

महाव्रतेन सकलीपुष्पं चौषधयः क्षिपेत्

mahāvratena sakalīpuṣpaṃ cauṣadhayaḥ kṣipet

धूपं दद्याद्धूरसीति विभ्राट्सूक्तेन चाञ्जनं

dhūpaṃ dadyāddhūrasīti vibhrāṭsūktena cāñjanaṃ

युञ्जन्तीति च तिलकं दीर्घायुष्ट्वेति माल्यकं

yuñjantīti ca tilakaṃ dīrghāyuṣṭveti mālyakaṃ

इन्द्रच्छत्रेति छत्रन्तु आदर्शन्तु विराजतः

indracchatreti chatrantu ādarśantu virājataḥ

चामरन्तु विकर्णेन भूषां रथन्तरेण च

cāmarantu vikarṇena bhūṣāṃ rathantareṇa ca

व्यजनं वायुदैवत्यैर् मुञ्चामि त्वेति पुष्पकं

vyajanaṃ vāyudaivatyair muñcāmi tveti puṣpakaṃ

वेदाद्यैः संस्तुतिं कुर्याद्धरेः पुरुषसूक्ततः

vedādyaiḥ saṃstutiṃ kuryāddhareḥ puruṣasūktataḥ

सर्वमेतत्समं कुर्यात् पिण्डिकादौ हरादिके

sarvametatsamaṃ kuryāt piṇḍikādau harādike

देवस्योत्थानसमये सौपर्णं सूक्तमुच्चरेत्

devasyotthānasamaye sauparṇaṃ sūktamuccaret

उत्तिष्ठेति समुत्थाप्य शय्याया मण्डपे नयेत्

uttiṣṭheti samutthāpya śayyāyā maṇḍape nayet

शाकुनेनैव सूक्तेन देवं ब्रह्मरथादिना

śākunenaiva sūktena devaṃ brahmarathādinā

अतो देवेति सूक्तेन प्रातिमां पिण्डिकां तथा

ato deveti sūktena prātimāṃ piṇḍikāṃ tathā

श्रीसूक्तेन च शय्यायां विष्णोस्तु शकलीकृतिः

śrīsūktena ca śayyāyāṃ viṣṇostu śakalīkṛtiḥ

मृगराजं वृषं नागं व्यजनं कलशं तथा

mṛgarājaṃ vṛṣaṃ nāgaṃ vyajanaṃ kalaśaṃ tathā

वैजयन्तीं तथा भेरीं दीपमित्यष्टमङ्गलं

vaijayantīṃ tathā bherīṃ dīpamityaṣṭamaṅgalaṃ

दर्शयेदश्वसूक्तेन पाददेशे त्रिपादिति

darśayedaśvasūktena pādadeśe tripāditi

उखां पिधानकं पात्रमम्बिकां दर्विकां ददेत्

ukhāṃ pidhānakaṃ pātramambikāṃ darvikāṃ dadet

मुषलोलूखलं दद्याच्छिलां सम्मार्जनीं तथा

muṣalolūkhalaṃ dadyācchilāṃ sammārjanīṃ tathā

तथा भोजनभाण्डानि गृहोपकारणानि च

tathā bhojanabhāṇḍāni gṛhopakāraṇāni ca

शिरोदेशे च निद्राख्यं वस्त्ररत्नयुतं घटं

śirodeśe ca nidrākhyaṃ vastraratnayutaṃ ghaṭaṃ

खण्डखाद्यैः पूरयित्वा स्नपनस्य विधिः स्मृतः

khaṇḍakhādyaiḥ pūrayitvā snapanasya vidhiḥ smṛtaḥ