Chapter 42

प्रासादं सम्प्रवक्ष्यामि सर्वसाधारणं शृणु

prāsādaṃ sampravakṣyāmi sarvasādhāraṇaṃ śṛṇu

चतुरस्रीकृतं क्षेत्रं भजेत् षोडशधा बुधः

caturasrīkṛtaṃ kṣetraṃ bhajet ṣoḍaśadhā budhaḥ

मध्ये तस्य चतुर्भिस्तु कुर्यादायसमन्वितं

madhye tasya caturbhistu kuryādāyasamanvitaṃ

द्वदशैव तु भागानि भित्त्यर्थं परिकल्पयेत्

dvadaśaiva tu bhāgāni bhittyarthaṃ parikalpayet

जङ्घोच्छ्रायन्तु कर्तव्यं चतुर्भागेण चायतं

jaṅghocchrāyantu kartavyaṃ caturbhāgeṇa cāyataṃ

जङ्घायां द्विगुणोच्छ्रायं मञ्जर्याः कल्पयेद् बुधः

jaṅghāyāṃ dviguṇocchrāyaṃ mañjaryāḥ kalpayed budhaḥ

तुर्यभागेन मञ्जर्याः कार्यः सम्यक् प्रदक्षिणः

turyabhāgena mañjaryāḥ kāryaḥ samyak pradakṣiṇaḥ

तन्माननिर्गमं कार्यमुभयोः पार्श्वयोः समं

tanmānanirgamaṃ kāryamubhayoḥ pārśvayoḥ samaṃ

शिखरेण समं कार्यमग्रे जगति विस्तरं

śikhareṇa samaṃ kāryamagre jagati vistaraṃ

द्विगुणेनापि कर्तव्यं यथाशोभानुरूपतः

dviguṇenāpi kartavyaṃ yathāśobhānurūpataḥ

विस्तारान्मण्डपस्याग्रे गर्भसूत्रद्वयेन तु

vistārānmaṇḍapasyāgre garbhasūtradvayena tu

दैर्घ्यात्पादाधिकं कुर्यान्मध्यस्तम्भैर् विभूषितं

dairghyātpādādhikaṃ kuryānmadhyastambhair vibhūṣitaṃ

प्रासादगर्भमानं वा कुर्वीत मुखमण्डपं

prāsādagarbhamānaṃ vā kurvīta mukhamaṇḍapaṃ

एकाशीतिपदैर् व्यास्तुं पश्चात् मण्डपमारभेत्

ekāśītipadair vyāstuṃ paścāt maṇḍapamārabhet

शुकान् प्राग्द्वारविन्यासे पादान्तःस्थान् यजेत् सुरान्

śukān prāgdvāravinyāse pādāntaḥsthān yajet surān

तथा प्राकारविन्यासे यजेद् द्वात्रिंशदन्तगान्

tathā prākāravinyāse yajed dvātriṃśadantagān

सर्वसाधारणं चैतत् प्रासादस्य च लक्षणं

sarvasādhāraṇaṃ caitat prāsādasya ca lakṣaṇaṃ

मानेन प्रतिमाया वा प्रासादमपरं शृणु

mānena pratimāyā vā prāsādamaparaṃ śṛṇu

प्रतिमायाः प्रमाणन कर्तव्या पिण्डिका शुभा

pratimāyāḥ pramāṇana kartavyā piṇḍikā śubhā

गर्भस्तु पिण्डिकार्धेन गर्भमानास्तु भित्तयः

garbhastu piṇḍikārdhena garbhamānāstu bhittayaḥ

भित्तेरायाममानेन उत्सेधन्तु प्रकल्पयेत्

bhitterāyāmamānena utsedhantu prakalpayet

भित्त्युच्छ्रायात्तु द्विगुणं शिखरं कल्पयेद् बुधः

bhittyucchrāyāttu dviguṇaṃ śikharaṃ kalpayed budhaḥ

शिखरस्य तु तुर्येण भ्रमणं परिकल्पयेत्

śikharasya tu turyeṇa bhramaṇaṃ parikalpayet

शिखरस्य चतुर्थेन व्यग्रतो मुखमण्डपं

śikharasya caturthena vyagrato mukhamaṇḍapaṃ

अष्टमांसेन गर्भस्य रथकानान्तु निर्गमः

aṣṭamāṃsena garbhasya rathakānāntu nirgamaḥ

परिधेर्गुणभागेन रथकांस्तत्र कल्पयेत्

paridherguṇabhāgena rathakāṃstatra kalpayet

तत्तृतीयेण वा कुर्याद्रथकानान्तु निर्गमं

tattṛtīyeṇa vā kuryādrathakānāntu nirgamaṃ

वामत्रयं स्थापनीयं रथकत्रितये सदा

vāmatrayaṃ sthāpanīyaṃ rathakatritaye sadā

शिखरार्थं हि सूत्राणि चत्वारि विनिपातयेत्

śikharārthaṃ hi sūtrāṇi catvāri vinipātayet

शुकनाशोर्ध्वतः सूत्रं तिर्यग्भूतं निपातयेत्

śukanāśordhvataḥ sūtraṃ tiryagbhūtaṃ nipātayet

शिखरस्यार्धभागस्थं सिंहं तत्र तु कारयेत्

śikharasyārdhabhāgasthaṃ siṃhaṃ tatra tu kārayet

शुकनासां स्थिरीकृत्य मध्यसन्धौ निधापयेत्

śukanāsāṃ sthirīkṛtya madhyasandhau nidhāpayet

अपरे च तथा पार्श्वं तद्वत् सूत्रं निधापयेत्

apare ca tathā pārśvaṃ tadvat sūtraṃ nidhāpayet

तदूर्ध्वन्तु भवेद्वेदी सकण्टा मनसारकं

tadūrdhvantu bhavedvedī sakaṇṭā manasārakaṃ

स्कन्धभग्नं न कर्तव्यं विकरालं तथैव च

skandhabhagnaṃ na kartavyaṃ vikarālaṃ tathaiva ca

ऊर्ध्वं च वेदिकामानात् कलशं परिकल्पयेत्

ūrdhvaṃ ca vedikāmānāt kalaśaṃ parikalpayet

विस्ताराद्द्विगुणं द्वारं कर्तव्यं तु सुशोभनं

vistārāddviguṇaṃ dvāraṃ kartavyaṃ tu suśobhanaṃ

उदुम्बरौ तदूर्ध्वञ्च न्यसेच्छाखां सुमङ्गलैः

udumbarau tadūrdhvañca nyasecchākhāṃ sumaṅgalaiḥ

द्वारस्य तु चतुर्थांशे कार्यौ चण्डप्रचण्दकौ

dvārasya tu caturthāṃśe kāryau caṇḍapracaṇdakau

विश्वक्सेनवत्सदण्डौ शिखोर्ध्वोडुम्बरे श्रियं

viśvaksenavatsadaṇḍau śikhordhvoḍumbare śriyaṃ

दिग्गजैः स्नाप्यमानान्तां घटेः साब्जां सुरूपिकां

diggajaiḥ snāpyamānāntāṃ ghaṭeḥ sābjāṃ surūpikāṃ

प्रासादस्य चतुर्थांशैः प्राकारस्योच्छ्रयो भवेत्

prāsādasya caturthāṃśaiḥ prākārasyocchrayo bhavet

प्रासादात् पादहीनस्तु गोपुरस्योच्छ्रयो भवेत्

prāsādāt pādahīnastu gopurasyocchrayo bhavet

पञ्चहस्तस्य देवस्य एकहस्ता तु पीठिका

pañcahastasya devasya ekahastā tu pīṭhikā

गारुडं मण्डपञ्चाग्रे एकं भौमादिधाम च

gāruḍaṃ maṇḍapañcāgre ekaṃ bhaumādidhāma ca

कुर्याद्धि प्रतिमायान्तु दिक्षु चाष्टमासु चोपरि

kuryāddhi pratimāyāntu dikṣu cāṣṭamāsu copari

पूर्वे वराहं दक्षे च नृसिंहं श्रीधरं जले

pūrve varāhaṃ dakṣe ca nṛsiṃhaṃ śrīdharaṃ jale

उत्तरे तु हयग्रीवनाग्नेय्यां जामदग्न्यकं

uttare tu hayagrīvanāgneyyāṃ jāmadagnyakaṃ

नैरृत्यां रामकं वायौ वामनं वासुदेवकं

nairṛtyāṃ rāmakaṃ vāyau vāmanaṃ vāsudevakaṃ

ईशे प्रासादरचना देया वस्वर्ककादिभिः

īśe prāsādaracanā deyā vasvarkakādibhiḥ

द्वारस्य चाष्टमाद्यंशं त्यत्का बेधो न दोषभाक्

dvārasya cāṣṭamādyaṃśaṃ tyatkā bedho na doṣabhāk